Cách chữa bệnh trĩ tại nhà an toàn: 6 mẹo giúp giảm đau nhanh chóng

Đau rát, ngứa, chảy máu khi đi ngoài hay cảm giác có búi trĩ khiến nhiều người “đứng ngồi không yên” nhưng lại ngại đi khám. Theo Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Hoa Kỳ, bệnh trĩ ảnh hưởng đến khoảng 1/20 người và gần 50% người trên 50 tuổi từng gặp tình trạng này. Tin tốt là phần lớn trường hợp nhẹ có thể cải thiện bằng cách ăn nhiều chất xơ, uống đủ nước và điều chỉnh thói quen đi vệ sinh.

Bài viết này, Tiptory sẽ hướng dẫn cách chữa bệnh trĩ, trị bệnh trĩ tại nhà, giảm đau do bệnh trĩ ngoại và nhận biết thời điểm cần can thiệp y tế—giúp người bệnh xử lý đúng ngay từ đầu, tránh để búi trĩ trở thành “chiếc gai” dai dẳng trong sinh hoạt hằng ngày.

Xử lý bệnh trĩ đúng cách

Giảm khó chịu bằng biện pháp tại nhà

• Ngâm vùng hậu môn trong nước ấm khoảng 10–15 phút, mỗi ngày 2–3 lần để hỗ trợ giảm đau và kích ứng.

• Có thể chườm lạnh qua một lớp khăn mỏng trong thời gian ngắn nếu vùng hậu môn sưng đau. Không đặt đá trực tiếp lên da.

• Giữ vùng hậu môn sạch và khô, rửa nhẹ bằng nước, tránh chà xát hoặc dùng sản phẩm có hương liệu dễ gây kích ứng.

• Đây là biện pháp kiểm soát triệu chứng, không đồng nghĩa búi trĩ đã được loại bỏ hoàn toàn.

Dùng thuốc không kê đơn thận trọng

• Kem bôi, thuốc mỡ hoặc viên đặt hậu môn có thể tạm thời làm dịu cảm giác đau, ngứa và sưng nhẹ.

• Thuốc chứa hydrocortisone không nên tự dùng kéo dài quá một tuần vì có thể làm mỏng hoặc kích ứng da. Cần đọc kỹ hướng dẫn và hỏi dược sĩ, bác sĩ nếu đang mang thai, dùng thuốc chống đông hoặc có bệnh nền.

• Paracetamol có thể được cân nhắc để giảm đau theo đúng liều trên nhãn. Không tự dùng aspirin hoặc ibuprofen khi đang chảy máu, có bệnh dạ dày, bệnh thận hoặc dùng thuốc chống đông nếu chưa hỏi nhân viên y tế.

• Nếu thuốc gây phát ban, khô rát hoặc làm triệu chứng nặng hơn, hãy ngừng sử dụng và đi khám.

Làm mềm phân để giảm áp lực lên búi trĩ

1. Tăng chất xơ từ rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt; tăng từ từ để hạn chế đầy hơi.

2. Uống đủ nước theo nhu cầu cơ thể và hướng dẫn của bác sĩ, đặc biệt khi sử dụng chất xơ bổ sung.

3. Đi vệ sinh ngay khi có nhu cầu, không cố nhịn và không rặn mạnh.

4. Tránh ngồi trên bồn cầu quá lâu; điện thoại đôi khi chính là “chiếc ghế kéo dài” khiến áp lực vùng hậu môn tăng thêm.

5. Duy trì vận động phù hợp, chẳng hạn đi bộ đều đặn, để hỗ trợ nhu động ruột và hạn chế táo bón.

Các thay đổi này là nền tảng quan trọng khi chữa bệnh trĩ và trị bệnh trĩ tại nhà, đồng thời giúp giảm nguy cơ triệu chứng tái phát.

Theo dõi trong khoảng một tuần

• Triệu chứng trĩ nhẹ thường có thể cải thiện sau khoảng một tuần chăm sóc đúng cách.

• Nếu đau, ngứa, sưng hoặc chảy máu không giảm sau một tuần tự chăm sóc hay dùng thuốc không kê đơn, người bệnh nên đi khám để xác định nguyên nhân.

• Không nên mặc định mọi trường hợp chảy máu hậu môn đều do trĩ, vì đây cũng có thể là dấu hiệu của bệnh lý đường tiêu hóa khác.

Đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường

• Chảy máu nhiều, chảy máu liên tục, chóng mặt hoặc cảm giác muốn ngất.

• Đau hậu môn dữ dội, đặc biệt khi xuất hiện đột ngột kèm một khối sưng cứng, tím đau; đây có thể là bệnh trĩ ngoại có huyết khối.

• Chảy máu kèm đau bụng, tiêu chảy hoặc sốt.

• Phân đen, thay đổi thói quen đại tiện kéo dài, sút cân không rõ nguyên nhân hoặc búi trĩ sa ra ngoài và không thể đẩy vào.

Trao đổi về điều trị chuyên khoa

• Khi cách chữa bệnh trĩ tại nhà không hiệu quả, bác sĩ có thể cân nhắc các thủ thuật ít xâm lấn như thắt vòng cao su, tiêm xơ hoặc quang đông đối với trường hợp phù hợp.

• Phẫu thuật thường chỉ được xem xét khi búi trĩ lớn, sa nhiều, tái phát, chảy máu đáng kể hoặc không đáp ứng với phương pháp khác.

• Tuyệt đối không tự thắt, chích, cắt hoặc làm vỡ búi trĩ tại nhà. Việc lựa chọn phương pháp điều trị cần dựa trên loại trĩ, mức độ sa, triệu chứng và sức khỏe tổng thể của từng người.

Phần 1: Cách chữa bệnh trĩ tại nhà đơn giản

Mẹo 1: Dùng thuốc bôi trĩ đúng cách

Hiểu đúng tác dụng của thuốc

• Kem bôi, thuốc mỡ và viên đặt không kê đơn chủ yếu giúp giảm tạm thời các triệu chứng như đau, ngứa, sưng hoặc nóng rát.

• Chưa có đủ bằng chứng để khẳng định những sản phẩm này có thể làm búi trĩ biến mất hoàn toàn. Vì vậy, thuốc chỉ nên là một phần trong quá trình chữa bệnh trĩ, kết hợp với làm mềm phân và tránh rặn khi đại tiện.

• Người bị bệnh trĩ ngoại thường sử dụng kem hoặc thuốc mỡ bôi ngoài; viên đặt thường hướng đến triệu chứng bên trong ống hậu môn.

Chọn thuốc theo hoạt chất

• Hydrocortisone: hỗ trợ giảm viêm, sưng và ngứa trong thời gian ngắn.

• Lidocaine hoặc pramoxine: gây tê tại chỗ, giúp giảm đau và bỏng rát tạm thời.

• Witch hazel: có tác dụng làm se nhẹ và làm dịu vùng da kích ứng.

• Chất bảo vệ da như kẽm oxyd hoặc petrolatum: tạo lớp màng hạn chế ma sát và kích ứng.

• Phenylephrine: làm co mạch tạm thời nhưng không phù hợp với tất cả mọi người, nhất là người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, tuyến giáp hoặc phì đại tuyến tiền liệt.

Hãy đọc mục thành phần, công dụng, chống chỉ định và liều dùng trên bao bì thay vì chỉ nhìn tên gọi như “kem trị trĩ” hay “thuốc co búi trĩ”.

Sử dụng thuốc theo từng bước

1. Rửa tay và vệ sinh vùng hậu môn nhẹ nhàng bằng nước sạch; thấm khô, không chà xát.

2. Đọc kỹ hướng dẫn để xác định sản phẩm dùng ngoài da hay dùng trong trực tràng.

3. Thoa một lớp mỏng hoặc đặt thuốc đúng liều được ghi trên nhãn; không tự tăng số lần sử dụng vì muốn giảm đau nhanh.

4. Rửa tay sau khi dùng và ngừng thuốc nếu xuất hiện phát ban, đau rát nhiều hoặc kích ứng bất thường.

5. Kết hợp ăn đủ chất xơ, uống đủ nước và tránh ngồi lâu trên bồn cầu để trị bệnh trĩ tại nhà hiệu quả hơn.

Không dùng hydrocortisone quá lâu

• Không tự dùng thuốc trị trĩ chứa hydrocortisone quá 7 ngày, trừ khi có chỉ định của bác sĩ.

• Dùng kéo dài có thể làm da quanh hậu môn mỏng, nhạy cảm hoặc dễ kích ứng hơn.

• Phụ nữ mang thai, người đang cho con bú, trẻ em, người dùng thuốc chống đông hoặc có bệnh nền nên hỏi bác sĩ, dược sĩ trước khi sử dụng.

