Bị chảy máu trĩ phải làm sao? 6 cách cầm máu trĩ tại nhà an toàn

Đi vệ sinh rồi nhìn thấy máu đỏ tươi trên giấy hoặc trong bồn cầu là tình huống dễ khiến nhiều người hoảng sợ. Chảy máu là một triệu chứng thường gặp của bệnh trĩ; khoảng 4,4% dân số trưởng thành được ghi nhận có triệu chứng trĩ trong một số nghiên cứu dịch tễ. Tuy nhiên, chảy máu hậu môn không phải lúc nào cũng do trĩ và không nên tự kết luận nguyên nhân.

Nếu đang băn khoăn trĩ chảy máu làm sao để hết hay bị chảy máu trĩ phải làm sao, điều quan trọng trước tiên là hạn chế táo bón, tránh rặn mạnh và biết cách cầm máu trĩ an toàn thay vì áp dụng các mẹo truyền miệng có thể làm vùng hậu môn kích ứng nặng hơn. Theo chuyên gia, phần lớn trường hợp nhẹ có thể cải thiện bằng chăm sóc đúng cách, nhưng chảy máu nhiều, kéo dài, tái diễn hoặc kèm chóng mặt, đau dữ dội, phân đen cần được thăm khám sớm.

Bài viết dưới đây, Tiptory sẽ giúp bạn nhận biết nguyên nhân khiến trĩ dễ chảy máu, cách xử lý tại nhà, biện pháp giảm nguy cơ tái phát và những dấu hiệu cho thấy không nên tiếp tục tự điều trị.

Cách xử lý khi trĩ chảy máu

Ngâm hậu môn bằng nước ấm để giảm khó chịu

1. Ngâm vùng hậu môn trong nước ấm vừa phải khoảng 10–15 phút, có thể thực hiện vài lần trong ngày, đặc biệt sau khi đi tiêu nếu cảm thấy đau rát hoặc kích ứng.

2. Nước ấm chủ yếu giúp vệ sinh và làm dịu cảm giác đau, ngứa, căng tức; không nên khẳng định rằng ngâm nước ấm có thể trực tiếp “làm co búi trĩ” hay cầm máu trĩ. Hướng dẫn của NIDDK vẫn xem tắm ngồi nước ấm là một biện pháp hỗ trợ triệu chứng, trong khi tổng quan nghiên cứu cho thấy bằng chứng về hiệu quả của phương pháp này còn hạn chế.

3. Chỉ dùng nước ấm, tránh nước quá nóng vì có thể gây bỏng và làm vùng da quanh hậu môn tổn thương thêm.

Có thể chườm lạnh khi vùng hậu môn sưng đau

• Nếu búi trĩ ngoài đang sưng và khó chịu, có thể bọc túi lạnh bằng khăn sạch rồi áp nhẹ lên vùng hậu môn trong thời gian ngắn. Không đặt đá trực tiếp lên da để tránh tổn thương do lạnh.

• Chườm lạnh có thể hỗ trợ giảm sưng và tạo cảm giác dễ chịu, nhưng không nên coi đây là phương pháp đáng tin cậy để cầm máu trĩ. Nếu đang tìm hiểu trĩ chảy máu làm sao để hết, cần chú ý cả nguyên nhân khiến búi trĩ tiếp tục bị sang chấn, chẳng hạn táo bón, rặn mạnh và ngồi toilet quá lâu. Các hướng dẫn hiện nay ưu tiên điều chỉnh chất xơ và thói quen đại tiện trong điều trị bảo tồn.

Không nên phụ thuộc vào kem phenylephrine để cầm máu

• Phenylephrine là thuốc co mạch có mặt trong một số sản phẩm bôi trĩ không kê đơn. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học về hiệu quả của các thuốc bôi, bao gồm nhóm tác động lên mạch máu, hiện còn hạn chế. Vì vậy, không nên khẳng định kem chứa phenylephrine có thể trực tiếp cầm máu trĩ.

• Thuốc bôi trĩ không kê đơn chủ yếu được sử dụng để giảm tạm thời những triệu chứng nhẹ như đau, sưng hoặc ngứa. NIDDK khuyến cáo trao đổi với bác sĩ nếu dùng sản phẩm không kê đơn khoảng 1 tuần mà triệu chứng không cải thiện hoặc xuất hiện tác dụng phụ.

• Nếu có bệnh tim mạch, tăng huyết áp, đang mang thai hoặc đang sử dụng thuốc khác, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng sản phẩm chứa hoạt chất co mạch.

Giảm táo bón mới là bước quan trọng để hạn chế chảy máu tái diễn

1. Tăng thực phẩm giàu chất xơ để phân mềm và dễ đi ngoài hơn. Với chế độ ăn khoảng 2.000 kcal/ngày, mức tham khảo là khoảng 28 g chất xơ/ngày.

2. Uống đủ nước theo nhu cầu và tình trạng sức khỏe để chất xơ phát huy tác dụng tốt hơn.

3. Không cố rặn khi đại tiện và tránh ngồi trên bồn cầu quá lâu. Đây là những biện pháp điều trị đầu tay được khuyến nghị đối với trĩ có triệu chứng.

4. Nếu thắc mắc bị chảy máu trĩ phải làm sao, cần hiểu rằng giảm sang chấn lên búi trĩ trong mỗi lần đại tiện thường quan trọng hơn việc chỉ tìm một sản phẩm bôi để ngừng chảy máu tạm thời.

Không mặc định mọi trường hợp chảy máu hậu môn đều do trĩ

• Trĩ nội có thể gây máu đỏ tươi trên giấy vệ sinh, bề mặt phân hoặc trong bồn cầu sau khi đại tiện. Tuy nhiên, chảy máu trực tràng cũng có thể liên quan đến bệnh viêm ruột và ung thư đại trực tràng, vì vậy không nên tự chẩn đoán chỉ dựa vào màu máu.

• Nên đi khám khi chảy máu hậu môn xuất hiện lần đầu, tái diễn hoặc kéo dài. Nếu chảy máu kèm đau hậu môn dữ dội, đau bụng, tiêu chảy hoặc sốt, cần được đánh giá y tế ngay.

• Trường hợp trĩ nội chảy máu dai dẳng có thể cần các phương pháp điều trị y khoa như thắt vòng cao su, tiêm xơ hoặc quang đông thay vì tiếp tục tự cầm máu trĩ tại nhà.

Phần 1: Cách chữa trĩ chảy máu tại nhà đơn giản

Cách 1: Ngâm nước ấm khi trĩ chảy máu

Ngâm nước ấm để làm dịu vùng hậu môn

1. Chuẩn bị bồn tắm hoặc chậu ngâm hậu môn (sitz bath) sạch với nước ấm vừa phải, không dùng nước nóng. Nước quá nóng có nguy cơ gây bỏng vùng da nhạy cảm quanh hậu môn.

2. Ngồi ngâm sao cho vùng hậu môn tiếp xúc với nước trong khoảng 10–15 phút. Có thể thực hiện vài lần trong ngày nếu cảm thấy đau, ngứa hoặc kích ứng. NIDDK khuyến nghị tắm ngồi nước ấm như một biện pháp hỗ trợ giảm đau do trĩ.

3. Sau khi ngâm, đứng dậy nhẹ nhàng và thấm khô vùng hậu môn bằng khăn mềm, sạch. Tránh chà xát mạnh vì ma sát có thể khiến búi trĩ đang kích ứng dễ tổn thương hơn.

4. Cần hiểu đúng rằng ngâm nước ấm chủ yếu nhằm vệ sinh và giảm cảm giác khó chịu. Hiện chưa có bằng chứng khoa học mạnh chứng minh sitz bath có thể làm búi trĩ co lại hoặc trực tiếp cầm máu trĩ.

Không cần pha muối biển vào nước ngâm

• Không nên áp dụng công thức pha 1/4 cốc muối biển rồi ngâm 30 phút với mục đích “kháng khuẩn”, “hút nhiễm trùng” hoặc làm lành búi trĩ. Những tác dụng này chưa được chứng minh đầy đủ trong điều trị bệnh trĩ.

• Tổng quan các thử nghiệm về sitz bath ở bệnh lý hậu môn – trực tràng không tìm thấy bằng chứng mạnh cho thấy phương pháp này thúc đẩy lành vết thương hoặc giảm đau rõ rệt.

• Vì vậy, nước ấm sạch là lựa chọn đơn giản hơn. Không cần tự pha thêm muối hoặc các chất khác nếu bác sĩ không hướng dẫn.

Thận trọng với witch hazel khi bị trĩ

• Witch hazel (cây phỉ) là chất làm se có trong một số sản phẩm bôi hoặc khăn lau dành cho người bị trĩ. Các hướng dẫn chuyên môn gần đây cho rằng chất làm se có thể được cân nhắc để kiểm soát triệu chứng, nhưng dữ liệu chứng minh hiệu quả còn ít.

• Vì vậy, không nên thêm witch hazel vào sitz bath với kỳ vọng làm búi trĩ co nhanh hoặc cầm máu trĩ.

• Nếu sử dụng sản phẩm chứa witch hazel và xuất hiện bỏng rát, kích ứng hoặc triệu chứng nặng hơn, nên ngừng sử dụng.

Đừng chỉ ngâm nước nếu trĩ đang chảy máu

• Nếu đang tìm kiếm trĩ chảy máu làm sao để hết, ngâm nước ấm chỉ là biện pháp hỗ trợ. Điều trị bảo tồn quan trọng hơn là làm mềm phân, tăng chất xơ, uống đủ nước theo nhu cầu, không rặn mạnh và không ngồi trên bồn cầu quá lâu.

• Đây là những biện pháp giúp giảm áp lực và sang chấn lên búi trĩ trong lúc đại tiện, từ đó hạn chế tình trạng chảy máu tiếp diễn hoặc tái phát.

• Trĩ nội chảy máu nhiều hoặc dai dẳng có thể cần điều trị tại cơ sở y tế như thắt vòng cao su, tiêm xơ hoặc quang đông.

Đi khám nếu chảy máu không rõ nguyên nhân

• Khi băn khoăn bị chảy máu trĩ phải làm sao, không nên mặc định máu ở hậu môn chắc chắn xuất phát từ bệnh trĩ. Chảy máu trực tràng cũng có thể liên quan đến những bệnh lý đường tiêu hóa khác.

• Nên đi khám nếu xuất hiện chảy máu trực tràng, đặc biệt khi tình trạng tái diễn hoặc không cải thiện sau khoảng một tuần chăm sóc tại nhà.

• Cần được chăm sóc y tế ngay nếu chảy máu đi kèm đau hậu môn dữ dội, đau bụng, tiêu chảy hoặc sốt.

Cách 2: Chườm lạnh giúp giảm sưng do trĩ

Chườm lạnh đúng cách để giảm đau và sưng

1. Chuẩn bị túi chườm lạnh hoặc túi đá và bọc bên ngoài bằng một lớp khăn sạch, mỏng. Không đặt đá trực tiếp lên búi trĩ hoặc vùng da quanh hậu môn vì nhiệt độ quá thấp có thể làm tổn thương da.

2. Đặt túi lạnh nhẹ nhàng lên vùng hậu môn đang sưng đau. Không ấn hoặc chà xát mạnh vào búi trĩ vì có thể làm vùng tổn thương khó chịu hơn.

3. Có thể chườm trong khoảng 10–15 phút mỗi lần. Không nên kéo dài quá 20 phút; nếu da trở nên đỏ, tái, tê hoặc châm chích nhiều, cần tháo túi chườm ngay.

4. Để vùng da trở lại nhiệt độ bình thường trước khi chườm lần tiếp theo. Không chườm lạnh liên tục trong thời gian dài.

Hiểu đúng tác dụng của chườm lạnh

• Nhiệt độ lạnh làm các mạch máu co lại tạm thời, đồng thời làm giảm cảm giác đau và có thể hỗ trợ giảm sưng ở vùng được chườm.

• Vì vậy, chườm lạnh phù hợp hơn với mục tiêu giảm đau, giảm sưng và khó chịu do trĩ, thay vì xem đây là phương pháp điều trị nguyên nhân.

• Mặc dù lạnh gây co mạch và có thể làm lưu lượng máu tại chỗ giảm tạm thời, hiện không nên khẳng định chườm đá có thể cầm máu trĩ hoặc khiến búi trĩ ngừng chảy máu hoàn toàn.

Không phụ thuộc vào túi đá khi trĩ chảy máu

• Nếu đang thắc mắc trĩ chảy máu làm sao để hết, cần xử lý những yếu tố khiến búi trĩ tiếp tục bị tổn thương, đặc biệt là táo bón, phân cứng, rặn mạnh và ngồi trên bồn cầu quá lâu.

• Ăn đủ chất xơ, uống đủ nước theo nhu cầu và giữ phân mềm giúp giảm áp lực lên các tĩnh mạch vùng hậu môn. Đây là những biện pháp quan trọng hơn để hạn chế triệu chứng trĩ tái diễn.

• Chườm lạnh chỉ nên xem là biện pháp hỗ trợ ngắn hạn khi búi trĩ sưng đau, không thay thế điều trị y khoa nếu tình trạng chảy máu kéo dài.

Đi khám nếu máu vẫn tiếp tục xuất hiện

• Khi tìm hiểu bị chảy máu trĩ phải làm sao, cần lưu ý máu từ trực tràng không phải lúc nào cũng do bệnh trĩ. Nứt hậu môn và một số bệnh đường tiêu hóa khác cũng có thể gây chảy máu.

• Nếu vẫn tiếp tục chảy máu dù đã chăm sóc tại nhà, triệu chứng ngày càng nặng hoặc không cải thiện sau khoảng một tuần, nên đi khám để xác định nguyên nhân.

• Cần được đánh giá y tế sớm nếu xuất hiện chảy máu trực tràng nhiều, đau dữ dội, hoặc kèm đau bụng, sốt, buồn nôn hay nôn.

Cách 3: Dùng thuốc bôi trĩ đúng cách

Chọn thuốc bôi theo triệu chứng đang gặp

1. Thuốc bôi trĩ không kê đơn có thể giúp giảm tạm thời các triệu chứng nhẹ như đau, sưng và ngứa vùng hậu môn. Tuy nhiên, mỗi hoạt chất có tác dụng khác nhau nên không nên chọn thuốc chỉ dựa vào quảng cáo “làm co búi trĩ” hoặc “cầm máu nhanh”.

