Cách trị buồn nôn nhanh nhất: 7 mẹo chống nôn nao êm bụng ngay lập tức

Buồn nôn là cảm giác khó chịu ở dạ dày, thường đi kèm cảm giác muốn nôn nhưng không phải lúc nào cũng dẫn đến nôn ói. Tình trạng này có thể xuất hiện do ăn quá no, say tàu xe, vận động quá sức, tác dụng phụ của thuốc, rối loạn tiêu hóa hoặc nhiều vấn đề sức khỏe khác. Đáng chú ý, nghiên cứu cho thấy khoảng 50% người trưởng thành trải qua ít nhất một đợt buồn nôn trong vòng 12 tháng, cho thấy đây là triệu chứng khá phổ biến.

Khi cơn buồn nôn ập đến, điều nhiều người quan tâm nhất là cách trị buồn nôn, chống nôn và làm dịu dạ dày càng nhanh càng tốt. Theo chuyên gia, thay vì cố nhịn nôn bằng mọi cách, bạn nên xác định nguyên nhân và áp dụng các biện pháp giảm buồn nôn phù hợp như điều chỉnh tư thế, ăn uống nhẹ nhàng, bổ sung nước và tránh những yếu tố kích thích dạ dày. Bài viết dưới đây, Tiptory sẽ hướng dẫn những cách giảm buồn nôn nhanh, giúp hạn chế nguy cơ nôn ói và nhận biết khi nào triệu chứng kéo dài cần được bác sĩ đánh giá.

Phần 1: Cách giảm buồn nôn nhanh nhất tại nhà

Mẹo 1: Ngồi yên và thư giãn khi buồn nôn

1. Ngồi yên khi cơn buồn nôn xuất hiện.

Khi bắt đầu cảm thấy nôn nao, hãy tạm dừng hoạt động và ngồi nghỉ ở nơi yên tĩnh. Di chuyển nhiều có thể khiến cảm giác buồn nôn trở nên rõ hơn; MedlinePlus cũng khuyến nghị ngồi yên khi buồn nôn và ghi nhận việc giữ cơ thể ổn định có thể hữu ích với say tàu xe.

• Chọn nơi thoáng, yên tĩnh và tránh mùi thức ăn, nước hoa hoặc các mùi mạnh có thể kích thích buồn nôn và nôn.

• Hạn chế đi lại hoặc thay đổi tư thế liên tục cho đến khi cảm giác nôn nao giảm bớt.

• Nếu đang bị say xe hoặc chóng mặt do chuyển động, cố gắng giữ cơ thể và đầu ổn định có thể giúp giảm buồn nôn.

2. Giữ thân trên thẳng, đặc biệt sau khi ăn.

Thay vì nằm phẳng ngay khi khó chịu, hãy ngồi ở tư thế thoải mái với thân trên tương đối thẳng. Sau bữa ăn, duy trì tư thế ngồi thẳng hoặc kê cao đầu khi nghỉ có thể giúp hạn chế cảm giác khó chịu; đây cũng là hướng dẫn được NCI đề cập trong chăm sóc người bị buồn nôn liên quan đến điều trị ung thư.

• Ngồi tựa lưng vào ghế nếu cần, thả lỏng vai và vùng bụng.

• Nếu vừa ăn xong, không nên nằm phẳng ngay sau ăn. MedlinePlus cũng khuyến nghị ngồi thẳng sau bữa ăn thay vì nằm xuống.

• Với người thường xuyên buồn nôn sau khi ăn, nên chú ý thêm lượng thức ăn, mùi thức ăn và những thực phẩm có khả năng kích hoạt triệu chứng.

3. Hít thở chậm để cơ thể thư giãn.

Thở chậm và sâu là một kỹ thuật thư giãn đơn giản, có thể giúp giảm phản ứng căng thẳng. Tuy nhiên, không nên khẳng định rằng hít thở sâu có thể chống nôn trong mọi trường hợp vì hiệu quả còn phụ thuộc nguyên nhân gây buồn nôn. Các kỹ thuật thư giãn, bao gồm thở sâu, đã được sử dụng như biện pháp hỗ trợ kiểm soát buồn nôn trong một số bối cảnh lâm sàng.

• Ngồi thoải mái và thả lỏng cơ thể.

• Hít vào chậm, sâu bằng mũi để bụng nhẹ nhàng nâng lên.

• Thở ra từ từ qua miệng và tiếp tục trong vài nhịp cho đến khi cảm thấy bình tĩnh hơn.

• Nếu lo âu khiến cảm giác nôn nao tăng lên, hãy tập trung sự chú ý vào nhịp thở thay vì liên tục nghĩ đến việc mình có thể nôn.

4. Chuyển sự chú ý khỏi cảm giác buồn nôn.

Khi quá tập trung vào cảm giác khó chịu trong dạ dày, một số người có thể càng căng thẳng và nhạy cảm với triệu chứng. Bạn có thể thử hướng sự chú ý sang một hoạt động nhẹ nhàng hoặc hình dung một không gian khiến mình cảm thấy an toàn, thư thái. NCI ghi nhận thư giãn, hình dung có hướng dẫn, thiền và nghe nhạc là những chiến lược không dùng thuốc được áp dụng để hỗ trợ kiểm soát buồn nôn trong một số nhóm bệnh nhân.

• Nhắm mắt và hình dung một nơi quen thuộc khiến bạn cảm thấy dễ chịu.

• Nghe nhạc nhẹ, xem nội dung thư giãn hoặc tập trung vào một hoạt động ít gây kích thích; MedlinePlus cũng đề cập việc xem phim hoặc TV như một cách chuyển sự chú ý khỏi cảm giác buồn nôn.

• Kết hợp thư giãn với việc ngồi yên và thở chậm có thể là một cách giảm buồn nôn đơn giản trong lúc chờ triệu chứng dịu xuống.

5. Theo dõi triệu chứng thay vì chỉ cố nhịn nôn.

Các biện pháp trên chủ yếu giúp bạn cảm thấy dễ chịu hơn và không thay thế việc xác định nguyên nhân. Trị buồn nôn và chống nôn hiệu quả cần dựa vào nguyên nhân, chẳng hạn say tàu xe, nhiễm trùng đường tiêu hóa, đau nửa đầu, thai kỳ, tác dụng phụ của thuốc hoặc bệnh lý tiêu hóa.

• Uống từng lượng nhỏ chất lỏng trong nếu vẫn có thể uống được để hạn chế mất nước.

• Cần được đánh giá y tế nếu nôn kéo dài, có máu trong chất nôn, đau bụng dữ dội, đau đầu dữ dội kèm cứng cổ hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước như khô miệng, tiểu ít hay nước tiểu sẫm màu.

Mẹo 2: Uống trà ấm để giảm buồn nôn

1. Nhấp từng ngụm nước ấm khi buồn nôn.

Khi dạ dày đang khó chịu, bạn có thể thử uống một lượng nhỏ nước ấm hoặc trà thảo mộc không chứa caffeine. Mục tiêu chính là bổ sung chất lỏng từ từ và tránh uống quá nhiều trong một lần, đặc biệt khi cảm giác muốn nôn đang rõ rệt.

• Chuẩn bị nước ấm ở nhiệt độ dễ uống, không cần quá nóng.

• Uống từng ngụm nhỏ và chậm thay vì uống hết một cốc cùng lúc.

• Nếu uống vào khiến buồn nôn tăng hoặc kích thích nôn, hãy tạm dừng và thử lại với lượng nhỏ hơn.

2. Có thể thử trà hoa cúc để giảm buồn nôn nhẹ.

Hoa cúc (chamomile) có lịch sử lâu đời trong y học thảo dược, nhưng không nên khẳng định rằng trà hoa cúc có thể “giảm axit dạ dày” hoặc chống nôn hiệu quả cho tất cả mọi người. Các nghiên cứu trên người về tác dụng chống buồn nôn của hoa cúc hiện còn hạn chế và kết quả chưa đủ nhất quán để xem đây là phương pháp điều trị chuẩn.

• Pha trà hoa cúc loãng và uống từ từ khi còn ấm.

• Có thể xem đây là biện pháp hỗ trợ giúp cơ thể thư giãn và bổ sung chất lỏng, thay vì thuốc trị buồn nôn.

• Nếu triệu chứng xuất phát từ một bệnh lý hoặc thuốc đang sử dụng, cần xử lý nguyên nhân thay vì chỉ dựa vào trà thảo mộc.

3. Ưu tiên trà không chứa caffeine.

Một số người bị khó tiêu có thể nhận thấy đồ uống chứa caffeine làm triệu chứng tiêu hóa trở nên khó chịu hơn. NIDDK cũng liệt kê đồ uống chứa caffeine trong nhóm thực phẩm, đồ uống có thể kích hoạt hoặc làm nặng triệu chứng ở một số người mắc chứng khó tiêu chức năng.

• Chọn trà hoa cúc hoặc loại trà thảo mộc ghi rõ không chứa caffeine.

• Nếu cà phê, trà đặc hoặc nước tăng lực thường khiến bạn cồn cào, đầy bụng hay buồn nôn, nên tạm tránh trong thời gian có triệu chứng.

• Không cần kiêng caffeine tuyệt đối ở tất cả mọi người; mức độ nhạy cảm có thể khác nhau giữa từng người.

4. Không xem trà hoa cúc là thuốc chống nôn.

Một phân tích tổng hợp về buồn nôn và nôn trong thai kỳ ghi nhận một số kết quả thuận lợi với hoa cúc, nhưng chất lượng bằng chứng cho biện pháp này được đánh giá là rất thấp. Vì vậy, chuyên gia khuyến nghị nên diễn đạt thận trọng: trà hoa cúc có thể hỗ trợ giảm buồn nôn ở một số người, nhưng chưa có đủ bằng chứng để thay thế các phương pháp điều trị đã được chứng minh.

• Nếu chỉ buồn nôn nhẹ, có thể thử nước ấm hoặc trà hoa cúc và theo dõi phản ứng của cơ thể.

• Nếu buồn nôn và nôn kéo dài, cần xác định nguyên nhân để lựa chọn cách điều trị phù hợp.

• Trường hợp cần thuốc chống nôn, nên sử dụng theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ thay vì tự thay thế bằng thảo dược.

5. Lưu ý nguy cơ dị ứng với hoa cúc.

Tổng quan hệ thống năm 2025 cho thấy hoa cúc nhìn chung được dung nạp khá tốt trong các nghiên cứu, nhưng đã có báo cáo trường hợp phản ứng dị ứng, bao gồm phản ứng nghiêm trọng. Dữ liệu về độ an toàn trong thai kỳ và thời gian cho con bú cũng chưa đầy đủ.

• Thận trọng nếu từng dị ứng với hoa cúc hoặc các thực vật thuộc họ Cúc (Asteraceae).

• Ngừng sử dụng và tìm trợ giúp y tế nếu xuất hiện khó thở, sưng môi, lưỡi hoặc họng hay các dấu hiệu phản ứng dị ứng nghiêm trọng.

• Phụ nữ mang thai, đang cho con bú hoặc người đang dùng thuốc nên hỏi chuyên gia y tế trước khi sử dụng các chế phẩm hoa cúc với mục đích điều trị thường xuyên.

Mẹo 3: Hít thở không khí thoáng mát

1. Di chuyển đến nơi thoáng khí khi buồn nôn.

Nếu đang ở trong phòng bí, nhiều mùi thức ăn, nước hoa hoặc khói thuốc, bạn có thể mở cửa sổ hoặc chuyển sang một khu vực thông thoáng hơn. Không khí mát và việc tránh các mùi kích thích có thể giúp một số người cảm thấy dễ chịu hơn, đặc biệt khi buồn nôn trở nên nặng hơn bởi mùi mạnh.

• Mở cửa sổ để tăng lưu thông không khí nếu điều kiện bên ngoài phù hợp.

• Có thể ngồi gần cửa sổ, ban công hoặc ra ngoài trời ở nơi thoáng mát và an toàn.

• Tránh khu vực có khói thuốc, mùi thức ăn nồng, nước hoa hoặc các mùi khiến cảm giác muốn nôn tăng lên.

2. Giữ cơ thể mát và thoải mái.

Cảm giác quá nóng có thể đi kèm hoặc làm tăng khó chịu ở người đang buồn nôn. Vì vậy, nếu muốn ra ngoài để giảm buồn nôn, nên ưu tiên nơi mát mẻ, có bóng râm thay vì đứng trực tiếp dưới trời nắng nóng.

• Chọn nơi có nhiệt độ dễ chịu và không khí lưu thông tốt.

• Tránh phơi mình dưới ánh nắng gay gắt, đặc biệt khi cơ thể đang mệt, chóng mặt hoặc mất nước.

• Nếu thời tiết nóng ẩm khiến bạn khó chịu hơn, nên ở trong không gian mát và thông thoáng thay vì cố ra ngoài.

3. Tránh nhiệt độ cao nếu buồn nôn kèm chóng mặt.

Nắng nóng có thể làm cơ thể mất thêm nước qua mồ hôi. CDC cho biết buồn nôn, chóng mặt và suy nhược có thể xuất hiện trong các bệnh liên quan đến nhiệt như kiệt sức do nóng. Vì vậy, nếu buồn nôn xuất hiện sau khi ở ngoài trời nóng hoặc vận động lâu, ưu tiên làm mát cơ thể và bổ sung chất lỏng thay vì tiếp tục ở ngoài trời.

• Di chuyển vào nơi mát hoặc có điều hòa.

• Nghỉ ngơi và uống từng ngụm nước nếu vẫn có thể uống bình thường.

• Nới lỏng quần áo không cần thiết và tránh tiếp tục vận động mạnh.

• Nếu có lú lẫn, ngất, thân nhiệt rất cao hoặc tình trạng xấu đi nhanh, cần được hỗ trợ y tế khẩn cấp.

4. Không xem “không khí trong lành” là cách chống nôn đã được chứng minh.

Hiện chưa có bằng chứng mạnh cho thấy chỉ cần mở cửa sổ hoặc ra ngoài hít khí trời có thể trực tiếp chống nôn. Lợi ích thực tế chủ yếu có thể đến từ việc tránh mùi gây kích thích, giảm cảm giác nóng bức và tạo môi trường dễ chịu hơn.

• Có thể kết hợp nơi thoáng mát với ngồi nghỉ và hít thở chậm.

• Nếu một mùi cụ thể làm bạn nôn nao, hãy rời khỏi nguồn mùi càng sớm càng tốt.

• Những biện pháp này phù hợp để hỗ trợ trị buồn nôn nhẹ, không thay thế việc xác định nguyên nhân khi triệu chứng kéo dài.

5. Theo dõi dấu hiệu cần chăm sóc y tế.

Nếu đã nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát nhưng buồn nôn và nôn vẫn tiếp diễn, đừng chỉ cố chịu đựng hoặc liên tục tìm cách chống nôn tại nhà.

• Cần chú ý nếu nôn nhiều khiến bạn không thể giữ được nước.

• Tìm trợ giúp y tế nếu xuất hiện dấu hiệu mất nước, đau bụng dữ dội, nôn ra máu, đau đầu bất thường, lú lẫn hoặc các triệu chứng nghiêm trọng khác.

• Buồn nôn kéo dài hoặc tái diễn cần được đánh giá nguyên nhân để lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Mẹo 4: Dùng thuốc giảm buồn nôn đúng cách

1. Chọn thuốc theo nguyên nhân gây buồn nôn.

Không có một loại thuốc trị buồn nôn phù hợp cho mọi trường hợp. Việc lựa chọn thuốc nên dựa vào nguyên nhân như say tàu xe, khó tiêu, tác dụng phụ của thuốc hoặc bệnh lý khác. Với tình trạng kéo dài hoặc tái diễn, cần xác định nguyên nhân thay vì liên tục tự dùng thuốc chống nôn.

• Đọc kỹ hoạt chất, chỉ định, chống chỉ định và liều dùng trên nhãn trước khi sử dụng thuốc không kê đơn.

• Không tự tăng liều khi thuốc chưa mang lại hiệu quả như mong muốn.

• Nếu thường xuyên phải dùng thuốc để giảm buồn nôn, nên trao đổi với bác sĩ để tìm nguyên nhân và lựa chọn điều trị thích hợp.

2. Bismuth subsalicylate có thể phù hợp khi buồn nôn đi kèm khó chịu dạ dày.

Hoạt chất bismuth subsalicylate, có trong một số sản phẩm như Pepto-Bismol, được sử dụng để giảm khó chịu ở dạ dày do ăn uống quá mức, bao gồm khó tiêu, ợ nóng, đầy bụng và buồn nôn. Vì vậy, thuốc này không nên được hiểu là thuốc chống nôn dùng chung cho mọi nguyên nhân.

• Chỉ sử dụng đúng liều và khoảng cách giữa các liều ghi trên sản phẩm cụ thể.

• Không dùng cho trẻ em và thanh thiếu niên đang mắc hoặc hồi phục sau thủy đậu hay các triệu chứng giống cúm do nguy cơ hội chứng Reye.

• Vì thuốc chứa dẫn xuất salicylate, người dị ứng salicylate hoặc đang sử dụng một số thuốc khác nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng.

3. Dimenhydrinate phù hợp hơn với buồn nôn do say tàu xe.

Dimenhydrinate là thuốc kháng histamine có tác dụng phòng và điều trị buồn nôn, nôn và chóng mặt liên quan đến say chuyển động. Theo nhãn thuốc hiện hành, để phòng say xe, liều đầu tiên thường được sử dụng khoảng 30–60 phút trước khi bắt đầu di chuyển hoặc hoạt động gây say.

• Có thể cân nhắc trước khi đi ô tô, tàu hoặc phương tiện thường khiến bạn bị say.

• Dùng đúng liều theo độ tuổi và hướng dẫn của sản phẩm; không tự áp dụng một liều giống nhau cho tất cả mọi người.

• Dimenhydrinate có thể gây buồn ngủ rõ rệt, vì vậy cần thận trọng khi lái xe hoặc vận hành máy móc.

• Rượu, thuốc an thần và thuốc gây buồn ngủ khác có thể làm tăng tác dụng an thần của thuốc.

4. Không tự phối hợp nhiều thuốc chống nôn.

Dùng đồng thời nhiều thuốc giảm buồn nôn không đồng nghĩa với hiệu quả cao hơn và có thể làm tăng tác dụng phụ hoặc tương tác thuốc.