• Không bôi thuốc lên vùng da đang nhiễm trùng, có vết thương hở hoặc chảy máu nhiều khi chưa được nhân viên y tế đánh giá.

Đi khám nếu thuốc không hiệu quả

• Triệu chứng không cải thiện sau 7 ngày hoặc tái phát thường xuyên.

• Chảy máu hậu môn kéo dài, lượng máu nhiều hoặc phân có màu đen.

• Đau dữ dội kèm búi trĩ sưng cứng, tím, có thể liên quan đến trĩ ngoại có huyết khối.

• Xuất hiện sốt, chảy dịch, đau bụng, chóng mặt hoặc mệt bất thường.

Bác sĩ có thể kê thuốc phù hợp hơn hoặc kiểm tra những nguyên nhân khác gây đau và chảy máu hậu môn. Không nên mặc định mọi trường hợp đi ngoài ra máu đều là bệnh trĩ.

Mẹo 2: Ngâm hậu môn giảm đau do trĩ

Hiểu đúng tác dụng của ngâm hậu môn

• Ngâm hậu môn bằng nước ấm, còn gọi là ngâm Sitz, có thể giúp thư giãn cơ vùng hậu môn và làm dịu cảm giác đau, ngứa hoặc nóng rát.

• Phương pháp này chỉ hỗ trợ giảm triệu chứng khi chữa bệnh trĩ, không loại bỏ nguyên nhân và chưa có bằng chứng chắc chắn rằng nước ấm có thể làm búi trĩ co nhỏ.

• Hiệu quả có thể khác nhau ở từng người; ngâm ấm cần kết hợp với ăn đủ chất xơ, uống đủ nước và tránh rặn khi đại tiện.

Chuẩn bị nước ngâm an toàn

1. Vệ sinh sạch bồn tắm hoặc chậu ngâm Sitz đặt trên bồn cầu trước khi sử dụng.

2. Cho nước ấm dễ chịu vào bồn với độ sâu khoảng 7–10 cm hoặc theo vạch hướng dẫn của chậu chuyên dụng.

3. Nhiệt độ nước có thể duy trì quanh mức 37–40°C. Nếu không có nhiệt kế, hãy thử nước bằng vùng da lành; nước không được gây nóng rát.

4. Chỉ cần sử dụng nước sạch. Không tự thêm muối, xà phòng, tinh dầu, thuốc sát khuẩn hoặc thảo dược vì chúng có thể gây kích ứng.

Ngâm đúng cách trong 10–15 phút

1. Ngồi sao cho vùng hậu môn tiếp xúc với nước ấm.

2. Thả lỏng cơ thể và ngâm khoảng 10–15 phút mỗi lần.

3. Có thể thực hiện 2–3 lần mỗi ngày hoặc sau khi đại tiện nếu cảm thấy dễ chịu.

4. Đứng dậy từ từ để tránh chóng mặt, nhất là với người cao tuổi hoặc người có huyết áp thấp.

5. Sau khi ngâm, dùng khăn mềm thấm khô nhẹ nhàng; không chà xát búi trĩ.

6. Rửa sạch chậu ngâm sau mỗi lần sử dụng và không dùng chung với người khác.

Đây là cách đơn giản để hỗ trợ trị bệnh trĩ tại nhà, đặc biệt khi bệnh trĩ ngoại gây đau rát quanh hậu môn.

Tránh dùng nước quá nóng

• Nước quá nóng có thể gây bỏng, kích ứng da và khiến cảm giác khó chịu tăng lên.

• Người mắc bệnh tiểu đường, giảm cảm giác da, tổn thương thần kinh hoặc hạn chế vận động nên hỏi bác sĩ và nhờ người hỗ trợ kiểm tra nhiệt độ nước.

• Ngừng ngâm nếu thấy đau tăng, bỏng rát, chóng mặt, chảy máu nhiều hoặc vùng hậu môn kích ứng rõ rệt.

Đi khám khi triệu chứng không giảm

• Cần đi khám nếu đau hoặc chảy máu không cải thiện sau khoảng một tuần chăm sóc tại nhà.

• Khám sớm khi đau dữ dội, búi trĩ sưng cứng hoặc tím, sốt, chảy dịch, chảy máu nhiều hay cảm giác choáng váng.

• Không nên mặc định mọi trường hợp chảy máu hậu môn đều do trĩ, vì triệu chứng này có thể liên quan đến những bệnh lý tiêu hóa khác.

Mẹo 3: Chườm lạnh giảm sưng đau do trĩ

Hiểu đúng tác dụng của chườm lạnh

• Nhiệt độ lạnh có thể tạm thời làm tê vùng hậu môn, giảm đau và hạn chế sưng do bệnh trĩ ngoại.

• Chườm lạnh không loại bỏ nguyên nhân và chưa có cơ sở để khẳng định có thể làm búi trĩ biến mất. Đây chỉ là biện pháp hỗ trợ trong quá trình chữa bệnh trĩ.

• Nếu cảm giác đau tăng hoặc da phản ứng bất thường, nên dừng chườm ngay.

Chườm lạnh theo từng bước

1. Cho đá vào túi chườm hoặc sử dụng gói gel lạnh.

2. Bọc túi chườm bằng một lớp khăn sạch, mềm; tuyệt đối không đặt đá trực tiếp lên da hậu môn.

3. Nằm nghiêng hoặc chọn tư thế thoải mái, sau đó đặt túi lạnh nhẹ nhàng lên vùng đau.

4. Chườm khoảng 15–20 phút mỗi lần; không đè mạnh vào búi trĩ.

5. Lấy túi chườm ra và để da trở về nhiệt độ bình thường trước khi thực hiện lại.

6. Vệ sinh và lau khô dụng cụ sau mỗi lần sử dụng.

Không chườm quá thường xuyên

• Không nên mặc định chườm mỗi giờ là phù hợp với tất cả mọi người. Tần suất cần phụ thuộc vào tình trạng da, mức độ đau và hướng dẫn của bác sĩ.

• Mỗi lần không nên kéo dài quá 20 phút vì tiếp xúc lạnh lâu có thể gây tổn thương da.

• Không ngủ khi đang đặt túi chườm và không ngồi trực tiếp lên túi đá.

• Chườm lạnh chỉ nên kết hợp với các biện pháp trị bệnh trĩ tại nhà như ăn đủ chất xơ, uống đủ nước và tránh rặn khi đại tiện.

Thận trọng với người giảm cảm giác da

• Người mắc bệnh tiểu đường, bệnh mạch máu ngoại biên, tổn thương thần kinh hoặc giảm cảm giác quanh hậu môn nên hỏi bác sĩ trước khi chườm lạnh.

• Ngừng thực hiện nếu da trắng bệch, tím tái, tê kéo dài, bỏng rát hoặc đau nhói.

• Không chườm lên vùng da có vết thương hở, nhiễm trùng hoặc đang chảy máu nhiều.

Đi khám nếu sưng đau bất thường

• Cần khám sớm nếu búi trĩ đột ngột sưng cứng, đổi màu tím và đau dữ dội; đây có thể là trĩ ngoại có huyết khối.

• Đi khám ngay khi chảy máu nhiều, chóng mặt, sốt, chảy dịch hoặc đau kèm triệu chứng bất thường ở bụng.

• Nếu triệu chứng không cải thiện sau khoảng một tuần chăm sóc tại nhà, người bệnh nên được kiểm tra để xác định đúng nguyên nhân và phương pháp điều trị.

Mẹo 4: Vệ sinh hậu môn khi bị trĩ

Ưu tiên làm sạch nhẹ nhàng

• Sau khi đại tiện, nên rửa vùng hậu môn bằng nước sạch hoặc dùng giấy vệ sinh mềm được làm ẩm bằng nước.

• Lau theo động tác chấm nhẹ, không miết hoặc chà xát vì ma sát có thể làm bệnh trĩ ngoại đau, ngứa và chảy máu nhiều hơn.

• Sau khi làm sạch, dùng khăn mềm thấm khô hoặc để vùng da khô tự nhiên. Giữ sạch và khô là một bước hỗ trợ quan trọng khi chữa bệnh trĩ.

Chọn khăn ướt ít gây kích ứng

1. Chọn loại không mùi, không cồn và không chứa chất tạo màu.

2. Tránh khăn có nước hoa, tinh dầu hoặc hoạt chất sát khuẩn mạnh vì vùng da hậu môn khá nhạy cảm.

3. Chỉ lau nhẹ một vài lần; không cố làm sạch quá mức nếu da bắt đầu đau rát.

4. Ngừng sử dụng nếu xuất hiện ngứa tăng, phát ban, nóng rát hoặc sưng đỏ.

Khăn ướt dành cho trẻ em không phải lúc nào cũng phù hợp. Một số sản phẩm vẫn chứa hương liệu hoặc chất bảo quản có thể gây viêm da tiếp xúc.