2. Nếu búi trĩ đang chảy máu, cần đặc biệt thận trọng. Thuốc bôi có thể làm dịu triệu chứng nhưng không thay thế việc xác định nguyên nhân của chảy máu trực tràng.

3. Đọc kỹ thành phần, cách dùng và chống chỉ định trên nhãn. Không tự phối hợp nhiều loại kem bôi trĩ cùng lúc vì chúng có thể chứa những hoạt chất trùng nhau.

Phenylephrine giúp co mô trĩ tạm thời

• Phenylephrine hydrochloride là một chất co mạch được FDA cho phép sử dụng trong một số thuốc điều trị triệu chứng hậu môn – trực tràng không kê đơn. Hoạt chất này có thể tạm thời làm giảm sưng và làm co mô trĩ.

• Tuy nhiên, không nên hiểu tác dụng co mạch đồng nghĩa với việc phenylephrine có thể chắc chắn cầm máu trĩ. Nếu đang tìm kiếm trĩ chảy máu làm sao để hết, thuốc bôi chỉ là một phần hỗ trợ và không xử lý được mọi nguyên nhân khiến búi trĩ chảy máu.

• Sử dụng đúng liều lượng và tần suất ghi trên sản phẩm thay vì tự bôi nhiều hơn với hy vọng búi trĩ co nhanh.

Hydrocortisone chủ yếu giảm ngứa và viêm

• Kem hydrocortisone có thể hỗ trợ giảm ngứa và viêm tại chỗ, nhờ đó hạn chế việc gãi hoặc chà xát khiến vùng hậu môn kích ứng thêm.

• Không nên xem hydrocortisone là thuốc cầm máu trĩ. Thuốc không giải quyết những yếu tố nền như táo bón, phân cứng hoặc rặn mạnh khi đại tiện.

• Với các thuốc trĩ không kê đơn, NIDDK cho biết bác sĩ thường khuyến nghị sử dụng trong khoảng 1 tuần. Nếu sau thời gian này triệu chứng không cải thiện hoặc xuất hiện tác dụng phụ như khô da, phát ban, cần ngừng tự điều trị và trao đổi với bác sĩ.

• Không nên tự ý kéo dài thời gian sử dụng corticosteroid tại chỗ. Dùng corticosteroid không đúng cách hoặc kéo dài có thể gây tác dụng phụ tại da.

Không kỳ vọng quá nhiều vào aloe, witch hazel và vitamin E

• Aloe vera, witch hazel (cây phỉ) và các thành phần làm dịu khác có thể xuất hiện trong sản phẩm chăm sóc vùng hậu môn, nhưng bằng chứng lâm sàng chứng minh chúng điều trị trĩ chảy máu còn hạn chế.

• Vì vậy, không nên khẳng định các thành phần này có thể làm búi trĩ ngừng chảy máu hoặc chữa khỏi bệnh trĩ.

• Nếu sản phẩm gây nóng rát, phát ban, ngứa nhiều hơn hoặc kích ứng, nên ngừng sử dụng.

Kết hợp thuốc bôi với xử lý nguyên nhân

• Khi thắc mắc bị chảy máu trĩ phải làm sao, đừng chỉ tập trung vào kem bôi. Ăn đủ chất xơ, uống đủ nước theo tình trạng sức khỏe, giữ phân mềm, tránh rặn và không ngồi trên bồn cầu quá lâu là những biện pháp nền tảng trong điều trị bảo tồn bệnh trĩ.

• Nếu chế độ ăn cung cấp khoảng 2.000 kcal/ngày, mức chất xơ tham khảo là khoảng 28 g/ngày. Tăng chất xơ giúp phân mềm và dễ đi ngoài hơn, từ đó giảm áp lực lên búi trĩ.

• Nếu táo bón vẫn kéo dài, có thể trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ về chất bổ sung chất xơ hoặc thuốc làm mềm phân phù hợp.

Chảy máu kéo dài cần được kiểm tra

• Không nên mặc định mọi trường hợp có máu ở hậu môn đều do trĩ. Máu đỏ tươi sau đại tiện có thể gặp ở trĩ nội, nhưng chảy máu trực tràng cũng có thể xuất hiện trong các bệnh lý đường tiêu hóa khác.

• Nếu đã chăm sóc tại nhà khoảng 1 tuần mà triệu chứng không cải thiện, hoặc vẫn tiếp tục chảy máu trực tràng, nên đi khám để xác định nguyên nhân.

• Nếu chảy máu kèm đau hậu môn dữ dội, đau bụng, tiêu chảy hoặc sốt, cần được chăm sóc y tế ngay thay vì tiếp tục tự cầm máu trĩ bằng thuốc bôi.

Cách 4: Vệ sinh nhẹ khi trĩ chảy máu

Làm sạch hậu môn nhẹ nhàng sau khi đi tiêu

1. Sau khi đại tiện, nên vệ sinh vùng hậu môn nhẹ nhàng bằng nước sạch hoặc giấy vệ sinh mềm, không mùi. Giấy thô và thao tác lau mạnh có thể làm vùng da đang kích ứng đau rát hơn.

2. Nếu dùng khăn ướt, ưu tiên loại không chứa cồn và hương liệu. Một số thành phần tạo mùi hoặc chất bảo quản có thể gây kích ứng ở người có làn da nhạy cảm.

3. Sau khi làm sạch, dùng khăn mềm hoặc giấy sạch thấm nhẹ cho khô, thay vì chà xát qua lại.

4. Giữ vùng hậu môn sạch và khô nhưng tránh vệ sinh quá mức. Rửa hoặc lau liên tục cũng có thể làm tổn thương hàng rào bảo vệ da.

Không chà xát búi trĩ đang chảy máu

• Khi đang tìm cách cầm máu trĩ, nên hạn chế mọi tác động cơ học không cần thiết lên búi trĩ. Lau mạnh, chà xát hoặc cố làm sạch quá kỹ có thể khiến mô đang viêm và nhạy cảm bị kích ứng thêm.

• Nếu giấy vệ sinh khô gây đau, có thể rửa nhẹ bằng nước rồi thấm khô. NIDDK cũng khuyến nghị không chà xát hoặc làm sạch vùng hậu môn quá mạnh vì những thao tác này có thể khiến triệu chứng trĩ nặng hơn.

• Không đưa giấy, khăn hoặc vật khác vào bên trong hậu môn để cố làm sạch máu.

Cố gắng không gãi khi hậu môn ngứa

• Ngứa là triệu chứng thường gặp ở người bị trĩ, nhưng gãi chỉ mang lại cảm giác dễ chịu trong thời gian rất ngắn.

• Gãi mạnh có thể gây trầy xước và tổn thương da, làm vùng hậu môn đau rát và kích ứng nhiều hơn. Khi búi trĩ vốn đã chảy máu, việc tiếp tục gây sang chấn tại chỗ càng nên tránh.

• Nếu ngứa kéo dài, thay vì gãi, hãy giữ vùng hậu môn sạch, khô và trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ về sản phẩm giảm ngứa phù hợp.

Thận trọng với witch hazel và kem hydrocortisone

• Một số sản phẩm không kê đơn chứa witch hazel hoặc hydrocortisone có thể giúp giảm tạm thời ngứa và khó chịu do trĩ. Tuy nhiên, bằng chứng về hiệu quả của nhiều thuốc bôi tại chỗ vẫn còn hạn chế và chúng không giải quyết nguyên nhân gây bệnh.

• Hydrocortisone không phải thuốc cầm máu trĩ. Không nên tự sử dụng kéo dài; NIDDK khuyến cáo đi khám nếu các sản phẩm điều trị trĩ không kê đơn không giúp cải thiện sau khoảng 1 tuần.

• Aloe vera và vitamin E thường được quảng bá với tác dụng làm dịu da, nhưng chưa có đủ bằng chứng lâm sàng chất lượng cao để xem chúng là biện pháp điều trị trĩ chảy máu.

Xử lý nguyên nhân thay vì chỉ lau sạch máu

• Nếu đang thắc mắc trĩ chảy máu làm sao để hết, vệ sinh đúng cách chỉ giúp hạn chế kích ứng. Quan trọng hơn là giữ phân mềm, ăn đủ chất xơ, uống đủ nước theo nhu cầu, tránh rặn và hạn chế ngồi trên bồn cầu quá lâu.

• Khi phân cứng và phải rặn nhiều, búi trĩ có thể tiếp tục chịu áp lực và sang chấn trong mỗi lần đại tiện. Vì vậy, thay đổi thói quen đi tiêu là một phần quan trọng của điều trị bảo tồn.

• Nếu bị chảy máu trĩ phải làm sao và máu xuất hiện thường xuyên, lượng máu tăng lên hoặc triệu chứng không cải thiện, không nên tiếp tục chỉ tự điều trị bằng giấy ướt, thuốc bôi hay các sản phẩm làm dịu.

Đi khám nếu chảy máu hậu môn kéo dài

• Không nên tự kết luận mọi trường hợp máu đỏ tươi sau đại tiện đều là bệnh trĩ. Chảy máu trực tràng còn có thể xuất phát từ nứt hậu môn, bệnh viêm đường tiêu hóa, polyp hoặc ung thư đại trực tràng.

• Nên đi khám khi chảy máu trực tràng tái diễn hoặc không cải thiện sau khoảng một tuần chăm sóc tại nhà.

• Cần được chăm sóc y tế sớm nếu chảy máu nhiều hoặc liên tục, hoặc chảy máu đi kèm chóng mặt, choáng, đau dữ dội, đau bụng, sốt hay những biểu hiện bất thường khác.

Cách 5: Thuốc uống hỗ trợ trĩ chảy máu

Không tự dùng thực phẩm bổ sung để cầm máu

• Không nên áp dụng nguyên văn lời khuyên “uống thực phẩm bổ sung để giảm chảy máu”. Một số hoạt chất đường uống đã được nghiên cứu trong điều trị bệnh trĩ, nhưng chúng thuộc nhóm phlebotonics (thuốc/hợp chất hướng tĩnh mạch) và hiệu quả, chất lượng bằng chứng cũng như tình trạng cấp phép khác nhau giữa từng sản phẩm và quốc gia.

• Hướng dẫn ASCRS năm 2024 đánh giá điều trị bằng thuốc cho bệnh trĩ có khả năng cải thiện triệu chứng, nhưng khuyến nghị chỉ ở mức có điều kiện do chất lượng bằng chứng thấp.

• Vì vậy, nếu đang tìm cách cầm máu trĩ, không nên tự mua sản phẩm trên mạng hoặc tại cửa hàng thảo dược chỉ dựa trên quảng cáo “bền thành mạch”, “co búi trĩ” hay “ngừng chảy máu”.

Flavonoid có bằng chứng hỗ trợ triệu chứng

1. Flavonoid là một nhóm thuộc phlebotonics đã được nghiên cứu trong điều trị bệnh trĩ. Hướng dẫn ASCRS dẫn tổng quan Cochrane gồm 24 thử nghiệm ngẫu nhiên với 2.334 người, ghi nhận phlebotonics có lợi đối với chảy máu, ngứa, tiết dịch và cải thiện triệu chứng nói chung.

2. Một thử nghiệm ngẫu nhiên trên 162 bệnh nhân trĩ chảy máu không sa cũng cho thấy micronized purified flavonoid fraction (MPFF) kết hợp chất xơ giúp kiểm soát chảy máu nhanh hơn so với chỉ bổ sung chất xơ trong nghiên cứu đó.

3. Tuy nhiên, không nên diễn giải rằng mọi sản phẩm ghi “flavonoid” đều có hiệu quả giống nhau. Thành phần, hàm lượng và dạng bào chế có thể khác đáng kể.

4. Nếu bị chảy máu trĩ phải làm sao, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng flavonoid, đặc biệt khi đang dùng thuốc khác, mang thai, cho con bú hoặc có bệnh nền.

Calcium dobesilate cũng đã được nghiên cứu

• Calcium dobesilate là một hợp chất tổng hợp thuộc nhóm phlebotonics. ASCRS ghi nhận nhóm này có thể tác động đến trương lực tĩnh mạch, dẫn lưu bạch huyết và tính thấm mao mạch, nhưng cơ chế tác dụng trong bệnh trĩ chưa được xác lập hoàn toàn.

• Một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng nhỏ trên bệnh nhân trĩ nội độ I–II cho thấy calcium dobesilate kết hợp chế độ ăn nhiều chất xơ cải thiện chảy máu và viêm sau 2 tuần tốt hơn so với chỉ áp dụng chế độ ăn nhiều chất xơ. Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ có 45 người, nên không đủ để biến thuốc này thành lựa chọn tự điều trị cho tất cả bệnh nhân.

• Một thử nghiệm khác so sánh calcium dobesilate với flavonoid ở bệnh trĩ giai đoạn sớm ghi nhận cả hai nhóm đều cải thiện chảy máu, nhưng flavonoid đạt kết quả tốt hơn trong nghiên cứu này.

• Vì vậy, không nên tự áp dụng hướng dẫn “uống Doxium trong 2 tuần” như một công thức chung. Liều lượng và thời gian sử dụng cần dựa trên sản phẩm cụ thể và chỉ định của nhân viên y tế.

Không khuyến nghị Fargelin như phương pháp chuẩn

• Nội dung gốc khuyên uống Fargelin Extra 3–4 lần/ngày để “làm khỏe tĩnh mạch”. Tuy nhiên, không có đủ bằng chứng lâm sàng chất lượng cao trong các hướng dẫn điều trị bệnh trĩ hiện hành để xem sản phẩm này là biện pháp chuẩn nhằm cầm máu trĩ.

• Do đó, chuyên gia không khuyến nghị giữ lại hướng dẫn về liều dùng Fargelin trong nội dung sức khỏe dành cho người đọc phổ thông.

• “Thuốc Đông y” hoặc “thảo dược” cũng không đồng nghĩa với an toàn tuyệt đối. Sản phẩm có thể gây tác dụng không mong muốn hoặc tương tác với thuốc đang sử dụng.

