Chữa nứt kẽ hậu môn sau sinh tại nhà: 4 mẹo giảm đau rát nhanh chóng

Nứt kẽ hậu môn sau sinh có thể khiến mỗi lần đi đại tiện trở thành một trải nghiệm đau rát, kèm ngứa hoặc chảy máu khiến nhiều mẹ lo lắng. Tuy nhiên, đây là tình trạng khá thường gặp trong thai kỳ và sau sinh, thường liên quan đến táo bón, phân cứng hoặc phải rặn nhiều khi đi ngoài. Nứt kẽ hậu môn là những vết rách nhỏ ở niêm mạc vùng hậu môn và nhiều trường hợp có thể lành trong khoảng 4–6 tuần nếu được chăm sóc đúng cách.

Nếu đang tìm cách chữa nứt kẽ hậu môn tại nhà hoặc trị nứt kẽ hậu môn sau sinh, bài viết này, Tiptory sẽ giúp mẹ hiểu nguyên nhân, cách chăm sóc để giảm đau và hỗ trợ vết nứt lành nhanh hơn, đồng thời nhận biết khi nào cần đi khám thay vì tiếp tục tự điều trị.

Phần 1: Cách chữa nứt kẽ hậu môn tại nhà cho mẹ sau sinh

Mẹo 1: Ngâm hậu môn nước ấm giúp giảm đau

Ngâm hậu môn bằng nước ấm sau khi đi đại tiện

• Ngồi trong chậu hoặc bồn nước ấm, sao cho vùng hậu môn được ngâm trực tiếp. Cách này giúp làm sạch nhẹ nhàng mà không cần chà xát bằng giấy vệ sinh, đồng thời có thể giúp cơ vòng hậu môn thư giãn và giảm cảm giác khó chịu do nứt kẽ hậu môn sau sinh.

• Thời điểm thuận tiện là sau mỗi lần đi đại tiện, đặc biệt khi vùng hậu môn đang đau rát hoặc co thắt. Đây là một trong những cách chữa nứt kẽ hậu môn tại nhà thường được áp dụng để hỗ trợ giảm triệu chứng.

Chuẩn bị bồn ngâm đúng cách

• Có thể sử dụng ghế hoặc chậu ngâm hậu môn chuyên dụng (sitz bath) đặt trên bồn cầu. Thiết bị này thường có bán tại các cửa hàng vật tư y tế và có thể hỏi nhân viên y tế để được hướng dẫn lựa chọn.

• Đổ nước ấm vào dụng cụ ngâm. Trước khi ngồi xuống, dùng tay kiểm tra nhiệt độ để bảo đảm nước dễ chịu và không gây bỏng hoặc làm tăng đau rát.

• Không cần sử dụng nước quá nóng. Mục tiêu là tạo cảm giác ấm, dễ chịu để vùng hậu môn được thư giãn.

Ngâm trong khoảng 10–20 phút

• Ngồi yên trong nước ấm khoảng 10–20 phút, tránh thay đổi tư thế đột ngột hoặc cử động mạnh.

• Nếu dụng cụ có lỗ thoát nước, nước có thể được thoát và bổ sung khi cần để duy trì nhiệt độ phù hợp.

• Nếu không có hệ thống thoát nước, nên thay nước định kỳ để giữ nước sạch và đủ ấm.

• Sau khi ngâm, nhẹ nhàng làm khô vùng hậu môn, tránh chà xát lên vết nứt.

Lưu ý khi trị nứt kẽ hậu môn tại nhà

• Ngâm nước ấm chủ yếu giúp giảm đau, thư giãn cơ và vệ sinh vùng hậu môn; không nên xem đây là phương pháp duy nhất để trị nứt kẽ hậu môn.

• Nếu đau hoặc chảy máu kéo dài, triệu chứng ngày càng nặng, hoặc vết nứt không có dấu hiệu cải thiện, nên đi khám để xác định nguyên nhân và được điều trị phù hợp.

Mẹo 2: Tăng chất xơ để phân mềm hơn

Bổ sung đủ chất xơ mỗi ngày

• Chế độ ăn giàu chất xơ giúp phân mềm hơn, hỗ trợ đi đại tiện đều đặn và giảm tình trạng phải rặn. Đây là yếu tố quan trọng khi chữa nứt kẽ hậu môn tại nhà, vì phân cứng và táo bón có thể làm vết nứt bị kích thích hoặc lâu lành.

• Phụ nữ trưởng thành thường cần khoảng 21–25 g chất xơ mỗi ngày, tùy theo tuổi. Tuy nhiên, nên tăng lượng chất xơ từ từ để cơ thể thích nghi, đặc biệt nếu trước đó chế độ ăn ít chất xơ.

Ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ

• Trái cây: quả mọng, táo, cam, lê, nho khô và sung. Có thể ăn cả phần thịt và vỏ của những loại quả phù hợp để tăng lượng chất xơ.

• Ngũ cốc nguyên hạt: bánh mì nguyên cám, mì làm từ lúa mì nguyên hạt, yến mạch và các sản phẩm giàu cám.

• Rau củ: bông cải xanh, đậu Hà Lan, khoai tây và cải Brussels.

• Các loại đậu và hạt: đậu đen, đậu lima, đậu nướng cùng một số loại hạt giàu chất xơ.

Tăng chất xơ nhưng không nên quá đột ngột

• Khi muốn trị nứt kẽ hậu môn, mục tiêu không chỉ là ăn thật nhiều chất xơ mà là giúp phân mềm, dễ đi và hạn chế rặn.

• Tăng chất xơ từng bước và uống đủ nước để hỗ trợ hệ tiêu hóa. Tăng quá nhanh có thể gây đầy hơi, chướng bụng hoặc khó chịu.

• Nếu đang đau hậu môn, nên hạn chế những thực phẩm khô, cứng hoặc có cạnh sắc như bỏng ngô, khoai lát giòn và một số loại hạt cứng nếu chúng khiến bạn khó tiêu hoặc khó chịu.

Ưu tiên làm mềm phân để hỗ trợ vết nứt lành

• Khi nứt kẽ hậu môn sau sinh liên quan đến táo bón hoặc phân cứng, duy trì chế độ ăn đủ chất xơ có thể giúp giảm áp lực khi đi đại tiện.

• Nếu đã điều chỉnh chế độ ăn nhưng vẫn táo bón, đau nhiều hoặc chảy máu kéo dài, nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá và lựa chọn biện pháp làm mềm phân phù hợp.

Mẹo 3: Uống đủ nước giúp phân mềm hơn

Bổ sung đủ nước mỗi ngày

• Uống đủ nước giúp cơ thể duy trì độ ẩm và hỗ trợ làm mềm phân, từ đó giảm tình trạng phải rặn khi đi đại tiện. Điều này đặc biệt hữu ích khi nứt kẽ hậu môn sau sinh gây đau rát mỗi lần đi ngoài.

• Khi phân mềm và dễ đi hơn, vùng hậu môn ít chịu áp lực, tạo điều kiện thuận lợi để vết nứt phục hồi.

Ưu tiên nước lọc

• Nước lọc nên là nguồn chất lỏng chính trong ngày. Không nhất thiết phải chỉ uống nước trong bữa ăn; nên phân bổ lượng nước đều trong ngày theo nhu cầu của cơ thể.

• Hạn chế dùng nước ngọt, nước có nhiều đường hoặc các loại đồ uống thay thế nước lọc nếu chúng không phù hợp với chế độ ăn của bạn.

• Kết hợp uống đủ nước với chế độ ăn giàu chất xơ để hỗ trợ chữa nứt kẽ hậu môn tại nhà hiệu quả hơn.

Chủ động mang nước khi ra ngoài

• Chuẩn bị một chai nước bên mình để có thể uống từng ngụm trong ngày, đặc biệt khi cảm thấy khát.

• Nhu cầu nước không giống nhau ở mỗi người và còn phụ thuộc vào thời tiết, mức độ vận động, chế độ ăn và tình trạng cho con bú. Vì vậy, không nên ép bản thân uống một lượng cố định nếu không có chỉ định y tế.

Uống nước kết hợp các biện pháp khác

• Uống đủ nước chỉ là một phần trong quá trình trị nứt kẽ hậu môn. Để hạn chế táo bón và giảm kích thích vùng hậu môn, nên kết hợp với ăn đủ chất xơ, tránh rặn mạnh khi đi đại tiện và giữ vệ sinh vùng hậu môn nhẹ nhàng.

• Nếu đau hoặc chảy máu không giảm, triệu chứng tái diễn hoặc vết nứt kéo dài không lành, nên đi khám để được đánh giá nguyên nhân và hướng điều trị phù hợp.

Mẹo 4: Vận động nhẹ giúp hạn chế táo bón

Duy trì vận động sau sinh

• Vận động thường xuyên có thể giúp kích thích nhu động ruột, hỗ trợ đi đại tiện đều đặn và hạn chế táo bón. Đây là yếu tố quan trọng khi chữa nứt kẽ hậu môn tại nhà, vì táo bón và rặn mạnh có thể khiến vết nứt đau hơn hoặc lâu lành.

• Nếu sức khỏe cho phép, có thể hướng đến khoảng 30 phút hoạt động thể chất trong hầu hết các ngày trong tuần. Không nhất thiết phải tập liên tục; có thể chia thành nhiều khoảng vận động ngắn trong ngày.

