Bị buồn nôn nên ăn gì? 5 cách ăn uống chuẩn khoa học khi bị ốm

Bị buồn nôn là tình trạng mà hầu như ai cũng từng gặp ít nhất một lần trong đời. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), các bệnh đường tiêu hóa, cúm, ngộ độc thực phẩm và nhiều tác dụng phụ của thuốc là những nguyên nhân phổ biến khiến hàng triệu người trên thế giới xuất hiện cảm giác buồn nôn và nôn mỗi năm. Khi tình trạng này kéo dài, cơ thể không chỉ mệt mỏi mà còn dễ mất nước, suy nhược và khó hấp thu dinh dưỡng. Nhiều người băn khoăn ăn gì để không bị nôn, làm thế nào để hết buồn nôn nhanh và khi nào cần đi khám để tránh biến chứng.

Trong bài viết này, Tiptory sẽ chia sẻ những cách đơn giản, an toàn và dễ áp dụng giúp bạn hết buồn nôn, giữ thức ăn trong dạ dày tốt hơn, đồng thời gợi ý ăn gì để không bị nôn khi đang bị cúm, rối loạn tiêu hóa, say tàu xe hoặc gặp tác dụng phụ của thuốc. Những hướng dẫn này sẽ giúp bạn giảm khó chịu, bổ sung nước và dinh dưỡng đúng cách để cơ thể phục hồi nhanh hơn.

Phần 1: Bị nôn nên ăn gì? Chế độ ăn lỏng dễ tiêu

Chế độ 1: Ăn đúng cách khi bị buồn nôn

Ưu tiên thực phẩm dễ tiêu để giảm buồn nôn

• Khi bị buồn nôn hoặc vừa nôn, hãy chọn những thực phẩm mềm, ít chất béo và ít chất xơ để dạ dày hoạt động nhẹ nhàng hơn.
• Chế độ ăn BRAT gồm chuối, cơm trắng, sốt táo và bánh mì nướng từng được khuyến nghị giúp người bệnh dễ tiêu hóa và bù lại một phần năng lượng đã mất.
• Tuy nhiên, các nghiên cứu và khuyến cáo hiện nay cho thấy chế độ BRAT chỉ nên áp dụng trong thời gian ngắn. Khi triệu chứng thuyên giảm, bạn nên quay lại chế độ ăn cân bằng để cơ thể được cung cấp đầy đủ protein, vitamin và khoáng chất, từ đó hỗ trợ phục hồi nhanh hơn.
• Nếu đang băn khoăn ăn gì để không bị nôn, hãy bắt đầu với từng khẩu phần nhỏ và tăng dần lượng thức ăn khi dạ dày đã ổn định hơn.

Lựa chọn bánh quy nhạt để giảm kích thích dạ dày

• Các loại bánh quy nhạt như bánh quy mặn, bánh cracker gạo hoặc bánh làm từ bột mì trắng thường dễ tiêu hóa và ít gây áp lực lên hệ tiêu hóa.
• Ăn từng miếng nhỏ, nhai kỹ có thể giúp giảm cảm giác bị buồn nôn và hạn chế nguy cơ nôn trở lại.
• Tránh các loại bánh nhiều bơ, nhiều đường hoặc nhiều gia vị vì chúng có thể khiến dạ dày khó chịu hơn.

Ăn khoai tây luộc khi dạ dày còn nhạy cảm

• Khoai tây luộc là nguồn tinh bột dễ hấp thu, giúp bổ sung năng lượng mà không làm tăng gánh nặng cho hệ tiêu hóa.
• Không nên thêm nhiều bơ, phô mai, kem hoặc gia vị cay trong giai đoạn này vì có thể làm triệu chứng kéo dài.
• Đây là lựa chọn phù hợp nếu bạn muốn hết buồn nôn và duy trì năng lượng trong thời gian hồi phục.

Chọn mì hoặc nui đơn giản, ít gia vị

• Mì sợi, mì trứng, nui hoặc pasta nấu chín mềm, không thêm nước sốt nhiều dầu mỡ là những món ăn khá an toàn khi dạ dày còn yếu.
• Nên ưu tiên các loại mì trắng thay vì ngũ cốc nguyên hạt vì hàm lượng chất xơ thấp hơn, giúp tiêu hóa dễ dàng hơn trong giai đoạn cấp.
• Sau khi triệu chứng cải thiện, bạn có thể dần quay lại chế độ ăn đa dạng và đầy đủ dinh dưỡng.

Bổ sung thạch để dễ hấp thu năng lượng

• Thạch gelatin có thể là lựa chọn nhẹ bụng, dễ nuốt và giúp bổ sung một lượng nhỏ năng lượng khi bạn chưa muốn ăn nhiều.
• Có thể chọn hương vị theo sở thích, nhưng nên ưu tiên loại ít đường nếu cần kiểm soát lượng đường trong khẩu phần.
• Mặc dù thạch có thể giúp bạn cảm thấy dễ chịu hơn, đây không phải là thực phẩm thay thế bữa ăn. Khi hết buồn nôn, hãy sớm quay lại chế độ ăn cân đối với đầy đủ tinh bột, chất đạm, chất béo lành mạnh, rau củ và trái cây để cơ thể phục hồi tốt nhất.

Chế độ 2: Tăng dần thực phẩm khi cơ thể hồi phục

Chuyển sang thực phẩm đa dạng khi dạ dày đã ổn định

• Sau khi bạn đã ăn được các món đơn giản như cháo loãng, nước dùng, cơm trắng, chuối hoặc bánh mì nướng mà không còn nôn, hãy bắt đầu bổ sung những thực phẩm giàu dinh dưỡng hơn.
• Việc tăng dần độ đa dạng của bữa ăn giúp hệ tiêu hóa thích nghi từ từ, giảm nguy cơ bị buồn nôn trở lại và hỗ trợ cơ thể phục hồi nhanh hơn.
• Chỉ nên thêm từng loại thực phẩm mới với lượng nhỏ để theo dõi phản ứng của cơ thể trước khi ăn nhiều hơn.