Ưu tiên chất xơ trước khi tìm thuốc cầm máu

1. Nếu đang tìm kiếm trĩ chảy máu làm sao để hết, bước nền tảng vẫn là xử lý táo bón và giảm sang chấn khi đại tiện.

2. ASCRS khuyến nghị thay đổi chế độ ăn và hành vi đại tiện là điều trị đầu tay đối với bệnh trĩ có triệu chứng.

3. Tổng quan Cochrane cho thấy bổ sung chất xơ làm giảm khoảng 50% nguy cơ tiếp tục chảy máu so với nhóm đối chứng (RR 0,50; KTC 95%: 0,28–0,89).

4. Vì vậy, nên ưu tiên tăng chất xơ phù hợp, uống đủ nước theo nhu cầu, tránh rặn và hạn chế ngồi toilet kéo dài. Đây là những biện pháp có cơ sở bằng chứng rõ hơn và tác động trực tiếp đến yếu tố làm bệnh trĩ tái phát.

Chảy máu không nên chỉ xử lý bằng thuốc uống

• Thuốc hướng tĩnh mạch có thể hỗ trợ một số triệu chứng, nhưng không có nghĩa người bệnh nên tự dùng thuốc để che lấp tình trạng chảy máu trực tràng chưa được chẩn đoán.

• Nếu máu xuất hiện nhiều lần, lượng máu tăng hoặc không cải thiện dù đã điều chỉnh táo bón và thói quen đại tiện, nên khám chuyên khoa để xác định nguồn chảy máu.

• Đặc biệt, không nên mặc định máu trong phân hoặc máu từ hậu môn luôn là trĩ. Khi trĩ chảy máu kéo dài, bác sĩ có thể cần đánh giá các nguyên nhân khác và cân nhắc phương pháp điều trị như thắt vòng cao su hoặc các can thiệp phù hợp.

• Nếu chảy máu nhiều hoặc liên tục, kèm chóng mặt, choáng, ngất hoặc biểu hiện bất thường nghiêm trọng, cần được chăm sóc y tế khẩn cấp thay vì tiếp tục tự tìm thuốc cầm máu trĩ.

Cách 6: Giảm áp lực lên búi trĩ

Ưu tiên làm mềm phân để giảm chảy máu

1. Tăng thực phẩm giàu chất xơ như rau xanh, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt. Chất xơ giúp phân mềm, dễ đào thải và giảm nhu cầu rặn khi đại tiện.

2. Không nhất thiết áp dụng cứng nhắc mức 25 g/ngày cho nữ và 38 g/ngày cho nam như nội dung gốc. Nhu cầu thay đổi theo tuổi, giới và tổng năng lượng. NIDDK hiện dẫn mức tham khảo 14 g chất xơ/1.000 kcal, tương đương khoảng 28 g/ngày với chế độ ăn 2.000 kcal.

3. Nếu chế độ ăn chưa cung cấp đủ, có thể trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ về chất bổ sung chất xơ như psyllium. Nên tăng lượng chất xơ từ từ để hạn chế đầy hơi, chướng bụng.

4. Đây là bước đặc biệt đáng chú ý khi tìm cách cầm máu trĩ. Hướng dẫn ASCRS ghi nhận các thử nghiệm ngẫu nhiên cho thấy bổ sung chất xơ làm giảm khoảng 50% nguy cơ tiếp tục chảy máu so với nhóm đối chứng.

Uống đủ nước để chất xơ hoạt động tốt hơn

• Uống đủ nước và các chất lỏng phù hợp giúp chất xơ làm mềm phân tốt hơn, từ đó hỗ trợ phòng táo bón.

• Không có một lượng nước cố định phù hợp với tất cả mọi người. Nhu cầu phụ thuộc vào thể trạng, mức độ vận động, môi trường sống và bệnh lý đang mắc.

• Người được bác sĩ yêu cầu hạn chế dịch, chẳng hạn do một số bệnh tim hoặc thận, không nên tự tăng mạnh lượng nước uống.

Không rặn và không ngồi toilet quá lâu

• Nếu đang thắc mắc trĩ chảy máu làm sao để hết, cần chú ý cách đi đại tiện. Rặn mạnh và ngồi trên bồn cầu kéo dài có liên quan đến bệnh trĩ có triệu chứng.

• Khi có nhu cầu đi tiêu, nên đi vệ sinh thay vì thường xuyên nhịn. Khi ngồi toilet, tập trung đại tiện và tránh kéo dài thời gian chỉ để xem điện thoại hoặc đọc sách.

• Nếu chưa đi được, không nên cố ngồi và rặn liên tục. NIDDK khuyến nghị tránh rặn và tránh ngồi toilet trong thời gian dài khi điều trị cũng như phòng ngừa bệnh trĩ.

Vận động để hỗ trợ phòng táo bón

• Hoạt động thể chất thường xuyên có thể hỗ trợ cải thiện táo bón, qua đó gián tiếp giúp giảm một yếu tố làm bệnh trĩ nặng hơn.

• Đi bộ và những hình thức vận động phù hợp với thể trạng là lựa chọn đơn giản nếu phải ngồi nhiều trong ngày.

• Tuy nhiên, không nên diễn giải rằng đi bộ có tác dụng trực tiếp “giảm áp lực tĩnh mạch búi trĩ” và cầm máu trĩ ngay lập tức. Lợi ích thực tế hơn nằm ở việc cải thiện vận động đường ruột, kiểm soát táo bón và hạn chế lối sống ít vận động.

• NIDDK cũng khuyến nghị tránh thường xuyên nâng vật nặng vì đây là một yếu tố liên quan đến bệnh trĩ.

Không cần dùng đệm vòng như biện pháp chính

• Nội dung gốc khuyên dùng đệm hình vòng (donut cushion), nhưng đây không phải biện pháp điều trị nền tảng được NIDDK hay hướng dẫn ASCRS 2024 nhấn mạnh cho bệnh trĩ. Các khuyến nghị có bằng chứng rõ hơn vẫn là tăng chất xơ, điều chỉnh lượng dịch phù hợp, tránh rặn và hạn chế thời gian ngồi toilet.

• Nếu phải ngồi nhiều và cảm thấy đau, nên thay đổi tư thế, đứng dậy vận động định kỳ và tránh ngồi liên tục quá lâu.

• Nếu một loại đệm khiến hậu môn đau, căng tức hoặc khó chịu hơn, nên ngừng sử dụng thay vì cố tiếp tục.

Giảm áp lực mới giúp hạn chế tái phát

• Khi bị chảy máu trĩ phải làm sao, mục tiêu không chỉ là tìm cách làm máu ngừng tạm thời mà còn phải giảm sang chấn lên búi trĩ trong những lần đại tiện tiếp theo.

• ASCRS xem thay đổi chế độ ăn và hành vi đại tiện là điều trị đầu tay cho bệnh trĩ có triệu chứng. Đáng chú ý, người mắc trĩ trong các nghiên cứu quan sát có tỷ lệ táo bón cao hơn nhóm đối chứng (OR 2,09; KTC 95%: 1,27–3,44).

• Vì vậy, một kế hoạch thực tế để hạn chế trĩ chảy máu nên tập trung vào ba việc: giữ phân mềm, không rặn và không kéo dài thời gian đại tiện.

Chảy máu kéo dài cần được kiểm tra

• Không nên quy mọi trường hợp chảy máu trực tràng cho bệnh trĩ. ASCRS nhấn mạnh chảy máu trực tràng cũng có thể gặp trong ung thư đại trực tràng, bệnh viêm ruột và các bệnh lý đại trực tràng khác.

• Nên đi khám nếu chảy máu trực tràng xuất hiện hoặc các triệu chứng không cải thiện sau khoảng 1 tuần chăm sóc tại nhà.

• Nếu chảy máu đi kèm đau hậu môn dữ dội, đau bụng, tiêu chảy hoặc sốt, cần được chăm sóc y tế ngay thay vì tiếp tục tự cầm máu trĩ tại nhà.

Phần 2: Khi nào cần gặp bác sĩ điều trị trĩ?

Lưu ý 1: Khi nào cần phẫu thuật cắt trĩ

Không phải trĩ chảy máu nào cũng cần phẫu thuật

• Phẫu thuật cắt trĩ (excisional hemorrhoidectomy) không phải lựa chọn đầu tiên cho tất cả người bị trĩ. Phần lớn trĩ nội độ I–II và một số trường hợp độ III có thể được điều trị bằng thay đổi chế độ ăn, thói quen đại tiện hoặc các thủ thuật ngoại trú trước khi cân nhắc phẫu thuật.

• Theo hướng dẫn ASCRS 2024, cắt trĩ thường được chỉ định cho một số người có trĩ ngoại có triệu chứng hoặc trĩ hỗn hợp gồm cả trĩ nội và trĩ ngoại, đặc biệt ở độ III–IV.

• Phẫu thuật cũng có thể được cân nhắc khi các biện pháp ít xâm lấn không hiệu quả, không phù hợp hoặc người bệnh có bệnh trĩ ngoại đi kèm cần xử lý.

• Vì vậy, nếu đang tìm hiểu bị chảy máu trĩ phải làm sao, không nên mặc định chảy máu đồng nghĩa với phải cắt trĩ. Bác sĩ cần xác định loại trĩ, mức độ sa, mức độ chảy máu và các nguyên nhân khác trước khi lựa chọn phương pháp điều trị.

Cắt trĩ loại bỏ trực tiếp mô trĩ

1. Trong phẫu thuật cắt trĩ, bác sĩ ngoại khoa loại bỏ phần mô trĩ gây triệu chứng và kiểm soát các mạch máu liên quan.

2. Có nhiều kỹ thuật và dụng cụ phẫu thuật khác nhau. Vết mổ có thể được để hở hoặc đóng lại tùy kỹ thuật và tình trạng cụ thể.

3. Phương pháp vô cảm có thể là gây tê vùng, gây tê kết hợp an thần hoặc gây mê toàn thân tùy loại phẫu thuật, sức khỏe người bệnh và đánh giá của ê-kíp gây mê.

4. Không nên hiểu các thiết bị như LigaSure là phương pháp “dùng dòng điện để bịt búi trĩ đang chảy máu” đơn thuần. Đây là thiết bị năng lượng hỗ trợ hàn và cắt mô/mạch máu trong quá trình phẫu thuật.

Cắt trĩ hiệu quả nhưng thường đau hơn sau mổ

• Phẫu thuật cắt trĩ là phương pháp có hiệu quả cao đối với những trường hợp bệnh trĩ được chỉ định phù hợp, đặc biệt khi có thành phần trĩ ngoại hoặc trĩ hỗn hợp tiến triển.

• Đổi lại, đau sau phẫu thuật là vấn đề thường gặp. ASCRS khuyến nghị sử dụng chiến lược giảm đau đa mô thức nhằm giảm nhu cầu dùng thuốc opioid và hỗ trợ người bệnh phục hồi nhanh hơn.

• Một số biến chứng có thể xảy ra gồm chảy máu, bí tiểu và nhiễm trùng; các biến chứng lâu dài ít gặp hơn có thể bao gồm hẹp hậu môn hoặc rối loạn kiểm soát đại tiện.

• Vì vậy, quyết định phẫu thuật cần cân bằng giữa mức độ bệnh, ảnh hưởng của triệu chứng, khả năng tái phát và quá trình hồi phục sau mổ.

Chăm sóc đúng cách sau phẫu thuật

1. Dùng thuốc giảm đau và các thuốc khác đúng theo đơn của bác sĩ.

2. Giữ phân mềm bằng chế độ ăn đủ chất xơ, lượng nước phù hợp và thuốc hỗ trợ nếu được kê. Điều này giúp hạn chế rặn và giảm đau khi đại tiện.

3. Chăm sóc vết mổ và vệ sinh hậu môn theo hướng dẫn của cơ sở phẫu thuật. Không tự bôi thuốc, thảo dược hoặc dung dịch sát khuẩn lên vết mổ nếu chưa được hướng dẫn.

4. Tái khám đúng lịch và liên hệ cơ sở điều trị nếu xuất hiện chảy máu nhiều, đau tăng bất thường, sốt, khó tiểu hoặc các dấu hiệu đáng lo khác.

Không nhầm cắt trĩ với phương pháp Longo

• Cắt trĩ và phẫu thuật Longo (stapled hemorrhoidopexy) là hai kỹ thuật khác nhau. Longo sử dụng dụng cụ khâu vòng để xử lý mô niêm mạc phía trên đường lược, kéo mô trĩ nội sa trở lại vị trí và làm gián đoạn một phần nguồn máu nuôi búi trĩ.

• Phương pháp Longo không xử lý trực tiếp trĩ ngoại, vì vậy không phù hợp để thay thế cắt trĩ trong mọi trường hợp.

• Longo từng được chú ý vì có thể ít đau và phục hồi nhanh hơn trong giai đoạn đầu so với cắt trĩ truyền thống. Tuy nhiên, lợi ích ngắn hạn phải được cân nhắc với kết quả lâu dài.

• Hướng dẫn ASCRS 2024 không khuyến nghị Longo thường quy như lựa chọn phẫu thuật đầu tay cho trĩ nội do hiệu quả có giới hạn và hồ sơ nguy cơ đáng lưu ý.

Longo có nguy cơ tái phát cao hơn cắt trĩ

• Một tổng quan Cochrane được ASCRS dẫn lại, gồm 12 thử nghiệm với 955 bệnh nhân, cho thấy người được phẫu thuật Longo có khả năng tái phát trĩ cao hơn đáng kể so với cắt trĩ (OR 3,22; KTC 95%: 1,59–6,51).

• Người thực hiện Longo cũng có nguy cơ xuất hiện sa trĩ có triệu chứng về sau cao hơn (13 nghiên cứu, 1.191 bệnh nhân; OR 2,65; KTC 95%: 1,45–4,85).

• Một thử nghiệm ngẫu nhiên lớn gồm 777 bệnh nhân cũng ghi nhận Longo ít đau và có chất lượng cuộc sống tốt hơn trong khoảng 6 tuần đầu, nhưng nhóm cắt trĩ có ít triệu chứng tái phát hơn và chất lượng cuộc sống tốt hơn ở thời điểm 24 tháng.