Bắt đầu từ những bài tập phù hợp

• Sau sinh, nên ưu tiên các hoạt động nhẹ như đi bộ chậm, vận động cơ thể hoặc các bài tập phục hồi được nhân viên y tế hướng dẫn.

• Cường độ và thời điểm bắt đầu tập phụ thuộc vào cách sinh, quá trình hồi phục và tình trạng sức khỏe của từng người.

• Không nên cố tập khi cơ thể còn đau nhiều, chóng mặt, chảy máu bất thường hoặc cảm thấy không khỏe.

Hỏi bác sĩ trước khi tăng cường độ tập

• Nếu đang trong giai đoạn hồi phục sau sinh, hãy trao đổi với bác sĩ hoặc nhân viên y tế về loại hình vận động và mức độ phù hợp.

• Đặc biệt, nếu nứt kẽ hậu môn sau sinh kèm đau nhiều, chảy máu hoặc táo bón kéo dài, việc đánh giá nguyên nhân sẽ giúp lựa chọn cách trị nứt kẽ hậu môn phù hợp hơn.

Kết hợp vận động với các biện pháp khác

• Tập thể dục không trực tiếp làm liền vết nứt, nhưng có thể hỗ trợ kiểm soát táo bón và tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình hồi phục.

• Để chữa nứt kẽ hậu môn tại nhà, nên kết hợp vận động phù hợp với uống đủ nước, ăn đủ chất xơ và hạn chế rặn khi đi đại tiện.

Phần 2: Bị nứt kẽ hậu môn khi nào mẹ sau sinh cần đi khám?

Mẹo 1: Thuốc bôi giúp giảm đau hậu môn

Ưu tiên thuốc gây tê tại chỗ khi đau nhiều

• Thuốc gây tê tại chỗ như lidocaine có thể giúp giảm đau trong thời gian ngắn, đặc biệt khi cơn đau xuất hiện trước hoặc trong lúc đi đại tiện. Hướng dẫn chuyên môn xem thuốc gây tê là biện pháp hỗ trợ, không phải phương pháp chính để làm lành vết nứt.

• Một số thuốc gây tê có thể mua không cần đơn, trong khi một số loại cần bác sĩ kê đơn. Vì vậy, khi nứt kẽ hậu môn sau sinh gây đau nhiều, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về loại thuốc phù hợp thay vì tự lựa chọn.

• Nếu đang cho con bú, một số thuốc bôi hậu môn như lidocaine có thể được sử dụng trong những trường hợp phù hợp, nhưng vẫn nên dùng liều thấp nhất có hiệu quả trong thời gian ngắn nhất.

Bôi thuốc đúng thời điểm và đúng cách

• Nếu được chỉ định, có thể bôi một lượng nhỏ thuốc lên vùng hậu môn theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc thông tin trên thuốc, thường trước khi đi đại tiện khi cơn đau là vấn đề nổi bật.

• Rửa tay trước và sau khi bôi thuốc. Không chà xát mạnh lên vùng đang nứt vì có thể làm tăng kích ứng.

• Không tự tăng lượng thuốc hoặc số lần bôi để mong trị nứt kẽ hậu môn nhanh hơn. Dùng quá mức thuốc gây tê có thể làm tăng nguy cơ kích ứng hoặc tác dụng không mong muốn.

Không tự ý dùng kem steroid kéo dài

• Một số chế phẩm dùng cho vùng hậu môn có thể kết hợp thuốc gây tê với corticosteroid như hydrocortisone. Corticosteroid có tác dụng giảm viêm nhưng thường chỉ nên sử dụng trong thời gian ngắn và cần tránh khi có nhiễm trùng chưa được điều trị.

• Không nên tự dùng kem steroid kéo dài nhiều tuần. Thời gian sử dụng cụ thể phụ thuộc vào loại thuốc và tình trạng bệnh; một số hướng dẫn giới hạn các chế phẩm chứa corticosteroid trong khoảng vài ngày đến tối đa khoảng 1 tuần.

• Vì vậy, nếu mục tiêu là chữa nứt kẽ hậu môn tại nhà, không nên xem kem steroid là lựa chọn điều trị chính hoặc tự dùng kéo dài để thay thế việc kiểm soát táo bón.

Điều trị nguyên nhân vẫn là bước quan trọng

• Thuốc gây tê chủ yếu giúp kiểm soát đau, trong khi việc giữ phân mềm, tránh táo bón và hạn chế rặn mới là nền tảng của chăm sóc nứt kẽ hậu môn.

• Nếu vết nứt không cải thiện với các biện pháp chăm sóc ban đầu, bác sĩ có thể cân nhắc các thuốc bôi chuyên biệt như diltiazem hoặc glyceryl trinitrate để hỗ trợ quá trình lành vết nứt. Đây là những thuốc nên được sử dụng theo hướng dẫn y tế.