Ưu tiên thực phẩm mềm, dễ tiêu trong giai đoạn đầu

• Khi đang tìm cách hết buồn nôn, hãy lựa chọn những thực phẩm vừa giàu dinh dưỡng vừa dễ tiêu hóa như:
  • Ngũ cốc ăn sáng ít đường.
  • Trái cây chín mềm như chuối, táo, lê hoặc đu đủ.
  • Rau củ nấu chín như cà rốt, bí đỏ, khoai lang hoặc bí xanh.
  • Thịt gà nạc luộc hoặc hấp.
  • Bơ đậu phộng mịn với lượng vừa phải.
  • Mì hoặc pasta trắng không kèm nước sốt nhiều dầu mỡ.

Ăn từng ít một để giảm áp lực cho dạ dày

• Chia nhỏ bữa ăn thành nhiều lần trong ngày thay vì ăn quá no một lúc.
• Ăn chậm, nhai kỹ và nghỉ vài phút giữa các phần ăn để dạ dày có thời gian tiêu hóa.
• Nếu sau khi ăn xuất hiện cảm giác bị buồn nôn hoặc khó chịu, hãy quay lại các món ăn đơn giản hơn trước khi tiếp tục bổ sung thực phẩm mới.

Tránh thực phẩm gây kích thích trong thời gian hồi phục

• Dù cảm thấy khỏe hơn, bạn vẫn nên hạn chế các món chiên rán, nhiều dầu mỡ, quá cay hoặc quá ngọt trong vài ngày đầu.
• Nếu đang phân vân ăn gì để không bị nôn, hãy ưu tiên các món nấu chín, mềm, ít gia vị và giàu dinh dưỡng. Khi cơ thể dung nạp tốt, bạn có thể quay trở lại chế độ ăn cân bằng với đầy đủ các nhóm thực phẩm để đáp ứng nhu cầu năng lượng và hỗ trợ phục hồi toàn diện.

Chế độ 3: Tránh thực phẩm làm buồn nôn nặng hơn

Hạn chế thực phẩm dễ kích thích dạ dày

• Khi bị buồn nôn hoặc vừa nôn, hệ tiêu hóa thường hoạt động kém hơn bình thường. Việc lựa chọn thực phẩm phù hợp sẽ giúp dạ dày có thời gian hồi phục và giảm nguy cơ nôn tái diễn.
• Trong giai đoạn này, hãy ưu tiên các món ăn mềm, nhạt và dễ tiêu hóa, đồng thời tránh những thực phẩm có thể khiến dạ dày phải làm việc nhiều hơn.
• Nếu đang tìm cách hết buồn nôn, chế độ ăn nhẹ nhàng thường mang lại hiệu quả tốt hơn so với việc cố ăn các món nhiều năng lượng nhưng khó tiêu.

Tránh thực phẩm nhiều dầu mỡ

• Các món chiên, rán hoặc chứa nhiều chất béo làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày, từ đó khiến cảm giác bị buồn nôn kéo dài hoặc trở nên nghiêm trọng hơn.
• Hạn chế các món như gà rán, khoai tây chiên, hamburger, pizza hoặc các món ăn nhanh nhiều dầu mỡ cho đến khi cơ thể hồi phục hoàn toàn.

Không ăn món quá cay hoặc nhiều gia vị

• Ớt, tiêu, cà ri và các loại gia vị cay có thể kích thích niêm mạc dạ dày, làm tăng cảm giác khó chịu và dễ gây nôn.
• Nếu muốn hết buồn nôn nhanh hơn, hãy chọn các món ăn có hương vị thanh đạm, ít gia vị và dễ tiêu hóa.

Cân nhắc tạm thời hạn chế sữa và các sản phẩm từ sữa

• Một số người có thể cảm thấy bị buồn nôn nhiều hơn sau khi uống sữa hoặc ăn sữa chua, phô mai, đặc biệt khi đang bị viêm dạ dày - ruột hoặc tiêu chảy.
• Nếu nhận thấy các thực phẩm từ sữa khiến triệu chứng nặng hơn, hãy tạm ngừng sử dụng trong thời gian ngắn và bổ sung trở lại khi hệ tiêu hóa đã ổn định.

Hạn chế đồ ngọt

• Bánh ngọt, bánh quy nhiều đường, kẹo hoặc các món tráng miệng chứa nhiều đường có thể làm tăng cảm giác đầy bụng và khó chịu ở một số người.
• Nếu đang băn khoăn ăn gì để không bị nôn, nên ưu tiên thực phẩm ít đường và dễ tiêu thay vì các món tráng miệng ngọt.

Tạm thời tránh ngũ cốc nguyên hạt

• Bánh mì nguyên cám, mì nguyên cám hoặc ngũ cốc nguyên hạt chứa nhiều chất xơ, có thể khiến dạ dày đang nhạy cảm phải hoạt động nhiều hơn.
• Trong giai đoạn cấp, hãy ưu tiên cơm trắng, bánh mì trắng hoặc mì trắng. Sau khi hết buồn nôn, bạn có thể bổ sung ngũ cốc nguyên hạt trở lại để tăng lượng chất xơ trong khẩu phần.

Hạn chế các loại hạt và hạt giống

• Hạnh nhân, óc chó, hạt điều, hạt hướng dương, hạt bí và các loại hạt khác đều giàu chất béo và chất xơ, nên có thể khó tiêu khi dạ dày còn yếu.
• Hãy đợi đến khi không còn bị buồn nôn và ăn uống bình thường rồi mới bổ sung các loại hạt vào chế độ ăn để cơ thể hấp thu tốt hơn.

Chế độ 4: Uống đủ nước để giảm buồn nôn

Ưu tiên bù nước ngay khi bị nôn

• Khi bị buồn nôn hoặc nôn nhiều lần, cơ thể có nguy cơ mất nước và chất điện giải rất nhanh. Đây là nguyên nhân khiến bạn mệt mỏi, khô miệng, chóng mặt và hồi phục chậm hơn.
• Trong giai đoạn này, việc bổ sung nước thường quan trọng hơn việc cố gắng ăn nhiều. Sau khi tình trạng ổn định, bạn có thể tăng dần lượng thức ăn phù hợp.
• Nếu đang tìm cách hết buồn nôn, hãy uống từng ngụm nhỏ nhưng đều đặn thay vì uống quá nhiều cùng lúc để tránh kích thích dạ dày.