• Do đó, không nên lựa chọn phương pháp phẫu thuật chỉ dựa trên tiêu chí “ít đau hơn”. Nguy cơ tái phát, loại trĩ, mức độ sa và kết quả lâu dài đều cần được cân nhắc.

Chảy máu dai dẳng cần xác định nguyên nhân trước

• Nếu đang tìm cách cầm máu trĩ nhưng máu vẫn xuất hiện nhiều lần, không nên tự quyết định rằng phẫu thuật cắt trĩ là bước tiếp theo.

• Chảy máu trực tràng không phải lúc nào cũng xuất phát từ bệnh trĩ. Bác sĩ có thể cần khám hậu môn – trực tràng và trong một số trường hợp chỉ định nội soi để loại trừ nguyên nhân khác.

• Với trĩ nội chảy máu nhưng chưa đến mức cần phẫu thuật, các thủ thuật ngoại trú như thắt vòng cao su, tiêm xơ hoặc quang đông hồng ngoại có thể được cân nhắc. Theo ASCRS, thắt vòng cao su thường được xem là thủ thuật ngoại trú hiệu quả nhất đối với nhóm bệnh nhân phù hợp.

• Vì vậy, câu trả lời cho trĩ chảy máu làm sao để hết phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ bệnh: trường hợp nhẹ ưu tiên điều trị bảo tồn, trường hợp phù hợp có thể thực hiện thủ thuật ngoại trú, còn phẫu thuật dành cho những chỉ định cụ thể.

Lưu ý 2: Thắt vòng cao su điều trị trĩ nội

Thắt vòng cao su phù hợp với một số trường hợp trĩ nội

1. Thắt vòng cao su (rubber band ligation – RBL) là thủ thuật ngoại trú được sử dụng để điều trị trĩ nội chảy máu hoặc sa búi trĩ.

2. Theo hướng dẫn ASCRS 2024, phần lớn người bệnh trĩ nội có triệu chứng độ I–II và một số trường hợp độ III không đáp ứng điều trị bảo tồn có thể được điều trị hiệu quả bằng các thủ thuật tại phòng khám; trong nhóm này, thắt vòng cao su được xem là phương pháp ngoại trú hiệu quả nhất.

3. Đây không phải phương pháp dành cho trĩ ngoại. Bác sĩ cần khám và xác định loại cũng như mức độ bệnh trước khi quyết định có phù hợp với thủ thuật hay không.

4. Nếu đang tìm cách cầm máu trĩ, không nên tự mua dụng cụ hoặc dây thun để thực hiện tại nhà. NIDDK nhấn mạnh thắt vòng cao su chỉ nên được thực hiện bởi bác sĩ.

Bác sĩ đặt vòng vào phía trên đường lược

• Bác sĩ thường quan sát ống hậu môn bằng ống soi hậu môn (anoscope), sau đó đưa dụng cụ thắt đến vị trí búi trĩ cần điều trị.

• Một vòng đàn hồi nhỏ được đặt vào gốc búi trĩ nội, phía trên đường lược. Vị trí này rất quan trọng vì vùng phía dưới đường lược nhạy cảm với đau hơn.

• Vòng thắt làm gián đoạn nguồn máu đến phần mô trĩ bị thắt. Mô này sau đó hoại tử, teo lại và bong ra.

• Mô sẹo hình thành tại vị trí điều trị giúp cố định niêm mạc vào lớp mô bên dưới, qua đó góp phần giảm sa búi trĩ. NIDDK cho biết phần búi trĩ được thắt thường teo và bong trong khoảng 1 tuần.

Có thể khó chịu sau khi thắt trĩ

• Sau thủ thuật, người bệnh có thể cảm thấy căng tức, khó chịu hoặc đau nhẹ ở vùng hậu môn. Mức độ triệu chứng khác nhau giữa từng người.

• Có thể ngâm vùng hậu môn trong nước ấm để hỗ trợ giảm đau. Thuốc giảm đau hoặc các biện pháp chăm sóc khác nên sử dụng theo hướng dẫn của bác sĩ.

• Không nên tự bôi nhiều loại thuốc hoặc thảo dược lên vùng hậu môn sau thủ thuật nếu bác sĩ chưa hướng dẫn.

• Tiếp tục giữ phân mềm bằng chế độ ăn giàu chất xơ, uống lượng nước phù hợp, tránh rặn và hạn chế ngồi toilet kéo dài để giảm sang chấn khi đại tiện.

Chảy máu nhẹ có thể xuất hiện khi mô bong

• Một lượng máu nhỏ có thể xuất hiện trong quá trình vùng mô được thắt bong ra. Tuy nhiên, không nên xem mọi mức độ chảy máu sau thủ thuật là bình thường.

• ASCRS ghi nhận chảy máu nặng là biến chứng hiếm, khoảng 1%. Thời điểm cần đặc biệt lưu ý là khoảng 10–14 ngày sau thắt, khi vòng và phần niêm mạc bị thắt bong ra, để lại một vết loét có thể gây xuất huyết.

• Nếu chảy máu nhiều, liên tục, xuất hiện cục máu lớn, chóng mặt, choáng hoặc cảm thấy yếu bất thường, cần liên hệ cơ sở điều trị hoặc được đánh giá y tế ngay.

Báo bác sĩ nếu đang dùng thuốc chống đông

• Trước thủ thuật, cần cung cấp đầy đủ danh sách thuốc đang sử dụng, đặc biệt là thuốc chống đông và thuốc kháng kết tập tiểu cầu.

• Một số bằng chứng cho thấy các thuốc này có thể làm tăng nguy cơ chảy máu đáng kể sau thắt vòng, mặc dù dữ liệu hiện tại chưa hoàn toàn thống nhất.

• Không được tự ý ngừng thuốc chống đông hoặc kháng kết tập tiểu cầu. Bác sĩ phải cân nhắc nguy cơ chảy máu với nguy cơ hình thành huyết khối trước khi quyết định có cần điều chỉnh thuốc hay lựa chọn phương pháp khác.

Đau dữ dội hoặc sốt sau thắt cần chú ý

• Các biến chứng nghiêm trọng sau RBL hiếm gặp nhưng có thể xảy ra. Cần liên hệ bác sĩ ngay nếu xuất hiện đau hậu môn dữ dội hoặc tăng nhanh, sốt, khó tiểu hoặc chảy máu nhiều sau thủ thuật.

• Đặc biệt, đau tăng dần kèm sốt và bí tiểu sau thắt vòng có thể gợi ý biến chứng nhiễm trùng nghiêm trọng và cần được đánh giá khẩn cấp.

Thắt vòng có thể giúp kiểm soát trĩ chảy máu

• Với người phù hợp, RBL là một lựa chọn quan trọng khi trĩ chảy máu hoặc sa không cải thiện đầy đủ bằng điều chỉnh chế độ ăn và thói quen đại tiện.

• So với phẫu thuật cắt trĩ, RBL ít xâm lấn hơn. Tổng quan Cochrane được ASCRS dẫn lại cho thấy cắt trĩ gây đau và biến chứng nhiều hơn RBL, mặc dù phẫu thuật vẫn có vai trò ở bệnh trĩ nặng hoặc không phù hợp với thủ thuật ngoại trú.

• Nếu đang thắc mắc trĩ chảy máu làm sao để hết hoặc bị chảy máu trĩ phải làm sao, việc lựa chọn RBL cần dựa trên khám trực tiếp. Chảy máu trực tràng không nên tự động quy cho bệnh trĩ vì các bệnh lý đại trực tràng khác cũng có thể gây triệu chứng tương tự.

Lưu ý 3: Tiêm xơ điều trị trĩ nội

Tiêm xơ là thủ thuật dành cho trĩ nội

1. Tiêm xơ (sclerotherapy) là một thủ thuật ngoại trú có thể được bác sĩ sử dụng để điều trị trĩ nội có triệu chứng, đặc biệt ở những trường hợp chảy máu phù hợp với phương pháp này.

2. Theo ASCRS 2024, phần lớn bệnh nhân trĩ nội độ I–II và một số trường hợp độ III không cải thiện với điều trị bảo tồn có thể được điều trị bằng các thủ thuật tại phòng khám, bao gồm tiêm xơ.

3. Đây không phải phương pháp người bệnh có thể tự thực hiện để cầm máu trĩ tại nhà. Trước thủ thuật, bác sĩ cần xác nhận nguồn chảy máu và đánh giá loại cũng như mức độ bệnh trĩ.

Bác sĩ tiêm chất gây xơ vào mô trĩ

• Bác sĩ có thể sử dụng ống soi hậu môn (anoscope) để quan sát vùng hậu môn và phần thấp của trực tràng, sau đó đưa kim đến vị trí cần điều trị.

• Chất gây xơ được tiêm tại chỗ sẽ tạo phản ứng viêm và xơ hóa mô trĩ. Quá trình hình thành mô sẹo giúp cố định niêm mạc vào lớp dưới niêm mạc và góp phần làm giảm triệu chứng.

• NIDDK giải thích đơn giản hơn rằng mô sẹo hình thành sau tiêm làm giảm nguồn máu đến búi trĩ và thường khiến búi trĩ co nhỏ lại.

• Vì vậy, nội dung gốc nói thuốc tiêm chỉ “làm các tĩnh mạch co lại” chưa mô tả chính xác cơ chế của thủ thuật.

Có nhiều loại chất gây xơ khác nhau

• ASCRS ghi nhận phenol 5% trong dầu hạnh nhân hoặc dầu thực vật là chất gây xơ đã được sử dụng trong nhiều thập kỷ.

• Những lựa chọn khác được đề cập trong hướng dẫn hiện hành gồm sodium tetradecyl sulfate, polidocanol dạng bọt (polidocanol foam) và hỗn hợp aluminum potassium sulfate với tannic acid.

• Không cần đưa danh sách hóa chất thành hướng dẫn để người đọc tự lựa chọn. Loại thuốc, nồng độ, lượng tiêm và kỹ thuật thực hiện phải do bác sĩ quyết định.

Tiêm xơ có thể kiểm soát trĩ chảy máu

• Tổng quan hệ thống năm 2017 gồm 5 thử nghiệm ngẫu nhiên với 412 bệnh nhân được ASCRS dẫn lại cho thấy tiêm xơ giúp hết chảy máu ở khoảng 69–88% bệnh nhân trĩ độ I.

• Trong cùng tổng quan, tình trạng sa ở trĩ độ II được giải quyết ở khoảng 90–100% bệnh nhân. Tuy nhiên, chảy máu tái phát được ghi nhận ở khoảng 1,5–29%, cho thấy thủ thuật không bảo đảm bệnh sẽ khỏi vĩnh viễn.

• Do đó, với câu hỏi trĩ chảy máu làm sao để hết, tiêm xơ có thể là một lựa chọn hiệu quả ở bệnh nhân phù hợp nhưng cần được bác sĩ chỉ định sau khi đánh giá.

Tiêm xơ vẫn có thể gây đau hoặc chảy máu

• Tiêm xơ là thủ thuật ít xâm lấn nhưng không hoàn toàn không có tác dụng phụ.

• Tổng quan được ASCRS dẫn lại ghi nhận đau sau thủ thuật ở khoảng 24–49% bệnh nhân và chảy máu sau thủ thuật ở khoảng 0,9–6%.

• Các biến chứng nghiêm trọng ít gặp hơn nhưng vẫn có thể xảy ra. Vì vậy, người bệnh nên tuân thủ hướng dẫn theo dõi và chăm sóc của cơ sở thực hiện thủ thuật.

• Nếu sau tiêm xuất hiện chảy máu nhiều hoặc kéo dài, đau dữ dội hoặc tăng nhanh, sốt, khó tiểu hay những triệu chứng toàn thân bất thường, cần liên hệ cơ sở điều trị để được đánh giá.

Tiêm xơ không phải lúc nào cũng kém thắt vòng

• Nội dung gốc khẳng định tiêm xơ “kém hiệu quả hơn thắt vòng cao su”. Nhận định này cần được diễn giải thận trọng hơn.

• Các phân tích trước đây cho thấy thắt vòng cao su (RBL) có đáp ứng điều trị tốt hơn tiêm xơ nói chung và bệnh nhân tiêm xơ có khả năng cần điều trị bổ sung cao hơn. Vì vậy, ASCRS vẫn xem RBL là thủ thuật ngoại trú hiệu quả nhất nói chung.

• Tuy nhiên, kỹ thuật tiêm xơ hiện nay không chỉ gồm các phương pháp cũ. Một thử nghiệm ngẫu nhiên trên 120 bệnh nhân trĩ độ I–III so sánh polidocanol foam sclerotherapy (PFS) với RBL ghi nhận tỷ lệ thành công lần lượt là 93,3% và 85%, khác biệt không có ý nghĩa thống kê.

• Trong nghiên cứu này, nhóm PFS còn có tỷ lệ tái phát thấp hơn (16,1% so với 41,2%) và ít biến chứng hơn (10% so với 30%). Tuy nhiên, đây là một thử nghiệm đơn trung tâm, không làm mất đi toàn bộ bằng chứng trước đó ủng hộ RBL.

• Vì vậy, không nên kết luận đơn giản rằng một phương pháp luôn tốt hơn phương pháp còn lại. Loại trĩ, mức độ sa, chảy máu, thuốc đang sử dụng, kinh nghiệm của bác sĩ và loại chất gây xơ đều ảnh hưởng đến lựa chọn điều trị.

Báo bác sĩ về thuốc chống đông trước thủ thuật

• Nếu đang sử dụng thuốc chống đông hoặc thuốc kháng kết tập tiểu cầu, người bệnh cần thông báo cho bác sĩ trước khi thực hiện thủ thuật vì các thuốc này có thể ảnh hưởng đến nguy cơ chảy máu.

• Không tự ý ngừng aspirin, thuốc chống đông hoặc thuốc kháng kết tập tiểu cầu để chuẩn bị tiêm xơ. Việc điều chỉnh thuốc phải dựa trên cân bằng giữa nguy cơ chảy máu và nguy cơ huyết khối của từng bệnh nhân.