Đặc biệt lưu ý khi đang sau sinh

• Nếu đau hậu môn dữ dội, chảy máu nhiều, triệu chứng kéo dài hoặc ngày càng nặng, không nên tiếp tục tự điều trị. Nứt kẽ hậu môn sau sinh đôi khi cần được bác sĩ kiểm tra để loại trừ nguyên nhân khác và lựa chọn thuốc an toàn trong giai đoạn hồi phục hoặc cho con bú.

• Các hướng dẫn chuyên môn ghi nhận rằng nứt kẽ hậu môn cấp tính sau sinh thường ưu tiên điều trị bảo tồn, thay vì vội vàng sử dụng thủ thuật ảnh hưởng đến cơ vòng hậu môn.

Mẹo 2: Làm mềm phân để giảm đau khi đi ngoài

Dùng thuốc làm mềm phân khi cần

• Thuốc làm mềm phân có thể giúp phân dễ đi qua hậu môn hơn, từ đó giảm đau và hạn chế việc phải rặn. Đây là một trong những biện pháp hỗ trợ được sử dụng trong điều trị bảo tồn nứt kẽ hậu môn.

• Không nên tự ý chọn thuốc chỉ dựa trên tên sản phẩm. Bác sĩ có thể đánh giá tình trạng táo bón và lựa chọn loại thuốc, liều dùng phù hợp với từng trường hợp.

Dùng thuốc đúng hướng dẫn

• Đọc kỹ hướng dẫn sử dụng và chỉ dùng đúng liều được khuyến cáo hoặc liều bác sĩ kê.

• Không tự tăng liều nếu chưa thấy hiệu quả ngay. Một số thuốc nhuận tràng có thể gây đầy bụng, đau bụng hoặc tiêu chảy nếu dùng không phù hợp.

• Nếu xuất hiện tác dụng phụ đáng kể hoặc tình trạng táo bón không cải thiện, nên liên hệ bác sĩ để điều chỉnh phương pháp điều trị.

Đặc biệt lưu ý nếu đang cho con bú

• Sau sinh, việc lựa chọn thuốc cần tính đến cả tình trạng của mẹ và trẻ. Nhiều thuốc nhuận tràng có mức hấp thu vào cơ thể thấp và có thể sử dụng khi cho con bú, nhưng lựa chọn cụ thể vẫn nên dựa trên đánh giá của nhân viên y tế.

• Theo hướng dẫn của NHS Specialist Pharmacy Service, một số lựa chọn như docusate, lactulose, macrogol 3350 và psyllium (ispaghula husk) có thể sử dụng trong thời kỳ cho con bú trong những trường hợp phù hợp.

• Nếu trẻ sinh non, không khỏe hoặc mẹ đang dùng nhiều loại thuốc, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng thuốc làm mềm phân.

Kết hợp làm mềm phân với chế độ sinh hoạt

• Thuốc chỉ là một phần của quá trình chữa nứt kẽ hậu môn tại nhà. Mục tiêu quan trọng là duy trì phân mềm, có khuôn và dễ đi để giảm tổn thương lặp lại ở vết nứt.

• Kết hợp thuốc khi cần với chế độ ăn giàu chất xơ, uống đủ nước và vận động phù hợp sau sinh. Các biện pháp này giúp kiểm soát táo bón và hỗ trợ quá trình lành vết nứt.

Không cố rặn khi đi đại tiện

• Khi có nhu cầu đi ngoài, nên đi ngay thay vì nhịn lâu. Cố rặn mạnh có thể làm tăng áp lực lên vùng hậu môn và khiến nứt kẽ hậu môn sau sinh đau hoặc lâu lành hơn.

• Nếu đau và chảy máu vẫn kéo dài dù đã làm mềm phân và chăm sóc tại nhà, nên đi khám để được xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp trị nứt kẽ hậu môn phù hợp.

Mẹo 3: Hỏi bác sĩ về thuốc nitroglycerin

Trao đổi với bác sĩ về nitroglycerin bôi hậu môn

• Nitroglycerin (glyceryl trinitrate) là thuốc bôi có tác dụng làm giãn cơ vòng hậu môn, từ đó giảm áp lực và co thắt tại vùng này, đồng thời cải thiện lưu lượng máu đến vết nứt. Nhờ đó, thuốc có thể hỗ trợ quá trình lành nứt kẽ hậu môn.