Chọn các loại đồ uống trong và dễ tiêu

• Những loại đồ uống trong, ít gây kích ứng thường giúp bù nước hiệu quả hơn khi dạ dày còn nhạy cảm. Bạn có thể lựa chọn:
  • Nước lọc.
  • Nước ép trái cây đã lọc bỏ bã.
  • Nước dùng trong từ thịt hoặc rau củ.
  • Trà ấm loãng.
  • Kem que đá hoặc đá viên để ngậm nếu khó uống nước.
• Một số thực phẩm như thạch, chuối hoặc cơm trắng cũng chứa lượng nước nhất định, góp phần hỗ trợ bù nước cho cơ thể.

Bổ sung chất điện giải đúng cách

• Nếu nôn nhiều hoặc kéo dài, ngoài nước, cơ thể còn mất natri, kali và các chất điện giải quan trọng.
• Bạn có thể sử dụng dung dịch bù nước điện giải (ORESOL) theo đúng hướng dẫn pha và liều lượng của nhà sản xuất hoặc theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Một số đồ uống thể thao cũng chứa chất điện giải, nhưng thường có hàm lượng đường khá cao. Nếu sử dụng, nên pha loãng với nước hoặc uống xen kẽ với nước lọc để giảm áp lực lên dạ dày.
• Với trẻ em, nên ưu tiên dung dịch bù nước đường uống được thiết kế riêng cho trẻ thay vì đồ uống thể thao.

Uống từng ngụm nhỏ để hạn chế nôn trở lại

• Nếu uống quá nhanh hoặc quá nhiều trong một lần, dạ dày có thể bị căng và làm cảm giác bị buồn nôn nặng hơn.
• Hãy uống từng ngụm nhỏ sau mỗi 1–2 phút và tăng dần lượng nước khi cơ thể dung nạp tốt.
• Đây là một trong những cách đơn giản nhưng hiệu quả giúp hết buồn nôn, giảm nguy cơ mất nước và hỗ trợ quá trình hồi phục.

Lưu ý khi lựa chọn đồ uống

• Nếu đang băn khoăn ăn gì để không bị nôn hoặc nên uống gì, hãy ưu tiên các loại đồ uống không chứa cồn, không có caffeine và không quá nhiều đường.
• Nếu bạn không thể giữ được bất kỳ chất lỏng nào trong nhiều giờ, có dấu hiệu mất nước nặng như tiểu rất ít, khát dữ dội, lơ mơ hoặc chóng mặt khi đứng lên, hãy đến cơ sở y tế để được đánh giá và điều trị kịp thời.

Chế độ 5: Uống trà gừng hoặc bạc hà giảm buồn nôn

Trà gừng có thể giúp giảm cảm giác buồn nôn

• Nhiều nghiên cứu cho thấy gừng có khả năng hỗ trợ giảm bị buồn nôn do say tàu xe, mang thai, hóa trị hoặc một số rối loạn tiêu hóa.
• Các hoạt chất tự nhiên trong gừng có thể giúp dạ dày làm rỗng nhanh hơn và giảm cảm giác khó chịu ở đường tiêu hóa.
• Nếu muốn hết buồn nôn, bạn có thể uống trà gừng ấm từng ngụm nhỏ, tránh uống quá nóng hoặc quá nhiều trong một lần.

Cách pha trà gừng đơn giản tại nhà

• Thái vài lát gừng tươi, cho vào cốc nước sôi và ngâm khoảng 5–10 phút.
• Có thể sử dụng túi trà gừng nếu không có gừng tươi.
• Uống khi trà còn ấm để giúp dạ dày dễ chịu hơn và đồng thời bổ sung thêm nước cho cơ thể.

Trà bạc hà giúp làm dịu dạ dày

• Một số nghiên cứu cho thấy bạc hà có thể hỗ trợ giảm cảm giác buồn nôn và làm dịu đường tiêu hóa ở một số người.
• Bạn có thể dùng túi trà bạc hà hoặc hãm vài lá bạc hà tươi với nước sôi trong khoảng 5–10 phút.
• Hãy uống từng ngụm nhỏ để theo dõi phản ứng của cơ thể. Nếu cảm thấy dễ chịu hơn, bạn có thể tiếp tục sử dụng với lượng vừa phải.

Gừng tươi cũng là lựa chọn đáng cân nhắc

• Ngoài trà gừng, bạn có thể nhai một lượng nhỏ gừng tươi hoặc sử dụng nước gừng pha loãng nếu phù hợp với khẩu vị.
• Một số loại nước gừng đóng chai hoặc nước ngọt hương gừng có thể mang lại cảm giác dễ chịu. Tuy nhiên, nên ưu tiên sản phẩm chứa gừng thật và hạn chế các loại có quá nhiều đường.
• Nếu đang băn khoăn ăn gì để không bị nôn, gừng có thể là một lựa chọn hỗ trợ tự nhiên, nhưng vẫn nên kết hợp với chế độ ăn nhẹ, dễ tiêu và uống đủ nước để đạt hiệu quả tốt hơn.

Lưu ý khi sử dụng gừng và bạc hà

• Dù gừng và bạc hà có thể giúp hết buồn nôn ở nhiều người, hiệu quả sẽ khác nhau tùy từng nguyên nhân gây buồn nôn.
• Nếu tình trạng bị buồn nôn kéo dài, nôn nhiều, không uống được nước hoặc kèm theo sốt cao, đau bụng dữ dội hay nôn ra máu, bạn nên đến cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị phù hợp.

Chế độ 6: Tránh đồ uống làm buồn nôn nặng hơn

Không uống đồ uống dễ kích thích dạ dày

• Khi bị buồn nôn, việc lựa chọn đồ uống phù hợp quan trọng không kém việc chọn thực phẩm. Một số loại đồ uống có thể kích thích dạ dày, khiến cảm giác khó chịu kéo dài và làm tăng nguy cơ nôn.
• Nếu muốn hết buồn nôn nhanh hơn, hãy ưu tiên nước lọc, nước điện giải theo hướng dẫn, nước dùng trong hoặc trà thảo mộc không chứa caffeine.

Tránh rượu, bia và đồ uống có cồn

• Rượu, bia và các loại đồ uống có cồn có thể kích thích niêm mạc dạ dày, làm tăng tình trạng mất nước và khiến bị buồn nôn trở nên nghiêm trọng hơn.
• Trong thời gian hồi phục, nên tránh hoàn toàn đồ uống có cồn cho đến khi cơ thể khỏe lại.