Xác định đúng nguồn chảy máu trước khi tiêm xơ

• Nếu bị chảy máu trĩ phải làm sao, bước quan trọng là xác định máu thực sự xuất phát từ bệnh trĩ. Máu đỏ tươi trên giấy vệ sinh, phân hoặc trong bồn cầu có thể gặp ở trĩ nội, nhưng không phải mọi trường hợp chảy máu trực tràng đều do trĩ.

• Các bệnh như Crohn, viêm loét đại tràng và ung thư đại trực tràng cũng có thể gây chảy máu trực tràng. Vì vậy, không nên dùng thủ thuật cầm máu trĩ để trì hoãn việc đánh giá một tình trạng chảy máu chưa rõ nguyên nhân.

• Khi đã xác định đúng là trĩ nội có triệu chứng, bác sĩ sẽ cân nhắc giữa điều trị bảo tồn, thắt vòng cao su, tiêm xơ, quang đông hồng ngoại hoặc phương pháp khác tùy mức độ bệnh và đặc điểm của từng người.

Lưu ý 4: Quang đông điều trị trĩ nội

Quang đông hồng ngoại là thủ thuật điều trị trĩ nội

1. Quang đông hồng ngoại (infrared coagulation – IRC) là một thủ thuật ngoại trú có thể được sử dụng để điều trị trĩ nội có triệu chứng, đặc biệt ở những bệnh nhân phù hợp sau khi điều trị bảo tồn chưa mang lại hiệu quả mong muốn.

2. Theo ASCRS 2024, phần lớn bệnh nhân trĩ nội độ I–II và một số trường hợp độ III không đáp ứng điều trị bảo tồn có thể được điều trị bằng các thủ thuật tại phòng khám như thắt vòng cao su, tiêm xơ hoặc IRC.

3. IRC không phải phương pháp dành cho mọi trường hợp trĩ chảy máu. Bác sĩ cần xác định loại trĩ, mức độ sa và nguồn gây chảy máu trước khi lựa chọn thủ thuật.

Năng lượng hồng ngoại tạo vùng đông mô có kiểm soát

• Khi thực hiện IRC, bác sĩ đưa đầu dò đến vùng phía trên búi trĩ nội và truyền năng lượng hồng ngoại trong thời gian ngắn.

• Năng lượng này tạo ra một vùng đông mô và hoại tử có kiểm soát, sau đó hình thành mô sẹo. Quá trình này giúp cố định niêm mạc và làm giảm nguồn máu đến búi trĩ.

• NIDDK mô tả quang đông hồng ngoại là phương pháp sử dụng một dụng cụ chiếu ánh sáng hồng ngoại vào búi trĩ nội; nhiệt tạo ra mô sẹo, làm giảm nguồn máu và thường khiến búi trĩ co lại.

• Vì vậy, mô tả trong nội dung gốc rằng bác sĩ “dùng laser hồng ngoại để đông các tĩnh mạch” chưa chính xác. Infrared coagulation không đồng nghĩa với điều trị laser.

Không nên gộp IRC với radiofrequency

• Radiofrequency, điện đông (electrocoagulation) và IRC đều sử dụng năng lượng để tác động lên mô nhưng không phải cùng một kỹ thuật.

• NIDDK liệt kê riêng IRC và electrocoagulation trong các thủ thuật điều trị trĩ nội. Với electrocoagulation, dòng điện được đưa vào búi trĩ nội để tạo mô sẹo và làm giảm nguồn máu đến búi trĩ.

• Do đó, không nên hướng dẫn người đọc rằng IRC gồm hai lựa chọn “laser hoặc radio”. Khi viết về IRC, chỉ cần giải thích nguyên lý của năng lượng hồng ngoại; các phương pháp năng lượng khác nên được trình bày riêng nếu cần.

IRC có thể giúp kiểm soát chảy máu

• Tổng quan hệ thống được ASCRS 2024 dẫn lại gồm 9 thử nghiệm ngẫu nhiên với 2.202 bệnh nhân cho thấy IRC giúp giải quyết tình trạng chảy máu ở khoảng 78% bệnh nhân trĩ độ I, 52% ở độ II và 22% ở độ III.

• Những con số này cho thấy hiệu quả có xu hướng giảm khi mức độ bệnh tăng lên. Vì vậy, IRC thường phù hợp hơn với bệnh trĩ nội giai đoạn sớm so với các trường hợp sa trĩ tiến triển.

• Nếu đang tìm hiểu trĩ chảy máu làm sao để hết, IRC có thể là một lựa chọn ở bệnh nhân phù hợp nhưng không phải phương pháp bảo đảm hết chảy máu cho tất cả mọi người.

Có thể đau hoặc chảy máu sau thủ thuật

• Trong tổng quan được ASCRS dẫn lại, đau sau IRC được báo cáo ở khoảng 16–100% bệnh nhân, trong khi chảy máu sau thủ thuật được ghi nhận ở khoảng 15–44%. Mức dao động lớn phản ánh sự khác biệt giữa các nghiên cứu và cách đánh giá biến cố.

• Người bệnh nên tuân thủ hướng dẫn chăm sóc sau thủ thuật, giữ phân mềm, tránh rặn và không ngồi toilet kéo dài.

• Nếu xuất hiện chảy máu nhiều hoặc kéo dài, đau dữ dội hoặc tăng dần, sốt, chóng mặt, choáng hay những triệu chứng bất thường khác, cần liên hệ cơ sở điều trị để được đánh giá.

Thắt vòng thường hiệu quả hơn về lâu dài

• Nội dung gốc cho rằng IRC dễ tái phát hơn thắt vòng cao su (RBL). Nhận định này có cơ sở nhưng cần diễn đạt chính xác hơn.

• Một thử nghiệm ngẫu nhiên so sánh IRC và RBL ghi nhận hiệu quả kiểm soát triệu chứng tương tự nhau, nhưng đau sau điều trị nhiều hơn ở nhóm RBL.

• Tuy nhiên, một phân tích gộp năm 2022 cho thấy RBL có hiệu quả điều trị tốt hơn IRC, trong khi người thực hiện RBL lại đau nhiều hơn sau thủ thuật.

• ASCRS 2024 vì vậy vẫn xem thắt vòng cao su là thủ thuật ngoại trú hiệu quả nhất đối với những bệnh nhân phù hợp, dù IRC có thể mang lại lợi thế về mức độ đau trong một số trường hợp.

Lựa chọn thủ thuật dựa trên mức độ bệnh

1. Trĩ nội nhẹ nên bắt đầu bằng tăng chất xơ, giữ phân mềm, tránh rặn và hạn chế thời gian ngồi toilet.

2. Nếu trĩ chảy máu hoặc sa vẫn tiếp diễn, bác sĩ có thể cân nhắc RBL, tiêm xơ hoặc IRC tùy đặc điểm bệnh.

3. Với bệnh trĩ nặng, sa nhiều, có thành phần trĩ ngoại đáng kể hoặc không đáp ứng với các thủ thuật ngoại trú, có thể cần phương pháp điều trị khác, bao gồm phẫu thuật ở những trường hợp phù hợp.

4. Không nên lựa chọn IRC chỉ vì đây là phương pháp “dùng công nghệ” hoặc được quảng cáo là ít xâm lấn. Hiệu quả và nguy cơ tái phát mới là những yếu tố cần được cân nhắc.

Xác định nguồn chảy máu trước khi quang đông

• Nếu bị chảy máu trĩ phải làm sao, bước đầu tiên vẫn là xác định máu thực sự xuất phát từ bệnh trĩ. Chảy máu trực tràng không nên tự động được quy cho trĩ.

• ASCRS nhấn mạnh chảy máu trực tràng còn có thể liên quan đến ung thư đại trực tràng, bệnh viêm ruột, viêm đại tràng và các bệnh lý đại trực tràng khác.

• Do đó, IRC là một phương pháp điều trị trĩ nội đã được chẩn đoán, không phải thủ thuật cầm máu trĩ để tự lựa chọn khi chưa xác định nguyên nhân chảy máu.

Lưu ý 5: Áp lạnh ít dùng điều trị trĩ

Áp lạnh từng được sử dụng để phá hủy mô trĩ

• Cryotherapy, hay điều trị áp lạnh, là kỹ thuật sử dụng nhiệt độ rất thấp để làm tổn thương và phá hủy mô được điều trị.

• Trong lịch sử điều trị bệnh trĩ, kỹ thuật áp lạnh từng được áp dụng bằng cách đưa đầu dò lạnh tiếp xúc với mô trĩ, khiến mô bị đông lạnh, hoại tử và sau đó bong ra.

• Tuy nhiên, không nên mô tả đây là một phương pháp hiện đại thường được bác sĩ lựa chọn để cầm máu trĩ.

Cryotherapy hiện không phải lựa chọn ngoại trú tiêu chuẩn

1. Hướng dẫn ASCRS 2024 về điều trị bệnh trĩ tập trung vào các thủ thuật ngoại trú như thắt vòng cao su, tiêm xơ và quang đông hồng ngoại đối với bệnh nhân trĩ nội phù hợp.

2. NIDDK cũng liệt kê các phương pháp như thắt vòng cao su, tiêm xơ, quang đông hồng ngoại và điện đông trong nhóm thủ thuật điều trị trĩ nội.

3. Cryotherapy không nằm trong nhóm thủ thuật ngoại trú được các nguồn hướng dẫn hiện hành này nhấn mạnh.

4. Vì vậy, với nội dung sức khỏe dành cho người đọc phổ thông, chuyên gia không khuyến nghị hướng dẫn người bệnh chủ động tìm cryotherapy khi trĩ chảy máu.

Không nên giải thích đơn giản rằng ít dùng vì trĩ dễ tái phát

• Nội dung gốc cho rằng cryotherapy ít được sử dụng vì “búi trĩ thường quay trở lại”. Cách giải thích này quá đơn giản và không phản ánh đầy đủ hạn chế của kỹ thuật.

• Các phương pháp áp lạnh truyền thống từng gặp những bất lợi như đau, tiết dịch, thời gian lành kéo dài và khó kiểm soát chính xác mức độ phá hủy mô.

• Đồng thời, các thủ thuật ngoại trú khác hiện có cơ sở bằng chứng và kinh nghiệm lâm sàng tốt hơn, khiến cryotherapy không còn giữ vai trò nổi bật trong các hướng dẫn điều trị bệnh trĩ hiện đại.

• Do đó, thay vì khẳng định “cryotherapy không được dùng vì tỷ lệ tái phát cao”, chính xác hơn nên nói rằng phương pháp này hiện ít được sử dụng do có nhiều lựa chọn điều trị được nghiên cứu và khuyến nghị tốt hơn.

Ưu tiên những phương pháp có bằng chứng rõ hơn

• Nếu điều trị bảo tồn không kiểm soát được trĩ nội chảy máu hoặc sa, bác sĩ có thể cân nhắc một thủ thuật ngoại trú phù hợp.

• Theo ASCRS 2024, thắt vòng cao su (RBL) được xem là thủ thuật ngoại trú hiệu quả nhất nói chung đối với bệnh nhân phù hợp.

• Tiêm xơ và quang đông hồng ngoại (IRC) cũng là những lựa chọn có cơ sở bằng chứng, với ưu điểm và hạn chế riêng.

• Trường hợp bệnh tiến triển, có trĩ ngoại đáng kể, trĩ hỗn hợp độ III–IV hoặc không đáp ứng với các phương pháp ít xâm lấn có thể cần đánh giá để lựa chọn phương pháp phẫu thuật thích hợp.

Không tự áp lạnh búi trĩ tại nhà

• Cryotherapy y khoa hoàn toàn khác với việc đặt đá hoặc vật đông lạnh trực tiếp lên hậu môn.

• Không được cố đông lạnh búi trĩ tại nhà bằng đá khô, thiết bị làm lạnh hoặc các sản phẩm áp lạnh không được thiết kế cho vùng hậu môn. Nhiệt độ quá thấp có thể gây tổn thương lạnh và hoại tử da.

• Chườm lạnh bên ngoài bằng túi lạnh được bọc vải có thể hỗ trợ giảm đau và sưng tạm thời, nhưng đây là biện pháp làm dịu triệu chứng, không phải cryotherapy phá hủy búi trĩ và không bảo đảm làm ngừng chảy máu.

Chảy máu kéo dài cần được đánh giá

• Nếu đang tìm kiếm trĩ chảy máu làm sao để hết, không nên chuyển từ biện pháp tại nhà sang một thủ thuật chỉ dựa trên thông tin trên mạng.

• Bác sĩ cần xác định chảy máu thực sự do trĩ, đánh giá mức độ bệnh và lựa chọn giữa điều trị bảo tồn, RBL, tiêm xơ, IRC hoặc phẫu thuật khi có chỉ định.

• Đặc biệt, nếu bị chảy máu trĩ phải làm sao nhưng máu xuất hiện thường xuyên, lượng máu tăng hoặc không cải thiện, cần đi khám thay vì tiếp tục thử các phương pháp cầm máu trĩ khác nhau.

• Chảy máu trực tràng không phải lúc nào cũng do trĩ. Các bệnh lý đại trực tràng khác cũng có thể gây chảy máu và cần được loại trừ khi có chỉ định.

Lưu ý 6: Longo điều trị trĩ nội sa

Longo là phẫu thuật dành cho trĩ nội sa

• Phẫu thuật Longo, còn gọi là stapled hemorrhoidopexy (SH), là một phương pháp phẫu thuật có thể được sử dụng cho một số trường hợp trĩ nội sa.

• NIDDK mô tả phương pháp này sử dụng một dụng cụ khâu vòng đặc biệt để loại bỏ một phần mô bên trong và đưa búi trĩ nội bị sa trở lại ống hậu môn.

• Tuy nhiên, Longo không xử lý trực tiếp trĩ ngoại. Vì vậy, phương pháp này không phù hợp với mọi người có bệnh trĩ hoặc mọi trường hợp đang tìm cách cầm máu trĩ.

Longo không đơn giản là “ghim búi trĩ lại”

1. Trong phẫu thuật Longo, bác sĩ sử dụng dụng cụ khâu cắt vòng để cắt một vòng niêm mạc và dưới niêm mạc nằm phía trên đường lược.