Không xả khăn ướt xuống bồn cầu

• Nên bỏ tất cả khăn ướt vào thùng rác, kể cả sản phẩm được ghi là “có thể xả”.

• Khăn ướt không phân rã nhanh như giấy vệ sinh nên có thể tích tụ, gây tắc đường ống hoặc ảnh hưởng đến hệ thống xử lý nước thải.

• Cách đơn giản hơn là dùng vòi xịt ở áp lực nhẹ, rửa bằng nước hoặc làm ẩm giấy vệ sinh mềm.

Dùng sản phẩm bảo vệ da đúng cách

• Kem chứa kẽm oxyd hoặc petrolatum có thể tạo lớp màng bảo vệ, giảm ma sát và hạn chế kích ứng do độ ẩm.

• Chỉ thoa một lớp mỏng lên vùng da đã được làm sạch và lau khô; không dùng kem thay cho bước vệ sinh.

• Miếng lau chứa witch hazel có thể làm dịu tạm thời ở một số người nhưng cũng có khả năng gây khô hoặc kích ứng. Nên ngừng dùng nếu cảm thấy bỏng rát.

• Không phối hợp nhiều loại kem và khăn tẩm thuốc cùng lúc khi trị bệnh trĩ tại nhà, vì rất khó xác định sản phẩm nào đang gây phản ứng.

Đi khám khi có dấu hiệu bất thường

• Chảy máu hậu môn lặp lại, lượng máu tăng hoặc không cải thiện sau khoảng một tuần.

• Đau dữ dội, búi trĩ sưng cứng, đổi màu tím hoặc tiết dịch bất thường.

• Da quanh hậu môn sưng nóng, phát ban lan rộng hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng.

• Không nên mặc định đi ngoài ra máu luôn do trĩ; người bệnh cần được thăm khám để loại trừ những nguyên nhân tiêu hóa khác.

Mẹo 5: Dùng thuốc giảm đau khi bị trĩ

Ưu tiên paracetamol khi đau nhẹ

• Paracetamol có thể giúp giảm tạm thời cảm giác đau do bệnh trĩ ngoại, nhưng không làm búi trĩ co lại và không thay thế phương pháp chữa bệnh trĩ từ nguyên nhân.

• Người lớn thường dùng 500–1.000 mg mỗi lần, các liều cách nhau ít nhất 4–6 giờ. Luôn tuân thủ liều ghi trên bao bì và không vượt quá tổng liều 4.000 mg trong 24 giờ từ tất cả các sản phẩm.

• Không uống đồng thời nhiều thuốc có chứa paracetamol, chẳng hạn một số thuốc cảm cúm hoặc thuốc giảm đau phối hợp, vì có thể vô tình dùng quá liều.

• Người mắc bệnh gan, uống rượu thường xuyên, nhẹ cân, suy dinh dưỡng hoặc đang dùng thuốc khác nên hỏi bác sĩ, dược sĩ về mức liều an toàn; giới hạn phù hợp có thể thấp hơn.

Không tự áp dụng liều kê đơn

• Mức ibuprofen 3.200 mg/ngày trong nội dung gốc là liều tối đa dùng theo chỉ định y tế, không phải liều phù hợp để tự điều trị.

• Liều naproxen 1.100–1.375 mg/ngày cũng thuộc phạm vi cần được bác sĩ đánh giá, không nên đưa thành hướng dẫn dùng thuốc không kê đơn chung.

• Hàm lượng và liều tối đa của mỗi sản phẩm có thể khác nhau. Người bệnh cần đọc tờ hướng dẫn hoặc hỏi dược sĩ, không tự quy đổi liều giữa các nhãn thuốc.

Tránh ibuprofen khi trĩ chảy máu

• Ibuprofen, naproxen và aspirin thuộc nhóm thuốc chống viêm không steroid, có thể làm tăng nguy cơ chảy máu hoặc gây tổn thương dạ dày.

• Không nên tự dùng những thuốc này khi đang chảy máu hậu môn, có tiền sử viêm loét hoặc xuất huyết dạ dày, bệnh thận, rối loạn đông máu hay đang dùng thuốc chống đông.

• Phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người mắc bệnh tim mạch hoặc tăng huyết áp cần hỏi nhân viên y tế trước khi dùng.

• Không phối hợp ibuprofen, naproxen và aspirin với nhau vì nguy cơ tác dụng phụ có thể tăng lên.

• Aspirin không phải lựa chọn ưu tiên để tự giảm đau do trĩ, đặc biệt khi có chảy máu.

Không dùng thuốc chứa codeine

• Codeine có thể gây táo bón, làm phân cứng và khiến người bệnh phải rặn nhiều hơn.

• Điều này làm tăng áp lực lên búi trĩ và cản trở quá trình trị bệnh trĩ tại nhà.

• Khi mua thuốc giảm đau phối hợp, cần kiểm tra kỹ thành phần để tránh dùng codeine ngoài ý muốn.

Dùng thuốc theo nguyên tắc an toàn

1. Chọn một loại thuốc phù hợp, không uống nhiều thuốc giảm đau cùng nhóm.

2. Kiểm tra hoạt chất, hàm lượng, khoảng cách giữa các liều và liều tối đa trong ngày.

3. Dùng liều thấp nhất có hiệu quả trong thời gian ngắn nhất cần thiết.

4. Không tăng liều nếu cơn đau chưa giảm; hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.

5. Kết hợp làm mềm phân, uống đủ nước, ăn đủ chất xơ, ngâm nước ấm hoặc chườm lạnh đúng cách.

Đi khám khi đau không bình thường

• Đau hậu môn dữ dội hoặc đột ngột xuất hiện búi sưng cứng, tím.

• Chảy máu liên tục, lượng máu nhiều, có cục máu đông, chóng mặt hoặc muốn ngất.

• Đau kèm sốt, chảy mủ, đau bụng hoặc thay đổi thói quen đại tiện.

• Triệu chứng không cải thiện sau khoảng một tuần chăm sóc tại nhà.

Không nên chỉ tăng thuốc giảm đau để “dập” triệu chứng. Đau nhiều có thể liên quan đến trĩ ngoại có huyết khối, nứt hậu môn, áp xe hoặc bệnh lý khác cần được thăm khám.

Mẹo 6: Vệ sinh đúng cách khi bị trĩ

Làm sạch nhẹ nhàng bằng nước

• Tắm hằng ngày và rửa vùng da quanh hậu môn bằng nước sạch, ấm vừa phải.

• Sau khi đại tiện, có thể dùng vòi xịt với áp lực nhẹ hoặc giấy vệ sinh mềm được làm ẩm bằng nước.

• Không đưa vòi xịt, ngón tay hoặc sản phẩm vệ sinh vào bên trong ống hậu môn.

• Vệ sinh đúng cách giúp hạn chế phân và độ ẩm gây kích ứng, nhưng không trực tiếp làm búi trĩ biến mất.

Thực hiện theo từng bước

1. Rửa tay trước khi vệ sinh vùng hậu môn.

2. Dùng nước ấm rửa nhẹ bên ngoài, không kỳ cọ hoặc chà xát búi trĩ.

3. Xả sạch cặn bẩn và sản phẩm vệ sinh nếu có sử dụng.

4. Dùng khăn mềm chấm nhẹ cho khô; không lau mạnh.

5. Rửa tay lại sau khi hoàn thành.

Cách chăm sóc này đặc biệt hữu ích khi bệnh trĩ ngoại gây ngứa, đau hoặc kích ứng quanh hậu môn.

Không lạm dụng xà phòng

• Nước sạch thường đã đủ để vệ sinh vùng hậu môn. Rửa quá nhiều hoặc dùng nhiều xà phòng có thể làm mất lớp bảo vệ tự nhiên của da.

• Ngay cả xà phòng không hương liệu vẫn có khả năng gây khô hoặc nóng rát ở người có làn da nhạy cảm.

• Nếu cần dùng sản phẩm làm sạch, nên chọn loại dịu nhẹ, không mùi, không màu và chỉ sử dụng một lượng nhỏ ở vùng da bên ngoài.

• Tránh xà phòng thơm, sữa tắm, dung dịch sát khuẩn, chất khử mùi, tinh dầu và khăn ướt chứa cồn hoặc hương liệu.

• Ngừng sản phẩm nếu cảm giác ngứa, đau hay bỏng rát tăng lên.

Giữ vùng hậu môn khô thoáng

• Mặc quần lót cotton sạch, vừa vặn và thay khi bị ẩm.

• Tránh quần áo quá chật vì ma sát và mồ hôi có thể làm triệu chứng nặng hơn.

• Không gãi khi ngứa; gãi có thể làm trầy da, chảy máu và tăng nguy cơ viêm nhiễm.