Hạn chế cà phê và đồ uống chứa caffeine

• Cà phê, trà đặc, nước tăng lực và một số loại nước ngọt chứa caffeine có thể làm tăng tiết axit dạ dày và gây kích thích hệ tiêu hóa.
• Nếu đang cảm thấy bị buồn nôn, những đồ uống này có thể khiến triệu chứng kéo dài hoặc nặng hơn.
• Hãy lựa chọn các loại trà thảo mộc không chứa caffeine hoặc nước ấm để dạ dày được nghỉ ngơi.

Cân nhắc tạm thời không uống sữa

• Sữa và một số đồ uống từ sữa có thể khiến một số người cảm thấy đầy bụng hoặc bị buồn nôn nhiều hơn, đặc biệt khi đang mắc viêm dạ dày - ruột hoặc sau nhiều lần nôn.
• Nếu nhận thấy sữa làm triệu chứng khó chịu hơn, hãy tạm ngừng sử dụng và chỉ bổ sung trở lại khi hệ tiêu hóa đã ổn định.

Không thêm kem hoặc sữa vào trà

• Nếu bạn uống trà gừng hoặc trà bạc hà để hỗ trợ hết buồn nôn, nên uống nguyên chất hoặc pha loãng với nước.
• Tránh thêm kem béo hoặc sữa vào trà vì chất béo trong các sản phẩm này có thể khiến dạ dày phải làm việc nhiều hơn và làm tăng cảm giác khó chịu.

Kết hợp đồ uống phù hợp với chế độ ăn nhẹ

• Bên cạnh việc lựa chọn đồ uống, nếu đang băn khoăn ăn gì để không bị nôn, hãy kết hợp với các thực phẩm mềm, ít dầu mỡ và dễ tiêu hóa như cháo, cơm trắng, chuối hoặc bánh mì nướng.
• Việc duy trì đủ nước cùng chế độ ăn phù hợp sẽ giúp cơ thể phục hồi nhanh hơn và giảm nguy cơ nôn tái diễn.

Phần 2: Cách ăn uống khi bị nôn để không mất nước

Cách 1: Chỉ ăn khi đã ngừng nôn

Đừng vội ăn ngay sau khi nôn

• Sau khi nôn, dạ dày cần thời gian để ổn định. Nếu ăn quá sớm, bạn có thể bị buồn nôn trở lại và tiếp tục nôn, khiến cơ thể mất nước và khó hồi phục.
• Hãy để dạ dày nghỉ ngơi trước khi bắt đầu ăn lại. Đây là bước quan trọng giúp giảm kích thích hệ tiêu hóa và tăng khả năng giữ thức ăn trong dạ dày.

Ưu tiên bù nước trước khi ăn

• Trong thời gian vừa ngừng nôn, hãy uống từng ngụm nhỏ nước lọc, dung dịch bù nước điện giải (ORESOL) pha đúng hướng dẫn hoặc các loại nước dùng trong.
• Nếu cơ thể dung nạp tốt chất lỏng mà không nôn trở lại, bạn mới nên chuyển sang ăn thực phẩm.
• Đây là cách giúp hết buồn nôn đồng thời hạn chế nguy cơ mất nước và rối loạn điện giải.

Chỉ ăn khi đã ngừng nôn trong một khoảng thời gian

• Bạn nên bắt đầu ăn thực phẩm đặc khi đã ngừng nôn khoảng 6 giờ và có thể uống nước mà không bị nôn trở lại.
• Hãy bắt đầu với lượng nhỏ và các món ăn dễ tiêu như cháo loãng, cơm trắng, bánh mì nướng hoặc chuối chín.
• Nếu dạ dày dung nạp tốt, bạn có thể tăng dần khẩu phần và bổ sung thêm các thực phẩm giàu dinh dưỡng trong những bữa tiếp theo.

Ăn chậm và chia thành nhiều bữa nhỏ

• Không nên ăn quá nhiều trong một lần vì điều này có thể khiến dạ dày bị quá tải và làm bị buồn nôn trở lại.
• Chia khẩu phần thành nhiều bữa nhỏ trong ngày, ăn chậm và nhai kỹ sẽ giúp hệ tiêu hóa hoạt động hiệu quả hơn.
• Nếu đang băn khoăn ăn gì để không bị nôn, hãy ưu tiên các món mềm, ít chất béo, ít gia vị và dễ tiêu hóa cho đến khi cơ thể hồi phục hoàn toàn.

Theo dõi dấu hiệu bất thường

• Nếu bạn vẫn nôn liên tục, không thể giữ được nước hoặc thức ăn, có dấu hiệu mất nước như khô miệng, tiểu ít, chóng mặt hoặc nôn kéo dài trên 24 giờ ở người lớn (hoặc theo hướng dẫn của bác sĩ đối với trẻ em), hãy đến cơ sở y tế để được đánh giá và điều trị kịp thời.

Cách 2: Lắng nghe tín hiệu từ cơ thể

Không ép bản thân ăn khi thấy buồn nôn

• Khi bị buồn nôn, cơ thể thường trở nên nhạy cảm hơn với mùi, vị và hình ảnh của thức ăn. Nếu chỉ cần nhìn hoặc nghĩ đến một món ăn mà đã thấy khó chịu, bạn không nên cố gắng ăn món đó.
• Việc ép bản thân ăn có thể khiến phản xạ buồn nôn mạnh hơn và làm tăng nguy cơ nôn trở lại.
• Thay vào đó, hãy lựa chọn những thực phẩm khiến bạn cảm thấy dễ chịu và có thể ăn được với lượng nhỏ.

Ưu tiên thực phẩm bạn dễ chấp nhận

• Mỗi người có thể phản ứng khác nhau với từng loại thực phẩm khi bị ốm.
• Ví dụ, nếu chỉ nghĩ đến chuối đã khiến bạn bị buồn nôn nhưng cơm trắng hoặc cháo loãng lại không gây khó chịu, hãy ưu tiên những món mà cơ thể chấp nhận tốt hơn.
• Sau khi hết buồn nôn, bạn có thể dần bổ sung lại các thực phẩm khác để đảm bảo chế độ ăn cân bằng.