• Kiểm tra phần “hoạt chất” trên nhãn để tránh vô tình sử dụng hai sản phẩm có thành phần giống hoặc tác dụng tương tự.

• Không dùng vượt quá liều tối đa ghi trên nhãn hoặc liều bác sĩ đã chỉ định.

• Nếu đang sử dụng thuốc kê đơn, thuốc an thần hoặc nhiều loại thuốc cùng lúc, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi bổ sung thuốc chống nôn.

5. Thận trọng với dimenhydrinate ở một số nhóm người.

Nhãn thuốc dimenhydrinate khuyến cáo người mắc glaucoma, bệnh hô hấp như viêm phế quản mạn hoặc khí phế thũng, hay khó tiểu do phì đại tuyến tiền liệt cần hỏi bác sĩ trước khi sử dụng. Người mang thai hoặc cho con bú cũng nên tham khảo chuyên gia y tế trước khi dùng.

• Trẻ dưới 2 tuổi không nên dùng dimenhydrinate trừ khi có hướng dẫn của bác sĩ.

• Không uống rượu trong khi sử dụng thuốc vì có thể làm tăng buồn ngủ.

• Nếu phải lái xe, cần đặc biệt lưu ý tác dụng gây buồn ngủ và giảm tỉnh táo.

6. Buồn nôn kéo dài cần tìm nguyên nhân thay vì chỉ dùng thuốc.

Thuốc trị buồn nôn có thể kiểm soát triệu chứng trong thời gian ngắn, nhưng buồn nôn và nôn cũng có thể liên quan đến nhiều bệnh lý khác nhau. Các khuyến cáo lâm sàng nhấn mạnh thuốc nên được lựa chọn theo nguyên nhân nghi ngờ và sử dụng trong thời gian cần thiết để kiểm soát triệu chứng.

• Đi khám nếu buồn nôn kéo dài, thường xuyên tái phát hoặc ngày càng nghiêm trọng.

• Cần được đánh giá sớm nếu nôn khiến bạn không thể giữ được nước hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước.

• Tìm trợ giúp y tế ngay nếu nôn ra máu, đau bụng dữ dội, lú lẫn hoặc có các triệu chứng nghiêm trọng khác.

Mẹo 5: Dùng gừng để giảm buồn nôn

1. Có thể thử gừng khi bị buồn nôn nhẹ.

Gừng (Zingiber officinale) là một trong những thảo dược được nghiên cứu khá nhiều về khả năng giảm buồn nôn và nôn. Các tổng quan hệ thống cho thấy gừng có thể mang lại lợi ích trong một số tình huống, đặc biệt là buồn nôn và nôn trong thai kỳ, nhưng hiệu quả phụ thuộc nguyên nhân, liều dùng và từng người. Vì vậy, gừng nên được xem là biện pháp hỗ trợ chứ không phải cách chống nôn cho mọi trường hợp.

• Có thể dùng trà gừng, một lượng nhỏ gừng tươi hoặc sản phẩm từ gừng.

• Bắt đầu với lượng vừa phải để xem cơ thể phản ứng như thế nào.

• Nếu mùi hoặc vị cay của gừng khiến bạn khó chịu hơn, không cần cố sử dụng.

2. Pha trà gừng đơn giản để dễ uống.

Khi đang nôn nao, trà gừng ấm có thể là lựa chọn dễ sử dụng và đồng thời cung cấp thêm chất lỏng. Không có bằng chứng cho thấy nhất thiết phải dùng chính xác 5 cm gừng với 240 ml nước mới đạt hiệu quả, vì vậy nên ưu tiên cách pha vừa khẩu vị và dễ dung nạp.

• Rửa sạch, gọt vỏ nếu muốn và thái vài lát gừng tươi mỏng.

• Cho gừng vào nước nóng và ngâm hoặc đun nhẹ trong khoảng 5–10 phút.

• Để nguội đến nhiệt độ dễ uống rồi nhấp từng ngụm nhỏ.

• Nếu đang buồn nôn, tránh uống một lượng lớn quá nhanh vì có thể khiến dạ dày khó chịu hơn.

3. Tác dụng của gừng không chỉ đơn giản là “tăng tiêu hóa”.

Nghiên cứu cho thấy các hợp chất hoạt tính trong gừng như gingerol và shogaol có thể tác động đến nhiều cơ chế liên quan đến đường tiêu hóa và các tín hiệu gây buồn nôn. Tuy nhiên, cơ chế và mức độ hiệu quả trên người vẫn đang được nghiên cứu, vì vậy không nên khẳng định gừng có thể trị buồn nôn bằng cách “thúc đẩy tiêu hóa” trong mọi trường hợp.

• Gừng có thể hữu ích với một số dạng buồn nôn nhưng không xử lý được tất cả nguyên nhân.

• Hiệu quả của trà gừng hoặc kẹo gừng có thể khác với các chế phẩm gừng chuẩn hóa được sử dụng trong nghiên cứu.

• Nếu buồn nôn kéo dài hoặc tái diễn, cần tìm nguyên nhân thay vì phụ thuộc vào gừng.

4. Chọn kẹo gừng có thành phần gừng thực sự.

Nếu không tiện pha trà, có thể thử kẹo gừng để giảm cảm giác buồn nôn. Tuy nhiên, một số sản phẩm chủ yếu chứa đường và hương liệu, nên không thể mặc định chúng có tác dụng tương đương gừng được nghiên cứu lâm sàng.

• Kiểm tra bảng thành phần và ưu tiên sản phẩm có gừng thật hoặc chiết xuất gừng.

• Hạn chế loại chứa quá nhiều đường nếu phải sử dụng thường xuyên.

• Ngậm hoặc dùng từ từ thay vì ăn nhiều kẹo cùng lúc.

5. Không nên xem ginger ale là thuốc chống nôn.

Nước ginger ale có thể dễ uống với một số người, nhưng hàm lượng gừng giữa các sản phẩm rất khác nhau và một số loại chủ yếu là nước ngọt có hương gừng. Vì vậy, chưa có cơ sở để khẳng định ginger ale có tác dụng chống nôn tương đương gừng dùng trong các nghiên cứu.

• Nếu muốn uống, ưu tiên sản phẩm ít đường và kiểm tra thành phần gừng.

• Nước có gas có thể khiến một số người đầy bụng hoặc khó chịu hơn; nếu gặp tình trạng này, nên chuyển sang nước thường hoặc trà gừng.

• Nếu caffeine thường khiến dạ dày của bạn khó chịu, nên chọn đồ uống không chứa caffeine.

6. Dùng gừng ở mức vừa phải và lưu ý tương tác.

Gừng thường được dung nạp tốt khi sử dụng với lượng thông thường, nhưng dùng nhiều có thể gây ợ nóng, khó chịu ở bụng, tiêu chảy hoặc kích ứng miệng và họng. NCCIH cũng lưu ý thảo dược có thể tương tác với thuốc, vì vậy người đang điều trị bệnh không nên mặc định rằng sản phẩm “tự nhiên” luôn an toàn.

• Không tự dùng liều cao hoặc thực phẩm bổ sung gừng kéo dài chỉ để trị buồn nôn.

• Nếu đang sử dụng thuốc thường xuyên, đặc biệt có bệnh nền hoặc chuẩn bị phẫu thuật, nên trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng chế phẩm gừng đậm đặc.

• Người mang thai bị buồn nôn nên trao đổi với nhân viên y tế trước khi sử dụng gừng dưới dạng thực phẩm bổ sung.

7. Đi khám nếu buồn nôn không cải thiện.

Gừng chỉ hỗ trợ kiểm soát triệu chứng và không thay thế việc chẩn đoán nguyên nhân. Nếu các cách giảm buồn nôn tại nhà không hiệu quả hoặc nôn diễn ra nhiều lần, cần chú ý đến các dấu hiệu cảnh báo.

• Đi khám nếu buồn nôn và nôn kéo dài, tái diễn thường xuyên hoặc ngày càng nặng.

• Cần được đánh giá nếu không thể giữ được nước, tiểu ít, khô miệng hoặc chóng mặt do nguy cơ mất nước.

• Tìm trợ giúp y tế ngay khi nôn ra máu hoặc chất giống bã cà phê, đau bụng dữ dội, lú lẫn hoặc xuất hiện triệu chứng nghiêm trọng khác.

Mẹo 6: Ngậm kẹo để giảm cảm giác buồn nôn

1. Có thể ngậm kẹo cứng khi buồn nôn nhẹ.

Nếu cảm giác buồn nôn đi kèm vị đắng, chua hoặc khó chịu trong miệng, ngậm một viên kẹo cứng có thể giúp tạo hương vị dễ chịu và kích thích tiết nước bọt. Đây là biện pháp hỗ trợ đơn giản, nhưng chưa có bằng chứng mạnh cho thấy kẹo cứng thông thường có thể trực tiếp chống nôn.

• Chọn hương vị mà bạn cảm thấy dễ chịu như chanh, gừng hoặc bạc hà.

• Ngậm từ từ thay vì nhai hoặc ăn nhiều viên liên tục.

• Nếu mùi hoặc vị của kẹo làm cảm giác nôn nao tăng lên, nên ngừng sử dụng.

• Có thể chọn loại ít đường hoặc không đường nếu thường xuyên phải dùng.

2. Kẹo gừng có cơ sở khoa học hơn một số hương vị khác.

Gừng đã được nghiên cứu về khả năng giảm buồn nôn, đặc biệt trong buồn nôn và nôn liên quan đến thai kỳ, mặc dù hiệu quả còn phụ thuộc nguyên nhân và dạng chế phẩm. Tuy nhiên, không phải mọi loại kẹo “hương gừng” đều cung cấp lượng gừng tương đương với các chế phẩm được sử dụng trong nghiên cứu.

• Kiểm tra thành phần để xem sản phẩm có chứa gừng hoặc chiết xuất gừng thực sự hay chỉ có hương liệu.

• Không nên cho rằng càng ăn nhiều kẹo gừng thì tác dụng trị buồn nôn càng mạnh.

• Nếu cần kiểm soát triệu chứng kéo dài, không nên dùng kẹo thay thế phương pháp điều trị phù hợp.

3. Kẹo bạc hà có thể tạo cảm giác dễ chịu nhưng bằng chứng còn hạn chế.

Một số nghiên cứu đã khảo sát bạc hà hoặc tinh dầu bạc hà trong kiểm soát buồn nôn, chẳng hạn ở người bệnh sau phẫu thuật hoặc hóa trị. Kết quả cho thấy tiềm năng hỗ trợ ở một số trường hợp, nhưng bằng chứng hiện chưa đủ nhất quán để xem kẹo bạc hà là một phương pháp chống nôn tiêu chuẩn.

• Có thể thử nếu hương bạc hà khiến bạn cảm thấy dễ chịu.

• Tránh dùng nếu bạc hà làm tăng ợ nóng hoặc triệu chứng trào ngược.

• Hiệu quả của kẹo bạc hà không thể được xem là tương đương với tinh dầu bạc hà đã được nghiên cứu trong những điều kiện cụ thể.

4. Vị chanh có thể giúp át mùi vị khó chịu trong miệng.

Kẹo chanh có thể hữu ích về mặt cảm giác nếu buồn nôn trở nên khó chịu hơn do vị lạ trong miệng. Một số nghiên cứu nhỏ cũng đã khảo sát hương chanh trong kiểm soát buồn nôn, nhưng chưa đủ bằng chứng để khẳng định kẹo chanh có tác dụng điều trị.

• Ưu tiên loại có vị vừa phải, không quá chua nếu bạn đang bị ợ nóng hoặc trào ngược.

• Ngậm chậm để duy trì cảm giác dễ chịu trong miệng.

• Nếu vị chua kích thích dạ dày hoặc làm buồn nôn tăng, hãy chuyển sang lựa chọn khác.

5. Không nên đánh đồng kẹo thơm với tinh dầu.

Nhận định rằng kẹo chanh, gừng hoặc bạc hà có tác dụng giảm buồn nôn vì tinh dầu của những nguyên liệu này có đặc tính chống nôn là chưa chính xác. Kẹo và tinh dầu là những dạng sản phẩm rất khác nhau về thành phần, nồng độ và cách sử dụng.

• Không tự uống hoặc nuốt tinh dầu để trị buồn nôn.

• Không nhỏ tinh dầu đậm đặc trực tiếp vào miệng chỉ vì kẹo cùng hương vị khiến bạn dễ chịu.

• Các nghiên cứu về liệu pháp hương thơm không đồng nghĩa mọi sản phẩm có cùng mùi hương đều mang lại hiệu quả tương tự.

6. Xem kẹo cứng là biện pháp hỗ trợ ngắn hạn.

Ngậm kẹo phù hợp hơn khi cần làm dịu cảm giác nôn nao nhẹ hoặc loại bỏ vị khó chịu trong miệng. Nếu buồn nôn kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc kèm nôn, cần tìm nguyên nhân thay vì liên tục dùng kẹo để che lấp triệu chứng.

• Kết hợp với nghỉ ngơi và uống từng ngụm nước nếu cơ thể dung nạp được.

• Không dùng kẹo để trì hoãn việc điều trị khi triệu chứng ngày càng nặng.

• Cần được đánh giá y tế nếu nôn liên tục, không giữ được nước, có dấu hiệu mất nước, đau bụng dữ dội, nôn ra máu hoặc xuất hiện các triệu chứng nghiêm trọng khác.

Mẹo 7: Phân tán chú ý khi buồn nôn

1. Chuyển sự chú ý khỏi cảm giác buồn nôn.

Khi buồn nôn nhẹ, việc liên tục chú ý đến cảm giác khó chịu có thể khiến bạn nhận thức triệu chứng rõ hơn. Một số nghiên cứu về các biện pháp không dùng thuốc cho thấy phân tán sự chú ý, thư giãn và các kỹ thuật tâm lý có thể hỗ trợ kiểm soát buồn nôn trong một số bối cảnh. Tuy nhiên, hiệu quả khác nhau giữa từng người và không thể thay thế điều trị nguyên nhân.

• Chọn một hoạt động nhẹ nhàng mà bạn thực sự yêu thích.

• Có thể nghe podcast, nhạc, sách nói hoặc xem chương trình quen thuộc.

• Đọc sách cũng là một lựa chọn nếu việc đọc không khiến bạn chóng mặt hoặc khó chịu hơn.

• Ngồi hoặc tựa lưng ở tư thế thoải mái trong lúc nghỉ ngơi.

2. Ưu tiên hoạt động ít vận động.

Khi đang tìm cách giảm buồn nôn, không cần ép bản thân tiếp tục làm việc hoặc vận động nếu chuyển động khiến triệu chứng nặng hơn. Một hoạt động tĩnh có thể vừa phân tán sự chú ý vừa giúp cơ thể nghỉ ngơi.

• Mặc quần áo rộng và thoải mái, đặc biệt quanh vùng bụng.

• Ngồi ở nơi yên tĩnh, thoáng và có nhiệt độ dễ chịu.

• Hạn chế đi lại nếu nhận thấy chuyển động kích thích cảm giác muốn nôn.

• Kết hợp với hít thở chậm và đều nếu căng thẳng đang làm bạn khó chịu hơn.

3. Cẩn thận với màn hình nếu bị say tàu xe.

Đọc sách, xem điện thoại hoặc TV không phải lúc nào cũng phù hợp. Khi buồn nôn do say xe, tập trung vào sách hoặc màn hình trong phương tiện đang chuyển động có thể làm tăng xung đột giữa tín hiệu thị giác và hệ tiền đình, từ đó khiến say chuyển động nặng hơn.

• Nếu đang ngồi trên ô tô, tàu hoặc phương tiện di chuyển, nên hạn chế đọc sách và nhìn màn hình.

• Thay vào đó, hãy thử nghe podcast, nhạc hoặc sách nói.

• Nhìn về phía chân trời hoặc một điểm ổn định bên ngoài phương tiện có thể phù hợp hơn với người bị say chuyển động.

• Nếu một hoạt động khiến cảm giác buồn nôn tăng lên, hãy dừng lại và chuyển sang hình thức thư giãn khác.

4. Không cần đặt mốc chính xác 20–30 phút.

Chưa có cơ sở khoa học đáng tin cậy để khẳng định rằng phân tán sự chú ý trong khoảng 20–30 phút sẽ khiến cơn buồn nôn tự hết. Thời gian triệu chứng kéo dài phụ thuộc nhiều vào nguyên nhân, từ say tàu xe, ăn uống, căng thẳng đến thuốc hoặc bệnh lý.

• Nghỉ ngơi và theo dõi xem triệu chứng có giảm dần hay không.

• Uống từng ngụm nước nếu bạn vẫn dung nạp được chất lỏng.

• Nếu cảm thấy dễ chịu hơn, hãy từ từ trở lại các hoạt động bình thường.

• Không nên cố “chờ cho hết” nếu triệu chứng tiếp tục tăng hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường.

5. Xem phân tán chú ý là biện pháp hỗ trợ, không phải cách chống nôn tuyệt đối.

Các hoạt động thư giãn có thể giúp bạn dễ chịu hơn nhưng không trực tiếp xử lý mọi nguyên nhân gây buồn nôn và nôn. Đặc biệt, buồn nôn do nhiễm trùng, tác dụng phụ của thuốc, migraine hoặc bệnh đường tiêu hóa có thể cần phương pháp điều trị riêng.

• Có thể kết hợp nghỉ ngơi, thư giãn và bổ sung nước phù hợp để giảm buồn nôn.

• Nếu buồn nôn kéo dài hoặc thường xuyên tái phát, nên được đánh giá nguyên nhân.

• Tìm trợ giúp y tế nếu nôn liên tục, không thể giữ được nước, có dấu hiệu mất nước, đau bụng dữ dội, nôn ra máu, lú lẫn hoặc xuất hiện các triệu chứng nghiêm trọng khác.

Phần 2: Ăn gì để hết buồn nôn ngay lập tức

Mẹo 1: Ăn món nhẹ khi bị buồn nôn

1. Chọn thức ăn nhạt, dễ dung nạp khi buồn nôn.

Khi đang buồn nôn, cảm giác chán ăn là khá phổ biến. Nếu vẫn có thể ăn, hãy bắt đầu với một lượng nhỏ thực phẩm mềm, ít béo và có mùi vị nhẹ. Những món này không trực tiếp “hấp thụ axit dạ dày” để chống nôn, nhưng thường dễ dung nạp hơn những bữa ăn nhiều chất béo, cay hoặc có mùi mạnh.