• Khi trị bệnh trĩ tại nhà, nên kết hợp vệ sinh nhẹ nhàng với làm mềm phân và tránh rặn thay vì cố rửa thật kỹ.

Đi khám khi có dấu hiệu bất thường

• Chảy máu hậu môn tái diễn hoặc lượng máu tăng.

• Da quanh hậu môn sưng nóng, phát ban, nứt loét hoặc chảy dịch.

• Đau dữ dội, sốt hoặc xuất hiện búi sưng cứng, tím.

• Triệu chứng không cải thiện sau khoảng một tuần chăm sóc tại nhà.

Vệ sinh là bước hỗ trợ quan trọng trong quá trình chữa bệnh trĩ, nhưng không thay thế việc thăm khám khi đau hoặc chảy máu kéo dài.

Phần 2: Cách phòng ngừa bệnh trĩ hiệu quả

Mẹo 1: Đi vệ sinh không rặn khi bị trĩ

Không cố rặn để đẩy phân ra ngoài

• Rặn mạnh làm tăng áp lực lên các mạch máu quanh hậu môn, từ đó có thể khiến búi trĩ sưng, sa hoặc chảy máu nhiều hơn.

• Táo bón, tiêu chảy kéo dài và ngồi lâu trên bồn cầu đều liên quan đến nguy cơ xuất hiện hoặc làm nặng bệnh trĩ.

• Hạn chế rặn là nguyên tắc quan trọng trong quá trình chữa bệnh trĩ, không chỉ là cách giảm đau tạm thời.

Đi vệ sinh đúng thời điểm

1. Vào nhà vệ sinh ngay khi có nhu cầu; nhịn đại tiện có thể khiến phân khô và khó đi hơn.

2. Ngồi thẳng, thả lỏng bụng và sàn chậu, hít thở đều; không nín thở để rặn.

3. Không mang điện thoại, đọc sách hoặc biến bồn cầu thành “chiếc ghế nghỉ”.

4. Cố gắng hoàn thành trong thời gian ngắn. Nếu sau vài phút vẫn không đi được, hãy đứng dậy và thử lại khi có nhu cầu rõ ràng.

5. Không cố ép cơ thể phải đại tiện theo một mốc thời gian cứng nhắc.

Một số tài liệu chuyên khoa đề xuất rút ngắn thời gian ngồi bồn cầu xuống khoảng 1–2 phút. Tuy nhiên, mục tiêu thực tế là tránh ngồi kéo dài và tuyệt đối không cố rặn.

Có thể thử kê chân thấp

• Đặt hai bàn chân lên một chiếc ghế thấp, giữ đầu gối cao hơn hông một chút và hơi nghiêng người về phía trước.

• Tư thế này có thể giúp một số người cảm thấy dễ đại tiện hơn, nhưng nghiên cứu hiện có cho kết quả chưa đồng nhất.

• Ghế kê chân không điều trị được mọi nguyên nhân gây táo bón và không nên dùng để tiếp tục ngồi rặn lâu.

• Nếu tư thế này gây đau, mất thăng bằng hoặc khó chịu, hãy ngừng sử dụng.

Giữ phân mềm để giảm rặn

• Tăng chất xơ từ rau, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt một cách từ từ.

• Uống đủ nước theo nhu cầu và tình trạng sức khỏe.

• Vận động đều đặn để hỗ trợ nhu động ruột.

• Nếu vẫn táo bón, có thể hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về chất xơ bổ sung hay thuốc làm mềm phân phù hợp.

Đây là nền tảng quan trọng khi trị bệnh trĩ tại nhà, đặc biệt với người thường xuyên đi ngoài phân cứng.

Kiểm tra thuốc có thể gây táo bón

• Một số thuốc có thể góp phần gây táo bón, chẳng hạn thuốc giảm đau opioid, viên sắt, một số thuốc kháng acid chứa nhôm hoặc canxi và thuốc có tác dụng kháng cholinergic.

• Không tự ý ngừng hoặc đổi thuốc đang được kê đơn.

• Hãy ghi lại tên thuốc, thực phẩm bổ sung và thời điểm bắt đầu táo bón để bác sĩ hoặc dược sĩ đánh giá.

• Nhân viên y tế có thể điều chỉnh liều, đổi thuốc hoặc bổ sung biện pháp kiểm soát táo bón nếu phù hợp.

Đi khám khi đại tiện bất thường

• Táo bón hoặc tiêu chảy kéo dài, tái diễn thường xuyên.

• Chảy máu hậu môn, phân đen hoặc lượng máu tăng.

• Đau dữ dội, xuất hiện búi bệnh trĩ ngoại sưng cứng và tím.

• Đau bụng, sốt, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc thay đổi thói quen đại tiện kéo dài.

• Triệu chứng trĩ không cải thiện sau khoảng một tuần chăm sóc tại nhà.

Mẹo 2: Đừng nhịn đại tiện khi bị trĩ

Đi vệ sinh khi có nhu cầu

• Khi cơ thể phát tín hiệu muốn đại tiện, nên sắp xếp vào nhà vệ sinh sớm thay vì trì hoãn nhiều lần.

• Thường xuyên nhịn đi ngoài có thể khiến phân lưu lại lâu hơn trong đại tràng, trở nên khô và khó đào thải.

• Phân cứng khiến người bệnh phải rặn nhiều, làm tăng áp lực lên búi bệnh trĩ ngoại và có thể khiến đau hoặc chảy máu nặng hơn.

• Một lần trì hoãn không đồng nghĩa chắc chắn gây táo bón hay bệnh trĩ; vấn đề thường nằm ở thói quen nhịn lặp lại.

Tạo thói quen đại tiện đúng cách

1. Vào nhà vệ sinh khi cảm giác buồn đi ngoài xuất hiện rõ ràng.

2. Ngồi ở tư thế thoải mái, thả lỏng bụng và hít thở đều.

3. Không nín thở, gồng bụng hoặc rặn mạnh để cố đẩy phân ra.

4. Nếu chưa đi được sau vài phút, hãy đứng dậy và thử lại khi có nhu cầu.

5. Sau khi đại tiện xong, vệ sinh nhẹ nhàng rồi rời bồn cầu ngay.

Không ngồi lại trên bồn cầu

• Ngồi lâu có thể làm tăng áp lực lên các mạch máu vùng hậu môn và khiến triệu chứng trĩ khó cải thiện.

• Không nên dùng điện thoại, đọc sách hoặc làm việc khi đang đi vệ sinh.

• Không có một thời lượng chính xác phù hợp với tất cả mọi người; nguyên tắc là hoàn thành sớm, không rặn và không ngồi chờ kéo dài.

• Đây là thay đổi nhỏ nhưng thiết thực trong quá trình chữa bệnh trĩ và phòng búi trĩ tiếp tục sa xuống.

Hỗ trợ cơ thể đi ngoài đều đặn

• Ăn đủ chất xơ từ rau, trái cây, đậu và ngũ cốc nguyên hạt.

• Uống đủ nước theo nhu cầu và tình trạng sức khỏe.

• Duy trì vận động hằng ngày để hỗ trợ nhu động ruột.

• Có thể dành thời gian đi vệ sinh sau bữa ăn, khi phản xạ của đại tràng hoạt động mạnh hơn, nhưng không được cố rặn nếu chưa có nhu cầu.

Những thói quen này giúp phân mềm và dễ đi hơn, từ đó hỗ trợ trị bệnh trĩ tại nhà bền vững hơn so với chỉ phụ thuộc vào kem bôi hoặc thuốc giảm đau.

Đi khám nếu đại tiện vẫn khó khăn

• Táo bón hoặc tiêu chảy kéo dài, thường xuyên phải rặn.

• Chảy máu hậu môn tái diễn hoặc lượng máu tăng.

• Đau dữ dội, búi trĩ sưng cứng hoặc chuyển màu tím.

• Phân đen, đau bụng, sút cân không rõ nguyên nhân hoặc thay đổi thói quen đại tiện kéo dài.

• Triệu chứng không cải thiện sau khoảng một tuần chăm sóc tại nhà.

Mẹo 3: Ăn đủ chất xơ để giảm trĩ

Hiểu vai trò của chất xơ

• Chất xơ giúp tạo khuôn và làm phân mềm hơn, nhờ đó người bệnh dễ đại tiện và ít phải rặn.

• Một tổng quan gồm 7 thử nghiệm với 378 người cho thấy bổ sung chất xơ giúp giảm khoảng 47% nguy cơ triệu chứng trĩ tiếp diễn và giảm khoảng 50% nguy cơ chảy máu. Tuy nhiên, bằng chứng về khả năng giảm đau, ngứa hoặc búi trĩ sa vẫn chưa rõ ràng.