Chú ý đến mùi và hương vị của thức ăn

• Mùi thức ăn nồng, nhiều dầu mỡ hoặc nhiều gia vị có thể kích thích cảm giác buồn nôn ở nhiều người.
• Nếu đang tìm cách hết buồn nôn, hãy chọn các món ăn nguội hoặc hơi ấm, có mùi nhẹ và được chế biến đơn giản để giảm kích thích khứu giác.

Ăn theo khả năng dung nạp của cơ thể

• Không có một loại thực phẩm nào phù hợp với tất cả mọi người khi bị buồn nôn. Điều quan trọng là theo dõi phản ứng của cơ thể sau mỗi bữa ăn.
• Bắt đầu với khẩu phần nhỏ, ăn chậm và chỉ tăng lượng thức ăn khi bạn cảm thấy thoải mái.
• Nếu đang băn khoăn ăn gì để không bị nôn, hãy ưu tiên những món mềm, nhạt, dễ tiêu và không gây cảm giác khó chịu ngay từ khi nhìn hoặc ngửi thấy.

Khi nào cần đi khám?

• Nếu cảm giác bị buồn nôn kéo dài nhiều ngày, khiến bạn không thể ăn uống, sụt cân hoặc kèm theo các triệu chứng như sốt cao, đau bụng dữ dội, nôn ra máu hay mất nước, hãy đến cơ sở y tế để được xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp.

Cách 3: Ưu tiên thực phẩm dễ tiêu hóa

Chọn thực phẩm nhẹ bụng khi bị buồn nôn

• Khi bị buồn nôn, hệ tiêu hóa hoạt động kém hiệu quả hơn bình thường. Vì vậy, hãy ưu tiên những thực phẩm mềm, ít chất béo và dễ tiêu để giảm áp lực cho dạ dày.
• Thực phẩm phù hợp không chỉ giúp giảm cảm giác khó chịu mà còn hỗ trợ cơ thể hấp thu dinh dưỡng và phục hồi nhanh hơn.
• Nếu đang tìm cách hết buồn nôn, hãy ăn từng lượng nhỏ và tăng dần khẩu phần khi cơ thể dung nạp tốt.

Bắt đầu với các món ăn đơn giản

• Khi đã ngừng nôn và có thể uống nước bình thường, bạn có thể lựa chọn các thực phẩm như:
  • Chuối chín.
  • Cơm trắng hoặc cháo trắng.
  • Bánh mì nướng.
  • Khoai tây luộc.
  • Nước dùng trong hoặc súp thanh đạm.
• Những món ăn này thường dễ tiêu hóa và ít gây kích thích dạ dày hơn so với thực phẩm nhiều dầu mỡ hoặc nhiều gia vị.

Tăng dần độ đa dạng của bữa ăn

• Sau khi cơ thể thích nghi tốt với các thực phẩm đơn giản, hãy bổ sung thêm những món giàu dinh dưỡng hơn như:
  • Rau củ nấu chín.
  • Trái cây chín mềm.
  • Thịt gà nạc luộc hoặc hấp.
  • Mì hoặc pasta trắng không kèm nước sốt nhiều dầu mỡ.
• Việc mở rộng thực đơn từng bước sẽ giúp hệ tiêu hóa thích nghi tốt hơn và giảm nguy cơ bị buồn nôn tái phát.

Hạn chế thực phẩm khó tiêu trong giai đoạn đầu

• Một số người có thể cảm thấy khó chịu hơn khi sử dụng sữa và các sản phẩm từ sữa trong lúc đang bị buồn nôn, đặc biệt nếu nguyên nhân là viêm dạ dày - ruột.
• Ngoài ra, cũng nên tránh các món chiên rán, nhiều chất béo, quá cay hoặc quá ngọt cho đến khi hệ tiêu hóa hồi phục hoàn toàn.

Ăn đúng cách để hỗ trợ hồi phục

• Nếu đang băn khoăn ăn gì để không bị nôn, hãy chia nhỏ bữa ăn thành nhiều lần trong ngày, ăn chậm và nhai kỹ thay vì ăn quá no trong một lần.
• Kết hợp chế độ ăn dễ tiêu với việc uống đủ nước sẽ giúp bạn hết buồn nôn nhanh hơn, đồng thời giảm nguy cơ mất nước và thiếu hụt dinh dưỡng trong quá trình hồi phục.

Cách 4: Ăn từng ít một để giảm buồn nôn

Chia nhỏ bữa ăn trong ngày

• Khi bị buồn nôn, ăn quá nhiều trong một bữa có thể làm dạ dày bị căng và kích thích cảm giác nôn.
• Thay vì ăn 3 bữa lớn, hãy chia thành nhiều bữa nhỏ trong ngày để hệ tiêu hóa hoạt động nhẹ nhàng hơn.
• Cách ăn này giúp cơ thể vẫn được cung cấp năng lượng mà không tạo áp lực quá lớn lên dạ dày, từ đó hỗ trợ hết buồn nôn nhanh hơn.

Bắt đầu với lượng thức ăn rất nhỏ

• Hãy khởi đầu bằng một lượng nhỏ thực phẩm dễ tiêu như bánh mì nướng, cháo trắng, cơm trắng hoặc chuối chín.
• Nếu sau khoảng 30–60 phút bạn không còn bị buồn nôn hoặc nôn trở lại, có thể tiếp tục bổ sung thêm một lượng nhỏ thức ăn khác.
• Việc tăng khẩu phần từ từ sẽ giúp bạn xác định khả năng dung nạp của cơ thể và giảm nguy cơ tái phát triệu chứng.

Nhai kỹ trước khi nuốt

• Nhai chậm và kỹ giúp thức ăn được nghiền nhỏ trước khi xuống dạ dày, từ đó giảm gánh nặng cho hệ tiêu hóa.
• Đồng thời, ăn chậm cũng giúp bạn nhận biết sớm cảm giác no hoặc khó chịu để dừng lại đúng lúc.
• Đây là một thói quen đơn giản nhưng rất hữu ích nếu bạn đang tìm cách hết buồn nôn và phục hồi sau khi nôn.