• Ăn chậm và bắt đầu bằng khẩu phần nhỏ.

• Chọn món ít gia vị, không quá nhiều dầu mỡ.

• Nếu vừa ăn đã thấy cảm giác muốn nôn tăng lên, hãy tạm dừng thay vì cố ăn hết.

• Khi triệu chứng giảm, tăng dần lượng thức ăn theo khả năng dung nạp của cơ thể.

2. Có thể thử bánh quy nhạt hoặc bánh mì nướng.

Thực phẩm khô, ít gia vị như bánh quy giòn và bánh mì nướng thường được nhiều người dung nạp tốt khi dạ dày đang khó chịu. Đây là lựa chọn thực tế để cung cấp một lượng carbohydrate nhỏ khi bạn chưa muốn ăn bữa đầy đủ.

• Ăn từng miếng nhỏ và nhai chậm.

• Có thể thử vài chiếc bánh quy nhạt trước khi chuyển sang món khác.

• Tránh phết nhiều bơ, sốt béo hoặc gia vị nếu những thực phẩm này khiến buồn nôn nặng hơn.

3. Chuối, cơm và táo cũng là những lựa chọn đơn giản.

Chuối, cơm trắng, táo hoặc sốt táo cùng bánh mì nướng thường được nhắc đến trong chế độ BRAT. Các món này khá nhạt và có thể dễ ăn trong thời gian ngắn, nhưng BRAT không cung cấp đầy đủ năng lượng, protein, chất béo và nhiều vi chất nếu áp dụng kéo dài.

• Có thể chọn chuối chín nếu cảm thấy dễ ăn.

• Cơm trắng mềm là lựa chọn tương đối nhẹ cho dạ dày.

• Táo nấu chín hoặc sốt táo có thể dễ dung nạp hơn với một số người.

• Không cần giới hạn chế độ ăn chỉ trong bốn nhóm thực phẩm này khi bạn đã có thể ăn bình thường trở lại.

4. Hạn chế món nhiều chất béo, cay hoặc quá ngọt nếu chúng kích thích triệu chứng.

Thức ăn nhiều dầu mỡ có thể làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày và khiến một số người cảm thấy đầy bụng, khó chịu hơn. Thức ăn cay, quá ngọt hoặc có mùi mạnh cũng có thể trở thành tác nhân kích thích ở người đang buồn nôn.

• Tạm tránh đồ chiên rán, thức ăn nhanh và các món quá nhiều dầu mỡ.

• Hạn chế món cay nếu chúng làm dạ dày nóng rát hoặc nôn nao hơn.

• Không cần kiêng tuyệt đối mọi thực phẩm ngọt; quan trọng là theo dõi món nào thực sự làm triệu chứng của bạn tăng lên.

• Tránh rượu bia trong thời gian đang buồn nôn và nôn.

5. Ăn ít nhưng chia thành nhiều lần.

Một bữa ăn lớn có thể khó chịu hơn khi dạ dày đang nhạy cảm. Thay vì ép mình ăn đủ một bữa, có thể chia thức ăn thành những phần nhỏ trong ngày để hỗ trợ giảm buồn nôn và duy trì năng lượng.

• Ăn một lượng nhỏ mỗi lần và theo dõi phản ứng của cơ thể.

• Không nên để bụng quá đói nếu chính cảm giác đói làm bạn nôn nao hơn.

• Khi cảm giác buồn nôn giảm, dần trở lại chế độ ăn cân bằng với tinh bột, protein, rau quả và chất béo phù hợp.

6. Ưu tiên chất lỏng nếu đang nôn.

Nếu nôn khiến bạn khó ăn, việc duy trì nước và điện giải thường quan trọng hơn cố ăn thức ăn đặc ngay lập tức. Uống quá nhiều một lúc có thể kích thích nôn trở lại, vì vậy nên bắt đầu bằng những ngụm nhỏ.

• Nhấp nước hoặc dung dịch bù nước đường uống từng ít một.

• Nếu vừa nôn, hãy cho dạ dày thời gian ổn định rồi thử uống lại từ từ.

• Khi đã giữ được chất lỏng, có thể bắt đầu bằng những món ăn nhẹ và tăng dần khẩu phần.

• Với trẻ em hoặc người mất nhiều nước do nôn và tiêu chảy, dung dịch bù nước đường uống phù hợp thường hữu ích hơn chỉ uống nước lọc.

7. Không nên kéo dài chế độ ăn quá hạn chế.

Các món như chuối, cơm, táo và bánh mì có thể giúp bạn bắt đầu ăn trở lại, nhưng không phải chế độ trị buồn nôn hoàn chỉnh. Khi cơ thể dung nạp được thức ăn, nên trở lại chế độ ăn đa dạng càng sớm càng phù hợp.

• Bổ sung dần thực phẩm giàu protein và các nhóm thực phẩm thông thường.

• Theo dõi món nào khiến triệu chứng quay trở lại để điều chỉnh tạm thời.

• Nếu buồn nôn kéo dài, nôn liên tục, không giữ được chất lỏng, có dấu hiệu mất nước, đau bụng dữ dội hoặc nôn ra máu, cần được đánh giá y tế thay vì tiếp tục tự điều chỉnh chế độ ăn tại nhà.

Mẹo 2: Uống đủ nước khi bị buồn nôn

1. Uống nước đều đặn thay vì cố uống thật nhiều trong bữa ăn.

Khi buồn nôn, duy trì đủ nước rất quan trọng, đặc biệt nếu bạn đã nôn hoặc ăn uống kém. Tuy nhiên, nhận định rằng uống một cốc nước trước bữa ăn để “pha loãng axit tiêu hóa” và tăng hấp thu chất dinh dưỡng là chưa chính xác. Hệ tiêu hóa có khả năng điều chỉnh dịch vị để tiêu hóa thức ăn, và uống nước ở mức thông thường không làm cản trở quá trình này.

• Uống nước đều trong ngày theo nhu cầu và cảm giác khát.

• Nếu đang nôn nao, nên nhấp từng ngụm nhỏ thay vì uống một lượng lớn cùng lúc.

• Có thể uống nước trước, trong hoặc sau bữa ăn tùy khả năng dung nạp; không bắt buộc phải uống trước bữa ăn 1–2 giờ.

• Nếu uống nhiều nước trong bữa khiến bạn đầy bụng hoặc buồn nôn hơn, hãy giảm lượng mỗi lần và uống rải rác trong ngày.

2. Nhấp từng ngụm nước khi dạ dày đang khó chịu.

Uống quá nhanh hoặc quá nhiều trong một lần có thể khiến một số người cảm thấy căng bụng và khó chịu hơn. Khi cần giảm buồn nôn, cách thực tế hơn là bổ sung chất lỏng từ từ.

• Bắt đầu bằng vài ngụm nhỏ và theo dõi phản ứng của dạ dày.

• Nếu dung nạp tốt, tiếp tục uống đều đặn.

• Ưu tiên loại đồ uống mà cơ thể dễ dung nạp và tránh những thức uống khiến triệu chứng tăng lên.

• Nếu vừa nôn, việc bổ sung nước và điện giải từ từ đặc biệt quan trọng để phòng mất nước.

3. Uống nước trong bữa ăn không phải cách chống nôn trực tiếp.

Nước giúp duy trì cân bằng chất lỏng của cơ thể, nhưng không phải thuốc chống nôn và không có cơ sở để khẳng định nước sẽ trung hòa hoặc pha loãng dịch vị đến mức làm hết cảm giác nôn nao.

• Nếu bạn thấy uống một chút nước trong bữa ăn dễ chịu, có thể tiếp tục.

• Không cần ép bản thân uống hết một cốc nước trong khi đang ăn.

• Kết hợp với những bữa ăn nhỏ, ít chất béo và dễ tiêu hóa nếu ăn nhiều khiến buồn nôn tăng lên.

4. Đủ nước có thể hỗ trợ phòng và cải thiện táo bón.

Nước giúp phân duy trì độ mềm và đặc biệt quan trọng khi tăng lượng chất xơ trong chế độ ăn. Vì táo bón có thể đi kèm đầy bụng, khó chịu và đôi khi buồn nôn, xử lý tình trạng táo bón có thể giúp cải thiện các triệu chứng tiêu hóa liên quan.

• Uống đủ chất lỏng trong ngày, nhất là khi chế độ ăn giàu chất xơ.

• Kết hợp rau quả, ngũ cốc nguyên hạt và các nguồn chất xơ phù hợp với khả năng dung nạp.

• Duy trì vận động thể chất thường xuyên nếu tình trạng sức khỏe cho phép.

• Không nên chỉ uống thật nhiều nước và kỳ vọng nước đơn thuần sẽ điều trị mọi trường hợp táo bón.

5. Ưu tiên bù nước khi buồn nôn kèm nôn.

Nếu buồn nôn và nôn xảy ra nhiều lần, nguy cơ mất nước và điện giải trở nên đáng quan tâm hơn việc uống nước vào một thời điểm cố định quanh bữa ăn.

• Uống từng lượng nhỏ nhưng thường xuyên nếu vẫn giữ được chất lỏng.

• Khi mất nhiều nước do nôn hoặc tiêu chảy, dung dịch bù nước đường uống có tỷ lệ glucose và điện giải phù hợp có thể hữu ích hơn chỉ uống nước lọc.

• Tránh uống một lượng lớn thật nhanh vì có thể kích thích nôn trở lại.

• Khi đã giữ được chất lỏng, có thể từ từ quay lại thức ăn nhẹ và chế độ ăn bình thường.

6. Theo dõi dấu hiệu mất nước và nôn kéo dài.

Nếu các biện pháp trị buồn nôn tại nhà không giúp cải thiện, cần chú ý đến khả năng mất nước hoặc nguyên nhân bệnh lý phía sau triệu chứng.

• Các dấu hiệu đáng chú ý gồm khát nhiều, khô miệng, tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, mệt hoặc chóng mặt.

• Cần được đánh giá y tế nếu nôn liên tục hoặc không thể giữ được chất lỏng.

• Tìm trợ giúp y tế sớm nếu nôn ra máu hoặc chất giống bã cà phê, đau bụng dữ dội, lú lẫn hoặc có các triệu chứng nghiêm trọng khác.

Mẹo 3: Chọn món nguội khi bị buồn nôn

1. Thử thức ăn nguội hoặc ở nhiệt độ phòng.

Khi buồn nôn, nhiều người trở nên nhạy cảm hơn với mùi thức ăn. Món nóng thường giải phóng nhiều hợp chất tạo mùi hơn, vì vậy để thức ăn nguội bớt hoặc chọn món ở nhiệt độ phòng có thể giúp giảm mùi và khiến bạn dễ ăn hơn.

• Để món ăn nóng nguội đến nhiệt độ dễ chịu trước khi ăn.

• Có thể thử bánh mì, bánh quy nhạt, trái cây hoặc những món nguội mà bạn vẫn dung nạp tốt.

• Ăn từng lượng nhỏ, chậm rãi và dừng lại nếu cảm giác muốn nôn tăng lên.

• Không cần cố ăn đồ lạnh nếu nhiệt độ thấp khiến dạ dày khó chịu.

2. Ưu tiên thực phẩm ít mùi.

Mùi thức ăn mạnh có thể kích thích hoặc làm buồn nôn rõ hơn ở một số người, đặc biệt khi đang mang thai, điều trị ung thư hoặc vốn nhạy cảm với mùi. Các hướng dẫn chăm sóc buồn nôn thường khuyến nghị lựa chọn thức ăn ít mùi và tránh ở gần khu vực nấu nướng nếu mùi thức ăn là tác nhân.

• Thử bánh quy nhạt, bánh mì nướng, cơm hoặc các món có mùi nhẹ.

• Tránh món chiên rán, nhiều gia vị hoặc có mùi nồng nếu chúng khiến bạn nôn nao.

• Nếu có thể, nhờ người khác chuẩn bị thức ăn để hạn chế tiếp xúc với mùi trong lúc nấu.

• Giữ khu vực ăn uống thông thoáng cũng có thể giúp bạn cảm thấy dễ chịu hơn.

3. Không nhất thiết phải chuyển sang rau củ sống.

Gợi ý dùng trái cây và rau sống thay cho món nóng không phù hợp với tất cả mọi người. Rau sống thường chứa nhiều chất xơ và có thể gây đầy bụng hoặc khó tiêu ở một số người đang có triệu chứng tiêu hóa. Mục tiêu quan trọng hơn là chọn thực phẩm bạn có thể dung nạp.

• Có thể thử trái cây mềm, ít mùi nếu cảm thấy dễ ăn.

• Rau củ có thể được nấu chín rồi để nguội bớt thay vì bắt buộc phải ăn sống.

• Nếu đang đầy bụng, tiêu chảy hoặc khó tiêu, hãy lựa chọn thực phẩm dựa trên triệu chứng cụ thể.

• Rửa sạch rau quả và tuân thủ an toàn thực phẩm, đặc biệt với phụ nữ mang thai hoặc người suy giảm miễn dịch.

4. Ăn nguội chủ yếu giúp hạn chế mùi, không trực tiếp chống nôn.

Chưa có cơ sở để xem nhiệt độ thấp của thức ăn là một phương pháp trị buồn nôn. Lợi ích thực tế chủ yếu đến từ việc món nguội thường ít tỏa mùi hơn và vì vậy có thể dễ chịu hơn với người nhạy cảm với mùi.

• Nếu thức ăn nóng không làm bạn khó chịu, không nhất thiết phải tránh hoàn toàn.

• Nếu mùi thức ăn là yếu tố kích hoạt, hãy thử món nguội hoặc ở nhiệt độ phòng.

• Theo dõi phản ứng của cơ thể để xác định nhiệt độ và loại thực phẩm phù hợp nhất.

5. Đừng để thức ăn ở nhiệt độ phòng quá lâu.

Khi áp dụng cách này để giảm buồn nôn, an toàn thực phẩm vẫn cần được ưu tiên. USDA khuyến cáo thực phẩm dễ hỏng không nên để ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ, hoặc quá 1 giờ khi nhiệt độ môi trường trên khoảng 32°C.

• Chỉ để món nóng nguội vừa đủ trước khi ăn, không để thực phẩm dễ hỏng ngoài bàn trong nhiều giờ.

• Bảo quản thức ăn thừa trong tủ lạnh kịp thời.

• Không ăn thực phẩm có dấu hiệu hư hỏng dù chúng có mùi nhẹ và dễ ăn.

6. Chọn thực phẩm theo khả năng dung nạp của cơ thể.

Khi cần giảm buồn nôn, không có một thực đơn phù hợp cho tất cả mọi người. Nếu món nguội, ít mùi giúp bạn ăn uống dễ dàng hơn, có thể sử dụng tạm thời rồi dần trở lại chế độ ăn cân bằng khi triệu chứng cải thiện.

• Chia thức ăn thành nhiều khẩu phần nhỏ nếu một bữa lớn khiến bạn nôn nao.

• Uống từng ngụm nước để duy trì đủ chất lỏng nếu cơ thể dung nạp được.

• Nếu buồn nôn và nôn kéo dài, không giữ được nước, có dấu hiệu mất nước, đau bụng dữ dội hoặc nôn ra máu, cần được đánh giá y tế thay vì tiếp tục chỉ điều chỉnh thức ăn tại nhà.

Mẹo 4: Kiểm tra dị ứng khi hay buồn nôn

1. Theo dõi thực phẩm thường xuyên gây buồn nôn.

Nếu buồn nôn hoặc nôn lặp lại sau khi ăn một loại thực phẩm cụ thể, nên ghi nhận thời điểm ăn, lượng thực phẩm và các triệu chứng đi kèm rồi trao đổi với bác sĩ. Dị ứng thực phẩm có thể gây nôn, đau quặn bụng hoặc tiêu chảy, nhưng buồn nôn đơn độc cũng có nhiều nguyên nhân khác.

• Ghi lại món đã ăn và thời gian triệu chứng bắt đầu.

• Theo dõi thêm nổi mề đay, ngứa, sưng môi hoặc mặt, đau bụng, tiêu chảy, khò khè hay khó thở.

• Không nên tự kết luận một thực phẩm gây dị ứng chỉ vì từng cảm thấy nôn nao sau khi ăn.

2. Phân biệt dị ứng với không dung nạp thực phẩm.

Hai tình trạng này không giống nhau. Dị ứng thực phẩm liên quan đến phản ứng của hệ miễn dịch và trong trường hợp nghiêm trọng có thể gây phản vệ. Trong khi đó, không dung nạp thực phẩm chủ yếu liên quan đến hệ tiêu hóa và có thể gây đầy hơi, đau bụng, tiêu chảy, buồn nôn hoặc nôn nhưng không gây phản vệ.

• Không dung nạp lactose là một ví dụ điển hình của không dung nạp thực phẩm.

• Dị ứng thực phẩm thường cần tránh tác nhân nghiêm ngặt sau khi được chẩn đoán.

• Xác định đúng nguyên nhân giúp tránh kiêng khem không cần thiết trong quá trình tìm cách giảm buồn nôn.

3. Test lẩy da không thể tự xác nhận dị ứng thực phẩm.

Bác sĩ chuyên khoa dị ứng có thể thực hiện skin prick test, tức test lẩy da, với những thực phẩm được nghi ngờ dựa trên bệnh sử. Tuy nhiên, kết quả dương tính chỉ cho thấy khả năng mẫn cảm và không đủ để tự chẩn đoán dị ứng thực phẩm. Hướng dẫn của NIAID nhấn mạnh kết quả xét nghiệm phải được diễn giải cùng triệu chứng và bệnh sử.

• Bác sĩ có thể chỉ định test lẩy da hoặc xét nghiệm IgE đặc hiệu trong máu tùy trường hợp.

• Không nên làm một bảng xét nghiệm hàng loạt với rất nhiều thực phẩm khi không có tiền sử triệu chứng phù hợp.

• Trong trường hợp chưa rõ ràng, thử thách thức ăn đường miệng dưới giám sát y tế có thể được sử dụng để xác nhận hoặc loại trừ dị ứng.

