Cách chữa buồn nôn mắc ói khan: 9 mẹo trị buồn nôn nhanh tại nhà

Buồn nôn khan là cảm giác cơ thể liên tục co thắt như sắp nôn nhưng không có gì được đẩy ra ngoài. Tình trạng mắc ói không ói được có thể gặp ở bất kỳ ai, đặc biệt phổ biến trong thai kỳ khi khoảng 70–80% phụ nữ mang thai từng bị buồn nôn hoặc nôn. Dù thường có thể cải thiện bằng thức ăn nhạt, đồ uống mát và nghỉ ngơi, triệu chứng kéo dài vẫn có nguy cơ gây mất nước, kiệt sức hoặc báo hiệu vấn đề sức khỏe khác. Bài viết này, Tiptory sẽ giúp bạn nhận biết nguyên nhân, áp dụng cách trị buồn nôn phù hợp và biết khi nào cần đi khám.

Phần 1: Cách trị buồn nôn khan tại nhà bằng mẹo dân gian

Mẹo 1: Bù nước khi buồn nôn khan

Bổ sung chất lỏng từng ngụm nhỏ

Buồn nôn khan không phải lúc nào cũng bắt nguồn từ thiếu nước. Tuy nhiên, tình trạng co thắt và nôn khan kéo dài có thể khiến người bệnh khó uống, từ đó làm tăng nguy cơ mất nước.

• Ngồi thẳng, nghỉ ở nơi thoáng và uống từng ngụm nước nhỏ.

• Nếu vẫn mắc ói không ói được, hãy đợi vài phút rồi tiếp tục uống chậm.

• Tránh uống cả cốc lớn trong một lần vì dạ dày căng nhanh có thể khiến cảm giác buồn nôn nặng hơn.

• Có thể thử nước mát, nước canh trong hoặc trà gừng loãng nếu dễ uống hơn. Hướng dẫn y tế cũng khuyến nghị uống nước thành từng ngụm nhỏ và thường xuyên khi có cảm giác buồn nôn hoặc nôn.

Không cần ép uống đủ 8–12 cốc

Nhu cầu nước thay đổi tùy theo thể trạng, thời tiết, chế độ ăn, mức độ vận động và bệnh lý hiện có. Vì vậy, con số 8–12 cốc mỗi ngày không phải tiêu chuẩn bắt buộc cho mọi người.

• Ưu tiên uống theo khả năng dung nạp thay vì cố hoàn thành một lượng nước cố định.

• Theo dõi màu nước tiểu: nước tiểu vàng nhạt thường cho thấy cơ thể được cung cấp nước tương đối tốt.

• Người mắc bệnh tim, bệnh thận hoặc đang được yêu cầu hạn chế dịch cần hỏi bác sĩ về lượng nước phù hợp.

Dùng dung dịch bù nước đúng lúc

Khi nôn khan đi kèm nôn ói, tiêu chảy, sốt hoặc đổ nhiều mồ hôi, cơ thể có thể mất cả nước lẫn điện giải.

• Có thể sử dụng dung dịch bù nước đường uống ORS pha đúng tỷ lệ ghi trên bao bì.

• Không tự ý pha đặc hơn hoặc loãng hơn hướng dẫn.

• ORS thường phù hợp hơn nước uống thể thao khi cần điều chỉnh tình trạng mất nước do bệnh, vì được thiết kế với tỷ lệ đường và điện giải hỗ trợ hấp thu nước. Liệu pháp bù nước đường uống là phương pháp đã được nghiên cứu rộng rãi để phòng và xử trí mất nước.

• Nước ép táo pha loãng có thể dễ uống, nhưng không nên thay thế ORS nếu đã xuất hiện dấu hiệu mất nước rõ rệt.

Nhận biết dấu hiệu mất nước

Cần chú ý nếu buồn nôn khan liên tục khiến cơ thể không thể tiếp nhận đủ chất lỏng.

• Khô miệng, khát nhiều.

• Tiểu ít hoặc nước tiểu sẫm màu.

• Mệt lả, chóng mặt khi đứng dậy.

• Tim đập nhanh, thở nhanh hoặc khó tập trung.

Mất nước nặng có thể làm giảm lượng máu lưu thông và ảnh hưởng đến chức năng thận, tim cùng các cơ quan khác. Tuy nhiên, không nên diễn giải rằng nôn khan đơn thuần sẽ trực tiếp khiến cơ quan “ngừng hoạt động”.

Đi khám khi không thể bù nước

Các biện pháp trị buồn nôn tại nhà chỉ phù hợp khi triệu chứng nhẹ và người bệnh vẫn uống được nước. Hãy liên hệ cơ sở y tế nếu:

• Không thể giữ lại bất kỳ chất lỏng nào.

• Nôn khan kéo dài, tái diễn hoặc ngày càng nặng.

• Không đi tiểu trong nhiều giờ, lú lẫn hoặc gần ngất.

• Đau bụng dữ dội, đau ngực, sốt cao hoặc khó thở.

• Chất nôn có máu, màu xanh hoặc giống bã cà phê.

• Người bệnh đang mang thai, là trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc có bệnh nền nghiêm trọng.

Mẹo 2: Dùng gừng giảm buồn nôn khan

Thử một lượng nhỏ gừng

Gừng có thể hỗ trợ làm dịu buồn nôn khan, đặc biệt trong một số trường hợp như buồn nôn khi mang thai. Tuy nhiên, hiệu quả thay đổi tùy nguyên nhân và gừng không thay thế điều trị y tế.

• Dùng một lát gừng tươi mỏng hoặc vài mẩu gừng khô không phủ nhiều đường.

• Nhai chậm nếu không bị nghẹn, đau họng hoặc đang nôn khan liên tục.

• Nếu khó nhai, hãy ngâm vài lát gừng trong nước ấm rồi nhấp từng ngụm nhỏ.

• Dừng sử dụng nếu gừng gây nóng rát, đau bụng hoặc làm trào ngược nặng hơn.

Một tổng quan hệ thống cho thấy gừng có khả năng làm giảm mức độ buồn nôn liên quan đến thai kỳ, nhưng tác dụng kiểm soát nôn chưa đồng nhất.

Không xem bạch đậu khấu là thuốc trị buồn nôn

Bạch đậu khấu có mùi thơm dễ chịu và được sử dụng trong kinh nghiệm dân gian, nhưng hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng chất lượng cao cho thấy nhai hạt này có thể kiểm soát mắc ói không ói được.

• Có thể dùng một lượng nhỏ như gia vị nếu cơ thể dung nạp tốt.

• Không nên phụ thuộc vào bạch đậu khấu để trị buồn nôn kéo dài hoặc nghiêm trọng.

• Không nhai hạt khi đang co thắt nôn mạnh vì có nguy cơ bị sặc.

Dùng gừng thận trọng

Hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng gừng thường xuyên dưới dạng viên bổ sung nếu đang mang thai, mắc bệnh túi mật, rối loạn đông máu hoặc sử dụng thuốc chống đông.

Cần đi khám nếu buồn nôn khan liên tục, không uống được nước, tiểu ít, chóng mặt, đau bụng dữ dội, đau ngực, sốt cao hoặc chất nôn có máu.

Mẹo 3: Ăn ngọt khi hạ đường huyết

Chỉ dùng đồ ngọt khi đường huyết thấp

Hạ đường huyết có thể gây đói, run tay, vã mồ hôi, chóng mặt, tim đập nhanh, mệt yếu hoặc lú lẫn. Một số người cũng cảm thấy buồn nôn, nhưng đây không phải nguyên nhân phổ biến duy nhất của buồn nôn khan.

• Nếu mắc bệnh tiểu đường và xuất hiện các dấu hiệu trên, hãy kiểm tra đường huyết nếu có thể.