2. Khi dụng cụ được kích hoạt, hai mép niêm mạc được nối lại bằng hàng ghim phẫu thuật.

3. Thao tác này kéo các đệm hậu môn bị sa lên vị trí cao hơn và cố định chúng trở lại.

4. Đồng thời, phẫu thuật làm gián đoạn một phần các nhánh động mạch cung cấp máu cho mô trĩ.

5. Vì vậy, nội dung gốc nói Longo “cắt nguồn máu để búi trĩ chết” là chưa chính xác. Mục tiêu chính là đưa mô sa trở lại vị trí và giảm nguồn máu nuôi, chứ không phải thắt búi trĩ để mô hoại tử rồi bong ra như thắt vòng cao su.

Ít đau hơn trong giai đoạn hồi phục sớm

• Một ưu điểm khiến Longo từng được sử dụng rộng rãi là mức độ đau sau mổ có thể thấp hơn so với cắt trĩ kinh điển (excisional hemorrhoidectomy – EH).

• Trong thử nghiệm ngẫu nhiên gồm 777 bệnh nhân được ASCRS dẫn lại, nhóm Longo ít đau hơn và có chất lượng cuộc sống tốt hơn trong 6 tuần đầu sau phẫu thuật so với nhóm cắt trĩ.

• Điều này có thể liên quan đến việc đường khâu cắt được thực hiện phía trên đường lược, nơi có đặc điểm cảm giác khác với vùng da hậu môn.

• Tuy nhiên, ít đau và hồi phục nhanh ban đầu không đồng nghĩa với hiệu quả lâu dài tốt hơn.

Nguy cơ tái phát cao hơn cắt trĩ

• Cũng trong thử nghiệm 777 bệnh nhân, nhóm cắt trĩ có ít triệu chứng tái phát hơn và chất lượng cuộc sống tốt hơn ở thời điểm 24 tháng so với nhóm Longo.

• Tổng quan Cochrane gồm 12 thử nghiệm với 955 bệnh nhân cho thấy người thực hiện Longo có nguy cơ tái phát bệnh trĩ cao hơn đáng kể so với cắt trĩ (OR 3,22; KTC 95%: 1,59–6,51).

• Một phân tích gồm 13 nghiên cứu với 1.191 bệnh nhân cũng ghi nhận nguy cơ sa trĩ có triệu chứng sau Longo cao hơn (OR 2,65; KTC 95%: 1,45–4,85).

• Người thực hiện Longo còn có khả năng phải phẫu thuật bổ sung cao hơn so với cắt trĩ trong phân tích gồm 8 nghiên cứu với 553 bệnh nhân (OR 2,75; KTC 95%: 1,31–5,77).

Longo không còn được khuyến nghị thường quy

• Dựa trên cân bằng giữa lợi ích và nguy cơ, ASCRS 2024 không khuyến nghị stapled hemorrhoidopexy thường quy như phương pháp phẫu thuật đầu tay cho trĩ nội. Đây là khuyến nghị có điều kiện dựa trên bằng chứng chất lượng trung bình.

• Điều này không có nghĩa Longo đã bị loại bỏ hoàn toàn. Ở bệnh nhân được lựa chọn phù hợp, bác sĩ chuyên khoa vẫn có thể cân nhắc phương pháp này sau khi giải thích lợi ích, nguy cơ và các lựa chọn thay thế.

• Khi cân nhắc phẫu thuật, không nên chỉ đặt câu hỏi “phương pháp nào ít đau nhất” mà còn phải xem xét nguy cơ tái phát, biến chứng, loại trĩ và kết quả lâu dài.

Longo có những biến chứng riêng cần cân nhắc

• Ngoài chảy máu, bí tiểu và các biến chứng thường gặp sau phẫu thuật hậu môn – trực tràng, stapled hemorrhoidopexy còn có một số biến chứng đặc hiệu liên quan đến đường khâu vòng và vị trí thực hiện.

• ASCRS lưu ý hồ sơ nguy cơ đáng kể của phương pháp này là một trong những lý do Longo không được khuyến nghị thường quy như lựa chọn phẫu thuật đầu tay.

• Vì vậy, trước phẫu thuật, người bệnh cần được giải thích rõ về lợi ích ngắn hạn và nguy cơ lâu dài thay vì lựa chọn Longo chỉ vì quảng cáo “ít đau, nhanh hồi phục”.

Không phải cứ trĩ chảy máu là cần Longo

• Nếu đang tìm hiểu trĩ chảy máu làm sao để hết, phần lớn trường hợp không bắt đầu bằng phẫu thuật Longo. NIDDK khuyến nghị trước tiên chú trọng chất xơ, giữ phân mềm, tránh rặn và không ngồi toilet kéo dài; trĩ nội chảy máu hoặc sa có thể được điều trị bằng những thủ thuật như thắt vòng cao su, tiêm xơ hoặc quang đông ở bệnh nhân phù hợp.

• Phẫu thuật được cân nhắc khi mức độ bệnh và đặc điểm giải phẫu phù hợp hoặc khi những phương pháp ít xâm lấn không đáp ứng đầy đủ.

• Đặc biệt, nếu bị chảy máu trĩ phải làm sao, cần xác định nguồn chảy máu trước khi lựa chọn thủ thuật. Máu đỏ tươi có thể gặp ở trĩ nội, nhưng chảy máu trực tràng cũng có thể liên quan đến bệnh Crohn, viêm loét đại tràng hoặc ung thư đại trực tràng.

• Do đó, Longo không phải một thủ thuật cầm máu trĩ đơn thuần mà là một phương pháp phẫu thuật dành cho những trường hợp trĩ nội sa được bác sĩ lựa chọn cẩn thận.

Phần 3: Nguyên nhân bị trĩ chảy máu và cách nhận biết

Lưu ý 1: Vì sao bệnh trĩ hình thành?

Bệnh trĩ hình thành khi mô nâng đỡ suy yếu

• Bệnh trĩ liên quan đến sự phì đại và dịch chuyển bất thường của các đệm mạch hậu môn – cấu trúc bình thường gồm mạch máu, mô liên kết và cơ trơn nằm trong ống hậu môn.

• Khi mô nâng đỡ các đệm hậu môn suy yếu hoặc chịu áp lực lặp đi lặp lại, các đệm này có thể giãn, sa xuống và gây những triệu chứng như chảy máu, sa búi trĩ, ngứa hoặc khó chịu.

• Vì vậy, không nên giải thích bệnh trĩ đơn thuần là tình trạng “tĩnh mạch bị tắc và máu không lưu thông”. Cơ chế bệnh phức tạp hơn, liên quan đến mạch máu, mô liên kết và sự dịch chuyển của đệm hậu môn.

Táo bón và rặn làm tăng nguy cơ mắc trĩ

1. Táo bón kéo dài khiến phân cứng và khó đào thải, làm người bệnh có xu hướng phải rặn nhiều hơn.

2. Rặn khi đại tiện và ngồi trên bồn cầu trong thời gian dài là những yếu tố liên quan đến bệnh trĩ.

3. Hướng dẫn ASCRS 2024 dẫn các nghiên cứu cho thấy người mắc trĩ có tỷ lệ táo bón cao hơn đáng kể so với nhóm đối chứng (OR 2,09; KTC 95%: 1,27–3,44).

4. Chính vì vậy, điều chỉnh táo bón, tăng chất xơ và cải thiện thói quen đại tiện là những biện pháp điều trị đầu tay, đồng thời giúp hạn chế trĩ chảy máu tái diễn.

Không ngồi toilet quá lâu

• NIDDK xác định ngồi trên toilet trong thời gian dài là một trong những yếu tố có thể góp phần gây bệnh trĩ.

• Vì vậy, nên tập trung vào việc đại tiện thay vì ngồi lâu để đọc sách hoặc sử dụng điện thoại.

• Nếu chưa thể đi tiêu, không nên tiếp tục ngồi và cố rặn. Việc giảm rặn và rút ngắn thời gian đại tiện giúp hạn chế áp lực không cần thiết lên vùng hậu môn.

• Đây cũng là một phần quan trọng khi tìm hiểu trĩ chảy máu làm sao để hết, bởi chỉ xử lý lượng máu đang thấy mà không thay đổi thói quen đại tiện có thể khiến triệu chứng tiếp tục tái diễn.

Tiêu chảy kéo dài cũng có liên quan đến bệnh trĩ

• Không chỉ táo bón, tiêu chảy mạn tính cũng được NIDDK liệt kê trong các yếu tố có thể gây bệnh trĩ.

• Đi ngoài nhiều lần có thể làm vùng hậu môn liên tục chịu kích thích và sang chấn.

• Vì vậy, nếu rối loạn đại tiện kéo dài – dù là táo bón hay tiêu chảy – cần tìm và điều trị nguyên nhân thay vì chỉ tập trung vào thuốc cầm máu trĩ.

Thai kỳ làm tăng nguy cơ mắc trĩ

• Bệnh trĩ khá thường gặp trong thai kỳ. Khi thai phát triển, áp lực trong vùng bụng và chậu thay đổi, đồng thời thai kỳ cũng thường đi kèm những thay đổi về nhu động ruột và táo bón.

• NIDDK liệt kê mang thai là một yếu tố có thể góp phần hình thành bệnh trĩ.

• Rặn trong quá trình sinh qua đường âm đạo cũng có thể làm các triệu chứng vùng hậu môn xuất hiện hoặc nặng hơn.

• Người mang thai bị chảy máu hậu môn không nên tự mặc định nguyên nhân là trĩ hoặc tự sử dụng thuốc. Cần trao đổi với nhân viên y tế để xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp an toàn trong thai kỳ.

Tuổi càng cao, nguy cơ càng tăng

• NIDDK cho biết các mô nâng đỡ quanh hậu môn có xu hướng suy yếu và giãn ra theo tuổi tác. Đây là một trong những lý do bệnh trĩ trở nên phổ biến hơn khi lớn tuổi.

• Tuy nhiên, bệnh trĩ có thể xuất hiện ở nhiều độ tuổi khác nhau. Tuổi cao là một yếu tố nguy cơ chứ không phải nguyên nhân duy nhất.

• Vì vậy, phòng ngừa vẫn nên tập trung vào những yếu tố có thể thay đổi như táo bón, rặn khi đại tiện, lượng chất xơ và thói quen đi toilet.

Thừa cân có thể liên quan nhưng không phải nguyên nhân duy nhất

• Một số nghiên cứu quan sát ghi nhận mối liên hệ giữa BMI cao/béo phì và bệnh trĩ, nhưng mức độ liên quan không đồng nhất giữa các nghiên cứu.

• Vì vậy, không nên khẳng định đơn giản rằng “người thừa cân sẽ dễ mắc trĩ” mà không xét đến các yếu tố khác như táo bón, chế độ ăn, thai kỳ, tuổi và thói quen đại tiện.

• Duy trì cân nặng phù hợp và vận động thường xuyên vẫn có lợi cho sức khỏe tổng thể và có thể hỗ trợ kiểm soát táo bón.

Trĩ nội và trĩ ngoại khác nhau

• Trĩ nội hình thành phía trên đường lược trong ống hậu môn. Một biểu hiện điển hình là chảy máu đỏ tươi, thường không đau khi đại tiện. Máu có thể xuất hiện trên giấy vệ sinh, trên bề mặt phân hoặc trong bồn cầu.

• Trĩ nội có thể sa ra ngoài. Khi sa nhiều, nghẹt hoặc xuất hiện biến chứng, người bệnh vẫn có thể cảm thấy đau và khó chịu. Vì vậy, nói rằng “trĩ nội luôn không đau” là không chính xác.

• Trĩ ngoại hình thành dưới lớp da quanh hậu môn. Trĩ ngoại không nhất thiết lúc nào cũng gây đau.

• Khi hình thành huyết khối trong trĩ ngoại, người bệnh có thể xuất hiện một khối đau, sưng và nhạy cảm rõ rệt quanh hậu môn.

Trĩ chảy máu không có nghĩa búi trĩ bị “vỡ”

• Nội dung gốc cho rằng cả trĩ nội và trĩ ngoại đều chảy máu “nếu chúng bị vỡ”. Đây không phải cách mô tả chính xác về mặt y khoa.

• Với trĩ nội, chảy máu đỏ tươi thường xảy ra khi bề mặt niêm mạc của mô trĩ bị sang chấn trong quá trình phân đi qua, đặc biệt khi phân cứng hoặc phải rặn.

• Trĩ ngoại có huyết khối đôi khi có thể làm lớp da phía trên bị tổn thương và chảy máu, nhưng đây không phải cơ chế chung của tất cả trường hợp bệnh trĩ.

• Do đó, khi bị chảy máu trĩ phải làm sao, mục tiêu không phải là tìm xem “búi trĩ đã vỡ chưa” mà cần đánh giá nguồn chảy máu, mức độ bệnh và những yếu tố thúc đẩy như táo bón hoặc rặn.

Không phải mọi chảy máu hậu môn đều do trĩ

• Máu đỏ tươi sau đại tiện có thể là triệu chứng của trĩ nội, nhưng chảy máu trực tràng không phải lúc nào cũng do bệnh trĩ.

• NIDDK lưu ý chảy máu trực tràng cũng có thể xuất hiện trong bệnh Crohn, viêm loét đại tràng và ung thư đại trực tràng.

• Vì vậy, nếu chảy máu tái diễn, không cải thiện sau khoảng một tuần chăm sóc tại nhà hoặc chưa từng được chẩn đoán rõ nguyên nhân, nên đi khám thay vì tiếp tục tự cầm máu trĩ.

• Nếu chảy máu nhiều hoặc liên tục, kèm chóng mặt, choáng, ngất, đau dữ dội hoặc các biểu hiện bất thường khác, cần được đánh giá y tế sớm.

Lưu ý 2: Dấu hiệu nhận biết bệnh trĩ

Triệu chứng phụ thuộc vào loại trĩ

• Bệnh trĩ có thể gây chảy máu, ngứa, khó chịu, sưng hoặc xuất hiện khối quanh hậu môn, nhưng biểu hiện khác nhau giữa trĩ nội và trĩ ngoại.

• Trĩ nội nằm phía trên đường lược và thường không nhìn thấy từ bên ngoài nếu chưa sa. Một trong những biểu hiện thường gặp nhất là chảy máu đỏ tươi khi đại tiện.