Ăn từng miếng nhỏ để theo dõi phản ứng của cơ thể

• Hãy cắn từng miếng nhỏ thay vì ăn quá nhanh hoặc quá nhiều trong một lần.
• Sau mỗi vài miếng, bạn có thể nghỉ ngắn để xem dạ dày có dung nạp tốt hay không.
• Nếu cảm giác bị buồn nôn tăng lên, hãy ngừng ăn, nghỉ ngơi và thử lại sau khi cơ thể cảm thấy dễ chịu hơn.

Lựa chọn thực phẩm phù hợp trong giai đoạn hồi phục

• Nếu đang băn khoăn ăn gì để không bị nôn, hãy ưu tiên các món mềm, nhạt, ít chất béo và dễ tiêu hóa như cháo, cơm trắng, khoai tây luộc, chuối chín hoặc nước dùng trong.
• Khi cơ thể đã ăn uống bình thường mà không còn buồn nôn, bạn có thể tăng dần lượng thức ăn và quay trở lại chế độ ăn cân bằng, đầy đủ dinh dưỡng để hỗ trợ phục hồi toàn diện.

Cách 5: Uống từng ngụm nhỏ để giảm nôn

Uống từng ngụm nhỏ thay vì uống nhiều cùng lúc

• Khi bị buồn nôn, uống quá nhiều nước trong một lần có thể làm dạ dày căng ra và kích thích nôn trở lại.
• Thay vào đó, hãy uống từng ngụm nhỏ và chậm để dạ dày có thời gian thích nghi.
• Đây là cách đơn giản giúp hết buồn nôn, đồng thời giảm nguy cơ mất nước khi cơ thể đang mệt.

Bổ sung nước đều đặn trong ngày

• Hãy uống khoảng 60–120 ml nước hoặc chất lỏng trong mỗi 30 phút nếu cơ thể dung nạp tốt.
• Bạn có thể lựa chọn nước lọc, dung dịch bù nước điện giải (ORESOL) pha đúng hướng dẫn, nước dùng trong hoặc trà thảo mộc không chứa caffeine.
• Uống đều đặn sẽ giúp bù nước và điện giải mà không gây áp lực quá lớn lên dạ dày.

Ngậm đá viên nếu chưa thể uống nước

• Nếu chỉ cần uống nước đã khiến bị buồn nôn, hãy thử ngậm một viên đá nhỏ hoặc để đá tan từ từ trong miệng.
• Cách này giúp bổ sung một lượng nước nhỏ liên tục, đồng thời giảm cảm giác khô miệng và dễ chịu hơn so với uống nhiều nước một lúc.
• Khi cơ thể đã dung nạp tốt hơn, bạn có thể chuyển sang uống từng ngụm nhỏ.

Theo dõi dấu hiệu mất nước

• Nôn nhiều lần có thể khiến cơ thể mất nước và chất điện giải. Hãy chú ý các dấu hiệu như khát nhiều, khô miệng, tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, mệt lả hoặc chóng mặt khi đứng dậy.
• Nếu có những biểu hiện này, hãy tăng cường bù nước theo hướng dẫn hoặc đến cơ sở y tế nếu không thể giữ được chất lỏng trong cơ thể.

Kết hợp uống nước với chế độ ăn phù hợp

• Nếu đang băn khoăn ăn gì để không bị nôn, hãy bắt đầu bằng các thực phẩm mềm, dễ tiêu như cháo, cơm trắng, bánh mì nướng hoặc chuối chín sau khi bạn đã uống nước ổn định mà không nôn trở lại.
• Việc kết hợp bù nước đúng cách với chế độ ăn nhẹ sẽ giúp hết buồn nôn nhanh hơn, giảm nguy cơ mất nước và hỗ trợ cơ thể phục hồi hiệu quả.

Phần 3: Mẹo chữa buồn nôn tại nhà không dùng thuốc

Mẹo 1: Kiểm tra thuốc gây buồn nôn

Một số loại thuốc có thể gây buồn nôn

• Nếu bị buồn nôn sau khi bắt đầu dùng một loại thuốc mới, nguyên nhân có thể liên quan đến tác dụng phụ của thuốc.
• Nhiều loại thuốc có thể gây kích ứng dạ dày hoặc tác động lên trung tâm điều khiển cảm giác buồn nôn trong não, khiến bạn cảm thấy khó chịu hoặc nôn.
• Không phải ai cũng gặp tác dụng phụ này, nhưng bạn nên theo dõi thời điểm xuất hiện triệu chứng để trao đổi với bác sĩ khi cần.

Thuốc giảm đau opioid thường gây buồn nôn

• Các thuốc giảm đau nhóm opioid như codein, hydrocodon, morphin hoặc oxycodon có thể gây bị buồn nôn, đặc biệt trong những ngày đầu sử dụng.
• Nếu cảm giác buồn nôn kéo dài hoặc ảnh hưởng đến việc ăn uống, hãy thông báo cho bác sĩ. Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể điều chỉnh liều, thay đổi thuốc hoặc kê thêm thuốc chống buồn nôn phù hợp.
• Không tự ý ngừng thuốc giảm đau được kê đơn nếu chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.

Một số thuốc không kê đơn cũng có thể là nguyên nhân

• Ngoài thuốc kê đơn, một số sản phẩm không kê đơn cũng có thể gây khó chịu cho dạ dày, chẳng hạn như:
  • Viên bổ sung sắt.
  • Viên bổ sung kali.
  • Aspirin và một số thuốc chống viêm không steroid (NSAID) ở một số người.
• Nếu đang dùng các sản phẩm này và bị buồn nôn, hãy tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ để được tư vấn cách sử dụng phù hợp, chẳng hạn như uống sau bữa ăn nếu thuốc cho phép.

Không tự ý ngừng thuốc đang điều trị

• Dù nghi ngờ thuốc là nguyên nhân khiến bị buồn nôn, bạn không nên tự ý ngừng hoặc thay đổi liều lượng, đặc biệt với các thuốc điều trị bệnh mạn tính hoặc thuốc theo đơn.
• Hãy liên hệ với bác sĩ để được đánh giá nguyên nhân và lựa chọn phương án điều trị an toàn nhất.