• Chế độ ăn giàu chất xơ là nền tảng của trị bệnh trĩ tại nhà, nhưng không làm búi trĩ biến mất ngay lập tức.

Đặt mục tiêu chất xơ phù hợp

• Người trưởng thành thường được khuyến nghị bổ sung khoảng 20–35 g chất xơ mỗi ngày; nhu cầu cụ thể phụ thuộc vào tuổi, giới tính và tổng năng lượng ăn vào.

• Một cách ước tính khác là khoảng 14 g chất xơ cho mỗi 1.000 kcal, tương đương 28 g/ngày với chế độ ăn 2.000 kcal.

• Không cần cố đạt mục tiêu ngay trong một ngày. Hãy tăng dần trong một đến hai tuần để hạn chế đầy hơi, chướng bụng và đau quặn.

Tăng chất xơ qua từng bữa ăn

1. Bữa sáng: chọn yến mạch, bánh mì nguyên cám, khoai lang hoặc ngũ cốc nguyên hạt.

2. Bữa chính: thêm rau xanh, đậu, nấm và thay một phần cơm trắng bằng gạo lứt nếu phù hợp.

3. Bữa phụ: dùng trái cây nguyên quả như lê, táo, cam, thanh long hoặc ổi thay cho nước ép.

4. Đổi món thường xuyên giữa đậu xanh, đậu đỏ, đậu đen, đậu lăng và các loại hạt.

5. Theo dõi số lần đại tiện và độ mềm của phân để điều chỉnh lượng chất xơ.

Rau nấu chín vẫn cung cấp chất xơ; không bắt buộc phải ăn rau sống. Trái cây sấy khô có chất xơ nhưng thường nhiều đường và năng lượng, vì vậy chỉ nên dùng lượng vừa phải.

Uống đủ nước khi tăng chất xơ

• Nước giúp chất xơ hoạt động hiệu quả hơn và hỗ trợ tạo phân mềm, dễ đào thải.

• Nhu cầu nước khác nhau tùy thể trạng, mức vận động, thời tiết và bệnh nền; không có một con số phù hợp với tất cả mọi người.

• Người mắc bệnh tim, bệnh thận hoặc đang bị hạn chế dịch cần hỏi bác sĩ trước khi tăng lượng nước.

• Tăng chất xơ nhưng uống quá ít có thể khiến đầy bụng hoặc táo bón khó chịu hơn.

Cân nhắc chất xơ bổ sung

• Psyllium, methylcellulose và wheat dextrin có thể được cân nhắc khi khẩu phần ăn chưa đáp ứng đủ nhu cầu.

• Bắt đầu bằng liều thấp theo hướng dẫn trên nhãn rồi tăng từ từ nếu cơ thể dung nạp tốt.

• Pha với đủ nước và uống ngay; không dùng bột khô trực tiếp vì có nguy cơ nghẹn hoặc tắc đường tiêu hóa.

• Chất xơ có thể ảnh hưởng đến hấp thu một số thuốc. Người đang dùng thuốc kê đơn nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về khoảng cách uống phù hợp.

• Không tự dùng nếu đang khó nuốt, đau bụng chưa rõ nguyên nhân, nôn ói hoặc nghi ngờ tắc ruột.

Hạn chế thực phẩm ít chất xơ

• Giảm thức ăn nhanh, đồ chiên rán, thịt chế biến, bánh kẹo và món ăn đóng gói có ít chất xơ.

• Phô mai và lượng lớn sản phẩm từ sữa có thể làm táo bón nặng hơn ở một số người.

• Không cần loại bỏ hoàn toàn thịt hoặc sữa; hãy cân đối chúng với rau, đậu, ngũ cốc nguyên hạt và đủ nước.

Đi khám khi có dấu hiệu cảnh báo

• Chảy máu hậu môn kéo dài, lượng máu nhiều hoặc phân đen.

• Đau dữ dội, xuất hiện búi bệnh trĩ ngoại sưng cứng hoặc tím.

• Táo bón kéo dài, nôn ói, đau bụng hoặc không thể trung tiện.

• Triệu chứng không cải thiện sau khoảng một tuần chăm sóc tại nhà.

Ăn đủ chất xơ hỗ trợ chữa bệnh trĩ và giảm nguy cơ tái phát, nhưng không thay thế việc thăm khám khi có chảy máu hoặc triệu chứng bất thường.

Mẹo 4: Uống đủ nước để giảm táo bón

Hiểu đúng nhu cầu nước mỗi ngày

• Mức 2,7 lít đối với nữ và 3,7 lít đối với nam là lượng nước trung bình từ tất cả thực phẩm và đồ uống, không phải lượng nước lọc bắt buộc phải uống.

• Nước còn đến từ canh, sữa, rau, trái cây và những đồ uống khác. Vì vậy, không cần cố uống thêm 2,7–3,7 lít nước lọc nếu khẩu phần đã cung cấp một phần đáng kể.

• Nhu cầu thực tế thay đổi theo tuổi, cân nặng, mức vận động, thời tiết, thai kỳ và tình trạng sức khỏe.

Uống nước để chất xơ hoạt động tốt

• Đủ nước giúp chất xơ giữ nước, hỗ trợ tạo phân mềm và dễ đào thải hơn.

• Khi phân bớt khô cứng, người bệnh ít phải rặn, qua đó giảm áp lực lên búi trĩ.

• Uống đủ nước là một phần của trị bệnh trĩ tại nhà, nhưng chỉ tăng nước mà không điều chỉnh chất xơ và thói quen đại tiện thường không đủ để giải quyết táo bón.

• Nước không trực tiếp làm búi bệnh trĩ ngoại biến mất.

Duy trì nước theo từng bước

1. Uống một cốc nước sau khi thức dậy và phân bổ lượng nước đều trong ngày.

2. Uống thêm khi vận động, ra nhiều mồ hôi hoặc làm việc trong thời tiết nóng.

3. Đặt chai nước ở nơi dễ nhìn thấy nếu thường quên uống.

4. Ăn thêm thực phẩm giàu nước như canh, rau xanh, cam, dưa hấu hoặc thanh long.

5. Khi tăng chất xơ hoặc dùng psyllium, cần uống lượng nước theo hướng dẫn trên sản phẩm.

6. Hạn chế uống dồn quá nhiều nước trong thời gian ngắn.

Theo dõi dấu hiệu cơ thể

• Cảm giác khát, khô miệng, tiểu ít và nước tiểu vàng sẫm có thể gợi ý cơ thể đang thiếu nước.

• Nước tiểu vàng nhạt thường là dấu hiệu tham khảo cho thấy cơ thể được cung cấp đủ dịch.

• Màu nước tiểu còn có thể thay đổi do thuốc, vitamin và thực phẩm, nên không phải công cụ đánh giá tuyệt đối.

• Người lớn tuổi có thể cảm nhận cơn khát kém hơn và cần chủ động uống nước đều đặn.

Không cố uống càng nhiều càng tốt

• Uống quá nhiều nước trong thời gian ngắn có thể làm hạ natri máu, gây buồn nôn, đau đầu, lú lẫn hoặc co giật.

• Người mắc bệnh thận, suy tim, bệnh gan, rối loạn điện giải hoặc đang dùng thuốc lợi tiểu không nên tự tăng lượng nước.

• Nếu bác sĩ đã yêu cầu giới hạn dịch, cần tuân thủ mức được hướng dẫn thay vì áp dụng con số chung.

• Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú nên trao đổi với nhân viên y tế nếu chưa rõ nhu cầu nước phù hợp.

Đi khám khi táo bón hoặc trĩ kéo dài

• Táo bón không cải thiện dù đã điều chỉnh nước, chất xơ và vận động.

• Chảy máu hậu môn lặp lại, lượng máu nhiều hoặc phân đen.

• Đau dữ dội, búi trĩ sưng cứng hoặc tím.

• Đau bụng, nôn ói, sụt cân hoặc thay đổi thói quen đại tiện kéo dài.

• Triệu chứng không cải thiện sau khoảng một tuần chữa bệnh trĩ tại nhà.

Mẹo 5: Vận động đều để hỗ trợ giảm trĩ

Hiểu đúng vai trò của vận động

• Hoạt động thể chất đều đặn có thể hỗ trợ nhu động ruột, kiểm soát cân nặng và hạn chế ngồi lâu—những yếu tố liên quan đến táo bón và bệnh trĩ.

• Tập thể dục không làm búi trĩ biến mất ngay, nhưng có thể hỗ trợ chữa bệnh trĩ bằng cách giúp việc đại tiện đều đặn, bớt phải rặn.

• Mức độ cải thiện phụ thuộc vào chế độ ăn, lượng nước, thói quen đi vệ sinh và nguyên nhân gây triệu chứng.