• Trĩ ngoại hình thành dưới da quanh hậu môn. Nếu xuất hiện huyết khối, người bệnh có thể thấy một khối sưng đau rõ rệt ở vùng hậu môn.

• Vì vậy, không nên sử dụng một danh sách triệu chứng chung để tự xác định mình mắc trĩ nội hay trĩ ngoại.

Máu đỏ tươi có thể là dấu hiệu của trĩ nội

1. Trĩ nội có thể gây chảy máu đỏ tươi, thường không đau, trong hoặc sau khi đại tiện.

2. Máu có thể xuất hiện trên giấy vệ sinh, thành những vệt trên phân hoặc trong bồn cầu.

3. Lượng máu có thể ít, nhưng không nên khẳng định rằng bệnh trĩ “sẽ không chảy nhiều máu”. Mức độ chảy máu khác nhau giữa từng người và chảy máu đáng kể cần được đánh giá.

4. Nếu đang tìm cách cầm máu trĩ, điều quan trọng trước tiên là xác nhận máu thực sự xuất phát từ bệnh trĩ.

Trĩ nội có thể sa ra ngoài hậu môn

• Khi tiến triển, trĩ nội có thể sa xuống ống hậu môn hoặc lòi ra ngoài hậu môn, đặc biệt trong lúc đại tiện.

• Búi trĩ sa có thể tự co trở lại, cần dùng tay đẩy vào hoặc không thể đẩy vào tùy mức độ bệnh.

• Trĩ nội không biến chứng thường ít đau vì nằm ở vùng có cảm giác đau khác với da quanh hậu môn. Tuy nhiên, trĩ nội sa và nghẹt có thể gây đau đáng kể.

• Do đó, nhận định “trĩ nội luôn không đau” là không chính xác.

Ngứa và kích ứng quanh hậu môn

• Ngứa hậu môn hoặc kích ứng da quanh hậu môn có thể xuất hiện ở người mắc bệnh trĩ.

• Triệu chứng có thể liên quan đến dịch nhầy, độ ẩm, vệ sinh nhiều lần hoặc kích ứng vùng da quanh hậu môn.

• Không nên gãi mạnh vì có thể làm da bị trầy xước và khiến cảm giác khó chịu tăng lên.

• Ngứa hậu môn cũng có nhiều nguyên nhân khác ngoài bệnh trĩ, vì vậy ngứa đơn độc không đủ để chẩn đoán trĩ.

Đau không phải triệu chứng điển hình của trĩ nội đơn thuần

• Trĩ nội thường gây chảy máu hoặc sa hơn là đau.

• Nếu đau hậu môn rõ rệt, bác sĩ có thể cần xem xét trĩ ngoại huyết khối, nứt hậu môn, áp xe quanh hậu môn hoặc những nguyên nhân khác.

• Đặc biệt, đau dữ dội xuất hiện đột ngột kèm một khối sưng cạnh hậu môn có thể gặp khi trĩ ngoại hình thành huyết khối.

• Vì vậy, không nên mặc định mọi cơn đau hậu môn đều do bệnh trĩ.

Khối sưng đau có thể là trĩ ngoại huyết khối

• Trĩ ngoại có thể gây sưng quanh hậu môn.

• Khi hình thành cục máu đông bên trong, người bệnh có thể sờ thấy một khối cứng hoặc nhạy cảm, thường đau rõ rệt.

• Cơn đau do trĩ ngoại huyết khối có thể xuất hiện nhanh và trở nên khá dữ dội.

• Khối quanh hậu môn không phải lúc nào cũng là trĩ, vì vậy nếu khối mới xuất hiện, đau nhiều hoặc có biểu hiện bất thường, nên được bác sĩ kiểm tra.

Có thể xuất hiện dịch nhầy hoặc khó vệ sinh

• Trĩ nội sa có thể đi kèm dịch nhầy, kích ứng hoặc cảm giác khó làm sạch hoàn toàn vùng hậu môn sau khi đại tiện.

• Một số bệnh nhân cũng có thể gặp tình trạng dây bẩn quần lót hoặc khó kiểm soát một lượng nhỏ dịch/phân, đặc biệt khi búi trĩ sa ảnh hưởng đến khả năng đóng kín hậu môn.

• Tuy nhiên, “rò phân” hoặc mất kiểm soát đại tiện thực sự không phải triệu chứng đặc hiệu của bệnh trĩ.

• Nếu thường xuyên không kiểm soát được phân, cần được đánh giá để tìm những nguyên nhân khác thay vì mặc định đây chỉ là bệnh trĩ.

Chảy máu trực tràng cần được xem xét cẩn thận

• Nếu đang thắc mắc trĩ chảy máu làm sao để hết hoặc bị chảy máu trĩ phải làm sao, không nên chẩn đoán bệnh chỉ dựa vào màu máu.

• Máu đỏ tươi có thể gặp ở bệnh trĩ, nhưng chảy máu trực tràng cũng có thể liên quan đến nứt hậu môn, bệnh viêm ruột, polyp, ung thư đại trực tràng và nhiều nguyên nhân khác.

• Vì vậy, chảy máu tái diễn, kéo dài hoặc chưa xác định rõ nguyên nhân cần được bác sĩ đánh giá, đặc biệt khi kèm thay đổi thói quen đại tiện, đau bụng, sụt cân không chủ ý hoặc các triệu chứng bất thường khác.

• Nếu chảy máu nhiều hoặc liên tục, hoặc kèm chóng mặt, choáng, ngất hay yếu rõ rệt, cần được đánh giá y tế khẩn cấp thay vì tiếp tục tự tìm biện pháp cầm máu trĩ tại nhà.

Lưu ý 3: Cách nhận biết khi nghi mắc trĩ

Có thể quan sát vùng hậu môn nhưng không nên tự chẩn đoán

• Nếu thấy sưng, đau hoặc có khối quanh hậu môn, người bệnh có thể quan sát bên ngoài để nhận biết những thay đổi bất thường.

• Trĩ ngoại có thể biểu hiện bằng một hoặc nhiều khối quanh hậu môn. Khi xuất hiện huyết khối, búi trĩ có thể trở nên sưng, cứng, nhạy cảm và đau, đôi khi có màu xanh tím hoặc sẫm hơn vùng da xung quanh.

• Tuy nhiên, chỉ nhìn bằng gương không thể khẳng định khối đó là bệnh trĩ. Nứt hậu môn kèm da thừa, áp xe, tổn thương da và những bệnh lý hậu môn – trực tràng khác có thể tạo biểu hiện tương tự.

• Không nên bóp, chọc, cố làm vỡ hoặc ấn mạnh vào khối để kiểm tra vì có thể làm tăng đau và gây tổn thương mô.

Quan sát máu sau khi đại tiện

1. Trĩ nội thường gây máu đỏ tươi trong hoặc sau khi đại tiện.

2. Máu có thể thấy trên giấy vệ sinh, trên bề mặt phân hoặc trong bồn cầu.

3. Chảy máu do trĩ nội thường không đau, nhưng đặc điểm này không đủ để tự xác nhận nguyên nhân là bệnh trĩ.

4. Nếu đang tìm cách cầm máu trĩ, nên theo dõi lượng máu, số lần xuất hiện và các triệu chứng đi kèm thay vì chỉ dựa vào màu sắc.

Không thể xác định nguồn chảy máu chỉ bằng màu máu

• Máu đỏ tươi thường gợi ý nguồn chảy máu ở đường tiêu hóa dưới, nhưng không đồng nghĩa chắc chắn với bệnh trĩ.

• Nứt hậu môn, viêm trực tràng, bệnh viêm ruột, polyp, ung thư đại trực tràng và nhiều bệnh lý khác cũng có thể gây chảy máu trực tràng.

• Ngược lại, phân đen như hắc ín có thể liên quan đến xuất huyết tiêu hóa trên và cần được đánh giá y tế. Tuy nhiên, màu phân còn có thể thay đổi do thức ăn, sắt, bismuth và một số yếu tố khác.

• Vì vậy, không nên sử dụng quy tắc đơn giản “đỏ tươi = trĩ, đỏ sẫm = chảy máu ở sâu hơn” để tự chẩn đoán.

Trĩ nội thường không thể nhìn thấy tại nhà

• Trĩ nội nằm bên trong ống hậu môn nên thường không thể nhìn thấy bằng gương nếu búi trĩ chưa sa ra ngoài.

• Bác sĩ có thể khám trực tràng và sử dụng ống soi hậu môn (anoscope) để quan sát trực tiếp niêm mạc ống hậu môn và đánh giá trĩ nội.

• NIDDK cho biết anoscopy có thể được sử dụng để chẩn đoán trĩ nội và kiểm tra những vấn đề ở phần dưới trực tràng và ống hậu môn.

• Do đó, không nhìn thấy búi trĩ bên ngoài không có nghĩa là không mắc trĩ nội.

Bác sĩ cần hỏi kỹ về triệu chứng và bệnh sử

• Khi khám vì chảy máu hậu môn, bác sĩ thường hỏi về thời điểm bắt đầu, màu và lượng máu, đau, táo bón, thay đổi thói quen đại tiện, thuốc đang sử dụng và tiền sử bệnh.

• Sau đó có thể tiến hành quan sát vùng hậu môn, thăm trực tràng bằng ngón tay và soi hậu môn tùy trường hợp.

• ASCRS 2024 nhấn mạnh rằng không nên tự động quy chảy máu trực tràng cho bệnh trĩ.

• Ở một số bệnh nhân có chảy máu trực tràng, bác sĩ có thể chỉ định đánh giá đại tràng bằng nội soi dựa trên triệu chứng, tiền sử, yếu tố nguy cơ và kết quả khám.

Không phải ai chảy máu do nghi trĩ cũng cần nội soi đại tràng

• Nội dung gốc đề cập ung thư đại tràng và polyp là những nguyên nhân khác có thể gây chảy máu. Điều này đúng, nhưng không có nghĩa mọi bệnh nhân nghi mắc trĩ đều phải nội soi đại tràng.

• ASCRS khuyến nghị đánh giá toàn bộ đại tràng ở những bệnh nhân có triệu chứng và đặc điểm phù hợp, thay vì nội soi thường quy cho tất cả người mắc trĩ.

• Nội soi có thể được cân nhắc khi không xác định được nguồn chảy máu rõ ràng, có triệu chứng bụng hoặc thay đổi đại tiện đáng chú ý, chảy máu tiếp tục sau khi đã điều trị trĩ, hoặc người bệnh đến tuổi/thuộc nhóm cần tầm soát ung thư đại trực tràng.

• Vì vậy, quyết định nội soi cần dựa trên đánh giá lâm sàng của bác sĩ.

Chảy máu tái diễn nên được kiểm tra

• Nếu bị chảy máu trĩ phải làm sao, không nên chỉ tự kiểm tra bằng gương rồi kết luận mình mắc trĩ.

• NIDDK khuyến nghị đi khám nếu có chảy máu trực tràng hoặc các triệu chứng trĩ vẫn tồn tại sau khoảng 1 tuần chăm sóc tại nhà.

• Nếu đã điều trị trĩ nhưng vẫn tiếp tục chảy máu, cần đánh giá lại nguồn chảy máu thay vì liên tục thay đổi thuốc hoặc biện pháp cầm máu trĩ.

• Chảy máu nhiều hoặc liên tục, chóng mặt, choáng, ngất, yếu rõ rệt hoặc các triệu chứng toàn thân bất thường cần được đánh giá y tế khẩn cấp.

Tự quan sát chỉ là bước phát hiện bất thường

• Người bệnh có thể quan sát khối quanh hậu môn và theo dõi máu sau đại tiện để cung cấp thông tin cho bác sĩ, nhưng không thể xác nhận bệnh trĩ chỉ bằng tự kiểm tra tại nhà.

• Nếu đang băn khoăn trĩ chảy máu làm sao để hết, việc xác định đúng nguyên nhân có ý nghĩa hơn việc cố đoán loại trĩ dựa trên hình dạng búi trĩ hoặc màu máu.

• Khi đã xác định chảy máu thực sự do bệnh trĩ, bác sĩ mới có thể lựa chọn phù hợp giữa thay đổi chế độ ăn và thói quen đại tiện, thuốc hỗ trợ, thủ thuật ngoại trú hoặc phẫu thuật tùy mức độ bệnh.

Lưu ý 4: Trĩ chảy máu khi nào đi khám?

Đi khám nếu triệu chứng không đỡ sau 1 tuần

• Nếu đau, ngứa, sưng hoặc các triệu chứng nghi do trĩ vẫn còn sau khoảng 1 tuần chăm sóc tại nhà, nên đến cơ sở y tế để được kiểm tra. Đây cũng là khuyến nghị của NIDDK.

• Việc chăm sóc tại nhà thường tập trung vào tăng chất xơ, giữ phân mềm, uống đủ nước theo nhu cầu, tránh rặn và không ngồi toilet quá lâu.

• Nếu triệu chứng không cải thiện, bác sĩ có thể cần xác nhận chẩn đoán và đánh giá xem có cần thuốc, thủ thuật ngoại trú hoặc phương pháp điều trị khác hay không.

Chảy máu trực tràng nên được bác sĩ đánh giá

• NIDDK khuyến nghị người có chảy máu trực tràng nên tìm sự trợ giúp của bác sĩ, ngay cả khi nghi ngờ nguyên nhân là bệnh trĩ.

• Trĩ nội thường gây máu đỏ tươi trên giấy vệ sinh, trên phân hoặc trong bồn cầu sau khi đại tiện. Tuy nhiên, chảy máu trực tràng cũng có thể xuất hiện trong bệnh Crohn, viêm loét đại tràng hoặc ung thư đại trực tràng.

• ASCRS 2024 cũng nhấn mạnh rằng không được tự động quy chảy máu trực tràng cho bệnh trĩ. Một số bệnh nhân có triệu chứng cần được đánh giá đại tràng đầy đủ tùy bệnh sử, triệu chứng và kết quả khám.

• Vì vậy, nếu đang băn khoăn bị chảy máu trĩ phải làm sao, bước quan trọng không chỉ là tìm cách ngừng máu mà còn phải xác định đúng nguồn chảy máu.