4. Không tự ngừng thuốc kháng histamine trước xét nghiệm.

Một số thuốc kháng histamine có thể ảnh hưởng đến kết quả test da, nhưng thời gian cần ngừng phụ thuộc loại thuốc và quy trình của cơ sở xét nghiệm. Vì vậy, không nên tự ý ngừng thuốc chỉ dựa trên hướng dẫn chung.

• Báo cho bác sĩ tất cả thuốc kê đơn, không kê đơn và thực phẩm bổ sung đang sử dụng.

• Hỏi cơ sở thực hiện xét nghiệm thuốc nào cần tạm ngừng và ngừng trong bao lâu.

• Xét nghiệm IgE trong máu có thể được cân nhắc trong những trường hợp test da không phù hợp, chẳng hạn khi một số loại thuốc hoặc bệnh da cản trở xét nghiệm.

5. Chế độ loại trừ chỉ nên tập trung vào thực phẩm nghi ngờ.

Bác sĩ có thể hướng dẫn tạm loại bỏ một hoặc một vài thực phẩm rồi đánh giá sự thay đổi của triệu chứng. Không nên tự loại đồng thời gluten, sữa, đậu nành, đậu phộng, trứng, ngô và nhiều nhóm thực phẩm khác chỉ vì đang buồn nôn. Chế độ loại trừ quá rộng hoặc kéo dài có thể gây thiếu hụt dinh dưỡng.

• Chỉ loại bỏ thực phẩm có cơ sở nghi ngờ dựa trên bệnh sử và triệu chứng.

• Ghi nhật ký ăn uống để xác định mối liên hệ giữa thực phẩm và cơn buồn nôn sau khi ăn.

• Việc ăn lại thực phẩm nghi gây dị ứng cần tuân theo hướng dẫn chuyên môn; không tự thử tại nhà nếu từng có phản ứng nghiêm trọng.

6. Tránh các xét nghiệm “không dung nạp thực phẩm” IgG.

Các xét nghiệm IgG thực phẩm được quảng cáo để tìm hàng chục thực phẩm gây “nhạy cảm” chưa được chứng minh có giá trị chẩn đoán dị ứng hoặc không dung nạp thực phẩm. AAAAI không khuyến nghị sử dụng xét nghiệm này để quyết định thực phẩm cần loại bỏ.

• Không nên dựa vào kết quả IgG để kiêng hàng loạt thực phẩm.

• Một kết quả xét nghiệm bất thường không đồng nghĩa thực phẩm đó là nguyên nhân khiến bạn buồn nôn.

• Chẩn đoán nên dựa trên bệnh sử, triệu chứng và các xét nghiệm phù hợp được bác sĩ lựa chọn.

7. Đi cấp cứu khi có dấu hiệu phản vệ.

Nếu buồn nôn hoặc nôn xuất hiện nhanh sau khi ăn và đi kèm khó thở, khò khè, sưng họng, chóng mặt hoặc mất ý thức, đây có thể là phản ứng dị ứng nghiêm trọng chứ không đơn thuần là vấn đề cần trị buồn nôn. Phản vệ cần được xử trí khẩn cấp.

• Người đã được chẩn đoán dị ứng nặng nên thực hiện đúng kế hoạch xử trí phản vệ được bác sĩ hướng dẫn.

• Không trì hoãn cấp cứu để thử các biện pháp chống nôn tại nhà.

• Nếu buồn nôn kéo dài hoặc tái diễn sau ăn nhưng không có biểu hiện dị ứng điển hình, bác sĩ có thể cần xem xét những nguyên nhân tiêu hóa hoặc bệnh lý khác thay vì chỉ tập trung vào dị ứng thực phẩm.

Mẹo 5: Ăn nhẹ trước khi vận động

1. Điều chỉnh bữa ăn nếu thường buồn nôn khi tập luyện.

Nếu thường xuyên buồn nôn khi tập thể dục, hãy xem lại lượng thức ăn, thời điểm ăn và thành phần bữa ăn trước khi vận động. Các hướng dẫn dinh dưỡng thể thao thường khuyến nghị hạn chế thực phẩm nhiều chất béo và chất xơ sát giờ tập vì chúng có thể làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày hoặc tăng cảm giác đầy bụng ở một số người.

• Tránh ăn một bữa quá lớn ngay trước khi tập.

• Nếu cần ăn gần giờ vận động, ưu tiên khẩu phần nhỏ và những món quen thuộc, dễ dung nạp.

• Hạn chế thực phẩm nhiều chất béo hoặc quá nhiều chất xơ nếu bạn nhận thấy chúng thường gây đầy bụng, khó chịu hoặc buồn nôn khi vận động.

• Thử nghiệm chế độ ăn trong những buổi tập thông thường thay vì lần đầu áp dụng trước một cuộc thi hoặc hoạt động quan trọng.

2. Không cần áp dụng chế độ ít chất xơ cho cả ngày.

Chất xơ đóng vai trò quan trọng đối với sức khỏe tiêu hóa và tim mạch. Vì vậy, mục tiêu không phải chuyển sang chế độ ăn ít chất xơ lâu dài chỉ để chống nôn, mà có thể điều chỉnh lượng chất xơ trong khoảng thời gian trước buổi tập nếu cơ thể nhạy cảm.

• Khi còn cách buổi tập nhiều giờ, bạn vẫn có thể ăn chế độ cân bằng bình thường nếu dung nạp tốt.

• Càng gần giờ vận động, khẩu phần thường nên nhỏ và dễ tiêu hóa hơn.

• Sau khi tập, có thể trở lại chế độ ăn đủ chất xơ theo nhu cầu dinh dưỡng thông thường.

• Nếu thực phẩm giàu chất xơ không gây triệu chứng, không nhất thiết phải loại bỏ chúng.

3. Ưu tiên carbohydrate dễ tiêu hóa trước buổi tập.

Với những người dễ gặp vấn đề tiêu hóa khi vận động, các thực phẩm giàu carbohydrate, tương đối ít chất béo và chất xơ thường dễ dung nạp hơn trước khi tập.

• Có thể lựa chọn bánh mì trắng, cơm trắng, chuối chín, ngũ cốc tinh chế hoặc những thực phẩm quen thuộc với cơ thể.

• Không nên thử một món hoàn toàn mới ngay trước khi vận động mạnh.

• Điều chỉnh khẩu phần theo thời gian còn lại trước buổi tập và cường độ vận động.

• Nếu một loại thực phẩm thường xuyên khiến bạn buồn nôn, hãy ghi lại để tìm lựa chọn phù hợp hơn.

4. Không nên cố tập với dạ dày quá no.

Một bữa ăn lớn ngay trước khi vận động có thể làm tăng cảm giác đầy bụng, trào ngược hoặc khó chịu đường tiêu hóa. Đây là lý do nhiều người cảm thấy dễ chịu hơn khi không tập ngay sau một bữa ăn lớn.

• Với bữa ăn chính, nên dành đủ thời gian để tiêu hóa trước khi vận động mạnh.

• Nếu chỉ còn ít thời gian trước buổi tập, một bữa phụ nhỏ thường phù hợp hơn bữa ăn lớn.

• Tránh cúi gập người hoặc bắt đầu vận động cường độ cao ngay sau khi vừa ăn no.

• Nếu bắt đầu cảm thấy buồn nôn khi tập, hãy giảm cường độ hoặc dừng lại để cơ thể hồi phục.

5. Không cần cố tập khi bụng hoàn toàn rỗng.

Nhận định rằng tập khi đói luôn giúp giảm buồn nôn không đúng với tất cả mọi người. Tập luyện khi chưa ăn trong thời gian dài có thể khiến một số người mệt, chóng mặt hoặc giảm khả năng duy trì cường độ vận động.

• Nếu tập khi đói khiến bạn khó chịu, hãy thử một bữa phụ nhỏ trước buổi tập.

• Lựa chọn lượng thức ăn dựa trên khả năng dung nạp thay vì cố giữ dạ dày hoàn toàn trống.

• Với các buổi tập kéo dài hoặc cường độ cao, nhu cầu carbohydrate và chất lỏng càng cần được tính đến.

6. Thức ăn lỏng không phải lúc nào cũng tốt hơn thức ăn đặc.

Một bữa dạng lỏng có thể thuận tiện và dễ dung nạp với một số người, nhưng thay bánh sandwich bằng protein shake không đảm bảo sẽ chống buồn nôn. Đồ uống giàu protein, chất béo, đường hoặc uống với lượng lớn vẫn có thể gây đầy bụng và khó chịu.

• Nếu muốn thử thức ăn dạng lỏng, hãy bắt đầu với lượng nhỏ trong một buổi tập thông thường.

• Không nên uống một lượng lớn ngay trước khi vận động mạnh.

• Kiểm tra thành phần nếu đồ uống protein thường khiến bạn đầy hơi; một số sản phẩm chứa lactose, chất tạo ngọt hoặc thành phần khác có thể gây khó chịu ở người nhạy cảm.

• Ưu tiên loại thực phẩm mà bạn đã biết cơ thể dung nạp tốt.

7. Chú ý nước uống và nhiệt độ môi trường.

Buồn nôn khi tập thể dục không chỉ liên quan đến thức ăn. Mất nước, uống quá nhiều nước trong thời gian ngắn, vận động cường độ quá cao và thời tiết nóng cũng có thể góp phần gây nôn nao.

• Bổ sung chất lỏng phù hợp trước và trong quá trình tập thay vì uống một lượng rất lớn ngay trước khi vận động.

• Khi tập kéo dài và ra nhiều mồ hôi, nhu cầu chất lỏng và điện giải cần được điều chỉnh theo điều kiện thực tế.

• Giảm cường độ hoặc ngừng tập nếu xuất hiện buồn nôn, chóng mặt, yếu bất thường hoặc dấu hiệu quá nóng.

8. Buồn nôn khi tập tái diễn cần được kiểm tra.

Điều chỉnh bữa ăn có thể giúp giảm buồn nôn khi vận động, nhưng nôn thường xuyên trong lúc tập không nên được xem là phản ứng bình thường cần cố chịu đựng.

• Theo dõi thời điểm ăn, loại thực phẩm, lượng nước, cường độ tập và thời điểm triệu chứng xuất hiện.

• Trao đổi với bác sĩ nếu buồn nôn hoặc nôn khi tập xảy ra thường xuyên dù đã điều chỉnh ăn uống.

• Ngừng vận động và tìm trợ giúp y tế nếu triệu chứng đi kèm đau ngực, khó thở bất thường, lú lẫn, ngất, đau đầu dữ dội hoặc các dấu hiệu nghiêm trọng khác.

Mẹo 6: Bổ sung đủ nước khi buồn nôn

1. Duy trì đủ nước để hạn chế mất nước khi buồn nôn.

Khi buồn nôn và nôn, cơ thể có thể mất cả nước lẫn điện giải. Mất nước lại có thể gây thêm các triệu chứng như mệt mỏi, chóng mặt, đau đầu và khiến tình trạng khó chịu trở nên rõ rệt hơn. Vì vậy, bổ sung chất lỏng phù hợp là một phần quan trọng trong chăm sóc khi bị nôn, dù nước không phải là phương pháp chống nôn trực tiếp.

• Uống nước đều đặn trong ngày thay vì chờ đến khi khát nhiều mới uống.

• Nếu đang nôn nao, hãy nhấp từng ngụm nhỏ và tăng dần khi dạ dày dung nạp được.

• Sau khi nôn, ưu tiên bù lại lượng chất lỏng đã mất.

• Không cố uống một lượng lớn thật nhanh vì có thể làm căng dạ dày và kích thích nôn trở lại.

2. Không cần ép uống chính xác 3,7 lít hoặc 2,7 lít nước mỗi ngày.

Mốc khoảng 3,7 lít/ngày đối với nam và 2,7 lít/ngày đối với nữ do National Academies đưa ra là lượng tổng nước tham khảo cho người trưởng thành khỏe mạnh trong điều kiện thông thường. Con số này bao gồm nước từ tất cả đồ uống và cả thực phẩm, không phải lượng nước lọc bắt buộc phải uống mỗi ngày.

• Nhu cầu thực tế thay đổi theo cân nặng, chế độ ăn, mức vận động, thời tiết, thai kỳ, cho con bú và tình trạng sức khỏe.

• Một phần đáng kể lượng nước hằng ngày có thể đến từ thực phẩm như trái cây, rau, canh và súp.

• Không nên ép bản thân uống đủ một con số cố định nếu không có chỉ định riêng.

• Người mắc bệnh tim, thận hoặc một số bệnh lý cần kiểm soát lượng dịch nên tuân theo hướng dẫn của bác sĩ.

3. Uống từng lượng nhỏ nếu đang nôn.

Khi dạ dày nhạy cảm, lượng chất lỏng lớn có thể khó dung nạp. Để giảm nguy cơ nôn trở lại, nên bắt đầu với lượng nhỏ nhưng uống thường xuyên.

• Nhấp vài ngụm nước rồi theo dõi phản ứng của cơ thể.

• Nếu giữ được nước, tiếp tục tăng lượng từ từ.

• Có thể thử ngậm đá viên nhỏ nếu uống nước khiến bạn khó chịu, miễn là không có nguy cơ hóc.

• Nếu liên tục nôn ngay cả sau khi uống một lượng rất nhỏ, cần được đánh giá y tế.

4. Dùng dung dịch bù nước đường uống khi mất nhiều nước và điện giải.

Không nên áp dụng máy móc lời khuyên “tránh đồ uống điện giải”. Khi nôn hoặc tiêu chảy đáng kể, dung dịch bù nước đường uống (ORS) với tỷ lệ glucose và điện giải phù hợp có thể hỗ trợ bù nước hiệu quả. WHO khuyến nghị ORS trong điều trị mất nước do tiêu chảy.

• Ưu tiên sản phẩm bù nước được pha đúng theo hướng dẫn thay vì tự ý pha đặc hơn.

• ORS khác với nhiều loại nước uống thể thao được thiết kế chủ yếu cho hoạt động thể chất.

• Không tự thêm đường hoặc muối vào dung dịch pha sẵn.

• Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người mất nước nhiều cần được theo dõi thận trọng hơn.

5. Không nên dùng nước thể thao như đồ uống hằng ngày để chống nôn.

Nước thể thao có thể chứa khá nhiều đường và thường không cần thiết với người ít vận động. Tuy nhiên, nói rằng phải tránh hoàn toàn vì đường chắc chắn gây buồn nôn cũng không chính xác.

• Nước lọc thường phù hợp để duy trì nước hằng ngày ở người khỏe mạnh.

• Khi mất nước do nôn hoặc tiêu chảy, nên ưu tiên ORS đúng công thức hơn nước thể thao thông thường.

• Nếu đồ uống quá ngọt khiến bạn nôn nao hoặc đầy bụng, hãy chọn loại khác dễ dung nạp hơn.

• Người vận động kéo dài và ra nhiều mồ hôi có nhu cầu nước, carbohydrate và điện giải khác với người đang nghỉ ngơi vì bệnh.

6. Chọn đồ uống dựa trên khả năng dung nạp.

Ngoài nước lọc, một số người cảm thấy dễ uống trà gừng, trà bạc hà hoặc đồ uống có hương vị nhẹ khi đang tìm cách giảm buồn nôn. Tuy nhiên, không có loại đồ uống nào trong số này có thể trị buồn nôn do mọi nguyên nhân.

• Trà gừng có thể hữu ích với một số dạng buồn nôn, nhưng hiệu quả khác nhau giữa từng người.

• Trà bạc hà có thể tạo cảm giác dễ chịu, nhưng bằng chứng về tác dụng chống nôn còn hạn chế.

• Nước chanh có thể dễ uống với một số người nhưng vị chua có thể làm tăng khó chịu ở người bị trào ngược.

• Ginger ale không nên mặc định là thuốc chống nôn, vì nhiều sản phẩm chứa rất ít gừng và có lượng đường đáng kể.

7. Theo dõi dấu hiệu cơ thể đang thiếu nước.

Khi nôn nhiều, điều quan trọng không chỉ là đếm số cốc nước đã uống mà còn phải theo dõi khả năng giữ nước và các dấu hiệu mất nước.

• Chú ý khát nhiều, khô miệng, tiểu ít hoặc nước tiểu sẫm màu.

• Mệt mỏi, chóng mặt hoặc choáng khi đứng dậy cũng có thể xuất hiện khi mất nước.

• Trẻ nhỏ và người cao tuổi có nguy cơ mất nước nghiêm trọng nhanh hơn trong một số trường hợp.

8. Đi khám nếu không thể bù nước bằng đường uống.

Các biện pháp trị buồn nôn tại nhà không đủ nếu bạn liên tục nôn và không giữ được chất lỏng. Mất nước nặng có thể cần đánh giá và điều trị y tế.

• Cần được chăm sóc y tế nếu nôn kéo dài hoặc không thể giữ được nước.

• Đi khám sớm khi có dấu hiệu mất nước ngày càng rõ, tiểu rất ít hoặc chóng mặt đáng kể.

• Tìm trợ giúp y tế khẩn cấp nếu nôn ra máu hoặc chất giống bã cà phê, đau bụng dữ dội, lú lẫn, ngất hoặc xuất hiện các triệu chứng nghiêm trọng khác.

Mẹo 7: Chọn món dễ ăn khi buồn nôn

1. Ưu tiên món bạn cảm thấy dễ ăn và dễ chịu.

Khi buồn nôn, cảm giác thèm ăn thường giảm và một số mùi vị quen thuộc cũng có thể trở nên khó chịu. Nếu vẫn ăn được, hãy chọn món khiến bạn cảm thấy hấp dẫn nhưng tương đối nhẹ bụng, thay vì ép bản thân ăn một thực phẩm được cho là “đúng chuẩn” nhưng khiến bạn muốn nôn hơn.

• Bắt đầu với khẩu phần nhỏ và ăn chậm.

• Chọn món có mùi vị dễ chịu, không khiến cảm giác nôn nao tăng lên.

• Nếu một món làm bạn thấy khó chịu ngay từ mùi hoặc vị, hãy chuyển sang lựa chọn khác.

• Mục tiêu trước mắt là duy trì khả năng ăn uống trong khi vẫn hạn chế các tác nhân làm buồn nôn nặng hơn.