Đặt mục tiêu 150 phút mỗi tuần

• Người trưởng thành nên hướng tới ít nhất 150 phút vận động aerobic cường độ vừa mỗi tuần, hoặc 75 phút cường độ mạnh nếu sức khỏe cho phép.

• Tập 30 phút mỗi ngày trong 5 ngày là một cách để đạt mục tiêu, không phải lịch bắt buộc.

• Có thể chia thành các buổi ngắn 5–15 phút trong ngày; mọi khoảng thời gian vận động đều có giá trị.

• Người ít vận động nên bắt đầu chậm rồi tăng dần thời lượng, thay vì ép cơ thể tập đủ 30 phút ngay từ ngày đầu.

Chọn bài tập ít gây áp lực

1. Bắt đầu bằng đi bộ nhẹ hoặc đi bộ nhanh tùy thể lực.

2. Thử bơi, tập dưới nước, yoga nhẹ hoặc các bài giãn cơ nếu cảm thấy thoải mái.

3. Đứng dậy và đi lại vài phút sau mỗi khoảng ngồi lâu.

4. Duy trì nhịp tập khiến hơi thở nhanh hơn nhưng vẫn có thể nói chuyện—đây là dấu hiệu đơn giản của cường độ vừa.

5. Uống đủ nước và thay quần áo ẩm sau khi tập để hạn chế kích ứng vùng hậu môn.

Các hoạt động nhẹ nhàng thường phù hợp hơn khi bệnh trĩ ngoại đang sưng đau.

Điều chỉnh khi trĩ đang bùng phát

• Tạm giảm bài tập gây ma sát hoặc tạo áp lực trực tiếp lên vùng hậu môn nếu chúng làm đau tăng, chẳng hạn đạp xe đường dài hoặc chèo thuyền.

• Tránh nâng vật quá nặng và không nín thở khi dùng sức, vì động tác gồng rặn có thể làm tăng áp lực trong ổ bụng.

• Khi tập sức mạnh, nên dùng mức tạ phù hợp, thở ra lúc nâng và dừng nếu búi trĩ đau hoặc chảy máu.

• Nghỉ tập và đi khám nếu đau dữ dội, chóng mặt hoặc chảy máu nhiều.

Kết hợp với thói quen chống táo bón

• Ăn đủ chất xơ từ rau, trái cây, đậu và ngũ cốc nguyên hạt.

• Uống đủ nước theo nhu cầu và tình trạng sức khỏe.

• Đi vệ sinh khi có nhu cầu, không nhịn và không rặn mạnh.

• Không ngồi lâu trên bồn cầu.

Vận động là một mắt xích trong kế hoạch trị bệnh trĩ tại nhà, không thể thay thế toàn bộ các thay đổi về dinh dưỡng và đại tiện.

Hỏi bác sĩ trước khi tập nếu cần

• Người vừa phẫu thuật trĩ cần tuân thủ thời điểm vận động và giới hạn nâng vật do bác sĩ phẫu thuật hướng dẫn.

• Phụ nữ mang thai, người cao tuổi hoặc người mắc bệnh tim, phổi, xương khớp nên chọn bài tập phù hợp với tình trạng sức khỏe.

• Cần đi khám nếu triệu chứng trĩ không cải thiện sau khoảng một tuần, chảy máu tái diễn hoặc xuất hiện búi sưng cứng, tím và đau nhiều.

Phần 3: Phương pháp điều trị bệnh trĩ nặng

Lưu ý 1: Trĩ không giảm sau 7 ngày, cần khám

Đặt lịch khám nếu trĩ không cải thiện

• Nhiều trường hợp trĩ nhẹ có thể giảm sau vài ngày điều chỉnh chế độ ăn, thói quen đại tiện và chăm sóc tại nhà.

• Nếu triệu chứng vẫn còn sau khoảng 7 ngày, trở nên nặng hơn hoặc thường xuyên tái phát, người bệnh nên khám chuyên khoa tiêu hóa hoặc hậu môn–trực tràng.

• Bác sĩ sẽ xác định đó là trĩ nội, bệnh trĩ ngoại hay một bệnh lý khác có biểu hiện tương tự, sau đó lựa chọn phương pháp chữa bệnh trĩ phù hợp.

Không cần xấu hổ khi đi khám

• Bệnh trĩ rất phổ biến ở cả nam và nữ. NIDDK ước tính tình trạng này ảnh hưởng đến khoảng 1/20 người Mỹ và gần một nửa số người trên 50 tuổi.

• Con số “5% dân số thế giới từng mắc trĩ” chưa có đủ dữ liệu toàn cầu thống nhất để khẳng định chính xác.

• Với bác sĩ, đau, ngứa hoặc chảy máu hậu môn là những vấn đề y khoa thường gặp, không phải điều đáng bị phán xét.

• Khám sớm thường giúp người bệnh bớt lo lắng và tránh tự dùng thuốc kéo dài không đúng nguyên nhân.

Chuẩn bị trước khi gặp bác sĩ

1. Ghi lại thời điểm bắt đầu đau, ngứa, chảy máu hoặc xuất hiện búi trĩ.

2. Mô tả màu và lượng máu, máu nằm trên giấy, nhỏ vào bồn cầu hay trộn trong phân.

3. Cho bác sĩ biết tình trạng táo bón, tiêu chảy và thay đổi thói quen đại tiện.

4. Liệt kê thuốc, thực phẩm bổ sung và các biện pháp trị bệnh trĩ tại nhà đã áp dụng.

5. Thông báo tiền sử gia đình có polyp, ung thư đại–trực tràng hoặc bệnh đường ruột.

Không mặc định chảy máu là do trĩ

• Trĩ thường gây máu đỏ tươi sau đại tiện, nhưng viêm ruột, polyp, nứt hậu môn và ung thư đại–trực tràng cũng có thể gây chảy máu.

• Người bệnh nên được khám nếu phát hiện máu ở hậu môn hoặc trong phân, đặc biệt khi triệu chứng xuất hiện lần đầu hay tái diễn.

• Cần chú ý hơn nếu chảy máu đi kèm thay đổi khuôn phân, rối loạn đại tiện kéo dài, đau bụng, mệt mỏi hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân.

• Phân đen như hắc ín có thể gợi ý chảy máu ở vị trí cao hơn trong đường tiêu hóa và cần được đánh giá sớm.

Đi cấp cứu khi có dấu hiệu nguy hiểm

• Chảy máu không ngừng, lượng máu nhiều hoặc xuất hiện cục máu đông lớn.

• Chóng mặt, ngất, khó thở, tim đập nhanh hoặc da tái.

• Đau hậu môn dữ dội, đặc biệt khi búi trĩ sưng cứng và chuyển màu tím.

• Đau kèm sốt, rét run, chảy mủ, đau bụng hoặc tiêu chảy.

Trong các trường hợp này, không nên chờ đủ 7 ngày hoặc tiếp tục tự điều trị tại nhà.

Trao đổi về bước điều trị tiếp theo

• Nếu chăm sóc tại nhà không hiệu quả, bác sĩ có thể kê thuốc hoặc đề nghị thủ thuật như thắt vòng cao su, tiêm xơ hay quang đông đối với trường hợp phù hợp.

• Phẫu thuật thường chỉ được cân nhắc khi búi trĩ lớn, sa nhiều, chảy máu kéo dài hoặc không đáp ứng với phương pháp ít xâm lấn.

• Không tự thắt, chích, cắt hoặc làm vỡ búi trĩ tại nhà vì có nguy cơ chảy máu và nhiễm trùng.

Lưu ý 2: Ba thủ thuật điều trị trĩ nội

Xác định đúng đối tượng điều trị

• Thắt vòng cao su, tiêm xơ và quang đông hồng ngoại là những thủ thuật thực hiện tại phòng khám, chủ yếu dành cho trĩ nội độ I–II và một số trường hợp độ III không cải thiện sau điều trị bảo tồn.

• Các phương pháp này không áp dụng trực tiếp cho bệnh trĩ ngoại. Người có búi trĩ ngoại, trĩ hỗn hợp hoặc trĩ sa nặng cần được bác sĩ đánh giá theo hướng khác.

• “Ít xâm lấn” không có nghĩa hoàn toàn không đau hoặc không có biến chứng. Lựa chọn phù hợp phụ thuộc vào mức độ sa, chảy máu, bệnh nền và thuốc đang sử dụng.

Thắt vòng cao su

• Bác sĩ đặt vòng cao su nhỏ phía trên đường lược, nơi ít nhạy cảm với đau, để ngắt nguồn máu đến búi trĩ nội.

• Phần mô được thắt thường teo và rụng sau khoảng 5–7 ngày; người bệnh có thể không nhìn thấy mô này khi đi ngoài.

• Cảm giác căng tức hoặc đau âm ỉ có thể xuất hiện trong vài ngày đầu. Một ít máu có thể xuất hiện khi mô rụng.