• Chỉ nên xử trí như hạ đường huyết khi kết quả dưới 4 mmol/L hoặc có triệu chứng điển hình theo kế hoạch bác sĩ đã hướng dẫn.

• Không nên mặc định cứ mắc ói không ói được là cơ thể đang thiếu đường.

Bổ sung đường hấp thu nhanh

Khi người bệnh còn tỉnh táo và nuốt an toàn, có thể dùng một trong các lựa chọn sau:

• Một cốc nhỏ nước trái cây hoặc nước ngọt có đường.

• Viên glucose hoặc gel glucose theo liều ghi trên sản phẩm.

• Một lượng kẹo có đường tương đương theo hướng dẫn điều trị cá nhân.

• Kiểm tra lại đường huyết sau 10–15 phút. Nếu vẫn dưới 4 mmol/L, tiếp tục bổ sung đường nhanh và kiểm tra lại.

• Khi đường huyết đã ổn định, ăn bữa chính hoặc món chứa carbohydrate hấp thu chậm để duy trì mức đường huyết.

Kem que hoặc kẹo có thể cung cấp đường, nhưng không phải lựa chọn lý tưởng nếu đang nôn khan dữ dội, khó nuốt hoặc có nguy cơ sặc. Chocolate và món nhiều chất béo cũng có thể làm đường được hấp thu chậm hơn.

Không dùng đồ ngọt để trị mọi cơn buồn nôn

Ăn đường không phải phương pháp trị buồn nôn thông thường. Nếu đường huyết bình thường, đồ quá ngọt có thể làm dạ dày khó chịu hơn và không xử lý được nguyên nhân như viêm dạ dày, nhiễm trùng, thai kỳ, tác dụng phụ của thuốc hoặc lo âu.

Glucose là nguồn năng lượng quan trọng của não, nhưng không có nhiệm vụ “đưa oxy vào máu”. Oxy chủ yếu được vận chuyển nhờ hemoglobin trong hồng cầu.

Xử trí khẩn cấp khi người bệnh bất tỉnh

• Không cho người lơ mơ, co giật hoặc bất tỉnh ăn uống vì có thể gây sặc.

• Đặt người bệnh ở tư thế hồi phục.

• Dùng glucagon nếu có sẵn và đã được hướng dẫn.

• Gọi cấp cứu ngay nếu người bệnh không đáp ứng bình thường hoặc không hồi phục sau khi xử trí.

Mẹo 4: Ăn nhẹ để giảm buồn nôn khan

Bắt đầu bằng một lượng nhỏ

Thức ăn nhạt, ít béo và ít mùi thường dễ dung nạp hơn khi bị buồn nôn khan. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy chúng giảm độ nhạy của lưỡi; lợi ích chủ yếu đến từ việc ít kích thích dạ dày và không tạo mùi quá mạnh.

• Bắt đầu với 1–2 chiếc bánh quy lạt, một miếng bánh mì nướng hoặc vài thìa cơm mềm.

• Ăn chậm, nhai kỹ rồi chờ khoảng 10–15 phút để theo dõi phản ứng.

• Nếu vẫn mắc ói không ói được, tạm ngừng ăn và chuyển sang nhấp từng ngụm nước nhỏ.

• Không cố ăn hết khẩu phần vì dạ dày quá đầy có thể làm cơn buồn nôn tăng lên.

Chọn món dễ tiêu hóa

Một số lựa chọn có thể phù hợp khi cần trị buồn nôn nhẹ tại nhà gồm:

• Bánh mì nướng hoặc bánh quy lạt.

• Cơm trắng, cháo loãng hoặc nước cơm.

• Súp trong, nước dùng ít béo và không cay.

• Yến mạch nấu mềm hoặc ngũ cốc ít đường.

• Trứng luộc, trứng hấp hoặc đậu phụ mềm nếu đã dung nạp được tinh bột.

• Pudding hoặc sữa trứng với lượng nhỏ nếu không nhạy cảm với sữa.

Không cần ép mọi món phải “ít chất xơ” tuyệt đối. Trong thời gian triệu chứng rõ rệt, chỉ nên hạn chế tạm thời thực phẩm thô cứng, nhiều chất xơ hoặc khó tiêu; sau khi ổn định cần trở lại chế độ ăn cân bằng.

Chia nhỏ bữa ăn

• Ăn 5–6 bữa nhỏ thay vì 3 bữa lớn.

• Không để bụng quá đói vì cảm giác cồn cào có thể làm buồn nôn nặng hơn.

• Tránh nằm ngay sau khi ăn; nên ngồi thẳng ít nhất 30 phút.

• Để thức ăn nguội bớt nếu mùi thức ăn nóng khiến bạn khó chịu.

• Uống nước giữa các bữa thay vì uống quá nhiều trong khi ăn.

Hướng dẫn dinh dưỡng hỗ trợ người buồn nôn cũng thường ưu tiên khẩu phần nhỏ và những món dễ dung nạp.

Tránh thực phẩm dễ kích thích

• Món chiên rán, nhiều dầu mỡ hoặc quá ngọt.

• Thực phẩm cay, chua mạnh hay có nhiều gia vị.

• Rượu bia, cà phê và đồ uống chứa nhiều caffeine.

• Thức ăn có mùi nồng.

• Khẩu phần lớn hoặc món quá nóng.

Không kéo dài chế độ ăn quá đơn điệu

Bánh mì, bánh quy và cháo có thể là chiếc “cầu tạm” giúp dạ dày đi qua cơn khó chịu, nhưng không cung cấp đầy đủ dinh dưỡng nếu ăn kéo dài. Khi cảm giác buồn nôn giảm, hãy bổ sung dần protein, rau củ mềm và các thực phẩm quen thuộc.

Cần đi khám nếu nôn khan kéo dài, không thể giữ lại thức ăn hoặc nước uống, tiểu ít, chóng mặt, sụt cân, đau bụng dữ dội, sốt cao hoặc chất nôn có máu.

Mẹo 5: Ăn chậm để hạn chế nuốt hơi

Khép miệng và nhai chậm

Ăn quá nhanh, vừa ăn vừa nói hoặc nhai khi mở miệng có thể khiến bạn nuốt thêm không khí. Lượng khí tích tụ thường gây ợ hơi, đầy bụng và căng dạ dày, từ đó có thể làm cảm giác buồn nôn khan khó chịu hơn. Tuy nhiên, nuốt hơi chưa được xem là nguyên nhân trực tiếp phổ biến của nôn khan.

• Ngồi thẳng và giữ tư thế thoải mái khi ăn.

• Chia thức ăn thành miếng nhỏ.

• Khép miệng khi nhai và nhai kỹ trước khi nuốt.

• Ăn chậm, tạm ngừng nếu cảm giác mắc ói không ói được tăng lên.

• Hạn chế vừa nhai vừa nói hoặc ăn trong lúc đang thở gấp.

Uống từng ngụm nhỏ bằng cốc

• Rót đồ uống vào cốc để dễ kiểm soát lượng nước trong mỗi lần uống.

• Nhấp từng ngụm nhỏ thay vì uống nhanh hoặc uống một hơi dài.

• Có thể hạn chế ống hút nếu nhận thấy cách uống này khiến bạn nuốt nhiều không khí.

• Không cần tránh tuyệt đối việc uống trực tiếp từ chai hoặc lon; tốc độ uống mới là yếu tố đáng chú ý hơn.

• Tránh nước có ga vì khí carbon dioxide có thể làm tăng ợ hơi và đầy bụng.

Loại bỏ thói quen làm tăng nuốt khí

• Không nhai kẹo cao su hoặc ngậm kẹo cứng liên tục.

• Không hút thuốc.