2. Không bắt buộc chỉ ăn bánh mì hay bánh quy nhạt.

Những món nhạt có thể dễ dung nạp với nhiều người, nhưng không có một thực phẩm duy nhất phù hợp với tất cả trường hợp buồn nôn. Nếu khoai tây nghiền, cơm mềm, cháo hoặc món quen thuộc khác khiến bạn dễ ăn hơn bánh mì nướng, có thể lựa chọn món đó.

• Ưu tiên thực phẩm mềm, ít mùi và không quá nhiều gia vị.

• Khoai tây nghiền có thể phù hợp nếu được chế biến đơn giản, không dùng quá nhiều bơ, kem hoặc chất béo.

• Có thể thử cơm, cháo, chuối, bánh quy nhạt hoặc những món bạn từng dung nạp tốt.

• Không cần ép mình ăn một món khiến cảm giác muốn nôn tăng lên chỉ vì món đó được xếp vào nhóm “thức ăn nhạt”.

3. Chia nhỏ bữa ăn nếu ăn nhiều khiến bạn nôn nao.

Một dạ dày quá đầy có thể làm tăng cảm giác khó chịu ở một số người. Khi cần giảm buồn nôn, những bữa nhỏ thường dễ dung nạp hơn việc cố ăn một bữa lớn.

• Ăn một lượng nhỏ rồi chờ xem cơ thể phản ứng thế nào.

• Nếu vẫn cảm thấy ổn, có thể ăn thêm sau đó.

• Nhai chậm và tránh ăn quá nhanh.

• Không nằm ngay sau khi ăn nếu bạn đồng thời có triệu chứng trào ngược hoặc ợ nóng.

4. Hạn chế món nhiều chất béo nếu chúng làm triệu chứng nặng hơn.

Thực phẩm giàu chất béo có thể làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày, vì vậy những món chiên rán hoặc quá béo có thể khiến một số người đầy bụng và buồn nôn hơn.

• Tạm hạn chế đồ chiên, thức ăn nhanh và các loại sốt nhiều chất béo.

• Chọn cách chế biến đơn giản như luộc, hấp hoặc nấu mềm nếu thấy dễ ăn hơn.

• Không cần loại bỏ hoàn toàn chất béo khỏi chế độ ăn lâu dài; đây chủ yếu là điều chỉnh tạm thời trong giai đoạn có triệu chứng.

5. Tránh món cay hoặc quá ngọt nếu chúng kích thích dạ dày.

Khả năng dung nạp thực phẩm khác nhau ở mỗi người, vì vậy không phải tất cả người bị buồn nôn đều phải kiêng tuyệt đối đồ cay hoặc đồ ngọt. Tuy nhiên, nếu những món này thường khiến bạn khó chịu, nên tạm thời hạn chế.

• Theo dõi thực phẩm nào làm cảm giác buồn nôn xuất hiện hoặc tăng lên.

• Hạn chế món cay nếu chúng gây nóng rát, ợ nóng hoặc trào ngược.

• Nếu đồ uống hoặc món ăn quá ngọt khiến bạn nôn nao, hãy chuyển sang lựa chọn ít ngọt hơn.

• Ghi lại tác nhân thường gặp nếu buồn nôn sau khi ăn tái diễn nhiều lần.

6. Đừng duy trì chế độ ăn quá hạn chế trong thời gian dài.

Những món đơn giản có thể hữu ích trong giai đoạn trị buồn nôn tại nhà, nhưng khi triệu chứng cải thiện, nên dần trở lại chế độ ăn đa dạng để đáp ứng nhu cầu năng lượng và dinh dưỡng.

• Bổ sung dần carbohydrate, protein, rau quả và chất béo phù hợp với khả năng dung nạp.

• Không kéo dài chế độ chỉ gồm bánh mì, cơm hoặc khoai nếu không có chỉ định chuyên môn.

• Nếu buồn nôn khiến bạn ăn rất ít trong nhiều ngày, sụt cân hoặc suy nhược, nên được bác sĩ đánh giá.

7. Ưu tiên bù nước nếu không thể ăn.

Nếu buồn nôn và nôn khiến thức ăn đặc khó dung nạp, không cần ép bản thân ăn ngay. Trước mắt, duy trì chất lỏng và phòng mất nước thường quan trọng hơn.

• Nhấp từng ngụm nước hoặc dung dịch bù nước phù hợp.

• Khi đã giữ được chất lỏng, thử lại với một lượng nhỏ thức ăn dễ ăn.

• Nếu không thể giữ được cả thức ăn lẫn chất lỏng, nôn liên tục, có dấu hiệu mất nước, đau bụng dữ dội hoặc nôn ra máu, cần được đánh giá y tế thay vì tiếp tục tự chống nôn tại nhà.

Mẹo 8: Ăn nhẹ khi buồn nôn buổi sáng

1. Thử ăn một ít bánh quy trước khi rời giường.

Nếu thường xuyên buồn nôn buổi sáng, đặc biệt trong thai kỳ, bạn có thể để vài chiếc bánh quy nhạt cạnh giường và ăn một lượng nhỏ trước khi đứng dậy. ACOG và RCOG đều đề cập đến các bữa nhỏ hoặc thực phẩm đơn giản, giàu carbohydrate và ít chất béo như bánh quy trong những biện pháp ăn uống có thể giúp kiểm soát buồn nôn thai kỳ.

• Khi vừa thức dậy, ngồi dậy từ từ thay vì bật dậy ngay.

• Ăn 1–2 chiếc bánh quy nhạt hoặc một lượng nhỏ thực phẩm khô mà bạn dễ dung nạp.

• Ăn chậm, sau đó chờ một lúc trước khi đứng lên nếu thay đổi tư thế làm bạn nôn nao hơn.

• Nếu bánh quy khiến buồn nôn tăng, không cần cố ăn.

2. Không nên khẳng định bánh quy chống nôn bằng cách tăng đường huyết.

Giải thích rằng ăn bánh quy trước khi thức dậy sẽ “tăng đường huyết và ngăn buồn nôn” là quá đơn giản và chưa được chứng minh là cơ chế chính. Với ốm nghén, các yếu tố nội tiết và sinh lý của thai kỳ đóng vai trò quan trọng; ACOG cho biết nguyên nhân chính xác của buồn nôn và nôn trong thai kỳ vẫn chưa được xác định hoàn toàn.

• Lợi ích thực tế có thể đến từ việc tránh để dạ dày trống quá lâu và ăn một lượng thức ăn nhỏ, dễ dung nạp.

• Không cần cố ăn đồ ngọt để “nâng đường huyết” nhằm chống nôn.

• Nếu bạn mắc đái tháo đường hoặc thường xuyên có triệu chứng nghi hạ đường huyết, cần được đánh giá riêng thay vì tự điều trị bằng bánh quy.

3. Chia nhỏ bữa ăn nếu buồn nôn liên quan đến thai kỳ.

RCOG khuyến nghị người bị buồn nôn và nôn trong thai kỳ có thể thử ăn lượng nhỏ các thực phẩm giàu carbohydrate, ít chất béo và dễ ăn, đồng thời tránh những món hoặc mùi kích hoạt triệu chứng.

• Ăn ít nhưng thường xuyên thay vì cố ăn một bữa lớn.

• Có thể thử bánh quy, bánh mì, cơm, khoai tây hoặc mì nếu dung nạp tốt.

• Tránh thức ăn và mùi khiến cảm giác buồn nôn tăng rõ rệt.

• Uống nước từng lượng nhỏ và thường xuyên nếu uống nhiều cùng lúc khiến bạn khó chịu.

4. Với người hóa trị, cách ăn uống cần cá nhân hóa.

NCI cho biết ăn nhiều bữa nhỏ, lựa chọn thực phẩm dễ chịu và tránh các mùi gây khó chịu có thể giúp một số người kiểm soát buồn nôn do điều trị ung thư. Tuy nhiên, buồn nôn và nôn do hóa trị thường cần thuốc chống nôn dự phòng hoặc điều trị theo phác đồ; bánh quy chỉ là biện pháp hỗ trợ ăn uống.

• Có thể thử bánh quy hoặc thức ăn khô nếu đó là món dễ dung nạp.

• Không tự giảm hoặc bỏ thuốc chống nôn đã được bác sĩ kê đơn chỉ vì các biện pháp ăn uống giúp triệu chứng nhẹ hơn.

• Báo cho nhóm điều trị nếu vẫn nôn hoặc buồn nôn kéo dài dù đã dùng thuốc đúng hướng dẫn.

5. Không mặc định mọi trường hợp buồn nôn buổi sáng đều là ốm nghén.

Hay buồn nôn vào buổi sáng có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân ngoài thai kỳ. Nếu triệu chứng thường xuyên tái diễn, kéo dài hoặc không rõ nguyên nhân, việc chỉ ăn bánh quy mỗi sáng có thể che lấp vấn đề cần được đánh giá.

• Theo dõi thời điểm xuất hiện triệu chứng và mối liên quan với thức ăn, thuốc hoặc các biểu hiện khác.

• Nếu có khả năng mang thai, có thể cân nhắc thử thai và trao đổi với nhân viên y tế khi cần.

• Đi khám nếu buồn nôn buổi sáng kéo dài, ảnh hưởng đáng kể đến ăn uống hoặc sinh hoạt.

6. Cần hỗ trợ y tế nếu nôn nhiều hoặc không giữ được nước.

Trong thai kỳ, nôn nghiêm trọng có thể tiến triển thành hyperemesis gravidarum, gây mất nước và sụt cân, cần được đánh giá và điều trị.

• Liên hệ cơ sở y tế nếu không thể giữ được thức ăn hoặc chất lỏng.

• Chú ý các dấu hiệu mất nước như khát nhiều, khô miệng, tiểu ít, nước tiểu sẫm màu hoặc chóng mặt.

• Nếu nôn ra máu, đau bụng dữ dội, ngất, lú lẫn hoặc xuất hiện triệu chứng nghiêm trọng khác, cần được chăm sóc y tế khẩn cấp.

Mẹo 9: Giữ tư thế thẳng sau khi ăn

1. Giữ thân trên thẳng sau bữa ăn.

Nếu thường buồn nôn sau khi ăn, hãy ngồi hoặc duy trì tư thế thân trên thẳng thay vì nằm xuống ngay. Điều này đặc biệt hữu ích với người có triệu chứng trào ngược, vì tư thế nằm có thể tạo điều kiện để dịch dạ dày đi ngược lên thực quản và làm tăng ợ nóng, ợ chua hoặc cảm giác nôn nao.

• Ngồi thẳng hoặc tựa lưng ở tư thế thoải mái sau khi ăn.

• Tránh cúi gập người hoặc nằm phẳng ngay sau một bữa ăn lớn.

• Nới lỏng quần áo quá chật quanh vùng bụng nếu cảm thấy đầy tức.

• Nếu thường xuyên bị buồn nôn sau bữa ăn, thử giảm khẩu phần và chia nhỏ các bữa.

2. Không cần áp dụng cứng nhắc mốc một giờ.

Không có bằng chứng cho thấy tất cả mọi người phải ngồi thẳng chính xác 60 phút để chống nôn. Với người bị trào ngược dạ dày thực quản, các hướng dẫn thường khuyến nghị tránh nằm trong khoảng 2–3 giờ sau khi ăn, đặc biệt nếu nằm xuống thường làm xuất hiện triệu chứng.

• Nếu chỉ buồn nôn nhẹ và không có trào ngược, hãy chọn tư thế khiến bạn dễ chịu nhưng tránh nằm phẳng ngay sau khi ăn no.

• Nếu thường bị ợ nóng hoặc trào ngược, nên dành thời gian lâu hơn trước khi nằm.

• Sau bữa tối, tránh ăn quá sát giờ đi ngủ nếu đây là tác nhân gây triệu chứng.

3. Tránh vận động mạnh ngay sau bữa ăn lớn.

Tập luyện cường độ cao khi dạ dày còn đầy có thể gây cảm giác nặng bụng, trào ngược hoặc buồn nôn khi vận động ở một số người.

• Tránh chạy, tập cường độ cao hoặc các động tác xóc nảy ngay sau khi ăn no.

• Nếu muốn vận động, đi bộ nhẹ có thể dễ chịu hơn với một số người.

• Với buổi tập nặng, nên sắp xếp thời gian ăn phù hợp để cơ thể có thời gian tiêu hóa.

• Nếu vận động thường xuyên gây buồn nôn hoặc nôn, cần xem lại cả thời điểm ăn, khẩu phần, lượng nước và cường độ tập.

4. Có thể thử nằm nghiêng trái nếu bắt buộc phải nằm.

Các nghiên cứu về trào ngược dạ dày thực quản cho thấy tư thế nằm nghiêng trái có thể làm giảm mức độ tiếp xúc axit ở thực quản so với nằm nghiêng phải hoặc nằm ngửa ở một số người. Vì vậy, nếu buộc phải nghỉ nằm và đồng thời có triệu chứng trào ngược, nghiêng trái có thể là lựa chọn phù hợp hơn.

• Nằm nghiêng trái và giữ tư thế thoải mái nếu cách này giúp giảm triệu chứng.

• Có thể nâng phần đầu và thân trên nếu thường xuyên bị trào ngược khi nằm.

• Tránh nằm hoàn toàn phẳng ngay sau một bữa ăn lớn.

5. Không nên giải thích lợi ích của nằm nghiêng trái bằng việc “tăng lưu lượng máu”.

Bằng chứng hiện có về tư thế nghiêng trái chủ yếu liên quan đến cấu trúc giải phẫu của dạ dày và khả năng giảm trào ngược axit, chứ không chứng minh đây là cách giảm buồn nôn nhờ tăng lưu lượng máu.

• Nằm nghiêng trái có thể hữu ích hơn nếu cảm giác nôn nao đi kèm ợ nóng hoặc trào ngược.

• Không có cơ sở để xem tư thế này là phương pháp chống nôn cho mọi nguyên nhân.

• Nếu nằm xuống khiến bạn buồn nôn hơn, hãy quay lại tư thế ngồi hoặc nâng cao thân trên.

6. Theo dõi nếu buồn nôn sau ăn xảy ra thường xuyên.

Buồn nôn sau khi ăn tái diễn có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân như trào ngược, khó tiêu, rối loạn làm rỗng dạ dày, tác dụng phụ của thuốc hoặc các bệnh lý khác. Thay đổi tư thế chỉ hỗ trợ triệu chứng chứ không thay thế việc tìm nguyên nhân.

• Ghi lại loại thức ăn, khẩu phần và thời điểm buồn nôn xuất hiện.

• Đi khám nếu triệu chứng thường xuyên tái phát, kéo dài hoặc kèm sụt cân không chủ ý.

• Cần được đánh giá sớm nếu nôn nhiều, không giữ được nước hoặc có dấu hiệu mất nước.

• Tìm trợ giúp y tế ngay nếu nôn ra máu hoặc chất giống bã cà phê, đau bụng dữ dội, đau ngực, ngất hoặc xuất hiện triệu chứng nghiêm trọng khác.

Phần 3: Thói quen giúp êm bụng hết nôn nao

Mẹo 1: Thiền giúp giảm buồn nôn do stress

1. Thử thiền khi căng thẳng làm bạn buồn nôn.

Stress và lo âu có thể đi kèm các triệu chứng tiêu hóa, bao gồm cảm giác buồn nôn ở một số người. Thiền chánh niệm, thư giãn và kiểm soát hơi thở có thể giúp giảm mức độ căng thẳng, từ đó hỗ trợ giảm buồn nôn khi triệu chứng có liên quan đến lo âu.

• Chọn một nơi yên tĩnh và ngồi ở tư thế thoải mái.

• Nhắm mắt nếu cảm thấy dễ chịu và tập trung vào nhịp thở.

• Hít vào nhẹ nhàng, thở ra chậm, không cần cố hít thật sâu.

• Thả lỏng lần lượt vai, hàm, cổ và các vùng cơ đang căng.

2. Bắt đầu với khoảng 5–10 phút.

Không có yêu cầu phải thiền chính xác 10 phút mới mang lại lợi ích. Nếu mới bắt đầu, một buổi ngắn vài phút thường dễ thực hiện hơn và có thể tăng dần thời gian khi đã quen.

• Đặt sự chú ý vào cảm giác của hơi thở.

• Khi tâm trí chuyển sang một suy nghĩ khác, nhẹ nhàng đưa sự chú ý trở lại hơi thở.

• Có thể thực hành một hoặc nhiều lần trong ngày tùy nhu cầu.

• Dừng lại nếu bài tập khiến bạn chóng mặt, khó chịu hoặc buồn nôn tăng lên.

3. Không cần cố “xóa sạch” mọi suy nghĩ.

Mục tiêu của thiền chánh niệm không phải ép đầu óc hoàn toàn trống rỗng. Việc cố gắng ngăn mọi suy nghĩ đôi khi lại khiến người đang lo âu căng thẳng hơn.

• Nhận biết suy nghĩ hoặc cảm giác đang xuất hiện mà không cần phán xét.

• Sau đó từ từ đưa sự chú ý trở lại hơi thở hoặc cảm giác của cơ thể.

• Nếu một suy nghĩ gây stress liên tục xuất hiện, hãy ghi nhận nó thay vì cố gắng loại bỏ ngay lập tức.

• Kết hợp thư giãn cơ thể để giảm cảm giác căng cứng.

4. Không nên giải thích tác dụng đơn giản là “giảm adrenaline”.

Phản ứng stress liên quan đến nhiều cơ chế của hệ thần kinh và nội tiết. Thiền có thể hỗ trợ điều hòa stress và lo âu, nhưng chưa có cơ sở để khẳng định một buổi thiền ngắn sẽ trực tiếp hạ adrenaline đủ để chống nôn.

• Xem thiền như một biện pháp hỗ trợ kiểm soát căng thẳng.

• Hiệu quả có thể khác nhau đáng kể giữa từng người.

• Thiền không phải thuốc trị buồn nôn và không giải quyết được mọi nguyên nhân gây nôn.

5. Có thể sử dụng bài thiền có hướng dẫn.

Nếu khó tập trung khi tự thiền, bạn có thể nghe một bài hướng dẫn thở, mindfulness hoặc thư giãn cơ. Không nhất thiết phải sử dụng một ứng dụng cụ thể.

• Chọn nội dung có giọng đọc và tốc độ khiến bạn cảm thấy thoải mái.

• Có thể bắt đầu với bài hướng dẫn khoảng 5–10 phút.