• Một lần điều trị có thể chưa đủ; bác sĩ có thể hẹn thêm buổi nếu có nhiều búi trĩ.

• Theo hướng dẫn ASCRS năm 2024, đây được xem là thủ thuật tại phòng khám hiệu quả nhất đối với phần lớn trường hợp phù hợp, nhưng có thể gây đau nhiều hơn tiêm xơ hoặc quang đông.

Tiêm xơ búi trĩ

• Bác sĩ tiêm chất gây xơ vào mô trĩ, tạo phản ứng làm hình thành sẹo và giảm lượng máu nuôi búi trĩ.

• Phương pháp thường được dùng cho trĩ nội độ I–II và có thể cần thực hiện nhiều lần.

• Tiêm xơ thường ít đau, nhưng hiệu quả và nguy cơ tái phát phụ thuộc vào loại thuốc tiêm, mức độ trĩ và đặc điểm người bệnh.

• Biến chứng nghiêm trọng như nhiễm trùng hoặc áp xe hiếm gặp nhưng cần được xử lý sớm nếu xuất hiện sốt hoặc đau tăng.

Quang đông hồng ngoại

• Bác sĩ đưa đầu dò qua ống soi hậu môn rồi truyền năng lượng hồng ngoại vào mô trĩ.

• Nhiệt tạo ra làm đông mạch máu, hình thành mô sẹo và cố định niêm mạc, từ đó giúp giảm chảy máu hoặc sa búi trĩ.

• Phương pháp thường phù hợp với trĩ nội độ I–II và một số trường hợp độ III được lựa chọn.

• Quang đông thường gây ít đau hơn thắt vòng cao su, nhưng người bệnh có thể phải điều trị lại hoặc thực hiện nhiều buổi.

Chuẩn bị trước thủ thuật

1. Báo cho bác sĩ tất cả thuốc đang dùng, đặc biệt là aspirin, thuốc chống kết tập tiểu cầu và thuốc chống đông.

2. Không tự ý ngừng thuốc chống đông vì việc dừng thuốc cũng có thể gây nguy hiểm.

3. Thông báo tiền sử rối loạn đông máu, dị ứng thuốc, bệnh tim, bệnh gan và các lần điều trị trĩ trước đây.

4. Hỏi rõ thủ thuật dành cho trĩ nội độ mấy, khả năng tái phát và thời gian cần nghỉ.

5. Tiếp tục ăn đủ chất xơ, uống đủ nước và tránh rặn để hỗ trợ kết quả chữa bệnh trĩ lâu dài.

Theo dõi sau thủ thuật

• Đau nhẹ, căng tức và một lượng máu nhỏ có thể xảy ra tùy phương pháp.

• Tuân thủ hướng dẫn về thuốc giảm đau, vận động và chăm sóc hậu môn của bác sĩ.

• Không tự xử lý vòng thắt hoặc đưa bất kỳ dụng cụ nào vào hậu môn.

• Duy trì các biện pháp trị bệnh trĩ tại nhà như làm mềm phân và rút ngắn thời gian ngồi bồn cầu để giảm nguy cơ tái phát.

Đi khám ngay khi có dấu hiệu nguy hiểm

• Đau hậu môn dữ dội hoặc tăng nhanh sau thủ thuật.

• Chảy máu nhiều, chảy liên tục, chóng mặt hoặc ngất.

• Sốt, rét run, khó tiểu, bí tiểu hoặc đau bụng.

• Sưng đỏ, chảy mủ hoặc cảm giác toàn thân rất mệt.

Những triệu chứng này không nên được xem là phản ứng bình thường sau điều trị.

Lưu ý 3: Khi nào cần phẫu thuật trĩ

Không phải trường hợp nào cũng cần mổ

• Phần lớn người mắc bệnh trĩ có thể cải thiện bằng cách tăng chất xơ, uống đủ nước, tránh rặn, dùng thuốc hoặc thực hiện thủ thuật tại phòng khám.

• Phẫu thuật thường chỉ được cân nhắc khi triệu chứng nặng, kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc không đáp ứng với các phương pháp chữa bệnh trĩ ít xâm lấn.

• Việc trĩ ngoại chưa giảm sau vài ngày chăm sóc tại nhà không đồng nghĩa người bệnh chắc chắn phải phẫu thuật.

Những trường hợp có thể được chỉ định

• Búi bệnh trĩ ngoại lớn gây đau, khó vệ sinh hoặc ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt.

• Trĩ hỗn hợp gồm cả thành phần trĩ nội và trĩ ngoại có triệu chứng rõ rệt.

• Trĩ nội độ III–IV sa nhiều, phải dùng tay đẩy vào hoặc không thể đẩy trở lại.

• Chảy máu kéo dài, thiếu máu hoặc búi trĩ thường xuyên bị nghẹt.

• Trĩ tái phát hoặc không cải thiện sau thay đổi lối sống, thuốc và thủ thuật tại phòng khám.

• Trĩ ngoại có huyết khối tái diễn hoặc đau dữ dội trong trường hợp được bác sĩ đánh giá là phù hợp để can thiệp.

Cắt trĩ loại bỏ mô bệnh

• Cắt trĩ là phẫu thuật lấy bỏ phần mô trĩ gây sa, đau hoặc chảy máu.

• Phương pháp này có thể điều trị trĩ ngoại lớn, trĩ hỗn hợp và trĩ nội sa nặng.

• Đây là một trong những phương pháp hiệu quả và ít tái phát nhất đối với bệnh trĩ nặng, nhưng thường gây đau sau mổ nhiều hơn các thủ thuật tại phòng khám.

• Thời gian phục hồi có thể kéo dài vài tuần, tùy kỹ thuật mổ, số lượng búi trĩ và cơ địa người bệnh.

• Biến chứng có thể gồm chảy máu, bí tiểu, nhiễm trùng, hẹp hậu môn hoặc rối loạn kiểm soát đại tiện; biến chứng nghiêm trọng không phổ biến nhưng cần được trao đổi trước mổ.

Khâu treo trĩ không cắt trĩ ngoại

• Khâu treo trĩ bằng máy cắt nối vòng đưa phần niêm mạc trĩ nội bị sa trở lại vị trí cao hơn và làm giảm nguồn máu đến mô trĩ.

• Phương pháp này chủ yếu dành cho trĩ nội sa; không loại bỏ thành phần trĩ ngoại.

• Người bệnh thường ít đau và trở lại sinh hoạt sớm hơn so với cắt trĩ truyền thống.

• Tuy nhiên, nguy cơ tái phát hoặc sa trực tràng cao hơn trong dài hạn. Hướng dẫn ASCRS năm 2024 không khuyến nghị đây là lựa chọn phẫu thuật đầu tay thường quy cho trĩ nội do hiệu quả và hồ sơ rủi ro.

• Một số biến chứng hiếm nhưng nghiêm trọng có thể xảy ra, vì vậy cần được thực hiện bởi bác sĩ ngoại khoa có kinh nghiệm.

Trao đổi kỹ trước khi quyết định

1. Xác định chính xác loại trĩ, mức độ sa và nguyên nhân chảy máu.

2. Liệt kê các biện pháp trị bệnh trĩ tại nhà, thuốc và thủ thuật đã thực hiện.

3. Báo cho bác sĩ về thuốc chống đông, aspirin, bệnh tim, bệnh gan, bệnh thận và rối loạn đông máu.

4. Hỏi rõ lợi ích, khả năng tái phát, mức độ đau và thời gian nghỉ của từng phương pháp.

5. Trao đổi về gây mê, chăm sóc vết mổ, thuốc giảm đau và kế hoạch làm mềm phân.

6. Không tự ý ngừng thuốc đang dùng trước phẫu thuật nếu chưa có chỉ định.

Chăm sóc sau phẫu thuật

• Dùng thuốc đúng đơn và không tự tăng liều thuốc giảm đau.

• Ăn đủ chất xơ, uống đủ nước và sử dụng thuốc làm mềm phân nếu được kê.

• Không rặn, không ngồi lâu trên bồn cầu và tránh nâng vật nặng trong thời gian bác sĩ yêu cầu.

• Ngâm hậu môn bằng nước ấm nếu được bác sĩ phẫu thuật hướng dẫn.

• Tái khám đúng lịch để kiểm tra vết mổ và xử lý sớm biến chứng.

Liên hệ bác sĩ ngay khi có dấu hiệu lạ

• Chảy máu nhiều, liên tục hoặc có cục máu đông lớn.

• Sốt, rét run, đau tăng nhanh hoặc vết mổ chảy mủ.

• Không thể đi tiểu, đau bụng nhiều hoặc nôn ói.

• Không thể đại tiện hoặc trung tiện kèm bụng chướng.