• Tránh ăn uống vội vàng khi đang căng thẳng.

• Điều chỉnh răng giả nếu bị lỏng hoặc khiến việc nhai nuốt khó khăn.

Ăn và uống chậm có thể giúp giảm lượng không khí đi vào đường tiêu hóa trên, qua đó hạn chế ợ hơi và chướng bụng.

Không xem đây là cách trị duy nhất

Giảm nuốt hơi chỉ là biện pháp hỗ trợ, không phải phương pháp trị buồn nôn cho mọi nguyên nhân. Nếu nôn khan kéo dài hoặc đi kèm đau bụng dữ dội, sốt cao, đau ngực, khó thở, mất nước hay chất nôn có máu, người bệnh cần được thăm khám sớm.

Mẹo 6: Tránh món dễ làm bụng căng

Hạn chế đồ uống có ga

Nước ngọt có ga và bia giải phóng khí carbon dioxide trong đường tiêu hóa, từ đó làm tăng ợ hơi, đầy bụng hoặc căng dạ dày. Những triệu chứng này có thể khiến buồn nôn khan và cảm giác mắc ói không ói được trở nên khó chịu hơn.

• Tạm tránh nước ngọt có ga, soda và nước khoáng có gas.

• Không uống bia hoặc đồ uống có cồn khi đang buồn nôn.

• Chọn nước lọc, dung dịch bù nước hoặc nước canh trong và uống từng ngụm nhỏ.

• Không khuấy nước có ga để loại bọt rồi xem đó là dung dịch bù nước, vì lượng đường và điện giải có thể không phù hợp.

Không cần kiêng mọi món chứa bọt khí

Chưa có bằng chứng thuyết phục cho thấy kem, kem tươi hoặc trứng tráng gây nôn khan chỉ vì có không khí trong kết cấu. Khả năng làm triệu chứng nặng hơn thường liên quan đến lượng chất béo, đường, sữa, mùi thức ăn và khẩu phần.

• Kem và kem tươi chứa nhiều chất béo, đường hoặc sữa nên có thể gây đầy bụng ở người không dung nạp lactose.

• Trứng tráng nhiều dầu, bơ, phô mai hoặc gia vị có thể khó tiêu hơn.

• Trứng luộc, trứng hấp hoặc trứng tráng ít dầu vẫn có thể dùng nếu cơ thể dung nạp tốt.

• Không cần loại bỏ một thực phẩm chỉ vì món đó xốp hoặc có bọt.

Chọn món theo phản ứng của cơ thể

• Ăn một lượng nhỏ rồi theo dõi trong 15–30 phút.

• Ưu tiên món ít dầu, ít mùi và được chế biến đơn giản.

• Ghi lại thực phẩm khiến buồn nôn và nôn khan tái phát để nhận biết tác nhân cá nhân.

• Không ép ăn nếu cơn buồn nôn đang tăng; hãy nghỉ và tiếp tục bù nước từng ngụm.

Tránh đồ uống có cồn

Bia không chỉ chứa khí mà còn có cồn, có thể kích thích niêm mạc dạ dày, làm mất nước và ảnh hưởng đường huyết. Vì vậy, bia không phù hợp để trị buồn nôn hay bổ sung chất lỏng khi đang nôn khan.

Giảm đồ uống có ga và món nhiều chất béo có thể hỗ trợ kiểm soát triệu chứng, nhưng không thay thế việc tìm nguyên nhân. Cần đi khám nếu nôn khan kéo dài, không uống được nước, đau bụng dữ dội, sốt cao, chóng mặt, tiểu ít hoặc chất nôn có máu.

Mẹo 7: Chia nhỏ bữa để giảm buồn nôn

Ăn ít nhưng thường xuyên hơn

Một bữa ăn quá lớn có thể làm dạ dày căng, tăng cảm giác đầy tức và khiến buồn nôn khan trở nên khó chịu hơn. Chia thức ăn thành nhiều khẩu phần nhỏ thường dễ dung nạp hơn, nhưng không bắt buộc phải ăn đúng 6 bữa mỗi ngày.

• Chia 3 bữa chính thành 5–6 phần nhỏ tùy khả năng ăn uống.

• Bắt đầu với vài miếng thức ăn nhạt, ít béo và ít mùi.

• Ăn chậm, nhai kỹ và dừng trước khi cảm thấy quá no.

• Nếu mắc ói không ói được, nghỉ khoảng 10–15 phút rồi thử lại với lượng ít hơn.

• Không cố ăn đủ khẩu phần trong một lần.

Không để bụng đói quá lâu

Ở một số người, đặc biệt trong thai kỳ, dạ dày trống có thể làm cảm giác cồn cào và buồn nôn rõ hơn.

• Chuẩn bị bánh quy lạt, bánh mì nướng hoặc ngũ cốc đơn giản để ăn nhẹ.

• Ăn một lượng nhỏ sau mỗi 2–3 giờ nếu cơ thể dung nạp được.

• Có thể ăn vài miếng bánh quy trước khi rời giường nếu thường buồn nôn vào buổi sáng.

• Tránh ăn sát giờ ngủ nếu có trào ngược dạ dày hoặc ợ nóng.

Chia nhỏ bữa là biện pháp hỗ trợ thường được áp dụng để kiểm soát buồn nôn và duy trì dinh dưỡng.

Tách biệt buồn nôn với hạ đường huyết

Bỏ bữa có thể gây đói, mệt hoặc khó chịu, nhưng buồn nôn khan không đồng nghĩa với hạ đường huyết. Tình trạng đường huyết thấp thực sự thường gặp ở người mắc tiểu đường đang dùng insulin hoặc một số thuốc hạ đường huyết.

• Kiểm tra đường huyết nếu có máy và xuất hiện run tay, vã mồ hôi, chóng mặt, tim đập nhanh hoặc lú lẫn.

• Nếu đường huyết dưới 4 mmol/L, xử trí theo kế hoạch bác sĩ đã hướng dẫn.

• Không tự động ăn nhiều đồ ngọt chỉ vì đang buồn nôn.

• Người không mắc tiểu đường nhưng thường xuyên có biểu hiện nghi hạ đường huyết nên đi khám.

Duy trì đủ dinh dưỡng trong ngày

Chia nhỏ bữa không có nghĩa là cắt giảm toàn bộ lượng thức ăn. Khi triệu chứng dịu xuống, hãy tăng dần khẩu phần và bổ sung:

• Tinh bột dễ tiêu như cơm, cháo, khoai hoặc bánh mì.

• Protein nhẹ như trứng, cá, thịt nạc hoặc đậu phụ.

• Rau củ nấu mềm và trái cây ít chua.

• Nước hoặc dung dịch bù nước uống từng ngụm giữa các bữa.

Nếu cần trị buồn nôn kéo dài, sụt cân, không thể giữ lại thức ăn hay nước uống, tiểu ít, chóng mặt hoặc đau bụng dữ dội, người bệnh cần được thăm khám để xác định nguyên nhân.

Mẹo 8: Giảm caffeine để dịu buồn nôn

Theo dõi tổng lượng caffeine

Caffeine là chất kích thích hệ thần kinh trung ương. Dùng quá nhiều có thể gây bồn chồn, tim đập nhanh, khó ngủ, khó chịu dạ dày và buồn nôn; nhưng chưa có cơ sở để khẳng định caffeine luôn khiến đường tiêu hóa “tăng động” hoặc trực tiếp gây buồn nôn khan.

• Ghi lại số lượng cà phê, trà và nước tăng lực dùng trong ngày.

• Kiểm tra dung tích thực tế của mỗi khẩu phần, vì một cốc lớn có thể chứa nhiều caffeine hơn dự tính.