• Thuốc bôi nitroglycerin thường được cân nhắc nhiều hơn khi nứt kẽ hậu môn kéo dài hoặc không đáp ứng đầy đủ với các biện pháp chăm sóc ban đầu. Hướng dẫn của Hiệp hội Phẫu thuật Đại trực tràng Hoa Kỳ (ASCRS) ghi nhận thuốc nhóm nitrate tại chỗ là một lựa chọn điều trị, nhưng tác dụng phụ có thể hạn chế việc sử dụng.

• Vì đây là thuốc cần được lựa chọn và sử dụng phù hợp với từng người, không nên tự mua và tự điều chỉnh liều để trị nứt kẽ hậu môn.

Dùng thuốc theo đúng hướng dẫn

• Nếu bác sĩ kê thuốc, hãy sử dụng đúng lượng, vị trí và tần suất được hướng dẫn. Không tự tăng liều vì liều cao hơn không nhất thiết giúp vết nứt lành nhanh hơn nhưng có thể làm tăng tác dụng phụ.

• Khi bôi thuốc ở vùng hậu môn, cần rửa tay trước và sau khi sử dụng. Tránh để thuốc tiếp xúc trực tiếp với mắt hoặc những vùng da không cần điều trị.

• Không nên tự đưa dụng cụ hoặc ngón tay vào sâu trong hậu môn. Nếu chưa được hướng dẫn cách bôi, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ để thực hiện an toàn.

Chú ý nguy cơ đau đầu và chóng mặt

• Đau đầu là tác dụng phụ thường gặp nhất của nitroglycerin bôi. Các hướng dẫn chuyên môn cho thấy tác dụng phụ này có thể phụ thuộc vào liều và đôi khi khiến người bệnh phải ngừng thuốc.

• Một số người có thể bị chóng mặt hoặc cảm giác choáng do thuốc làm giãn mạch và hạ huyết áp. Nếu xuất hiện triệu chứng rõ rệt, đặc biệt là choáng hoặc gần ngất, nên liên hệ với bác sĩ để được hướng dẫn.

• Không tự tăng lượng thuốc khi thấy hiệu quả chưa rõ. Bác sĩ có thể cân nhắc đổi sang lựa chọn khác nếu tác dụng phụ khiến việc điều trị khó tiếp tục.

Có thể sử dụng khi đang cho con bú trong trường hợp phù hợp

• Theo NHS Specialist Pharmacy Service, glyceryl trinitrate dạng bôi có thể được sử dụng để điều trị nứt kẽ hậu môn trong thời kỳ cho con bú. Lượng thuốc dự kiến hấp thu vào sữa ở dạng bôi tại chỗ thấp.

• Khuyến cáo này áp dụng cho trẻ sinh đủ tháng và khỏe mạnh. Nếu trẻ sinh non, đang không khỏe hoặc mẹ đang sử dụng nhiều loại thuốc, nên trao đổi riêng với bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng.

• Sau khi bôi thuốc, cần rửa tay kỹ trước khi chăm sóc hoặc cho trẻ bú để tránh để thuốc tiếp xúc trực tiếp với trẻ.

Kết hợp với chăm sóc tại nhà

• Thuốc nitroglycerin không thay thế các biện pháp nền tảng trong chữa nứt kẽ hậu môn tại nhà. Duy trì phân mềm bằng cách ăn đủ chất xơ, uống đủ nước và sử dụng thuốc làm mềm phân khi được chỉ định vẫn rất quan trọng.

• Với nứt kẽ hậu môn sau sinh, mục tiêu là giảm táo bón, hạn chế rặn và giảm co thắt cơ vòng để tạo điều kiện cho vết nứt hồi phục.

• Nếu điều trị không cải thiện, đau hoặc chảy máu kéo dài, nên tái khám. Bác sĩ có thể cân nhắc các thuốc bôi khác như diltiazem; hướng dẫn ASCRS cho thấy thuốc chẹn kênh canxi tại chỗ có hiệu quả tương tự nitrate nhưng thường có hồ sơ tác dụng phụ thuận lợi hơn.

Phần 3: Mổ nứt kẽ hậu môn sau sinh: Khi nào nên thực hiện?

Lưu ý 1: Khi nào nứt kẽ hậu môn cần phẫu thuật?

Phẫu thuật thường dành cho nứt kẽ hậu môn kéo dài

• Phần lớn nứt kẽ hậu môn cấp tính có thể cải thiện bằng các biện pháp không phẫu thuật như làm mềm phân, bổ sung chất xơ, ngâm nước ấm và thuốc bôi phù hợp. Theo hướng dẫn của Hiệp hội Phẫu thuật Đại trực tràng Hoa Kỳ (ASCRS), điều trị bảo tồn thường là lựa chọn đầu tiên.

• Nếu vết nứt kéo dài, tái phát hoặc không đáp ứng với điều trị nội khoa, bác sĩ có thể cân nhắc phẫu thuật. Vì vậy, không nên mặc định rằng cứ nứt kẽ hậu môn sau sinh là phải phẫu thuật.