• Chóng mặt, ngất hoặc khó thở.

Quyết định phẫu thuật nên được đưa ra sau khi cân nhắc giữa mức độ ảnh hưởng của bệnh và rủi ro điều trị, không chỉ dựa vào kích thước búi trĩ.

Cảnh báo khi điều trị bệnh trĩ

Phòng táo bón khi dùng thuốc opioid

• Hydrocodone, codeine và oxycodone làm chậm nhu động ruột, vì vậy có thể gây táo bón, phân cứng và tăng tình trạng rặn.

• Nếu bắt buộc phải dùng opioid, hãy hỏi bác sĩ về kế hoạch phòng táo bón ngay từ khi bắt đầu điều trị.

• Thuốc nhuận tràng thẩm thấu như polyethylene glycol hoặc thuốc nhuận tràng kích thích có thể được cân nhắc tùy từng trường hợp.

• Không mặc định chỉ cần dùng thuốc làm mềm phân hoặc tự uống polyethylene glycol vì lựa chọn còn phụ thuộc bệnh nền, thuốc đang dùng và nguy cơ tắc ruột.

• Không tự ngừng opioid nếu đây là thuốc được bác sĩ kê đơn.

Tạm tránh quan hệ qua đường hậu môn

• Khi búi trĩ đang đau, sưng hoặc chảy máu, quan hệ qua đường hậu môn có thể làm tăng ma sát, tổn thương niêm mạc và khiến triệu chứng nặng hơn.

• Nên tạm dừng cho đến khi hết đau, hết chảy máu và vùng hậu môn hồi phục.

• Máu và mô bị tổn thương có thể tạo điều kiện cho tác nhân lây truyền qua đường tình dục tiếp xúc với cơ thể.

• Khi quan hệ trở lại, nên sử dụng bao cao su đúng cách và đủ chất bôi trơn gốc nước hoặc silicone để giảm ma sát. Dừng ngay nếu xuất hiện đau hoặc chảy máu.

Thận trọng khi mang thai hoặc sau sinh

• Bệnh trĩ thường gặp trong thai kỳ và sau sinh do áp lực vùng chậu tăng, táo bón và rặn khi sinh.

• Phụ nữ mang thai không nên tự dùng thuốc bôi, viên đặt, thuốc nhuận tràng hoặc thuốc giảm đau khi chưa hỏi bác sĩ, nữ hộ sinh hay dược sĩ.

• Điều trị ban đầu thường tập trung vào chất xơ, đủ nước, vận động phù hợp, tránh rặn và chăm sóc tại chỗ.

• Phần lớn trường hợp được ưu tiên điều trị bảo tồn; phẫu thuật thường chỉ dành cho tình huống nặng hoặc có biến chứng.

Kiểm tra phản ứng với thuốc không kê đơn

• Thuốc bôi và khăn tẩm thuốc có thể chứa hydrocortisone, chất gây tê, chất làm se hoặc chất bảo vệ da.

• Người có da nhạy cảm nên thử lượng nhỏ bên ngoài trước và chỉ dùng theo hướng dẫn trên nhãn.

• Ngừng sử dụng nếu xuất hiện phát ban, bỏng rát, sưng đỏ hoặc ngứa tăng.

• Không tự dùng hydrocortisone quá 7 ngày nếu chưa có chỉ định của bác sĩ.

• Thuốc không kê đơn chỉ giúp giảm triệu chứng tạm thời, không thay thế các biện pháp chữa bệnh trĩ từ nguyên nhân.

Đi khám khi đau đến mức không thể đại tiện

• Đau dữ dội kèm không thể đi ngoài có thể liên quan đến bệnh trĩ ngoại có huyết khối, trĩ nội sa nghẹt, nứt hậu môn, áp xe hoặc phân mắc kẹt.

• Không cố rặn, không tự chọc hoặc làm vỡ búi trĩ.

• Cần được khám sớm để xác định nguyên nhân, nhất là khi kèm bụng chướng, nôn ói, sốt hoặc không thể trung tiện.

Luôn đánh giá tình trạng chảy máu

• Máu đỏ tươi có thể do trĩ, nhưng cũng có thể xuất phát từ nứt hậu môn, polyp, viêm ruột hoặc ung thư đại–trực tràng.

• Nên đi khám khi lần đầu phát hiện chảy máu, chảy máu tái diễn hoặc chưa từng được bác sĩ xác nhận nguyên nhân.

• Cần chú ý các dấu hiệu đi kèm như phân đen, thay đổi thói quen đại tiện, đau bụng, sụt cân hoặc mệt mỏi kéo dài.

• Không nên tiếp tục trị bệnh trĩ tại nhà và bỏ qua triệu chứng chảy máu bất thường.

Theo dõi nguy cơ thiếu máu

• Mất máu kéo dài do trĩ có thể gây thiếu máu, dù đây không phải biến chứng thường gặp.

• Dấu hiệu gợi ý gồm mệt kéo dài, yếu sức, da nhợt, chóng mặt, hồi hộp hoặc khó thở khi gắng sức.

• Bác sĩ có thể chỉ định công thức máu và xét nghiệm sắt để xác định mức độ thiếu máu.

• Không tự bổ sung sắt trước khi tìm nguyên nhân, vì viên sắt có thể gây táo bón và làm việc đại tiện khó khăn hơn.

Nhận biết trĩ nội sa nghẹt

• Trĩ nội sa ra ngoài có thể bị cơ hậu môn siết chặt, làm giảm hoặc cắt nguồn máu đến búi trĩ.

• Tình trạng này thường gây đau dữ dội, sưng nhiều và búi trĩ có thể chuyển màu tím sẫm.

• Đây không phải triệu chứng trĩ thông thường và có thể cần can thiệp khẩn cấp, thậm chí phẫu thuật.

• Không cố đẩy búi trĩ vào trong nếu đau dữ dội hoặc mô đổi màu; hãy đến cơ sở y tế để được đánh giá.

Nguồn tham khảo

1. Hawkins, A. T., Davis, B. R., Bhama, A. R., Fang, S. H., Dawes, A. J., Feingold, D. L., Lightner, A. L., & Paquette, I. M. (2024). The American Society of Colon and Rectal Surgeons clinical practice guidelines for the management of hemorrhoids. Diseases of the Colon & Rectum, 67(5), 614–623.
2. Alonso-Coello, P., Mills, E., Heels-Ansdell, D., López-Yarto, M., Zhou, Q., Johanson, J. F., & Guyatt, G. H. (2006). Fiber for the treatment of hemorrhoids complications: A systematic review and meta-analysis. The American Journal of Gastroenterology, 101(1), 181–188.
3. Alonso-Coello, P., Guyatt, G. H., Heels-Ansdell, D., Johanson, J. F., López-Yarto, M., Mills, E., & Zhuo, Q. (2005). Laxatives for the treatment of hemorrhoids. Cochrane Database of Systematic Reviews, (4), CD004649.
4. Crockett, S. D., Greer, K. B., Heidelbaugh, J. J., Falck-Ytter, Y., Hanson, B. J., & Sultan, S. (2019). American Gastroenterological Association Institute guideline on the medical management of opioid-induced constipation. Gastroenterology, 156(1), 218–226.
5. Trieu, R. Q., Prott, G., Sequeira, C., Jones, M., Mazor, Y., Schnitzler, M., & Malcolm, A. (2023). Using a footstool does not aid simulated defecation in undifferentiated constipation: A randomized trial. Neurogastroenterology & Motility, 35(7), e14580.
6. National Academies of Sciences, Engineering, and Medicine. (2005). Dietary reference intakes for water, potassium, sodium, chloride, and sulfate. Washington, DC: The National Academies Press.
7. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (2016). Hemorrhoids: Definition, symptoms, causes, diagnosis, treatment, and nutrition. National Institutes of Health. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2026.
8. American Society of Colon and Rectal Surgeons. (2024). Hemorrhoids: Expanded information. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2026.
9. Mayo Clinic Staff. (2025). Hemorrhoids: Diagnosis and treatment. Mayo Foundation for Medical Education and Research. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2026.
10. MedlinePlus. (2025). Hemorrhoids. U.S. National Library of Medicine. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2026.
11. National Health Service. (2026). Piles (haemorrhoids). NHS. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2026.
12. World Health Organization. (2024). Physical activity. Geneva: World Health Organization. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2026.
13. Centers for Disease Control and Prevention. (2025). About HIV. U.S. Department of Health and Human Services. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2026.
14. U.S. Food and Drug Administration. (2026). Acetaminophen: What you should know about using acetaminophen safely. Truy cập ngày 12 tháng 9 năm 2026.

Biên tập nội dung: Leigh Kennedy Ly.

Thông tin được tham vấn và kiểm chứng bởi chuyên gia: Harper Martinez.