• Theo dõi xem mắc ói không ói được có xuất hiện sau khi dùng caffeine hay không.

• Giảm lượng tiêu thụ nếu caffeine làm tăng buồn nôn, ợ nóng, hồi hộp hoặc lo âu.

Không áp dụng cứng mức 250 mg

FDA cho biết lượng caffeine tối đa 400 mg mỗi ngày thường không liên quan đến tác dụng bất lợi ở phần lớn người trưởng thành khỏe mạnh. Đây là mức trần tham khảo, không phải lượng cần uống mỗi ngày; người nhạy cảm có thể xuất hiện triệu chứng ở liều thấp hơn.

• Người đang buồn nôn nên dùng ít hơn mức khiến bản thân phát sinh triệu chứng.

• Phụ nữ mang thai thường được khuyến cáo giới hạn caffeine không quá 200 mg mỗi ngày.

• Người có bệnh tim mạch, lo âu, trào ngược dạ dày hoặc đang dùng thuốc nên hỏi bác sĩ về mức phù hợp.

• Trẻ em và thanh thiếu niên không nên dùng nước tăng lực.

Giảm caffeine từ từ

Ngừng caffeine đột ngột sau thời gian sử dụng thường xuyên có thể gây đau đầu, mệt mỏi, khó tập trung hoặc khó chịu, làm việc xác định nguyên nhân buồn nôn và nôn khan trở nên rối như cuộn tai nghe trong túi.

• Giảm khoảng 25–50% lượng dùng sau mỗi vài ngày.

• Thay một phần cà phê thường bằng cà phê ít caffeine hoặc không caffeine.

• Giảm dần kích thước cốc thay vì ngừng hoàn toàn trong một ngày.

• Không dùng caffeine khi bụng đói nếu thói quen này làm dạ dày khó chịu.

Kiểm tra các nguồn caffeine ẩn

Ngoài cà phê, trà và chocolate, caffeine còn có thể xuất hiện trong:

• Nước tăng lực và nước ngọt có caffeine.

• Gel hoặc thực phẩm bổ sung dành cho vận động.

• Thanh năng lượng, kem, kẹo cao su và một số loại kẹo.

• Thuốc giảm đau, thuốc trị cảm hoặc sản phẩm hỗ trợ tỉnh táo.

• Guarana, yerba mate và một số chiết xuất thảo dược.

Hãy đọc nhãn và cộng lượng caffeine từ tất cả sản phẩm. Cà phê không caffeine vẫn có thể chứa một lượng nhỏ caffeine.

Không dùng caffeine đậm đặc

Bột caffeine tinh khiết hoặc sản phẩm caffeine cô đặc có thể gây ngộ độc nghiêm trọng. FDA cảnh báo việc hấp thu nhanh khoảng 1.200 mg caffeine có thể gây tác dụng độc như co giật.

Nếu giảm caffeine nhưng vẫn cần trị buồn nôn, hoặc nôn khan kéo dài kèm tim đập bất thường, đau ngực, lú lẫn, co giật hay không uống được nước, người bệnh cần được chăm sóc y tế ngay.

Mẹo 9: Thử đồ mát khi buồn nôn khan

Bắt đầu bằng đá viên hoặc đồ uống mát

Thức ăn và đồ uống lạnh không được chứng minh là làm giảm hoạt động của hệ tiêu hóa. Tuy nhiên, chúng thường ít mùi hơn món nóng và có thể giúp người bị buồn nôn khan bổ sung chất lỏng từng lượng nhỏ dễ dàng hơn.

• Ngậm một viên đá nhỏ và để tan từ từ trong miệng.

• Nếu dung nạp được, chuyển sang nhấp nước mát từng ngụm.

• Chờ vài phút giữa các lần uống để theo dõi phản ứng của dạ dày.

• Không nhai đá cứng vì có thể làm tổn thương hoặc nứt răng.

• Không dùng đá viên nếu đang lơ mơ, khó nuốt hoặc có nguy cơ bị sặc.

Chọn món lạnh phù hợp

Khi mắc ói không ói được, có thể thử một lượng nhỏ:

• Đá viên làm từ nước sạch.

• Kem que làm từ nước hoặc dung dịch bù nước.

• Nước trái cây pha loãng và làm mát.

• Sữa chua lạnh ít béo nếu không bất dung nạp lactose.

• Sorbet ít béo với khẩu phần nhỏ.

Món lạnh chỉ nên đóng vai trò hỗ trợ tạm thời. Khi triệu chứng giảm, cần trở lại chế độ ăn cân bằng thay vì chỉ dùng đá hoặc kem que.

Không mặc định đồ ngọt có hai lợi ích

Đường chỉ giúp xử trí khi người bệnh thực sự bị hạ đường huyết. Với người có đường huyết bình thường, món quá ngọt có thể làm dạ dày khó chịu hơn và không giải quyết được nguyên nhân gây nôn khan.

• Ưu tiên sản phẩm ít đường nếu không có dấu hiệu hạ đường huyết.

• Người mắc tiểu đường nên tính lượng carbohydrate và kiểm tra đường huyết khi cần.

• Không dùng kem que hoặc nước ngọt thay cho dung dịch bù nước khi đã mất nhiều dịch.

Thận trọng với soda lạnh

Soda không caffeine vẫn chứa khí carbon dioxide và thường có nhiều đường. Độ lạnh có thể dễ chịu lúc đầu, nhưng khí gas lại gây đầy bụng, ợ hơi và làm cảm giác buồn nôn tăng lên.

• Ưu tiên nước mát không ga.

• Tránh nước tăng lực và soda chứa caffeine.

• Nếu nước có ga khiến bụng căng hoặc ợ nhiều, hãy ngừng sử dụng.

Theo dõi khả năng dung nạp sữa

Kem sữa, sherbet và sữa chua đông lạnh có thể chứa lactose, đường và chất béo. Những thành phần này đôi khi làm đầy bụng hoặc tiêu chảy, đặc biệt sau viêm dạ dày–ruột.

• Bắt đầu với một thìa hoặc vài miếng nhỏ.

• Ngừng ăn nếu xuất hiện đau bụng, đầy hơi hoặc tiêu chảy.

• Chọn loại không sữa nếu cơ thể không dung nạp lactose.

Việc thử món ít mùi, ăn từng lượng nhỏ và chọn thực phẩm dễ dung nạp là cách hỗ trợ trị buồn nôn thường được áp dụng.

Cần đi khám nếu nôn khan liên tục, không giữ được nước, tiểu ít, chóng mặt, đau bụng dữ dội, sốt cao hoặc chất nôn có máu.

Phần 2: Bị mắc ói khan uống thuốc gì cho nhanh khỏi

Mẹo 1: Không tự dùng Benadryl trị nôn

Không dùng Benadryl cho mọi cơn buồn nôn

Benadryl chứa diphenhydramine, một thuốc kháng histamine thế hệ cũ chủ yếu dùng để giảm triệu chứng dị ứng. Thuốc đôi khi được dùng phòng và điều trị say tàu xe, nhưng không phải lựa chọn phù hợp cho mọi trường hợp buồn nôn khan.

• Không tự uống thuốc chỉ vì đang mắc ói không ói được.

• Cần xác định nguyên nhân như say xe, nhiễm trùng, trào ngược, thai kỳ, tác dụng phụ của thuốc hoặc mất nước.

• Thuốc kháng histamine không điều trị nguyên nhân gây nôn do viêm dạ dày–ruột, ngộ độc thực phẩm hay tắc ruột.

• Nếu nôn liên quan đến phản ứng dị ứng nghiêm trọng, cần cấp cứu thay vì chỉ dùng thuốc kháng histamine.