Đặc biệt chú ý nếu có yếu tố nguy cơ khác

• Việc thăm khám càng quan trọng nếu người bệnh có tiền sử hoặc yếu tố nguy cơ liên quan đến ung thư đại trực tràng, bệnh viêm ruột (IBD) hoặc các bệnh đường tiêu hóa khác có thể gây chảy máu.

• Bác sĩ có thể hỏi về tiền sử cá nhân và gia đình, thuốc đang sử dụng, đặc điểm chảy máu và những triệu chứng tiêu hóa đi kèm. Khám hậu môn – trực tràng, soi hậu môn hoặc các xét nghiệm khác có thể được chỉ định tùy trường hợp.

• Không phải mọi người bị trĩ chảy máu đều cần nội soi đại tràng. ASCRS khuyến nghị đánh giá toàn bộ đại tràng ở những bệnh nhân được lựa chọn phù hợp, thay vì áp dụng thường quy cho tất cả.

Phân đen như hắc ín cần được đánh giá ngay

• Phân đen, dính và giống hắc ín có thể là biểu hiện của xuất huyết tiêu hóa và không phải hình ảnh điển hình của trĩ. NIDDK xếp phân đen hoặc như hắc ín vào nhóm triệu chứng có thể gặp trong xuất huyết tiêu hóa cấp.

• Máu đỏ sẫm hoặc đỏ tươi trộn trong phân cũng có thể xuất hiện trong xuất huyết tiêu hóa. Vì vậy, không nên dùng màu máu để tự xác định chính xác vị trí đang chảy máu.

• Nội dung gốc nói máu đỏ sẫm có thể đồng nghĩa với “chảy máu ở vị trí cao hơn trong ruột” chỉ nên xem là một gợi ý, không phải quy tắc chẩn đoán.

• Nếu phân đen như hắc ín hoặc có biểu hiện xuất huyết tiêu hóa cấp, cần được đánh giá y tế ngay thay vì tự điều trị như trĩ chảy máu.

Chảy máu nhiều kèm chóng mặt có thể là tình trạng cấp cứu

• Không cần cố tự tính chính xác số mililit máu đã mất trước khi quyết định đi khám. Các triệu chứng toàn thân và diễn tiến chảy máu có ý nghĩa quan trọng hơn.

• Xuất huyết tiêu hóa cấp có thể gây chóng mặt, choáng hoặc ngất, mệt mỏi và khó thở. Nếu mất máu nghiêm trọng dẫn đến sốc, người bệnh có thể xuất hiện tim đập nhanh, da nhợt, tay chân lạnh, vã mồ hôi, lú lẫn hoặc mất ý thức.

• Sốc do mất máu là tình trạng đe dọa tính mạng. Khi có những biểu hiện này, cần được cấp cứu ngay.

• Chảy máu đang tăng nhanh, nhiều hoặc liên tục cũng không nên tiếp tục theo dõi và tự cầm máu trĩ tại nhà.

Đau hậu môn dữ dội kèm chảy máu cũng là dấu hiệu cảnh báo

• NIDDK khuyến nghị tìm kiếm chăm sóc y tế ngay khi có đau hậu môn dữ dội kèm chảy máu trực tràng, đặc biệt nếu đồng thời có đau hoặc khó chịu ở bụng, tiêu chảy hay sốt.

• Những biểu hiện này có thể không phù hợp với một đợt trĩ đơn thuần và cần được bác sĩ đánh giá để tìm nguyên nhân.

• Nếu triệu chứng xuất hiện sau một thủ thuật điều trị trĩ như thắt vòng, tiêm xơ hoặc phẫu thuật, cần liên hệ cơ sở đã điều trị hoặc tìm chăm sóc y tế phù hợp.

Không chờ đủ 1 tuần nếu có dấu hiệu nguy hiểm

1. Triệu chứng trĩ nhẹ nhưng không cải thiện sau khoảng 1 tuần: đặt lịch khám.

2. Có chảy máu trực tràng: nên được bác sĩ đánh giá để xác định nguyên nhân.

3. Phân đen như hắc ín hoặc có biểu hiện xuất huyết tiêu hóa cấp: cần được đánh giá y tế ngay.

4. Chảy máu nhiều hoặc tăng nhanh kèm chóng mặt, ngất, khó thở, tim đập nhanh, da nhợt, tay chân lạnh, vã mồ hôi hoặc lú lẫn: cần cấp cứu ngay vì có thể đang mất máu nghiêm trọng.

5. Đau hậu môn dữ dội và chảy máu kèm đau bụng, tiêu chảy hoặc sốt: cần tìm chăm sóc y tế ngay.

Không nên chỉ tập trung vào việc cầm máu

• Khi tìm kiếm trĩ chảy máu làm sao để hết, người bệnh thường muốn biết cách làm máu ngừng nhanh. Tuy nhiên, chảy máu chỉ là một triệu chứng; điều quan trọng hơn là xác định nguyên nhân và mức độ mất máu.

• Bác sĩ có thể kiểm tra dấu hiệu sinh tồn, khám hậu môn – trực tràng và khi cần thực hiện xét nghiệm máu để đánh giá mức độ mất máu hoặc thiếu máu. Nội soi và các xét nghiệm khác có thể được sử dụng để xác định vị trí và nguyên nhân xuất huyết tiêu hóa.

• Vì vậy, nếu cầm máu trĩ tại nhà không hiệu quả hoặc tình trạng chảy máu tái diễn, không nên trì hoãn việc thăm khám chỉ vì trước đây đã từng được chẩn đoán mắc trĩ.

Lưu ý 5: Khám bệnh trĩ gồm những gì?

Bác sĩ bắt đầu bằng hỏi bệnh và quan sát hậu môn

• Khi đi khám vì nghi mắc trĩ hoặc trĩ chảy máu, bác sĩ thường hỏi về thời điểm xuất hiện triệu chứng, lượng và màu máu, đau, ngứa, sa búi trĩ, táo bón, tiêu chảy và thói quen đại tiện.

• Bác sĩ cũng có thể hỏi về thuốc đang sử dụng, tiền sử bệnh tiêu hóa, tiền sử cá nhân và gia đình liên quan đến bệnh đại trực tràng.

• Sau đó, vùng hậu môn được quan sát để tìm trĩ ngoại, búi trĩ nội sa, huyết khối, nứt hậu môn, tổn thương da hoặc những bất thường khác.

• Việc khai thác bệnh sử rất quan trọng vì chảy máu trực tràng không nên tự động được quy cho bệnh trĩ.

Có thể cần thăm trực tràng bằng ngón tay

1. Bác sĩ đeo găng và sử dụng chất bôi trơn trước khi nhẹ nhàng đưa một ngón tay vào trực tràng.

2. Thăm trực tràng bằng ngón tay (digital rectal examination – DRE) giúp đánh giá trương lực cơ thắt và phát hiện một số khối, điểm đau hoặc bất thường trong phạm vi có thể sờ thấy.

3. Bác sĩ cũng có thể kiểm tra xem có máu hoặc bất thường khác hay không.

4. Tuy nhiên, DRE không thể loại trừ tất cả bệnh lý đại trực tràng và cũng không phải phương pháp tốt nhất để quan sát trực tiếp trĩ nội.

Soi hậu môn giúp quan sát trĩ nội

• Khi nghi ngờ trĩ nội, bác sĩ có thể thực hiện soi hậu môn (anoscopy).

• Một ống soi ngắn được đưa nhẹ nhàng qua hậu môn để bác sĩ quan sát niêm mạc ống hậu môn và phần thấp của trực tràng.

• Phương pháp này có thể giúp phát hiện trĩ nội, vị trí chảy máu và những bất thường ở vùng hậu môn – trực tràng thấp.

• NIDDK cho biết bác sĩ có thể sử dụng anoscope hoặc proctoscope để chẩn đoán trĩ nội.

• Vì vậy, nếu bị chảy máu trĩ phải làm sao nhưng không nhìn thấy búi trĩ bên ngoài, soi hậu môn có thể là một phần của quá trình xác định nguyên nhân.

Không phải ai cũng cần xét nghiệm máu ẩn trong phân

• Nội dung gốc đề cập xét nghiệm guaiac (guaiac fecal occult blood test – gFOBT), một phương pháp có thể phát hiện lượng máu rất nhỏ trong phân mà mắt thường không nhìn thấy.

• Tuy nhiên, gFOBT không phải xét nghiệm dùng để xác nhận rằng người bệnh mắc trĩ. Kết quả dương tính chỉ cho thấy có bằng chứng về máu trong mẫu phân và cần được diễn giải trong đúng bối cảnh lâm sàng.

• Nếu người bệnh đã nhìn thấy máu đỏ rõ ràng khi đại tiện, mục tiêu quan trọng là tìm nguồn gây chảy máu, thay vì chỉ chứng minh rằng trong phân có máu.

• Bác sĩ sẽ quyết định có cần xét nghiệm phân, xét nghiệm máu, nội soi hoặc các thăm dò khác dựa trên triệu chứng và yếu tố nguy cơ của từng người.

Không nên tự áp dụng danh sách kiêng thực phẩm trước gFOBT

• Các xét nghiệm tìm máu ẩn trong phân hiện nay không hoàn toàn giống nhau. Guaiac FOBT (gFOBT) dựa trên phản ứng hóa học với hoạt tính peroxidase, trong khi FIT (fecal immunochemical test) sử dụng kháng thể để phát hiện hemoglobin người.

• Một số loại gFOBT truyền thống có thể yêu cầu điều chỉnh chế độ ăn hoặc thuốc trước khi lấy mẫu nhằm hạn chế kết quả nhiễu.

• Tuy nhiên, không nên đưa ra một quy tắc chung rằng tất cả mọi người phải kiêng thịt đỏ, củ cải, củ cải ngựa, dưa lưới hoặc bông cải xanh sống trong 3 ngày trước xét nghiệm.

• Với FIT, nhìn chung không cần những hạn chế về chế độ ăn giống gFOBT.

• Cách an toàn và chính xác nhất là làm theo hướng dẫn của bộ xét nghiệm, phòng xét nghiệm hoặc bác sĩ, thay vì tự kiêng thực phẩm dựa trên một danh sách trên mạng.

Xét nghiệm máu có thể cần thiết nếu chảy máu đáng kể

• Nếu chảy máu nhiều, tái diễn hoặc kéo dài, bác sĩ có thể yêu cầu công thức máu (CBC) để kiểm tra hemoglobin và đánh giá tình trạng thiếu máu.

• Điều này đặc biệt quan trọng nếu người bệnh có mệt mỏi, chóng mặt, khó thở, da nhợt hoặc những biểu hiện gợi ý mất máu.

• Việc xét nghiệm phụ thuộc vào mức độ chảy máu và đánh giá lâm sàng; không phải mọi trường hợp trĩ đều cần xét nghiệm máu.

Một số trường hợp cần đánh giá đại tràng

• ASCRS 2024 nhấn mạnh rằng chảy máu trực tràng không nên tự động được cho là do bệnh trĩ.

• Nếu không xác định được nguồn chảy máu rõ ràng qua khám hậu môn – trực tràng, hoặc người bệnh có những triệu chứng và yếu tố nguy cơ phù hợp, bác sĩ có thể chỉ định đánh giá đại tràng.

• Những yếu tố như thay đổi thói quen đại tiện, triệu chứng ở bụng, chảy máu tiếp tục sau khi đã điều trị trĩ hoặc đến thời điểm cần tầm soát ung thư đại trực tràng có thể ảnh hưởng đến quyết định nội soi.

• Không phải mọi người mắc trĩ đều cần nội soi đại tràng; chỉ định phải được cá thể hóa.

Khám trĩ nhằm xác định nguyên nhân chứ không chỉ tìm búi trĩ

• Khi tìm kiếm trĩ chảy máu làm sao để hết, người bệnh có thể tập trung vào việc tìm một búi trĩ đang chảy máu. Tuy nhiên, mục tiêu của bác sĩ rộng hơn: xác định nguồn chảy máu, loại trĩ, mức độ bệnh và liệu có nguyên nhân khác cần loại trừ hay không.

• Sau khi xác định đúng chẩn đoán, bác sĩ mới cân nhắc điều trị bảo tồn, thắt vòng cao su, tiêm xơ, quang đông hồng ngoại hoặc phẫu thuật tùy từng trường hợp.

• Vì vậy, khám hậu môn – trực tràng không chỉ phục vụ việc lựa chọn cách cầm máu trĩ mà còn giúp tránh bỏ sót những bệnh lý khác có biểu hiện tương tự.

Nguồn tham khảo

1. Hawkins, A. T., Davis, B. R., Bhama, A. R., Fang, S. H., Dawes, A. J., Feingold, D. L., Lightner, A. L., & Paquette, I. M. (2024). The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for the Management of Hemorrhoids. Diseases of the Colon & Rectum, 67(5), 614–623. doi:10.1097/DCR.0000000000003276.
2. Qureshi, W., Hoang, S., Frye, J., & Rao, S. S. C. (2026). AGA Clinical Practice Update on Diagnosis and Treatment of Hemorrhoids: Expert Review. Clinical Gastroenterology and Hepatology, 24(7), 1773–1781. doi:10.1016/j.cgh.2026.04.008.
3. Alonso-Coello, P., Guyatt, G. H., Heels-Ansdell, D., Johanson, J. F., Lopez-Yarto, M., Mills, E., & Zhuo, Q. (2005). Laxatives for the treatment of hemorrhoids. Cochrane Database of Systematic Reviews, (4), CD004649. doi:10.1002/14651858.CD004649.pub2.
4. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (2016). Hemorrhoids. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases, National Institutes of Health.
5. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (2016). Symptoms & Causes of Hemorrhoids. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases, National Institutes of Health.
6. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (2016). Diagnosis of Hemorrhoids. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases, National Institutes of Health.
7. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (2016). Treatment of Hemorrhoids. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases, National Institutes of Health.
8. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (2016). Eating, Diet, & Nutrition for Hemorrhoids. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases, National Institutes of Health.
9. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Gastrointestinal (GI) Bleeding. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases, National Institutes of Health.

Biên tập nội dung: Ashley Wright Nguyen.

Thông tin được tham vấn và kiểm chứng bởi chuyên gia: Joseph Bennett.