• Nếu nhìn màn hình khiến bạn nôn nao, hãy chỉ nghe âm thanh và đặt thiết bị sang một bên.

• Duy trì phương pháp phù hợp nếu nhận thấy stress giảm và cơ thể dễ chịu hơn.

6. Kết hợp với các biện pháp giảm buồn nôn khác.

Nếu stress là tác nhân, thiền có thể được kết hợp với những cách giảm buồn nôn đơn giản thay vì sử dụng như phương pháp duy nhất.

• Ngồi ở nơi thoáng mát và tránh các mùi mạnh kích thích buồn nôn.

• Nhấp từng ngụm nước nếu cơ thể dung nạp được.

• Ăn lượng nhỏ thức ăn dễ tiêu nếu đói làm triệu chứng nặng hơn.

• Nghỉ ngơi và hạn chế những hoạt động khiến cảm giác nôn nao tăng lên.

7. Không mặc định buồn nôn kéo dài là do stress.

Lo âu có thể góp phần gây triệu chứng tiêu hóa, nhưng buồn nôn và nôn cũng có thể liên quan đến nhiễm trùng, thuốc, thai kỳ, đau nửa đầu, bệnh tiêu hóa và nhiều nguyên nhân khác.

• Đi khám nếu buồn nôn kéo dài, tái diễn thường xuyên hoặc ảnh hưởng đáng kể đến ăn uống và sinh hoạt.

• Nếu lo âu thường xuyên gây buồn nôn, nôn hoặc cản trở cuộc sống, có thể trao đổi với chuyên gia sức khỏe tâm thần về các phương pháp điều trị dựa trên bằng chứng.

• Cần được chăm sóc y tế sớm nếu không giữ được chất lỏng hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước.

• Tìm trợ giúp khẩn cấp nếu nôn ra máu, đau bụng dữ dội, đau ngực, ngất, lú lẫn hoặc có triệu chứng nghiêm trọng khác.

Mẹo 2: Tránh lạm dụng NSAID trước khi tập

1. Không nên tự dùng NSAID để phòng đau trước khi tập.

Nếu thường buồn nôn khi tập thể dục, việc uống thuốc chống viêm không steroid (NSAID) như ibuprofen hoặc naproxen trước khi vận động không phải là biện pháp chống nôn. Đặc biệt với các môn sức bền, sử dụng thuốc giảm đau dự phòng trước hoặc trong cuộc đua có thể làm tăng nguy cơ tác dụng bất lợi mà không cho thấy lợi ích rõ ràng trong việc phòng đau. Một nghiên cứu đoàn hệ trên người chạy marathon và bán marathon ghi nhận nhiều biến cố tiêu hóa, thận và tim mạch hơn ở nhóm dùng thuốc giảm đau trước cuộc đua.

• Không uống ibuprofen hoặc NSAID khác chỉ để đề phòng đau cơ trước khi tập.

• Không dùng thuốc với mục đích giúp cơ thể “chịu đựng” cường độ tập cao hơn.

• Nếu đang dùng NSAID theo chỉ định điều trị, hãy trao đổi với bác sĩ về thời điểm dùng phù hợp với lịch tập.

2. NSAID có thể gây khó chịu đường tiêu hóa.

NSAID có thể gây các tác dụng phụ ở đường tiêu hóa, vì vậy sử dụng thuốc trước khi vận động có thể không phù hợp với người vốn dễ đau bụng hoặc buồn nôn khi tập.

• Không vượt quá liều ghi trên nhãn hoặc liều bác sĩ chỉ định.

• Không tự phối hợp nhiều NSAID cùng lúc.

• Người có tiền sử loét hoặc xuất huyết tiêu hóa, bệnh thận hoặc đang dùng một số thuốc khác cần đặc biệt thận trọng.

• Nếu thuốc thường khiến bạn đau bụng, buồn nôn hoặc khó chịu, hãy trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ thay vì tiếp tục tự sử dụng.

3. Rủi ro đáng chú ý hơn khi tập sức bền.

Marathon, ultramarathon, ba môn phối hợp và những hoạt động sức bền kéo dài có thể đi kèm mất nước và những thay đổi sinh lý đáng kể. Một thử nghiệm ngẫu nhiên trên vận động viên ultramarathon cho thấy dùng ibuprofen trong cuộc đua liên quan đến tỷ lệ tổn thương thận cấp cao hơn, vì vậy cần thận trọng với NSAID trong hoạt động sức bền.

• Tránh tự dùng NSAID trước hoặc trong cuộc đua chỉ để phòng đau.

• Chú ý chiến lược bù nước, điện giải và dinh dưỡng phù hợp với thời gian vận động.

• Không sử dụng thuốc giảm đau để che lấp một chấn thương rồi tiếp tục thi đấu.

4. Không nên chuyển thành quy tắc “hãy uống thuốc sau khi tập”.

Lời khuyên dùng NSAID hoặc acetaminophen sau tập thay vì trước tập cũng quá đơn giản. Thuốc giảm đau chỉ nên được sử dụng khi có chỉ định phù hợp, đúng liều và cân nhắc tình trạng sức khỏe cá nhân; không phải buổi tập nào cũng cần dùng thuốc.

• Đau cơ nhẹ sau vận động thường có thể được theo dõi mà không cần thuốc.

• Nghỉ ngơi, điều chỉnh tải tập và phục hồi phù hợp nên được cân nhắc trước.

• Đau dữ dội, đau khu trú, sưng nhiều hoặc mất khả năng vận động có thể là dấu hiệu chấn thương cần đánh giá.

• Không dùng thuốc để tiếp tục tập khi cơ thể đang báo hiệu chấn thương.

5. Paracetamol cũng không nên sử dụng tùy tiện.

Dù không phải NSAID, acetaminophen / paracetamol vẫn có giới hạn liều và nguy cơ riêng. Dùng quá liều có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng; FDA cũng lưu ý hoạt chất này có mặt trong nhiều thuốc không kê đơn và thuốc kê đơn, làm tăng nguy cơ vô tình dùng trùng.

• Kiểm tra thành phần của các thuốc cảm cúm, giảm đau hoặc thuốc phối hợp đang sử dụng.

• Không dùng nhiều sản phẩm chứa paracetamol cùng lúc nếu điều đó khiến tổng liều vượt mức cho phép.

• Người có bệnh gan hoặc thường xuyên uống nhiều rượu cần hỏi bác sĩ trước khi sử dụng.

6. Tìm nguyên nhân nếu thường xuyên buồn nôn khi vận động.

Nếu mục tiêu là giảm buồn nôn khi tập, chỉ tránh NSAID có thể chưa đủ. Triệu chứng còn có thể liên quan đến ăn quá sát giờ tập, mất nước, uống quá nhiều nước, cường độ vận động cao, thời tiết nóng hoặc những vấn đề sức khỏe khác.

• Ghi lại thời điểm ăn uống và loại thực phẩm trước buổi tập.

• Theo dõi lượng nước, nhiệt độ môi trường và cường độ vận động.

• Giảm cường độ hoặc dừng tập nếu cảm giác buồn nôn tăng rõ rệt.

• Nếu nôn tái diễn khi vận động, đau ngực, khó thở bất thường, ngất, lú lẫn, đau đầu dữ dội hoặc có dấu hiệu bệnh do nhiệt, cần được đánh giá y tế thay vì chỉ tìm cách chống nôn tại nhà.

Mẹo 3: Nghỉ giữa chặng khi bị say xe

1. Dừng nghỉ nếu bắt đầu buồn nôn khi đi ô tô.

Nếu dễ say xe, một khoảng nghỉ trong hành trình dài có thể giúp bạn tạm thoát khỏi chuyển động liên tục của xe và giảm kích thích gây buồn nôn. Say tàu xe xảy ra khi thông tin về chuyển động từ mắt, tai trong và các cơ quan cảm giác không đồng nhất, tạo ra “xung đột cảm giác” trong hệ thần kinh.

• Khi thấy nôn nao, chóng mặt, vã mồ hôi hoặc khó chịu, hãy nghỉ ở địa điểm an toàn nếu có thể.

• Ra khỏi xe, đứng hoặc đi lại nhẹ nhàng ở nơi thoáng khí.

• Chờ đến khi triệu chứng giảm trước khi tiếp tục hành trình.

• Nếu bạn đang lái xe và cảm thấy chóng mặt hoặc buồn nôn ảnh hưởng khả năng tập trung, cần dừng xe ở nơi an toàn.

2. Không bắt buộc phải dừng chính xác mỗi giờ.

Chưa có bằng chứng cho thấy nghỉ đúng 5 phút sau mỗi 60 phút là công thức đặc hiệu để chống say xe. Tần suất và thời gian nghỉ nên được điều chỉnh theo độ dài hành trình, mức độ triệu chứng và khả năng dừng xe an toàn.

• Chủ động nghỉ trước khi cảm giác say xe trở nên nghiêm trọng nếu bạn biết mình dễ mắc.

• Với chuyến đi dài, những khoảng nghỉ định kỳ cũng giúp giảm mệt mỏi do ngồi lâu.

• Nếu triệu chứng chưa giảm sau vài phút, có thể cần nghỉ lâu hơn thay vì cố tiếp tục ngay.

3. Nhìn vào một điểm ổn định khi xe đang chạy.

Khi không thể dừng xe, nhìn về phía trước hoặc đường chân trời có thể giúp giảm sự bất đồng giữa tín hiệu thị giác và cảm giác chuyển động ở một số người.

• Hạn chế nhìn liên tục vào cảnh vật chạy nhanh ngang cửa sổ.

• Nếu có thể, chọn vị trí cho phép nhìn rõ hướng xe di chuyển.

• Giữ đầu tương đối ổn định và tựa vào ghế.

• Nhắm mắt hoặc nghỉ ngơi cũng có thể hữu ích nếu việc quan sát chuyển động làm buồn nôn tăng lên.

4. Tránh đọc sách và nhìn màn hình nếu chúng làm bạn say xe.

Đọc sách, nhắn tin hoặc nhìn điện thoại trong xe có thể khiến mắt tập trung vào một vật tương đối đứng yên trong khi tai trong vẫn cảm nhận chuyển động. Điều này có thể làm triệu chứng nặng hơn ở người nhạy cảm.

• Tạm cất điện thoại hoặc sách khi bắt đầu cảm thấy nôn nao.

• Có thể nghe nhạc, podcast hoặc sách nói thay cho việc nhìn màn hình.

• Nhìn về phía trước và ra xa nếu cách này khiến bạn dễ chịu hơn.

• Đây thường là biện pháp thiết thực để giảm buồn nôn khi đi xe.

5. Không phải việc “đặt chân xuống đất” tự nó chữa say xe.

Cảm giác dễ chịu sau khi xuống xe có thể liên quan đến việc nguồn kích thích chuyển động đã dừng và các tín hiệu cảm giác trở nên đồng nhất hơn. Chưa có cơ sở để cho rằng chỉ cần đặt chân trên mặt đất trong 5 phút sẽ trực tiếp trị buồn nôn.

• Đi lại nhẹ nhàng nếu bạn cảm thấy vững và không chóng mặt.

• Hít thở không khí thoáng mát nếu môi trường trong xe nóng hoặc có mùi khó chịu.

• Ngồi nghỉ nếu chóng mặt khiến việc đi lại không an toàn.

6. Chủ động phòng say xe trước hành trình dài.

Nếu đã biết mình thường xuyên bị say xe, kết hợp nhiều biện pháp thường thực tế hơn việc chờ đến khi buồn nôn nặng mới dừng lại.

• Tránh một bữa ăn quá lớn, nhiều chất béo ngay trước chuyến đi nếu chúng thường kích thích triệu chứng.

• Giữ xe thông thoáng và tránh những mùi khiến bạn nôn nao.

• Chọn vị trí ít cảm nhận chuyển động và có tầm nhìn ra phía trước khi có thể.

• Với người thường bị say xe nặng, có thể hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về thuốc phòng say xe phù hợp; một số thuốc có thể gây buồn ngủ nên cần đặc biệt lưu ý nếu phải lái xe.

7. Dừng hành trình nếu triệu chứng ảnh hưởng an toàn.

Các biện pháp chống say xe thông thường phù hợp với triệu chứng nhẹ, nhưng không nên cố tiếp tục lái xe khi chóng mặt, nôn hoặc mất khả năng tập trung.

• Người lái xe nên dừng ở nơi an toàn khi triệu chứng ảnh hưởng khả năng điều khiển phương tiện.

• Bổ sung từng ngụm nước nếu đã nôn và có nguy cơ mất nước.

• Nếu chóng mặt hoặc buồn nôn vẫn kéo dài sau khi hành trình kết thúc, thường xuyên xảy ra ngay cả khi không di chuyển, hoặc đi kèm đau đầu dữ dội, yếu liệt, ngất, đau ngực hay triệu chứng thần kinh bất thường, cần được đánh giá y tế.

Mẹo 4: Khởi động để giảm buồn nôn khi tập

1. Khởi động trước khi tập cường độ cao.

Nếu thường buồn nôn khi tập thể dục, hãy tăng cường độ vận động từ từ thay vì bắt đầu ngay bằng chạy nhanh, HIIT hoặc bài tập nặng. Khởi động giúp cơ thể chuyển dần từ trạng thái nghỉ sang vận động và chuẩn bị hệ tim mạch, cơ bắp cho phần tập chính.

• Bắt đầu bằng đi bộ, đạp xe nhẹ hoặc các động tác vận động linh hoạt.

• Sau đó tăng dần tốc độ và cường độ theo bài tập sắp thực hiện.

• Nếu cảm thấy nôn nao khi cường độ tăng, hãy giảm tốc độ thay vì cố tập tiếp.

• Khởi động đặc biệt quan trọng trước các bài tập cường độ cao hoặc môn thể thao đòi hỏi vận động mạnh.

2. Không bắt buộc phải khởi động đúng 15 phút.

Không có một thời lượng cố định phù hợp với tất cả mọi người. Thời gian khởi động phụ thuộc vào loại hình tập luyện, cường độ, thể lực và điều kiện môi trường.

• Một buổi khởi động khoảng 5–10 phút có thể phù hợp với nhiều hoạt động mức độ vừa.

• Bài tập cường độ cao hoặc thi đấu thể thao có thể cần quá trình chuẩn bị dài và chuyên biệt hơn.

• Quan trọng hơn việc đếm phút là tăng cường độ một cách có kiểm soát.

• Không nên xem khởi động là phương pháp đảm bảo chống nôn khi vận động.

3. Hạ cường độ từ từ sau buổi tập.

Sau phần vận động chính, có thể dành vài phút cho hoạt động nhẹ để chuyển dần về trạng thái nghỉ. Việc dừng đột ngột sau bài tập nặng có thể khiến một số người cảm thấy choáng hoặc khó chịu do những thay đổi nhanh của tuần hoàn.

• Chuyển từ chạy sang chạy chậm rồi đi bộ.

• Tiếp tục vận động nhẹ vài phút nếu bạn cảm thấy ổn.

• Theo dõi chóng mặt, yếu sức hoặc cảm giác buồn nôn trong giai đoạn hồi phục.

• Ngồi hoặc nằm xuống ở nơi an toàn nếu cảm thấy sắp ngất.

4. Không nên khẳng định làm nguội cơ thể sẽ trực tiếp ngăn nôn.

Cool-down có thể hỗ trợ quá trình chuyển tiếp sau vận động, nhưng bằng chứng không cho thấy việc dành chính xác 15 phút làm nguội cơ thể sẽ trực tiếp trị buồn nôn. Buồn nôn do tập luyện có thể liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau.

• Cường độ tập quá cao có thể góp phần gây khó chịu tiêu hóa.

• Ăn quá gần giờ tập hoặc ăn một bữa quá lớn có thể làm triệu chứng tăng lên.

• Mất nước, nhiệt độ cao và tình trạng quá nóng cũng cần được xem xét.

• Một số người có thể khó chịu khi uống quá nhiều chất lỏng trong thời gian ngắn.

5. Chọn bài khởi động phù hợp với môn tập.

Đi bộ nhẹ là lựa chọn đơn giản trước nhiều loại hình vận động. Nhảy dây có thể phù hợp với một số bài tập nhưng không phải lựa chọn lý tưởng cho người đang dễ buồn nôn, vì động tác bật nhảy liên tục có thể làm cảm giác khó chịu tăng lên.

• Trước khi chạy, có thể đi bộ nhanh rồi chuyển sang chạy nhẹ.

• Trước khi đạp xe, bắt đầu với mức kháng lực thấp.

• Trước bài tập sức mạnh, thực hiện động tác nhẹ và các hiệp khởi động phù hợp.

• Nếu chuyển động xóc nảy khiến bạn nôn nao, tránh dùng nhảy dây chỉ với mục đích khởi động.

6. Giảm cường độ ngay khi xuất hiện buồn nôn.

Buồn nôn khi vận động là tín hiệu nên đánh giá lại cường độ và tình trạng cơ thể thay vì cố hoàn thành bài tập bằng mọi giá.

• Chuyển sang vận động nhẹ hoặc dừng tập nếu triệu chứng tiếp tục tăng.

• Di chuyển đến nơi mát và thông thoáng nếu đang tập trong môi trường nóng.

• Nhấp từng ngụm nước nếu cần, thay vì uống một lượng lớn thật nhanh.

• Không quay lại tập cường độ cao cho đến khi cơ thể đã ổn định.

7. Tìm nguyên nhân nếu thường xuyên nôn khi tập.

Khởi động và cool-down có thể hỗ trợ một buổi tập an toàn hơn, nhưng buồn nôn hoặc nôn khi tập thể dục tái diễn không nên chỉ được xử lý bằng cách kéo dài thời gian khởi động.

• Theo dõi cường độ tập, bữa ăn trước tập, lượng nước và nhiệt độ môi trường.

• Điều chỉnh từng yếu tố để xác định tác nhân thường xuyên gây triệu chứng.

• Đi khám nếu buồn nôn hoặc nôn tái diễn dù đã điều chỉnh cách tập và ăn uống.

• Ngừng vận động và tìm trợ giúp y tế nếu xuất hiện đau ngực, khó thở bất thường, ngất, lú lẫn, đau đầu dữ dội, yếu bất thường hoặc các dấu hiệu nghiêm trọng của bệnh do nhiệt.