Không áp dụng hướng dẫn “1–2 viên”

Hàm lượng diphenhydramine khác nhau giữa từng sản phẩm, trong khi liều dùng còn phụ thuộc vào tuổi, tình trạng sức khỏe và mục đích điều trị.

• Đọc tên hoạt chất và hàm lượng trên nhãn.

• Không dùng nhiều hơn hoặc thường xuyên hơn hướng dẫn.

• Kiểm tra thuốc cảm, thuốc dị ứng và thuốc ngủ đang sử dụng để tránh uống trùng diphenhydramine.

• Không dùng sản phẩm dành cho người lớn cho trẻ em.

• Không dùng diphenhydramine để làm trẻ buồn ngủ.

Thông tin thuốc chính thức khuyến cáo dùng diphenhydramine đúng theo nhãn hoặc chỉ định của bác sĩ; thuốc có thể được dùng cho say tàu xe nhưng không được liệt kê như thuốc trị buồn nôn nói chung.

Lưu ý tác dụng gây buồn ngủ

Diphenhydramine có thể gây buồn ngủ, chóng mặt, khô miệng và yếu cơ.

• Không lái xe hoặc vận hành máy móc sau khi dùng.

• Không uống rượu bia vì cồn làm tăng tác dụng an thần.

• Thận trọng khi dùng cùng thuốc ngủ, thuốc an thần, opioid hoặc thuốc cảm cúm.

• Người cao tuổi thường có nguy cơ lú lẫn, té ngã, bí tiểu và tác dụng phụ cao hơn.

Hỏi bác sĩ trước khi sử dụng

Cần tham khảo bác sĩ hoặc dược sĩ nếu đang mang thai, cho con bú hoặc có:

• Bệnh tăng nhãn áp.

• Khó tiểu hoặc phì đại tuyến tiền liệt.

• Bệnh phổi mạn tính.

• Nhiều thuốc điều trị đang sử dụng.

• Tuổi từ 65 trở lên.

Hiểu đúng vai trò của histamine

Histamine là chất truyền tin tham gia phản ứng miễn dịch, điều hòa acid dạ dày và hoạt động thần kinh. Không có cơ sở cho nhận định histamine “quản lý hạn hán trong cơ thể” hoặc thuốc kháng histamine làm giảm đau do mất nước. Khi mất nước vì nôn khan, biện pháp chính vẫn là bù dịch và điện giải phù hợp.

Nhận biết tình trạng cần cấp cứu

Nếu buồn nôn hoặc nôn xuất hiện sau khi tiếp xúc dị nguyên và kèm khó thở, khò khè, sưng môi–lưỡi–họng, nổi mề đay lan rộng, chóng mặt hoặc ngất, có thể là phản vệ. Hãy gọi cấp cứu và sử dụng epinephrine nếu người bệnh đã được kê bút tiêm; không chờ Benadryl phát huy tác dụng.

Mẹo 2: Dùng thuốc chống nôn đúng nguyên nhân

Không tự chọn thuốc theo tên thương mại

Thuốc chống nôn không đơn giản là “giữ thức ăn nằm yên trong dạ dày”. Mỗi thuốc tác động lên những đường dẫn truyền thần kinh khác nhau và chỉ phù hợp với một số nguyên nhân gây buồn nôn khan nhất định.

• Không tự uống thuốc mỗi ngày hoặc dùng lại bất cứ khi nào xuất hiện triệu chứng.

• Kiểm tra hoạt chất thay vì chỉ nhìn tên thương mại.

• Trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ nếu nguyên nhân chưa rõ.

• Không dùng thuốc của người khác hoặc đơn thuốc cũ để trị buồn nôn mới xuất hiện.

Bonine chủ yếu dùng cho say tàu xe

Bonine thường chứa meclizine, một thuốc kháng histamine được sử dụng để phòng và điều trị buồn nôn, nôn hoặc chóng mặt do say tàu xe.

• Thuốc hiệu quả nhất khi dùng trước lúc di chuyển theo hướng dẫn trên nhãn hoặc của bác sĩ.

• Không nên mặc định dùng meclizine cho nôn khan do nhiễm trùng, ngộ độc thực phẩm, thai kỳ hoặc đau bụng chưa rõ nguyên nhân.

• Thuốc có thể gây buồn ngủ, mệt mỏi, khô miệng và nhìn mờ.

• Không lái xe, uống rượu hoặc dùng chung thuốc an thần nếu chưa được tư vấn.

• Người có tăng nhãn áp, hen, phì đại tuyến tiền liệt hoặc bí tiểu cần hỏi bác sĩ trước khi dùng.

Thông tin chính thức xác định meclizine chủ yếu dành cho buồn nôn, nôn và chóng mặt do say tàu xe.

Compazine cần được kê đơn

Compazine là tên thương mại của prochlorperazine, một thuốc nhóm phenothiazine được dùng để kiểm soát buồn nôn và nôn mức độ nặng. Thuốc tác động chủ yếu bằng cách đối kháng thụ thể dopamine trong hệ thần kinh trung ương, không phải bằng cách “làm lắng” thức ăn trong dạ dày.

• Chỉ sử dụng đúng liều và thời gian bác sĩ kê.

• Thuốc có thể gây buồn ngủ, chóng mặt, tụt huyết áp tư thế, khô miệng hoặc táo bón.

• Ngừng hoạt động cần sự tỉnh táo cho đến khi biết cơ thể phản ứng thế nào.

• Không uống rượu vì có thể làm tác dụng phụ nặng hơn.

Cần liên hệ bác sĩ ngay nếu xuất hiện cứng cơ, sốt, lú lẫn, tim đập bất thường, co thắt cổ, lưỡi thè ra ngoài hoặc các cử động không kiểm soát ở mặt và hàm.

Phenergan không giống Compazine

Phenergan chứa promethazine. Dù cũng thuộc nhóm phenothiazine, thuốc có tác dụng kháng histamine nổi bật và được sử dụng trong một số trường hợp như say tàu xe, buồn nôn sau phẫu thuật hoặc theo chỉ định riêng.

• Thuốc có thể gây buồn ngủ sâu, chóng mặt, nhìn mờ và khô miệng.

• Không kết hợp tùy tiện với opioid, thuốc ngủ, thuốc an thần hoặc rượu.

• Không dùng promethazine cho trẻ dưới 2 tuổi vì nguy cơ ức chế hô hấp nghiêm trọng.

• Không tự dùng thường quy để điều trị nôn ở trẻ em.

Promethazine kiểm soát triệu chứng nhưng không chữa nguyên nhân gây buồn nôn hoặc giúp bệnh hồi phục nhanh hơn.

Đi khám trước khi che lấp triệu chứng

Cảm giác mắc ói không ói được có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân, trong đó một số tình trạng không nên tự điều trị bằng thuốc chống nôn. Hãy đi khám nếu triệu chứng kéo dài, tái phát hoặc kèm:

• Đau bụng dữ dội, bụng chướng hoặc không trung tiện được.

• Đau đầu bất thường, cứng cổ, lú lẫn hoặc mất thăng bằng.

• Sốt cao, đau ngực hoặc khó thở.

• Tiểu ít, chóng mặt hoặc dấu hiệu mất nước.

• Chất nôn có máu, màu xanh hoặc giống bã cà phê.

• Đang mang thai, là trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có nhiều bệnh nền.

Mẹo 3: Không tự dùng thuốc an thần trị nôn

Xác định lo âu có phải tác nhân

Căng thẳng hoặc cơn hoảng sợ có thể gây buồn nôn, co thắt bụng, thở nhanh và buồn nôn khan. Tuy nhiên, không nên kết luận mọi trường hợp mắc ói không ói được đều bắt nguồn từ tâm lý trước khi loại trừ nguyên nhân thể chất.