Giảm buồn nôn khi dùng thuốc

• Nếu đang tìm cách hết buồn nôn, hãy uống thuốc đúng theo hướng dẫn, kết hợp uống đủ nước và lựa chọn thực phẩm phù hợp. Nếu băn khoăn ăn gì để không bị nôn, hãy ưu tiên các món ăn mềm, ít dầu mỡ và dễ tiêu hóa trước hoặc sau khi dùng thuốc (nếu hướng dẫn sử dụng cho phép).
• Nếu buồn nôn nghiêm trọng, nôn liên tục hoặc không thể uống thuốc theo chỉ định, hãy đến cơ sở y tế để được đánh giá và xử trí kịp thời.

Mẹo 2: Nghỉ ngơi đúng cách để giảm buồn nôn

Dành thời gian nghỉ ngơi để cơ thể phục hồi

• Khi bị buồn nôn, cơ thể cần nhiều năng lượng để chống lại bệnh tật và phục hồi hệ tiêu hóa. Nghỉ ngơi đầy đủ có thể giúp giảm cảm giác khó chịu và hỗ trợ quá trình hồi phục diễn ra nhanh hơn.
• Hãy ngủ đủ giấc và dành thời gian thư giãn trong ngày, đặc biệt nếu bạn đang bị cúm, viêm dạ dày - ruột hoặc mệt mỏi do nôn nhiều.

Nghỉ sau bữa ăn nhưng không nằm ngay

• Sau khi ăn, nên nghỉ ngơi trong tư thế ngồi hoặc kê cao phần đầu và thân trên khoảng 30–45 độ trong ít nhất 30 phút.
• Tránh nằm hoàn toàn ngay sau bữa ăn vì điều này có thể làm tăng nguy cơ trào ngược dạ dày và khiến bị buồn nôn nặng hơn.
• Khi dạ dày tiêu hóa ổn định hơn, bạn có thể nằm nghỉ ở tư thế thoải mái nếu cần.

Hạn chế vận động mạnh

• Hoạt động thể chất cường độ cao, chạy nhảy hoặc mang vác nặng có thể làm dạ dày bị rung lắc, từ đó làm tăng cảm giác buồn nôn hoặc khiến bạn nôn trở lại.
• Nếu muốn hết buồn nôn, hãy tạm thời tránh các hoạt động gắng sức cho đến khi cơ thể khỏe hơn.
• Khi triệu chứng đã cải thiện, bạn có thể quay lại các hoạt động thường ngày một cách từ từ.

Lắng nghe tín hiệu của cơ thể

• Đừng cố làm việc hoặc tập luyện khi vẫn còn mệt và bị buồn nôn. Nếu cảm thấy chóng mặt, yếu sức hoặc khó chịu sau khi vận động, hãy dừng lại và nghỉ ngơi.
• Việc cân bằng giữa nghỉ ngơi, bù đủ nước và ăn uống hợp lý sẽ giúp cơ thể hồi phục hiệu quả hơn.

Kết hợp nghỉ ngơi với chế độ ăn phù hợp

• Nếu đang băn khoăn ăn gì để không bị nôn, hãy ưu tiên các món ăn mềm, dễ tiêu như cháo, cơm trắng, bánh mì nướng hoặc chuối chín, đồng thời chia nhỏ bữa ăn trong ngày.
• Nghỉ ngơi đầy đủ kết hợp với chế độ dinh dưỡng hợp lý và uống đủ nước là những yếu tố quan trọng giúp hết buồn nôn, giảm nguy cơ nôn tái phát và rút ngắn thời gian hồi phục.

Mẹo 3: Dùng thuốc giảm buồn nôn đúng cách

Sử dụng thuốc khi buồn nôn do say tàu xe

• Nếu bị buồn nôn do say tàu xe, say sóng hoặc say máy bay và không thể ăn uống bình thường, một số thuốc không kê đơn có thể giúp giảm triệu chứng.
• Thuốc kháng histamine như dimenhydrinat thường được sử dụng để phòng và giảm buồn nôn do say tàu xe.
• Hãy đọc kỹ hướng dẫn sử dụng hoặc dùng theo chỉ định của bác sĩ, đặc biệt với trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người có bệnh lý nền.
• Lưu ý rằng nhiều thuốc kháng histamine có thể gây buồn ngủ, vì vậy không nên lái xe hoặc vận hành máy móc sau khi dùng.

Thuốc kê đơn dành cho trường hợp nặng

• Nếu bị buồn nôn và nôn nhiều đến mức không thể giữ được thức ăn hoặc nước uống, bác sĩ có thể cân nhắc kê thuốc chống nôn phù hợp với nguyên nhân gây bệnh.
• Trong trường hợp say tàu xe nghiêm trọng, miếng dán scopolamine có thể được chỉ định cho người lớn để phòng và giảm triệu chứng.
• Không nên tự ý sử dụng thuốc kê đơn nếu chưa được bác sĩ thăm khám và hướng dẫn.

Thử bấm huyệt để hỗ trợ giảm buồn nôn

• Bên cạnh thuốc, bấm huyệt có thể giúp một số người cảm thấy dễ chịu hơn, đặc biệt khi triệu chứng ở mức độ nhẹ.
• Huyệt thường được nghiên cứu nhiều nhất là huyệt Nội quan (P6), nằm ở mặt trong cổ tay. Một số nghiên cứu cho thấy việc tạo áp lực nhẹ lên vị trí này có thể giúp giảm cảm giác bị buồn nôn ở một số trường hợp như say tàu xe, sau phẫu thuật hoặc trong thai kỳ.
• Đây là biện pháp hỗ trợ và không thay thế việc điều trị y tế khi triệu chứng nghiêm trọng hoặc kéo dài.

Không lạm dụng thuốc chống buồn nôn

• Thuốc chống buồn nôn chỉ giúp kiểm soát triệu chứng, không điều trị nguyên nhân gây bệnh.
• Nếu đang tìm cách hết buồn nôn, hãy kết hợp dùng thuốc đúng chỉ định với nghỉ ngơi, uống đủ nước và lựa chọn thực phẩm phù hợp.
• Nếu đang băn khoăn ăn gì để không bị nôn, hãy ưu tiên các món ăn mềm, ít chất béo, ít gia vị và chia nhỏ bữa ăn trong ngày để giảm gánh nặng cho dạ dày.

Khi nào cần đi khám ngay?