Phần 4: Thuốc trị buồn nôn và mẹo dân gian

Lưu ý 1: Dùng thuốc chống nôn theo chỉ định

1. Trao đổi với bác sĩ nếu buồn nôn kéo dài hoặc nghiêm trọng.

Khi các biện pháp giảm buồn nôn thông thường không hiệu quả, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc chống nôn dựa trên nguyên nhân, mức độ triệu chứng, bệnh nền và các thuốc bạn đang sử dụng. Không có một loại thuốc chống nôn phù hợp cho mọi trường hợp.

• Cho bác sĩ biết buồn nôn bắt đầu khi nào, có nôn hay không và triệu chứng xuất hiện bao lâu.

• Cung cấp thông tin về bệnh lý đang điều trị và tất cả thuốc đang dùng.

• Không tự sử dụng thuốc kê đơn còn dư từ lần điều trị trước.

• Nếu buồn nôn kéo dài hoặc thường xuyên tái phát, cần tìm nguyên nhân thay vì chỉ kiểm soát triệu chứng.

2. Ondansetron được dùng cho một số nguyên nhân cụ thể.

Ondansetron là thuốc đối kháng thụ thể serotonin 5-HT3, được sử dụng để phòng ngừa buồn nôn và nôn liên quan đến hóa trị, xạ trị và phẫu thuật. Vì vậy, không nên xem đây là thuốc trị buồn nôn dùng tùy ý cho mọi trường hợp.

• Bác sĩ sẽ quyết định thuốc có phù hợp với nguyên nhân gây triệu chứng hay không.

• Liều lượng và thời điểm sử dụng thay đổi tùy tình huống điều trị.

• Các tác dụng không mong muốn thường gặp của nhóm 5-HT3 có thể bao gồm đau đầu và táo bón.

• Ondansetron cũng có thể liên quan đến kéo dài khoảng QT ở một số trường hợp, do đó cần đặc biệt thận trọng ở người có yếu tố nguy cơ rối loạn nhịp tim.

3. Promethazine có đặc điểm khác ondansetron.

Promethazine thuộc nhóm thuốc tác động lên histamine và có thể được sử dụng trong một số tình huống buồn nôn, nôn. Thuốc có thể gây buồn ngủ và các tác dụng phụ khác, vì vậy cần dùng đúng chỉ định.

• Không lái xe hoặc vận hành máy móc nếu thuốc khiến bạn buồn ngủ hoặc giảm tỉnh táo.

• Tránh tự phối hợp với rượu hoặc các thuốc gây an thần khác.

• Báo cho bác sĩ về bệnh nền và những thuốc đang sử dụng trước khi dùng.

• Không tự lựa chọn promethazine chỉ vì thuốc từng giúp người khác giảm buồn nôn.

4. Hóa trị thường cần phác đồ chống nôn riêng.

Với buồn nôn và nôn do hóa trị, thuốc thường được sử dụng chủ động trước khi triệu chứng trở nên nghiêm trọng. NCI cho biết lựa chọn phác đồ phụ thuộc vào nguy cơ gây nôn của thuốc hóa trị; trong các phác đồ nguy cơ cao, bác sĩ có thể phối hợp nhiều nhóm thuốc chống nôn.

• Có thể sử dụng thuốc đối kháng 5-HT3 như ondansetron cùng các thuốc thuộc nhóm khác.

• Một số trường hợp cần phối hợp thuốc đối kháng NK-1, corticosteroid hoặc olanzapine tùy phác đồ.

• Việc dùng nhiều thuốc trong trường hợp này là phối hợp có chủ đích theo phác đồ, không phải tự ý uống nhiều thuốc chống nôn cùng lúc.

• Báo cho nhóm điều trị nếu vẫn nôn dù đã dùng thuốc đúng hướng dẫn.

5. Không nên khẳng định tuyệt đối rằng không được phối hợp thuốc chống nôn.

Trong một số tình huống, đặc biệt hóa trị có nguy cơ gây nôn cao, phối hợp nhiều thuốc tác động lên những cơ chế khác nhau là cách điều trị tiêu chuẩn.

• Chỉ phối hợp thuốc khi được bác sĩ hoặc nhóm điều trị hướng dẫn.

• Không tự tăng liều khi thuốc đầu tiên chưa mang lại hiệu quả mong muốn.

• Không tự thêm một thuốc chống nôn khác mà chưa kiểm tra tương tác và tác dụng phụ.

• Luôn cung cấp danh sách đầy đủ thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thực phẩm bổ sung đang sử dụng.

6. Buồn nôn thai kỳ cần lựa chọn thuốc riêng.

Không nên mặc định ondansetron hoặc promethazine là lựa chọn đầu tiên cho mọi trường hợp ốm nghén. Việc điều trị phụ thuộc mức độ triệu chứng, tuổi thai, khả năng ăn uống và tiền sử sức khỏe của người mang thai.

• Báo với bác sĩ nếu đang mang thai, nghi ngờ mang thai hoặc đang cho con bú.

• Không tự sử dụng thuốc chống nôn kê đơn trong thai kỳ.

• Với triệu chứng nhẹ, bác sĩ có thể bắt đầu từ thay đổi chế độ ăn và những lựa chọn có dữ liệu an toàn phù hợp hơn.

• Nôn nghiêm trọng, sụt cân hoặc mất nước trong thai kỳ cần được đánh giá vì có thể liên quan đến chứng nôn nghén nặng.

7. Thuốc chống nôn có thể có tương tác và chống chỉ định.

Việc một thuốc giúp chống nôn không đồng nghĩa thuốc đó an toàn với mọi người. Tuổi, bệnh gan hoặc thận, bệnh tim, các thuốc đang dùng và những bệnh lý khác đều có thể ảnh hưởng đến lựa chọn điều trị.

• Mang theo danh sách thuốc và thực phẩm bổ sung khi đi khám.

• Báo cho bác sĩ về tiền sử dị ứng thuốc hoặc phản ứng bất thường trước đây.

• Không tự thay đổi liều hoặc thời gian sử dụng.

• Nếu xuất hiện ngất, đánh trống ngực, khó thở, phát ban hoặc phản ứng bất thường sau khi dùng thuốc, cần được đánh giá y tế.

8. Điều trị nguyên nhân quan trọng hơn chỉ ngăn nôn.

Thuốc kê đơn có thể giúp giảm buồn nôn và chống nôn, nhưng triệu chứng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như nhiễm trùng tiêu hóa, tác dụng phụ của thuốc, thai kỳ, đau nửa đầu, hóa trị hoặc bệnh lý đường tiêu hóa.

• Nếu triệu chứng nhẹ và thoáng qua, có thể bắt đầu bằng nghỉ ngơi, bù nước và ăn uống phù hợp.

• Nếu triệu chứng tái diễn, bác sĩ có thể cần tìm nguyên nhân trước khi lựa chọn thuốc.

• Cần được chăm sóc y tế sớm nếu nôn liên tục và không giữ được chất lỏng hoặc có dấu hiệu mất nước.

• Tìm trợ giúp khẩn cấp nếu nôn ra máu hoặc chất giống bã cà phê, đau bụng dữ dội, đau ngực, ngất, lú lẫn hoặc xuất hiện triệu chứng nghiêm trọng khác.

Lưu ý 2: Dùng thuốc chống say tàu xe

1. Có thể cân nhắc thuốc khi dễ bị say tàu xe.

Nếu thường xuyên buồn nôn do say tàu xe, một số thuốc kháng histamine không kê đơn có thể giúp phòng ngừa hoặc làm giảm triệu chứng. Dimenhydrinate là một hoạt chất thường được sử dụng cho say tàu xe; Dramamine là tên thương mại và một số sản phẩm mang tên này có thể chứa hoạt chất khác nhau, vì vậy cần kiểm tra nhãn thay vì chỉ dựa vào tên sản phẩm.

• Đọc kỹ mục “active ingredient” hoặc hoạt chất trên bao bì.

• Kiểm tra hàm lượng trong mỗi viên trước khi dùng.

• Tuân thủ liều và khoảng cách giữa các liều ghi trên đúng sản phẩm đang sử dụng.

• Không tự tăng liều nếu vẫn còn buồn nôn.

2. Thuốc thường hiệu quả hơn khi dùng trước chuyến đi.

Với dimenhydrinate, nhãn thuốc thường hướng dẫn dùng liều đầu tiên khoảng 30–60 phút trước khi bắt đầu hoạt động có nguy cơ gây say tàu xe. Điều này phù hợp hơn việc đợi đến khi triệu chứng trở nên nghiêm trọng mới tìm cách chống nôn.

• Có thể cân nhắc trước chuyến đi ô tô, tàu hoặc thuyền nếu bạn đã biết mình dễ bị say.

• Uống thuốc theo đúng hướng dẫn trên nhãn hoặc chỉ định của bác sĩ.

• Kết hợp với việc nhìn về phía trước, giữ đầu ổn định và tránh đọc sách hoặc nhìn màn hình nếu những hoạt động này làm triệu chứng tăng.

3. Không nên mặc định “một viên” là liều phù hợp.

Hàm lượng và công thức của thuốc chống say xe có thể khác nhau giữa các sản phẩm. Vì vậy, hướng dẫn “uống 1 viên Dramamine” có thể dẫn đến nhầm liều.

• Xác định chính xác hoạt chất và hàm lượng trước khi uống.

• Không dùng liều của một sản phẩm để áp dụng cho sản phẩm khác.

• Không vượt quá số liều tối đa được ghi trên nhãn.

• Nếu không chắc chắn, hãy hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ trước khi sử dụng.

4. Dimenhydrinate có thể gây buồn ngủ đáng kể.

Đây là một trong những tác dụng phụ quan trọng cần lưu ý khi dùng thuốc chống say xe. Thuốc cũng có thể gây chóng mặt, khô miệng hoặc giảm sự tỉnh táo ở một số người.

• Không lái xe hoặc vận hành máy móc nếu thuốc làm bạn buồn ngủ.

• Tránh uống rượu vì có thể làm tăng tác dụng an thần.

• Thận trọng khi sử dụng cùng thuốc ngủ, thuốc an thần hoặc những thuốc khác có thể gây buồn ngủ.

• Nếu cần tự lái xe trong chuyến đi, nên trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ về lựa chọn phù hợp hơn thay vì tự dùng thuốc gây an thần.

5. Người có một số bệnh nền cần hỏi chuyên môn trước khi dùng.

huốc kháng histamine chống say xe không phù hợp với tất cả mọi người. Cần thận trọng đặc biệt nếu có bệnh lý có thể bị ảnh hưởng bởi tác dụng kháng cholinergic của thuốc.

• Trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ nếu có glaucoma, bệnh hô hấp mạn tính hoặc khó tiểu do phì đại tuyến tiền liệt.

• Báo tất cả thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn và thực phẩm bổ sung đang sử dụng.

• Người đang mang thai hoặc cho con bú nên hỏi chuyên môn trước khi sử dụng thuốc.

6. Trẻ em cần dùng thuốc theo đúng độ tuổi và nhãn sản phẩm.

Không nên áp dụng liều người lớn cho trẻ chỉ dựa trên cân nặng hoặc mức độ say xe. Một số chế phẩm dimenhydrinate có hướng dẫn liều theo nhóm tuổi, nhưng công thức và hàm lượng sản phẩm có thể khác nhau.

• Đọc đúng hướng dẫn dành cho độ tuổi của trẻ trên sản phẩm.

• Không tự chia viên thuốc người lớn để ước lượng liều cho trẻ nếu nhãn không hướng dẫn.

• Với trẻ nhỏ, nên hỏi bác sĩ nhi khoa hoặc dược sĩ trước khi sử dụng.

• Nếu trẻ có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc khác, càng cần kiểm tra nguy cơ tương tác.

7. Thuốc chỉ là một phần của cách chống say xe.

Với triệu chứng nhẹ, có thể kết hợp thuốc với các biện pháp không dùng thuốc để giảm buồn nôn khi đi xe hoặc đi tàu.

• Nhìn về đường chân trời hoặc hướng chuyển động.

• Hạn chế đọc sách, sử dụng điện thoại và nhìn xuống trong thời gian dài.

• Chọn vị trí ít chuyển động hơn khi có thể.

• Giữ không gian thông thoáng và tránh các mùi khiến bạn nôn nao.

• Nghỉ giữa chặng trong những chuyến đi dài nếu điều kiện cho phép.

8. Say tàu xe bất thường hoặc kéo dài cần được đánh giá.

Nếu chóng mặt và buồn nôn vẫn tiếp tục lâu sau khi phương tiện đã dừng, xuất hiện thường xuyên ngay cả khi không di chuyển hoặc ngày càng nghiêm trọng, không nên chỉ tiếp tục tự dùng thuốc chống say xe.

• Đi khám nếu triệu chứng mới xuất hiện mà không rõ nguyên nhân hoặc tái diễn thường xuyên.

• Cần được đánh giá nếu chóng mặt kèm giảm thính lực, ù tai hoặc mất thăng bằng kéo dài.

• Tìm trợ giúp y tế khẩn cấp nếu chóng mặt hoặc nôn đi kèm yếu liệt, nói khó, đau đầu dữ dội đột ngột, ngất, đau ngực hoặc các triệu chứng thần kinh bất thường.

Lưu ý 3: Bấm huyệt P6 để giảm buồn nôn

1. Có thể thử kích thích huyệt P6 khi buồn nôn.

Huyệt P6, còn gọi là Nội quan (Neiguan), nằm ở mặt trong cổ tay và thường được sử dụng trong bấm huyệt để hỗ trợ giảm buồn nôn. Một số nghiên cứu cho thấy kích thích P6 có thể giúp giảm buồn nôn hoặc nôn trong một số tình huống, đặc biệt buồn nôn sau phẫu thuật, nhưng hiệu quả không đồng nhất giữa các nghiên cứu và nguyên nhân gây buồn nôn.

• Có thể dùng vòng bấm huyệt cổ tay hoặc tự tạo áp lực bằng ngón tay.

• Đây là phương pháp hỗ trợ không dùng thuốc, không phải cách trị buồn nôn cho mọi nguyên nhân.

• Nếu thử và không thấy cải thiện, không cần tiếp tục chỉ vì phương pháp được quảng cáo là chống nôn.

2. Xác định huyệt P6 đúng vị trí.

Thay vì chỉ ước lượng “hai ngón tay dưới nếp cổ tay”, có thể xác định P6 dựa trên các mốc giải phẫu ở mặt trong cẳng tay.

• Hướng lòng bàn tay lên trên.

• Tìm nếp gấp ngang của cổ tay.

• Đặt khoảng ba bề rộng ngón tay của chính bạn xuống phía cẳng tay.

• P6 nằm giữa hai gân nổi ở vùng giữa mặt trong cẳng tay.

• Nếu sử dụng vòng bấm huyệt, nút tạo áp lực cần được đặt đúng trên vùng này.

3. Tạo áp lực vừa phải thay vì ấn thật mạnh.

Nếu không có vòng, có thể dùng ngón cái ấn nhẹ đến vừa vào vùng P6. Không cần gây đau để đạt tác dụng.

• Giữ áp lực ổn định trong vài phút hoặc massage nhẹ theo chuyển động tròn.

• Có thể thử ở cả hai cổ tay.

• Dừng lại nếu xuất hiện đau, tê hoặc khó chịu.

• Không ấn trực tiếp lên vùng da đang có vết thương, viêm hoặc kích ứng.

4. Vòng bấm huyệt có thể tiện lợi khi đi tàu xe.

Người dễ say xe, say tàu hoặc say sóng có thể đeo vòng trước hoặc trong chuyến đi nếu nhận thấy phương pháp này hữu ích. Tuy nhiên, bằng chứng về hiệu quả của bấm huyệt P6 đối với say tàu xe còn chưa nhất quán.

• Đặt vòng đúng vị trí theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

• Không nên xem vòng bấm huyệt là biện pháp đảm bảo ngăn được nôn.

• Có thể kết hợp với nhìn về phía trước, hạn chế đọc sách hoặc nhìn màn hình và giữ không gian thông thoáng.

• Nếu thường xuyên say xe nặng, có thể trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ về các biện pháp phòng ngừa khác.

5. Không nên khẳng định vòng hoàn toàn không có tác dụng phụ.

Bấm huyệt P6 nhìn chung có nguy cơ thấp khi thực hiện đúng cách, nhưng vòng quá chật hoặc sử dụng kéo dài vẫn có thể gây khó chịu tại chỗ.

• Nới hoặc tháo vòng nếu xuất hiện đau, tê, hằn sâu hoặc kích ứng da.

• Không đeo quá chặt với suy nghĩ áp lực càng mạnh thì khả năng chống nôn càng cao.

• Kiểm tra da định kỳ nếu đeo trong thời gian dài.

• Người có tổn thương da hoặc vấn đề tuần hoàn ở vùng cổ tay nên thận trọng.

6. Không dùng bấm huyệt để trì hoãn điều trị cần thiết.

P6 có thể là một lựa chọn bổ sung để giảm cảm giác buồn nôn, nhưng không điều trị nguyên nhân như nhiễm trùng, mất nước, tác dụng phụ nghiêm trọng của thuốc hoặc bệnh lý đường tiêu hóa.

• Tiếp tục bù nước phù hợp nếu buồn nôn đi kèm nôn.

• Dùng thuốc chống nôn theo đúng chỉ định nếu đã được bác sĩ kê.

• Nếu đang hóa trị, mang thai hoặc điều trị bệnh lý khác, không tự thay thế phác đồ bằng vòng bấm huyệt.

7. Đi khám khi buồn nôn kéo dài hoặc có dấu hiệu cảnh báo.

Nếu buồn nôn và nôn thường xuyên tái diễn, cần tìm nguyên nhân thay vì phụ thuộc vào các biện pháp chống nôn tại nhà.

• Đi khám nếu triệu chứng kéo dài, ngày càng nặng hoặc ảnh hưởng đáng kể đến ăn uống.

• Cần được đánh giá sớm nếu liên tục nôn và không giữ được chất lỏng hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước.

• Tìm trợ giúp y tế khẩn cấp nếu nôn ra máu hoặc chất giống bã cà phê, đau bụng dữ dội, đau ngực, ngất, lú lẫn hoặc xuất hiện triệu chứng nghiêm trọng khác.