• Ghi lại thời điểm triệu chứng xuất hiện và tình huống xảy ra trước đó.

• Theo dõi các biểu hiện kèm theo như hồi hộp, run, thở gấp, sợ hãi hoặc tê quanh miệng.

• Đi khám nếu triệu chứng mới xuất hiện, kéo dài hoặc không liên quan rõ ràng đến căng thẳng.

• Không để thuốc an thần che lấp dấu hiệu của nhiễm trùng, bệnh tiêu hóa, thai kỳ hoặc tác dụng phụ của thuốc khác.

Không tự dùng Ativan hoặc Xanax

Ativan chứa lorazepam và Xanax chứa alprazolam. Cả hai đều thuộc nhóm benzodiazepine, có thể được bác sĩ chỉ định ngắn hạn trong một số rối loạn lo âu nhưng không phải thuốc chống nôn thông thường.

• Không mua hoặc dùng thuốc của người khác.

• Không uống “khi cần” nếu chưa có kế hoạch điều trị rõ ràng từ bác sĩ.

• Không tự tăng liều khi triệu chứng chưa giảm.

• Không dùng đơn thuốc cũ để trị buồn nôn khan tái phát.

• Liều alprazolam 0,25 mg ba lần mỗi ngày không phải công thức áp dụng chung và cần được loại bỏ khỏi hướng dẫn tự chăm sóc.

Hiểu đúng rủi ro của benzodiazepine

Benzodiazepine làm giảm hoạt động của hệ thần kinh trung ương, gây buồn ngủ và chậm phản xạ. Không chính xác khi nói thuốc luôn “làm chậm mọi cơ quan”, nhưng dùng sai có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

• Buồn ngủ, chóng mặt, mất thăng bằng và giảm khả năng tập trung.

• Suy giảm trí nhớ hoặc phản ứng chậm.

• Dung nạp thuốc, lệ thuộc thể chất và nghiện.

• Phản ứng cai thuốc nếu ngừng đột ngột sau khi sử dụng thường xuyên.

• Co giật hoặc các triệu chứng nguy hiểm khi giảm liều không đúng cách.

FDA yêu cầu tất cả benzodiazepine mang cảnh báo nổi bật về nguy cơ lạm dụng, nghiện, lệ thuộc thể chất và phản ứng cai thuốc.

Không phối hợp với chất gây an thần

• Không uống rượu khi dùng lorazepam hoặc alprazolam.

• Không tự kết hợp với opioid, thuốc ngủ, thuốc ho chứa opioid hoặc thuốc an thần khác.

• Không lái xe hay vận hành máy móc.

• Báo cho bác sĩ tất cả thuốc và thực phẩm bổ sung đang sử dụng.

Alprazolam hoặc lorazepam dùng cùng một số thuốc giảm đau, thuốc ho hay chất ức chế thần kinh khác có thể gây ngủ sâu, hôn mê hoặc suy hô hấp đe dọa tính mạng.

Ưu tiên biện pháp không dùng thuốc

Nếu nôn khan thường xuất hiện trong lúc căng thẳng, có thể thử:

1. Ngồi thẳng ở nơi yên tĩnh và nới lỏng quần áo chật.

2. Hít vào chậm bằng mũi, thở ra dài hơn bằng miệng; tránh cố hít quá sâu gây tăng thông khí.

3. Nhấp từng ngụm nước nhỏ khi đã kiểm soát được nhịp thở.

4. Ăn nhẹ nếu bụng đói và cơ thể dung nạp được.

5. Trao đổi với chuyên gia tâm lý về liệu pháp nhận thức hành vi, kỹ thuật thư giãn hoặc điều trị cơn hoảng sợ tái diễn.

Không ngừng thuốc đột ngột

Người đang dùng Ativan hoặc Xanax thường xuyên không nên tự dừng thuốc. Bác sĩ có thể xây dựng kế hoạch giảm liều từ từ để hạn chế mất ngủ, lo âu bật lại, run, nôn, co giật hoặc các phản ứng cai thuốc khác.

Cần cấp cứu nếu người bệnh thở chậm hoặc khó thở, ngủ li bì, không thể đánh thức, lú lẫn nghiêm trọng, co giật hoặc đã dùng benzodiazepine cùng rượu hay opioid.

Mẹo 4: Thử bấm huyệt để giảm buồn nôn

Xem đây là biện pháp hỗ trợ

• Châm cứu hoặc bấm huyệt có thể giúp một số người giảm cảm giác buồn nôn khan, nhưng hiệu quả không giống nhau và bằng chứng ở phụ nữ mang thai còn chưa đồng nhất.

• Không nên giải thích tác dụng bằng khái niệm “mất cân bằng năng lượng” như một kết luận khoa học. Phương pháp này cũng không thay thế việc tìm nguyên nhân và trị buồn nôn đúng cách.

Thử bấm huyệt P6 tại nhà

1. Ngửa lòng bàn tay và đặt ba ngón tay ngang dưới nếp gấp cổ tay.

2. Xác định điểm nằm giữa hai gân lớn ở mặt trong cổ tay.

3. Dùng ngón cái ấn vừa phải và xoa tròn trong khoảng 2–3 phút.

4. Lặp lại ở cổ tay còn lại; dừng nếu thấy đau, tê hoặc khó chịu.

Bấm huyệt không dùng kim nên thường dễ thử hơn khi đang mắc ói không ói được. Có thể sử dụng vòng bấm huyệt chống say xe nếu khó xác định đúng vị trí.

Châm cứu cần người có chuyên môn

• Chỉ thực hiện tại cơ sở uy tín, với người hành nghề được đào tạo và sử dụng kim vô trùng dùng một lần. Khi làm đúng kỹ thuật, tác dụng phụ thường gặp là đau nhẹ, bầm hoặc chảy máu ít tại vị trí châm.

• Người đang mang thai, dùng thuốc chống đông, có rối loạn đông máu hoặc mang máy tạo nhịp tim cần thông báo trước cho bác sĩ và người thực hiện.

• Không tự châm kim hoặc yêu cầu xoa bóp sâu khi chưa được đánh giá, nhất là trong thai kỳ.

Không trì hoãn việc đi khám

• Khám sớm nếu buồn nôn khan liên tục, không uống được nước, tiểu ít, chóng mặt, đau bụng dữ dội, nôn ra máu hoặc triệu chứng kéo dài.

• Phụ nữ mang thai cần liên hệ bác sĩ nếu nôn nhiều, sụt cân hoặc có dấu hiệu mất nước. Châm cứu và bấm huyệt chỉ nên đóng vai trò bổ trợ, không thay thế điều trị y khoa.

Phần 3: Mẹo ngăn ngừa buồn nôn tái phát cực hiệu quả

Mẹo 1: Uống đủ nước trước khi dùng rượu bia

Bổ sung nước trước khi uống rượu bia

• Uống nước khi cơ thể đang thiếu nước có thể hạn chế tình trạng khô miệng, đau đầu và mệt mỏi sau cuộc nhậu. Tuy nhiên, không có bằng chứng cho thấy phải uống đúng 750 ml; hãy uống từ từ theo nhu cầu và khả năng dung nạp.

• Nước không trung hòa cồn, không làm giảm nồng độ cồn trong máu và cũng không ngăn say nếu uống quá mức.

Giảm nguy cơ buồn nôn đúng cách

1. Ăn một bữa có tinh bột, đạm và chất béo trước khi uống; thức ăn giúp làm chậm quá trình hấp thu cồn.