Phẫu thuật giúp cơ vòng hậu môn thư giãn

• Phương pháp thường được sử dụng là cắt cơ vòng trong bên (lateral internal sphincterotomy – LIS). Bác sĩ cắt có kiểm soát một phần cơ vòng hậu môn trong để giảm co thắt và áp lực lên vùng nứt, tạo điều kiện cho vết thương lành.

• Đây là thủ thuật thường được thực hiện ngoại trú và có hiệu quả cao đối với nứt kẽ hậu môn mạn tính ở những người được lựa chọn phù hợp. ASCRS ghi nhận tỷ lệ lành vết nứt khoảng 88–100% trong các nghiên cứu được đánh giá.

Không phải ai cũng phù hợp với phẫu thuật

• Trước khi quyết định phẫu thuật, bác sĩ cần đánh giá nguy cơ ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát hơi hoặc phân.

• Đặc biệt, phụ nữ từng bị tổn thương cơ vòng do sinh nở, đang có són phân, từng phẫu thuật vùng hậu môn hoặc mắc một số bệnh lý đường ruột cần được cân nhắc kỹ trước khi thực hiện cắt cơ vòng.

• Với người có nguy cơ cao, bác sĩ có thể cân nhắc phương pháp bảo tồn cơ vòng, chẳng hạn phẫu thuật tạo vạt da hậu môn, thay vì cắt cơ vòng.

Đừng chờ quá lâu nếu vết nứt không cải thiện

• Nếu đã áp dụng các biện pháp chữa nứt kẽ hậu môn tại nhà và điều trị theo hướng dẫn nhưng tình trạng vẫn kéo dài, đau hoặc chảy máu tái diễn, nên đi khám chuyên khoa hậu môn – trực tràng.

• Bác sĩ sẽ xác định vết nứt còn ở giai đoạn cấp tính hay đã trở thành mạn tính, đồng thời đánh giá các yếu tố như táo bón, co thắt cơ vòng và tiền sử tổn thương sau sinh trước khi lựa chọn phương pháp trị nứt kẽ hậu môn.

• Với phụ nữ sau sinh, việc đánh giá kỹ càng đặc biệt quan trọng vì tiền sử tổn thương cơ vòng do sản khoa có thể làm thay đổi lựa chọn điều trị.

Phẫu thuật có hiệu quả cao nhưng vẫn có rủi ro

• Cắt cơ vòng trong bên có tỷ lệ lành vết nứt cao, nhưng vẫn có nguy cơ ảnh hưởng khả năng kiểm soát hơi hoặc phân. Mức độ nguy cơ thay đổi tùy kỹ thuật, thời gian theo dõi và đặc điểm từng người.

• Vì vậy, mục tiêu của trị nứt kẽ hậu môn không phải là tìm cách can thiệp mạnh nhất, mà là chọn phương pháp đạt hiệu quả lành vết nứt với mức rủi ro thấp nhất cho từng người.

Lưu ý 2: Chuẩn bị kỹ trước khi phẫu thuật

Tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ

• Trước khi phẫu thuật nứt kẽ hậu môn, bác sĩ sẽ hướng dẫn cụ thể những việc cần chuẩn bị dựa trên tình trạng sức khỏe và phương pháp phẫu thuật dự kiến.

• Hãy hỏi lại ngay nếu chưa hiểu bất kỳ yêu cầu nào, đặc biệt về ăn uống, thuốc đang sử dụng và chuẩn bị đường ruột. Không nên tự thay đổi hướng dẫn trước phẫu thuật.

Thực hiện nhịn ăn, nhịn uống theo chỉ định

• Tùy loại gây mê hoặc gây tê và quy trình của cơ sở y tế, bạn có thể được yêu cầu không ăn hoặc uống trong một khoảng thời gian nhất định trước phẫu thuật.

• Không nên tự áp dụng quy tắc “nhịn từ nửa đêm” nếu bác sĩ không yêu cầu. Thời gian nhịn ăn, nhịn uống cần tuân thủ chính xác hướng dẫn của ekip phẫu thuật và gây mê.

Kiểm tra các loại thuốc đang dùng

• Thông báo cho bác sĩ tất cả thuốc đang sử dụng, bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, vitamin, thực phẩm bổ sung và các sản phẩm thảo dược.

• Một số thuốc có thể cần tạm ngừng hoặc điều chỉnh trước phẫu thuật, nhưng không tự ý ngừng thuốc, đặc biệt là thuốc điều trị bệnh mạn tính hoặc thuốc ảnh hưởng đến đông máu.