• Hãy đến cơ sở y tế nếu bị buồn nôn hoặc nôn kéo dài mà không rõ nguyên nhân, không thể giữ được nước hoặc thức ăn, hoặc kèm theo các dấu hiệu như đau bụng dữ dội, sốt cao, đau đầu dữ dội, lú lẫn, nôn ra máu hoặc có dấu hiệu mất nước.
• Việc xác định đúng nguyên nhân sẽ giúp điều trị hiệu quả và phòng ngừa các biến chứng nguy hiểm.

Mẹo 4: Khi nào cần đi khám vì buồn nôn?

Không chủ quan nếu buồn nôn kéo dài

• Phần lớn trường hợp bị buồn nôn sẽ cải thiện sau khi nghỉ ngơi, bù đủ nước và điều chỉnh chế độ ăn. Tuy nhiên, nếu triệu chứng kéo dài hoặc ngày càng nặng, bạn nên đến cơ sở y tế để được xác định nguyên nhân.
• Buồn nôn và nôn liên tục có thể liên quan đến nhiều tình trạng khác nhau như nhiễm trùng, rối loạn tiêu hóa, tác dụng phụ của thuốc hoặc các bệnh lý cần được điều trị chuyên khoa.
• Thăm khám sớm giúp phát hiện các nguyên nhân nghiêm trọng và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp để bạn hết buồn nôn an toàn.

Đi khám nếu nôn kéo dài trên 24 giờ

• Nếu bạn nôn liên tục hoặc tái diễn trong hơn 24 giờ ở người lớn, hãy đến gặp bác sĩ càng sớm càng tốt.
• Nôn kéo dài làm tăng nguy cơ mất nước, rối loạn điện giải và suy dinh dưỡng, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh mạn tính.

Không giữ được nước trong 12 giờ hoặc lâu hơn

• Nếu bạn bị buồn nôn đến mức không thể giữ được nước hoặc các chất lỏng trong khoảng 12 giờ hoặc lâu hơn, hãy đi khám ngay.
• Mất nước kéo dài có thể gây khô miệng, tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, chóng mặt, tim đập nhanh và tụt huyết áp, cần được điều trị kịp thời.

Đến cấp cứu nếu nôn ra máu hoặc chất màu đen

• Nôn ra máu đỏ tươi hoặc chất nôn có màu nâu sẫm, đen như bã cà phê có thể là dấu hiệu xuất huyết đường tiêu hóa.
• Đây là tình trạng cấp cứu cần được đánh giá và điều trị ngay, không nên tự điều trị tại nhà.

Nôn nhiều lần trong ngày cần được đánh giá

• Nếu bạn nôn trên 3 lần trong một ngày hoặc các cơn nôn khiến cơ thể kiệt sức, hãy đến cơ sở y tế để được kiểm tra.
• Bác sĩ có thể xác định nguyên nhân, đánh giá tình trạng mất nước và chỉ định thuốc chống nôn hoặc các phương pháp điều trị phù hợp.

Theo dõi các dấu hiệu cảnh báo khác

• Ngoài các trường hợp trên, hãy đi khám ngay nếu bị buồn nôn kèm theo sốt cao, đau bụng dữ dội, đau đầu dữ dội, cổ cứng, lú lẫn, khó thở, đau ngực hoặc có dấu hiệu mất nước nghiêm trọng.
• Trong thời gian chờ thăm khám, nếu đang băn khoăn ăn gì để không bị nôn, hãy ưu tiên uống từng ngụm nhỏ nước hoặc dung dịch bù nước điện giải nếu còn dung nạp được, đồng thời tránh các thực phẩm nhiều dầu mỡ và khó tiêu. Không nên cố ăn khi vẫn đang nôn liên tục. Những biện pháp này chỉ mang tính hỗ trợ và không thay thế việc điều trị khi có dấu hiệu cảnh báo.

Nguồn tham khảo

1. World Health Organization. Integrated Management of Adult and Adolescent Illness (IMAI): Acute Care Guidelines for Adults.
2. World Health Organization. WHO Guidelines on Hand Hygiene and Infection Prevention Relevant to Acute Gastrointestinal Illness.
3. American College of Gastroenterology. Clinical Guideline: Management of Acute Nausea and Vomiting in Adults.
4. American Gastroenterological Association. Medical Position Statement on the Evaluation and Management of Nausea and Vomiting.
5. American Academy of Family Physicians. Acute Nausea and Vomiting in Adults: Evaluation and Treatment.
6. American Academy of Pediatrics. Managing Acute Gastroenteritis Among Children: Oral Rehydration, Maintenance, and Nutritional Therapy.
7. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Viral Gastroenteritis (Stomach Flu).
8. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Symptoms and Causes of Nausea and Vomiting.
9. National Health Service. Nausea and Vomiting in Adults.
10. Merck Manual Professional Edition. Nausea and Vomiting.
11. Mayo Clinic. Nausea and Vomiting: Symptoms and Causes.
12. Camilleri M. Gastrointestinal Disorders: Nausea and Vomiting. Trong: Goldman-Cecil Medicine. Elsevier.
13. Feldman M, Friedman LS, Brandt LJ. Sleisenger and Fordtran's Gastrointestinal and Liver Disease: Pathophysiology, Diagnosis, Management. Elsevier.
14. American Society of Clinical Oncology. Management of Nausea and Vomiting Related to Cancer Treatment.
15. National Comprehensive Cancer Network. NCCN Clinical Practice Guidelines in Oncology: Antiemesis.
16. Cochrane Database of Systematic Reviews. Interventions for Treating Nausea and Vomiting in Adults.
17. Cochrane Database of Systematic Reviews. Ginger for the Prevention and Treatment of Nausea and Vomiting.
18. Lacy BE, Pimentel M, Brenner DM, Chey WD, Keefer LA, Long MD, et al. ACG Clinical Guideline: Management of Gastroparesis. American Journal of Gastroenterology.
19. Institute of Medicine. Dietary Reference Intakes for Water, Potassium, Sodium, Chloride, and Sulfate. National Academies Press.
20. Centers for Disease Control and Prevention. Managing Acute Gastroenteritis and Preventing Dehydration.
    

Biên tập nội dung: Rowan Hudson Le.

Thông tin được tham vấn và kiểm chứng bởi chuyên gia: William Harris.