2. Uống chậm và xen kẽ mỗi ly rượu bia với một ly nước.

3. Không uống khi bụng đói và chủ động dừng trước khi xuất hiện chóng mặt, lảo đảo hoặc buồn nôn khan.

4. Không uống thêm rượu để “giải say”; gan cần thời gian để chuyển hóa lượng cồn đã nạp.

Hiểu đúng nguyên nhân nôn khan

• Rượu có thể kích ứng niêm mạc dạ dày và làm tăng bài tiết nước tiểu. Khi nôn nhiều đến lúc dạ dày gần rỗng, người uống có thể mắc ói không ói được.

• Uống nước hỗ trợ bù dịch nhưng không phải cách trị buồn nôn do rượu hoàn toàn. Nếu còn tỉnh táo và nuốt bình thường, hãy nhấp từng ngụm nước hoặc dung dịch điện giải; uống quá nhanh có thể kích thích nôn thêm.

Xử trí khi có dấu hiệu ngộ độc rượu

• Không ép người lơ mơ uống nước, không gây nôn và không để họ nằm một mình.

• Đặt người bệnh nằm nghiêng để hạn chế sặc chất nôn và gọi cấp cứu 115 nếu khó đánh thức, lú lẫn, co giật, thở chậm hoặc không đều, da tái lạnh hay nôn liên tục.

• Bù nước chỉ là chiếc “áo phao” nhỏ; cách đáng tin cậy nhất để phòng buồn nôn khan sau khi uống rượu vẫn là hạn chế hoặc không sử dụng rượu bia.

Mẹo 2: Ăn chất béo tốt trước khi uống rượu

Ăn trước khi uống, không chỉ ăn chất béo

• Một bữa ăn có chất béo, protein và tinh bột trước khi uống có thể làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày, nhờ đó cồn đi vào ruột non và máu chậm hơn.

• Tuy nhiên, chất béo không trung hòa cồn, không giữ cho bạn tỉnh táo và không ngăn buồn nôn khan nếu lượng rượu bia vượt quá khả năng chuyển hóa của cơ thể.

Chọn nguồn chất béo lành mạnh

• Cá béo như cá hồi, cá thu hoặc cá trích.

• Quả bơ, hạnh nhân, óc chó và các loại hạt không tẩm nhiều muối.

• Dầu ô liu, dầu hạt cải hoặc dầu hạt lanh dùng với lượng vừa phải.

• Sữa chua, trứng hoặc bơ đậu phộng có thể kết hợp cùng bánh mì nguyên cám, cơm hay khoai.

Chuẩn bị bữa ăn cân bằng

1. Ăn trước khi uống khoảng 1–2 giờ thay vì để bụng đói.

2. Kết hợp chất béo tốt với đạm và tinh bột, chẳng hạn cá hồi, cơm và rau; hoặc bánh mì nguyên cám, trứng và bơ.

3. Ăn lượng vừa đủ, đồng thời uống nước xen kẽ trong suốt cuộc nhậu.

4. Tránh uống dầu trực tiếp hoặc ăn quá nhiều món chiên rán để “lót dạ”.

Không ăn quá nhiều đồ béo

• Thức ăn nhiều dầu mỡ có thể gây đầy bụng, trào ngược và làm cảm giác mắc ói không ói được khó chịu hơn.

• Nếu đang buồn nôn sau khi uống rượu, hãy ngừng uống, ngồi nghỉ và nhấp từng ngụm nước nếu còn tỉnh táo, nuốt bình thường. Không cố ăn thêm món nhiều chất béo để trị buồn nôn.

Nhận biết tình trạng nguy hiểm

• Gọi cấp cứu 115 nếu người uống khó đánh thức, lú lẫn, co giật, thở chậm hoặc không đều, da lạnh tái hay nôn liên tục.

• Thức ăn chỉ giống như một chiếc “phanh nhẹ” làm cồn hấp thu chậm hơn; giới hạn lượng rượu bia mới là biện pháp quan trọng nhất để phòng say và nôn khan do rượu.

Mẹo 3: Thư giãn để giảm buồn nôn do lo âu

Hiểu đúng mối liên hệ với căng thẳng

• Lo âu kích hoạt phản ứng “chiến đấu hoặc bỏ chạy”, làm thay đổi nhịp thở và hoạt động tiêu hóa. Vì vậy, người bệnh có thể thật sự cảm thấy buồn nôn khan, đau bụng hoặc mắc ói không ói được.

• Không nên gọi mọi triệu chứng này là “rối loạn chuyển dạng”. Đây là một chẩn đoán riêng và chỉ được xác định sau khi bác sĩ đánh giá đầy đủ.

Thực hành thở chậm khi buồn nôn

1. Ngồi hoặc nằm ở tư thế thoải mái, nới lỏng quần áo quanh bụng.

2. Đặt một tay lên bụng rồi hít nhẹ bằng mũi trong khoảng 4 giây.

3. Thở ra chậm bằng miệng trong 6 giây, không cố hít quá sâu.

4. Lặp lại trong 3–5 phút và dừng nếu thấy chóng mặt.

Duy trì thói quen thư giãn

• Dành 10–30 phút mỗi ngày cho thiền, yoga nhẹ, đi bộ, nghe nhạc hoặc một sở thích giúp đầu óc tạm “hạ nhiệt”.

• Ngủ đủ, hạn chế caffeine và ăn đúng giờ vì mất ngủ, đói bụng hoặc dùng nhiều chất kích thích có thể làm lo âu và nôn khan do căng thẳng nặng hơn.

• Ghi lại thời điểm xuất hiện triệu chứng để nhận biết mối liên hệ giữa thức ăn, thuốc, căng thẳng và cảm giác buồn nôn.

Không tự dùng thuốc chống lo âu

• Thuốc an thần hoặc chống lo âu không phải cách trị buồn nôn thông thường và có thể gây buồn ngủ, lệ thuộc hoặc tương tác với rượu, thuốc khác.

• Nếu lo âu tái diễn và ảnh hưởng đến sinh hoạt, hãy trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý; liệu pháp nhận thức hành vi có thể giúp kiểm soát cả lo âu lẫn triệu chứng cơ thể.

Loại trừ nguyên nhân thể chất

• Không nên mặc định buồn nôn khan do lo âu nếu triệu chứng mới xuất hiện, kéo dài hoặc ngày càng nặng.

• Cần đi khám khi nôn khan kèm đau bụng dữ dội, đau ngực, sốt cao, nôn ra máu, mất nước, sụt cân hoặc không thể ăn uống.

Mẹo 4: Tránh mùi mạnh khi buồn nôn khan

Nhận biết mùi gây buồn nôn

• Khói thuốc, nước hoa, hóa chất tẩy rửa, thức ăn đang nấu hoặc mùi ôi thiu có thể kích hoạt buồn nôn khan ở người nhạy cảm.

• Mùi được não xử lý tại những vùng có liên hệ với cảm xúc và phản xạ nôn. Vì vậy, cảm giác mắc ói không ói được khi ngửi mùi là phản ứng có thật, không đơn thuần do tưởng tượng.

Rời khỏi nguồn mùi càng sớm càng tốt

1. Di chuyển đến nơi thoáng khí hoặc mở cửa sổ nếu điều kiện an toàn.

2. Tắt bếp, đậy kín thức ăn và nhờ người khác xử lý nguồn mùi nếu có thể.

3. Hít thở chậm bằng miệng trong vài phút và tránh hít sâu liên tục.

4. Nhấp từng ngụm nước mát nếu vẫn tỉnh táo và nuốt bình thường.

Giảm tiếp xúc trong sinh hoạt

• Chọn thực phẩm nguội hoặc ở nhiệt độ phòng vì chúng thường tỏa mùi ít hơn món nóng.

• Dùng sản phẩm vệ sinh không hương liệu và đề nghị người xung quanh hạn chế nước hoa.

• Khi nấu ăn, bật máy hút mùi, mở cửa thông gió hoặc chuẩn bị món đơn giản.