• Nếu đang cho con bú sau sinh, hãy thông báo với bác sĩ và bác sĩ gây mê để được hướng dẫn phù hợp về thuốc trước và sau phẫu thuật.

Chuẩn bị đường ruột nếu được yêu cầu

• Một số trường hợp phẫu thuật vùng hậu môn có thể cần làm sạch trực tràng trước thủ thuật. Bác sĩ có thể chỉ định thuốc nhuận tràng hoặc thụt tháo tùy quy trình.

• Không tự mua thuốc nhuận tràng hoặc tự thụt tháo nếu chưa được hướng dẫn, vì cách chuẩn bị phụ thuộc vào phương pháp phẫu thuật và tình trạng của từng người.

Chủ động chuẩn bị cho ngày phẫu thuật

• Hỏi trước về thời gian có mặt tại bệnh viện, phương pháp gây mê hoặc gây tê, thời gian dự kiến hồi phục và những dấu hiệu cần theo dõi sau phẫu thuật.

• Nếu bác sĩ yêu cầu nhịn ăn hoặc uống, hãy lên kế hoạch từ trước để tránh vô tình ăn hoặc uống sai thời điểm.

• Với nứt kẽ hậu môn sau sinh, việc cung cấp đầy đủ thông tin về quá trình sinh nở, tình trạng táo bón, thuốc đang dùng và việc cho con bú sẽ giúp bác sĩ lựa chọn phương án trị nứt kẽ hậu môn an toàn hơn.

Lưu ý 3: Chăm sóc sau phẫu thuật nứt kẽ hậu môn

Theo dõi và nghỉ ngơi trong ngày đầu

• Phẫu thuật nứt kẽ hậu môn thường có thể thực hiện trong ngày và người bệnh có thể về nhà nếu không xảy ra biến chứng. Tuy nhiên, thời gian xuất viện phụ thuộc vào phương pháp phẫu thuật, tình trạng sức khỏe và đánh giá của bác sĩ.

• Sau khi về nhà, cần tuân thủ hướng dẫn riêng về chăm sóc vết mổ, thuốc giảm đau, vệ sinh và lịch tái khám.

Vận động nhẹ và tăng dần

• Không nên nằm hoặc ngồi bất động quá lâu. Khi bác sĩ cho phép, hãy bắt đầu đi lại nhẹ nhàng và tăng mức độ hoạt động từng bước.

• Đi bộ nhẹ sau phẫu thuật có thể giúp duy trì tuần hoàn và giảm nguy cơ hình thành cục máu đông ở những người có nguy cơ.

• Tránh nâng vật nặng, tập luyện cường độ cao hoặc các hoạt động gây đau vùng hậu môn cho đến khi được bác sĩ cho phép.

Chỉ lái xe khi đủ an toàn

• Thời gian quay lại công việc có thể khác nhau tùy loại phẫu thuật, tính chất công việc và tốc độ hồi phục; một số người có thể cần nghỉ từ vài ngày đến vài tuần.

• Không lái xe khi còn dùng thuốc giảm đau gây buồn ngủ, chóng mặt hoặc làm giảm khả năng phản xạ.

• Chỉ quay lại lái xe khi có thể ngồi thoải mái, điều khiển phương tiện và phanh khẩn cấp mà không bị đau hoặc hạn chế vận động.

Giữ vết mổ sạch và khô

• Sau phẫu thuật, vùng hậu môn có thể còn vết thương và xuất hiện một lượng nhỏ dịch hoặc máu trong vài ngày đầu. Có thể dùng gạc sạch theo hướng dẫn để thấm dịch và bảo vệ vùng mổ.

• Vệ sinh nhẹ nhàng sau khi đi đại tiện, tránh chà xát hoặc sử dụng sản phẩm có thể gây kích ứng.

• Nếu bác sĩ cho phép, ngâm hậu môn bằng nước ấm có thể giúp làm sạch vùng mổ và giảm khó chịu. Không tự ý thêm xà phòng, chất sát khuẩn hoặc hóa chất vào nước ngâm.

Ngâm nước ấm theo hướng dẫn

• Bác sĩ có thể hướng dẫn ngâm nước ấm nhiều lần trong ngày, tùy tình trạng vết mổ và phương pháp phẫu thuật.

• Sau khi ngâm, nhẹ nhàng thấm khô bằng khăn hoặc gạc sạch thay vì chà xát.

• Mục tiêu của chăm sóc tại nhà là giữ vùng hậu môn sạch, hạn chế kích ứng và tạo điều kiện cho vết thương hồi phục.

Chú ý dấu hiệu bất thường

• Một ít đau, khó chịu hoặc rỉ máu có thể xuất hiện trong giai đoạn đầu, nhưng tình trạng chảy máu nhiều, đau tăng nhanh, sốt, sưng đỏ hoặc tiết dịch bất thường cần được bác sĩ kiểm tra.