Lưu ý 4: Probiotic có giúp giảm buồn nôn?

1. Không nên xem probiotic là thuốc chống nôn.

Nhận định rằng bổ sung probiotic có thể điều trị trực tiếp buồn nôn và nôn cấp tính là quá rộng. Probiotic là các vi sinh vật sống có thể mang lại lợi ích sức khỏe khi được sử dụng với lượng phù hợp, nhưng tác dụng phụ thuộc vào chủng vi sinh, liều lượng và tình trạng bệnh cụ thể. Hiện không có cơ sở để khuyến nghị probiotic như một phương pháp trị buồn nôn chung cho mọi nguyên nhân.

• Probiotic không có tác dụng giống thuốc chống nôn.

• Không nên dùng chỉ vì đang buồn nôn mà chưa xác định nguyên nhân.

• Một sản phẩm probiotic có hiệu quả trong tình trạng này không có nghĩa sản phẩm khác cũng mang lại tác dụng tương tự.

• Với buồn nôn nhẹ, ưu tiên bù nước, ăn uống phù hợp và xử lý nguyên nhân gây triệu chứng.

2. Bằng chứng phụ thuộc vào từng bệnh lý tiêu hóa.

Probiotic đã được nghiên cứu trong nhiều vấn đề đường tiêu hóa, nhưng kết quả rất khác nhau giữa từng bệnh và từng chế phẩm. Vì vậy, giải thích đơn giản rằng probiotic “khôi phục hệ vi sinh đường ruột để chống nôn” có thể khiến người đọc hiểu quá mức về hiệu quả.

• Hệ vi sinh đường ruột có vai trò quan trọng đối với sức khỏe tiêu hóa.

• Tuy nhiên, buồn nôn và nôn có thể bắt nguồn từ não, hệ tiền đình, thuốc, thai kỳ, nhiễm trùng, đau nửa đầu và nhiều nguyên nhân không thể giải quyết đơn thuần bằng thay đổi hệ vi sinh.

• Không nên mặc định mất cân bằng hệ vi sinh là nguyên nhân mỗi khi xuất hiện buồn nôn.

3. Probiotic không phải lựa chọn chính để điều trị viêm dạ dày ruột cấp.

Khi nôn hoặc tiêu chảy cấp, đặc biệt ở trẻ em, ưu tiên quan trọng là phòng và điều trị mất nước bằng chất lỏng hoặc dung dịch bù nước đường uống phù hợp. Các hướng dẫn hiện nay không ủng hộ việc xem probiotic là biện pháp thay thế cho bù nước và chăm sóc tiêu chuẩn.

• Cho uống từng lượng nhỏ nhưng thường xuyên nếu người bệnh đang nôn.

• Có thể sử dụng dung dịch bù nước đường uống (ORS) khi mất nhiều nước và điện giải.

• Tiếp tục ăn uống phù hợp khi cơ thể có thể dung nạp.

• Không trì hoãn việc đánh giá y tế chỉ để chờ probiotic phát huy tác dụng.

4. Không phải mọi probiotic đều giống nhau.

“Probiotic” là một nhóm rất rộng. Hiệu quả được nghiên cứu thường gắn với một chủng hoặc tổ hợp chủng cụ thể, chứ không thể áp dụng cho tất cả sản phẩm bán trên thị trường.

• Kiểm tra tên chi, loài và chủng vi sinh được ghi trên sản phẩm.

• Không lựa chọn chỉ dựa trên số lượng CFU càng cao càng tốt.

• Sản phẩm chứa nhiều chủng hơn cũng không đồng nghĩa hiệu quả hơn.

• Nếu probiotic được sử dụng cho một mục đích điều trị cụ thể, nên lựa chọn chế phẩm có bằng chứng cho chính tình trạng đó.

5. Không cần tự dùng probiotic chỉ để giảm buồn nôn.

Nếu buồn nôn xuất hiện thoáng qua do say xe, ăn quá no, đau nửa đầu hoặc tác dụng phụ của thuốc, probiotic thường không phải biện pháp xử lý trực tiếp.

• Với say tàu xe, ưu tiên các biện pháp đặc hiệu cho motion sickness.

• Với buồn nôn do thuốc, trao đổi với bác sĩ về thuốc đang sử dụng.

• Với nôn do nhiễm trùng tiêu hóa, chú trọng bù nước và theo dõi dấu hiệu mất nước.

• Nếu nguyên nhân chưa rõ và triệu chứng thường xuyên tái diễn, nên được đánh giá thay vì tự bổ sung nhiều loại sản phẩm.

6. Probiotic có thể gây tác dụng phụ tiêu hóa.

Ở người khỏe mạnh, nhiều probiotic nhìn chung được dung nạp khá tốt, nhưng chúng vẫn có thể gây đầy hơi hoặc khó chịu đường tiêu hóa, đặc biệt khi mới sử dụng.

• Ngừng hoặc trao đổi với chuyên gia y tế nếu triệu chứng tiêu hóa tăng rõ rệt sau khi dùng.

• Không tự tăng liều với mục đích giúp giảm buồn nôn nhanh hơn.

• Kiểm tra thành phần phụ của sản phẩm nếu bạn có dị ứng hoặc không dung nạp thực phẩm.

7. Một số người cần thận trọng hơn với probiotic.

Mặc dù nguy cơ nghiêm trọng thấp ở người khỏe mạnh, probiotic không hoàn toàn không có rủi ro. Người suy giảm miễn dịch nặng, đang mắc bệnh nghiêm trọng hoặc có những yếu tố nguy cơ đặc biệt nên trao đổi với bác sĩ trước khi sử dụng.

• Báo cho bác sĩ nếu đang điều trị bệnh nặng hoặc sử dụng thuốc ức chế miễn dịch.

• Với trẻ sơ sinh hoặc người có bệnh nền phức tạp, không nên tự lựa chọn probiotic để điều trị.

• Thực phẩm bổ sung không nên được dùng để thay thế thuốc hoặc phác đồ đã được chỉ định.

8. Tìm nguyên nhân nếu buồn nôn và nôn kéo dài.

Thay vì cố “cân bằng hệ vi sinh” để chống nôn, điều quan trọng hơn là xác định nguyên nhân khi triệu chứng kéo dài hoặc tái diễn.

• Đi khám nếu buồn nôn kéo dài, thường xuyên tái phát hoặc gây sụt cân và giảm ăn uống.

• Cần được đánh giá nếu nôn liên tục và không thể giữ được chất lỏng.

• Theo dõi các dấu hiệu mất nước như khô miệng, tiểu ít, nước tiểu sẫm màu hoặc chóng mặt.

• Tìm trợ giúp y tế khẩn cấp nếu nôn ra máu hoặc chất giống bã cà phê, đau bụng dữ dội, đau ngực, ngất, lú lẫn hoặc xuất hiện triệu chứng nghiêm trọng khác.

Khi nào buồn nôn cần đi khám

1. Đi khám nếu buồn nôn kéo dài hoặc không uống được nước.

Phần lớn những cơn buồn nôn nhẹ có thể tự cải thiện, nhưng triệu chứng kéo dài, nôn nhiều hoặc không thể giữ được chất lỏng làm tăng nguy cơ mất nước và có thể báo hiệu vấn đề cần điều trị. Không nên áp dụng cứng nhắc quy tắc phải chờ đủ 24 giờ mới liên hệ bác sĩ.

• Đi khám nếu buồn nôn và nôn không cải thiện hoặc ngày càng nặng.

• Cần được đánh giá sớm nếu liên tục nôn và không thể giữ được nước.

• Chú ý các dấu hiệu mất nước như khát nhiều, khô miệng, tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, mệt hoặc chóng mặt.

• Trẻ nhỏ, người cao tuổi, người mang thai và người có bệnh nền có thể cần được đánh giá sớm hơn.

2. Nôn ra máu cần được đánh giá y tế khẩn cấp.

Máu trong chất nôn có thể liên quan đến xuất huyết ở đường tiêu hóa trên và không nên tự xử lý bằng các biện pháp chống nôn tại nhà.

• Chất nôn có thể chứa máu đỏ tươi hoặc có màu nâu đen giống bã cà phê.

• Tìm trợ giúp y tế khẩn cấp nếu xuất hiện máu trong chất nôn.

• Càng cần xử trí nhanh nếu đi kèm chóng mặt, ngất, da nhợt, tim đập nhanh, đau bụng hoặc đi ngoài phân đen.

• Không tự dùng thuốc giảm đau hoặc thuốc khác để trì hoãn việc thăm khám.

3. Một số triệu chứng khác cũng cần cấp cứu.

Không chỉ nôn ra máu mới là dấu hiệu cảnh báo. Buồn nôn và nôn có thể đi kèm các tình trạng nghiêm trọng cần được đánh giá ngay.

• Đau ngực, khó thở hoặc ngất.

• Đau bụng dữ dội hoặc bụng căng bất thường.

• Đau đầu dữ dội đột ngột, cứng cổ, lú lẫn hoặc triệu chứng thần kinh bất thường.

• Nôn liên tục kèm mất nước rõ rệt.

• Nôn sau chấn thương đầu hoặc khi có biểu hiện suy giảm ý thức.

4. Có thể thử thở chậm để thư giãn.

Nếu lo âu hoặc căng thẳng làm cảm giác nôn nao tăng lên, bài tập thở chậm có thể giúp cơ thể thư giãn và hỗ trợ giảm buồn nôn ở một số người. Tuy nhiên, không có bằng chứng chắc chắn rằng riêng kỹ thuật “4-7-8” có thể trực tiếp ngăn nôn.

• Ngồi hoặc nằm ở tư thế thoải mái.

• Hít vào nhẹ nhàng bằng mũi và thở ra chậm.

• Có thể thử nhịp 4-7-8 nếu cảm thấy dễ chịu, nhưng không cần ép bản thân giữ hơi đúng 7 giây.

• Nếu giữ hơi khiến chóng mặt hoặc khó chịu, hãy trở lại nhịp thở tự nhiên, chậm và đều.

5. Nghỉ ngơi có thể hữu ích nhưng không thay thế điều trị.

Giấc ngủ và nghỉ ngơi có thể giúp bạn cảm thấy dễ chịu hơn khi mệt mỏi hoặc căng thẳng góp phần gây buồn nôn, nhưng không nên cố ngủ để bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo.

• Nghỉ ở nơi yên tĩnh, thoáng mát và tránh mùi mạnh.

• Nếu vừa ăn no hoặc có trào ngược, tránh nằm phẳng ngay sau bữa ăn.

• Để nước trong tầm với và nhấp từng ngụm nếu cơ thể dung nạp được.

• Nếu đang nôn liên tục hoặc tình trạng xấu đi, cần tìm nguyên nhân thay vì chỉ cố ngủ.

6. Mùi chanh hoặc cam có thể giúp một số người, nhưng bằng chứng còn hạn chế.

Một số người cảm thấy mùi citrus dễ chịu và giúp phân tán sự chú ý khỏi cảm giác nôn nao. Một số nghiên cứu nhỏ, đặc biệt trong thai kỳ, đã khảo sát hương chanh đối với buồn nôn, nhưng bằng chứng chưa đủ để xem đây là phương pháp trị buồn nôn đáng tin cậy cho mọi trường hợp.

• Có thể thử ngửi nhẹ vỏ chanh hoặc cam nếu mùi này khiến bạn dễ chịu.

• Không tiếp tục nếu mùi mạnh làm cảm giác buồn nôn tăng lên.

• Không cần hít tinh dầu đậm đặc ở khoảng cách gần.

• Không uống hoặc nuốt tinh dầu citrus để chống nôn.

7. Ưu tiên bù nước khi đã nôn.

Nếu có thể uống, hãy nhấp từng lượng nhỏ chất lỏng thay vì uống thật nhiều một lúc. Khi nôn hoặc tiêu chảy gây mất nước đáng kể, dung dịch bù nước đường uống phù hợp có thể giúp bổ sung cả nước và điện giải.

• Bắt đầu với lượng nhỏ và tăng dần khi giữ được nước.

• Không ép ăn ngay nếu vẫn đang nôn nhiều.

• Khi triệu chứng giảm, có thể từ từ trở lại với thức ăn dễ dung nạp.

• Nếu không thể giữ được ngay cả lượng chất lỏng nhỏ, cần được đánh giá y tế.

8. Tập trung vào nguyên nhân thay vì chỉ cố ngăn nôn.

Trị buồn nôn hiệu quả phụ thuộc vào nguyên nhân. Nhiễm trùng tiêu hóa, thai kỳ, thuốc, đau nửa đầu, say tàu xe và các bệnh lý khác có thể cần cách xử trí hoàn toàn khác nhau.

• Ghi lại thời điểm triệu chứng bắt đầu và các yếu tố có thể kích hoạt.

• Theo dõi số lần nôn và khả năng ăn uống.

• Không tự dùng nhiều thuốc chống nôn cùng lúc nếu chưa được hướng dẫn.

• Nếu triệu chứng kéo dài, tái diễn hoặc ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, hãy trao đổi với bác sĩ để được đánh giá và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Nguồn tham khảo

1. American College of Obstetricians and Gynecologists. (2018). ACOG Practice Bulletin No. 189: Nausea and vomiting of pregnancy. Obstetrics & Gynecology, 131(1), e15–e30.
2. Centers for Disease Control and Prevention. (2025). Motion sickness. CDC Yellow Book 2026: Health Information for International Travel. National Center for Emerging and Zoonotic Infectious Diseases.
3. Farmer, A. D., Ban, V. F., Coen, S. J., Sanger, G. J., Barker, G. J., Gresty, M. A., Giampietro, V. P., Williams, S. C. R., Webb, D. L., & Hellström, P. M. (2015). Visually induced nausea causes characteristic changes in cerebral, autonomic and endocrine function in humans. The Journal of Physiology, 593(5), 1183–1196.
4. Gan, T. J., Belani, K. G., Bergese, S., Chung, F., Diemunsch, P., Habib, A. S., Jin, Z., Kovac, A. L., Meyer, T. A., Urman, R. D., Apfel, C. C., Ayad, S., Beagley, L., Candiotti, K., Englesakis, M., Hedrick, T. L., Kranke, P., Lee, S., Lipman, D., Minkowitz, H. S., Morton, J., & Philip, B. K. (2020). Fourth consensus guidelines for the management of postoperative nausea and vomiting. Anesthesia & Analgesia, 131(2), 411–448.
5. Koch, K. L. (2014). The role of gastric dysrhythmias in the pathogenesis of nausea and vomiting. Journal of Neurogastroenterology and Motility, 20(4), 436–443.
6. MacDougall, H. G., & Moore, S. T. (2005). Marching to the beat of the same drummer: The spontaneous tempo of human locomotion. Journal of Applied Physiology, 99(3), 1164–1173.
7. National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. (2005). Dietary reference intakes for water, potassium, sodium, chloride, and sulfate. The National Academies Press.
8. National Cancer Institute. (2025). Nausea and vomiting related to cancer treatment (PDQ®): Health professional version. National Institutes of Health.
9. National Center for Complementary and Integrative Health. (2020). Ginger. National Institutes of Health.
10. National Institute of Allergy and Infectious Diseases. (2010). Guidelines for the diagnosis and management of food allergy in the United States: Report of the NIAID-sponsored expert panel. Journal of Allergy and Clinical Immunology, 126(6 Suppl.), S1–S58.
11. Palatty, P. L., Haniadka, R., Valder, B., Arora, R., & Baliga, M. S. (2013). Ginger in the prevention of nausea and vomiting: A review. Critical Reviews in Food Science and Nutrition, 53(7), 659–669.
12. Sanger, G. J., & Andrews, P. L. R. (2018). A history of drug discovery for treatment of nausea and vomiting and the implications for future research. Frontiers in Pharmacology, 9, 913.
13. Schmäl, F. (2013). Neuronal mechanisms and the treatment of motion sickness. Pharmacology, 91(3–4), 229–241.
14. Sweetser, S., Camilleri, M., & Linker Nord, S. J. (2022). A practical 5-step approach to nausea and vomiting. Mayo Clinic Proceedings, 97(4), 759–769.
15. Van den Houte, K., Carbone, F., Goelen, N., Schol, J., Masuy, I., Arts, J., Caenepeel, P., Staessen, D., De Schepper, H., Tack, J., & the UEG/ESNM Consensus Group. (2025). European guideline on chronic nausea and vomiting—A UEG and ESNM consensus for clinical management. United European Gastroenterology Journal, 13(3), 427–471.
16. Van den Houte, K., Scarpellini, E., Verbeure, W., Mori, H., Schol, J., Masuy, I., Carbone, F., & Tack, J. (2021). The role of GI peptides in functional dyspepsia and gastroparesis: A systematic review. Frontiers in Psychiatry, 11, 1724.
17. World Health Organization. (2016). WHO recommendations on antenatal care for a positive pregnancy experience. World Health Organization.
18. World Health Organization. (2005). The treatment of diarrhoea: A manual for physicians and other senior health workers. World Health Organization.
19. Rapoport, B. L., Jordan, K., Boice, J. A., et al. (2024). 2023 MASCC and ESMO guideline update for the prevention of chemotherapy- and radiotherapy-induced nausea and vomiting. ESMO Open, 9(2), 102195.
20. Cha, Y. H., Golding, J. F., Keshavarz, B., Furman, J., Kim, J. S., Lopez-Escamez, J. A., Magnusson, M., Yates, B. J., & Lawson, B. D. (2021). Motion sickness diagnostic criteria: Consensus document of the Classification Committee of the Bárány Society. Journal of Vestibular Research, 31(5), 327–344.
21. Singh, P., Yoon, S. S., & Kuo, B. (2016). Nausea: A review of pathophysiology and therapeutics. Therapeutic Advances in Gastroenterology, 9(1), 98–112.
22. Lacy, B. E., Parkman, H. P., & Camilleri, M. (2018). Chronic nausea and vomiting: Evaluation and treatment. American Journal of Gastroenterology, 113(5), 647–659.
23. Stoerk, S., Caffier, P. P., Müller, C., & Strupp, M. (2022). Motion sickness and visually induced motion sickness: Diagnosis, pathophysiology and management. Journal of Neurology, 269, 1165–1175.

Biên tập nội dung: Rene Lee Nguyen.

Thông tin được tham vấn và kiểm chứng bởi chuyên gia: Mia Taylor.