• Ghi lại loại mùi và hoàn cảnh xuất hiện triệu chứng để tìm đúng tác nhân.

Không phụ thuộc hoàn toàn vào khẩu trang

• Khẩu trang y tế hoặc khăn tay có thể làm giảm đôi chút cảm nhận về mùi nhưng không lọc hiệu quả mọi hơi hóa chất và mùi hương.

• Với khói, khí gas hoặc hóa chất đậm đặc, hãy rời khỏi khu vực ngay thay vì cố chịu đựng sau lớp khẩu trang.

Theo dõi nguyên nhân đi kèm

• Nhạy cảm với mùi có thể xuất hiện trong thai kỳ, đau nửa đầu, trào ngược, nhiễm trùng hoặc do thuốc. Tránh mùi chỉ hỗ trợ trị buồn nôn, không giải quyết căn nguyên.

• Cần đi khám nếu buồn nôn do mùi xảy ra thường xuyên, kéo dài, gây sụt cân hoặc kèm đau đầu dữ dội, đau bụng, nôn liên tục, mất nước hay rối loạn ý thức.

Mẹo 5: Giảm say tàu xe gây buồn nôn khan

Hiểu đúng nguyên nhân say tàu xe

• Say tàu xe thường xảy ra khi mắt và hệ tiền đình ở tai trong gửi những tín hiệu chuyển động không đồng nhất đến não.

• Sự xung đột này có thể gây chóng mặt, vã mồ hôi, buồn nôn khan hoặc cảm giác mắc ói không ói được.

Nhìn về hướng chuyển động

1. Ngẩng đầu và nhìn thẳng về phía trước hoặc đường chân trời.

2. Hạn chế nhìn cảnh vật lướt ngang qua cửa sổ.

3. Không đọc sách, xem video hoặc dùng điện thoại khi phương tiện đang di chuyển.

4. Giữ đầu tựa vào ghế để giảm chuyển động liên tục của cổ.

Chọn vị trí ít rung lắc

• Trên ô tô: ngồi ghế trước và nhìn đường phía trước.

• Trên tàu, thuyền: chọn khu vực giữa thân tàu, nơi ít dao động hơn, và nhìn ra đường chân trời.

• Trên máy bay: ưu tiên ghế gần cánh máy bay.

• Nếu thường xuyên bị say nặng, nên tránh tàu lượn và các trò chơi xoay hoặc thay đổi độ cao đột ngột.

Giảm tác nhân làm triệu chứng nặng hơn

• Hít không khí thoáng, tránh khói thuốc, nước hoa và mùi thức ăn nồng.

• Ăn nhẹ trước chuyến đi; tránh để bụng quá đói hoặc ăn quá no, nhiều dầu mỡ.

• Nhắm mắt, nằm ngửa hoặc ngủ nếu không thể nhìn được một điểm ổn định.

• Việc nghe người khác kể về say xe không khiến triệu chứng “lây” như ngáp, nhưng sự lo lắng và ám thị có thể làm người nhạy cảm chú ý đến cảm giác buồn nôn nhiều hơn.

Chuẩn bị nếu thường xuyên bị say xe

• Có thể hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về thuốc chống say phù hợp trước chuyến đi. Một số thuốc gây buồn ngủ, khô miệng và không phù hợp khi lái xe.

• Nếu các cách trị buồn nôn do say xe không hiệu quả, hoặc chóng mặt và nôn khan vẫn xuất hiện khi đã ngừng di chuyển, nên đi khám để loại trừ bệnh lý tai trong, đau nửa đầu hoặc nguyên nhân khác.

Khi nào buồn nôn khan cần đi khám

Đi khám nếu chăm sóc tại nhà không hiệu quả

• Buồn nôn khan có thể do nhiều nguyên nhân như nhiễm trùng tiêu hóa, trào ngược, đau nửa đầu, thai kỳ, tác dụng phụ của thuốc hoặc lo âu.

• Nếu triệu chứng không cải thiện, tái diễn nhiều lần hoặc ảnh hưởng đến ăn uống, hãy đi khám để xác định nguyên nhân. Bác sĩ chỉ kê thuốc trị buồn nôn khi phù hợp với tình trạng sức khỏe; không nên tự dùng thuốc kê đơn của người khác.

Chọn thức ăn dễ chịu cho dạ dày

1. Ăn từng phần nhỏ với cháo, cơm mềm, bánh mì nướng, bánh quy nhạt, chuối hoặc súp trong.

2. Ăn chậm, tránh nằm ngay sau bữa và ngừng ăn nếu cảm giác mắc ói không ói được tăng lên.

3. Nhấp từng ngụm nước hoặc dung dịch bù điện giải thay vì uống nhiều cùng lúc.

4. Khi triệu chứng giảm, bổ sung dần thực phẩm đa dạng để bảo đảm dinh dưỡng.

Tạm tránh món dễ làm buồn nôn nặng hơn

• Hạn chế đồ chiên rán, nhiều chất béo, cay nóng, quá ngọt, rượu bia và thức uống chứa nhiều caffeine.

• Không bắt buộc kiêng mọi thực phẩm sống. Tuy nhiên, nên tránh thịt, cá, trứng sống hoặc chưa chín kỹ vì nguy cơ nhiễm khuẩn; rau quả sống có thể tạm giảm nếu gây đầy bụng hoặc khó tiêu.

• Chế độ ăn nhạt chỉ nên áp dụng ngắn hạn, không kéo dài nhiều ngày vì có thể thiếu protein, chất xơ và vi chất.

Nhận biết dấu hiệu cần hỗ trợ khẩn cấp

• Đi khám ngay nếu không giữ được nước, tiểu ít, chóng mặt, đau bụng dữ dội, sốt cao, nôn ra máu, đau ngực, lú lẫn hoặc nôn khan liên tục.

• Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền cần được đánh giá sớm hơn vì nguy cơ mất nước và biến chứng cao hơn.

Nguồn tham khảo

1. American College of Obstetricians and Gynecologists. (2018). ACOG Practice Bulletin No. 189: Nausea and vomiting of pregnancy. Obstetrics & Gynecology, 131(1), e15–e30.
2. Golding, J. F. (2006). Motion sickness susceptibility. Autonomic Neuroscience, 129(1–2), 67–76.
3. Hasler, W. L., & Chey, W. D. (2003). Nausea and vomiting. Gastroenterology, 125(6), 1860–1867.
4. Lee, A., Chan, S. K. C., & Fan, L. T. Y. (2015). Stimulation of the wrist acupuncture point PC6 for preventing postoperative nausea and vomiting. Cochrane Database of Systematic Reviews, (11), CD003281.
5. National Health Service. (2023). Feeling sick (nausea): Causes, self-care and when to seek medical help. NHS.
6. National Institute on Alcohol Abuse and Alcoholism. (2023). Understanding the dangers of alcohol overdose. National Institutes of Health.
7. Singh, P., Yoon, S. S., & Kuo, B. (2016). Nausea: A review of pathophysiology and therapeutics. Therapeutic Advances in Gastroenterology, 9(1), 98–112.
8. Swift, R., & Davidson, D. (1998). Alcohol hangover: Mechanisms and mediators. Alcohol Health and Research World, 22(1), 54–60.
9. Viljoen, E., Visser, J., Koen, N., & Musekiwa, A. (2014). A systematic review and meta-analysis of the effect and safety of ginger in the treatment of pregnancy-associated nausea and vomiting. Nutrition Journal, 13, 20.
10. World Health Organization. (2024). Global status report on alcohol and health and treatment of substance use disorders. World Health Organization.

Biên tập nội dung: Sidney Bailey Hoang.

Thông tin được tham vấn và kiểm chứng bởi chuyên gia: Joseph Bennett.