• Nếu sau phẫu thuật nứt kẽ hậu môn sau sinh xuất hiện triệu chứng bất thường hoặc vết thương không lành như dự kiến, không nên tự xử lý kéo dài tại nhà.

• Quá trình hồi phục sẽ thuận lợi hơn khi tiếp tục duy trì phân mềm, uống đủ nước, ăn đủ chất xơ và tránh rặn khi đi đại tiện.

Khi nào cần hỏi bác sĩ về nứt kẽ hậu môn?

Trao đổi về tiêm Botox khi điều trị không hiệu quả

• Tiêm Botox có thể được bác sĩ cân nhắc trong một số trường hợp nứt kẽ hậu môn mạn tính không đáp ứng tốt với các phương pháp điều trị khác. Botox giúp làm giảm co thắt cơ vòng hậu môn, từ đó tạo điều kiện cho vết nứt lành.

• Tuy nhiên, hiệu quả của Botox không phải lúc nào cũng nhất quán và lựa chọn này không phù hợp với mọi người. Bác sĩ sẽ cân nhắc dựa trên thời gian mắc bệnh, mức độ triệu chứng và các phương pháp đã sử dụng trước đó.

• Không nên tự xem Botox là phương án trị nứt kẽ hậu môn đầu tiên khi chưa được bác sĩ chuyên khoa đánh giá.

Hỏi bác sĩ trước khi dùng thuốc nếu đang cho con bú

• Nếu đang cho con bú, không nên tự ý sử dụng thuốc uống, thuốc bôi hoặc thuốc đặt để chữa nứt kẽ hậu môn tại nhà.

• Hãy thông báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ rằng bạn đang cho con bú để lựa chọn thuốc có dữ liệu an toàn phù hợp.

• Ngay cả thuốc không kê đơn hoặc sản phẩm có nguồn gốc thảo dược cũng nên được kiểm tra trước khi sử dụng, vì một số hoạt chất có thể được hấp thu vào cơ thể và ảnh hưởng đến trẻ.

Theo dõi lượng máu khi đi đại tiện

• Một vài vệt máu đỏ tươi trên giấy vệ sinh hoặc trên bề mặt phân có thể xuất hiện khi nứt kẽ hậu môn, đặc biệt sau khi đi đại tiện. Tuy nhiên, không nên mặc định mọi trường hợp chảy máu hậu môn đều do vết nứt.

• Nếu lượng máu nhiều hơn vài vệt nhỏ, chảy thành dòng, tái diễn nhiều lần hoặc đi kèm chóng mặt, mệt lả, đau bụng, sốt hay phân có màu bất thường, cần liên hệ bác sĩ để được đánh giá.

• Chảy máu hậu môn kéo dài hoặc nhiều có thể liên quan đến những nguyên nhân khác ngoài nứt kẽ hậu môn sau sinh, vì vậy không nên tiếp tục tự điều trị mà bỏ qua dấu hiệu cảnh báo.

Không trì hoãn khi triệu chứng bất thường

• Nếu đau ngày càng tăng, chảy máu nhiều, xuất hiện sốt hoặc vùng hậu môn sưng đỏ, tiết dịch bất thường, nên đi khám sớm.

• Với nứt kẽ hậu môn sau sinh, việc xác định đúng nguyên nhân giúp tránh dùng thuốc không cần thiết và lựa chọn phương pháp điều trị an toàn hơn, đặc biệt trong thời gian cho con bú.

Nguồn tham khảo

1. American Society of Colon and Rectal Surgeons. (2023). The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for the Management of Anal Fissures. Diseases of the Colon & Rectum, 66(2), 191–201.
2. Nelson, R. L. (2008). Non surgical therapy for anal fissure. Cochrane Database of Systematic Reviews. Cochrane Library.
3. National Institute for Health and Care Excellence. (2024). Chronic anal fissure: botulinum toxin type A injection. NICE Evidence Summary.
4. Specialist Pharmacy Service. (2024). Treating rectal and anal disorders during breastfeeding. NHS Specialist Pharmacy Service.
5. National Health Service. (2023). Glyceryl trinitrate (GTN): a medicine for angina and anal fissures. NHS.
6. National Health Service. (2023). Pregnancy, breastfeeding and fertility while taking glyceryl trinitrate (GTN). NHS.
7. Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust. (2023). Anal fissure treatment. Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust.
8. UK Medicines Information. (2015). Is topical glyceryl trinitrate for anal fissure compatible with breastfeeding? Medicines Q&As, NHS.

Biên tập nội dung: Ashley Wright Nguyen.

Thông tin được tham vấn và kiểm chứng bởi chuyên gia: Evelyn Clark.