Dư axit dạ dày nên ăn gì và kiêng gì? 9 mẹo trung hòa axit dạ dày

Cảm giác nóng rát sau xương ức, ợ chua hoặc thức ăn trào ngược lên cổ có thể là dấu hiệu dư axit dạ dày và trào ngược dạ dày. Theo Viện Quốc gia về Bệnh tiểu đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Hoa Kỳ (NIDDK), khoảng 20% người trưởng thành tại Mỹ mắc bệnh trào ngược dạ dày thực quản (GERD), cho thấy đây không phải vấn đề hiếm gặp. Nếu tình trạng trào ngược dạ dày xảy ra thường xuyên, axit có thể kích thích và làm tổn thương thực quản. Bài viết này, Tiptory giúp bạn hiểu nguyên nhân khiến axit tăng cao và áp dụng những cách giảm axit dạ dày thực tế, an toàn hơn để kiểm soát ợ nóng, khó chịu và hạn chế tái phát.

Giảm axit dạ dày đúng cách

1. Trao đổi với bác sĩ về thuốc điều trị

• Nếu thường xuyên bị dư axit dạ dày, ợ nóng hoặc trào ngược dạ dày, không nên tự dùng thuốc kéo dài. Bác sĩ có thể đánh giá nguyên nhân và lựa chọn thuốc phù hợp.

• Thuốc kháng axit có thể giúp giảm nhanh các triệu chứng nhẹ trong thời gian ngắn. Một số thuốc như thuốc chẹn H2 hoặc thuốc ức chế bơm proton (PPI) giúp làm giảm lượng axit mà dạ dày tiết ra và thường được sử dụng trong điều trị GERD.

• Không nên xem thuốc kháng axit là giải pháp dùng hằng ngày cho các triệu chứng nặng hoặc kéo dài nếu chưa trao đổi với bác sĩ. Nếu thuốc không kê đơn không cải thiện triệu chứng, bạn nên đi khám để xác định nguyên nhân.

2. Thận trọng với các biện pháp tự nhiên

• Một số người tìm đến trà cam thảo hoặc các sản phẩm bổ sung như mastic để giảm cảm giác khó chịu khi axit dạ dày tăng cao. Tuy nhiên, bằng chứng khoa học về hiệu quả của cam thảo đối với các triệu chứng tiêu hóa hiện vẫn chưa đủ mạnh để xem đây là phương pháp điều trị thay thế.

• Cam thảo chứa glycyrrhizin, chất có thể gây tác dụng phụ nghiêm trọng nếu dùng nhiều hoặc kéo dài, đặc biệt ở người tăng huyết áp hoặc mắc bệnh tim, thận. Vì vậy, hãy hỏi bác sĩ trước khi sử dụng các sản phẩm chứa cam thảo, nhất là khi đang dùng thuốc khác.

• Các sản phẩm bổ sung không nên được dùng với mục đích “chữa khỏi” dư axit dạ dày hay trào ngược dạ dày. Nếu triệu chứng tái diễn thường xuyên, việc xác định nguyên nhân và điều trị đúng mới là bước quan trọng.

3. Nhai kẹo cao su không đường để tăng tiết nước bọt

• Nhai kẹo cao su không đường có thể làm tăng tiết nước bọt, từ đó hỗ trợ làm sạch và giảm lượng axit tiếp xúc với thực quản sau một đợt trào ngược.

• Nếu muốn thử cách này, có thể chọn kẹo cao su không đường và không chứa bạc hà, đặc biệt nếu bạc hà là yếu tố khiến triệu chứng trào ngược dạ dày của bạn nặng hơn.

• Tuy nhiên, đây chỉ là biện pháp hỗ trợ giảm khó chịu, không làm giảm lượng axit mà dạ dày sản xuất. Vì vậy, không nên dùng nhai kẹo cao su để thay thế thuốc hoặc điều trị y tế khi triệu chứng kéo dài.

• Nếu bị ợ nóng hoặc trào ngược nhiều lần trong tuần, khó nuốt, đau khi nuốt hoặc triệu chứng không cải thiện với các biện pháp thông thường, nên đi khám để được đánh giá nguyên nhân.

Phần 1: Khi nào cần gặp bác sĩ điều trị trào ngược

Lưu ý 1: Đừng chủ quan khi trào ngược kéo dài

1. Đi khám nếu triệu chứng không cải thiện

• Nếu tình trạng trào ngược dạ dày, ợ nóng hoặc cảm giác dư axit dạ dày kéo dài dù đã thay đổi chế độ ăn, sinh hoạt hoặc dùng thuốc không kê đơn, bạn nên đi khám. GERD là tình trạng trào ngược kéo dài, có thể gây tổn thương thực quản nếu không được kiểm soát.

• Bác sĩ có thể dựa vào triệu chứng và tiền sử bệnh để đánh giá nguyên nhân. Khi cần, các xét nghiệm như nội soi đường tiêu hóa trên có thể được sử dụng để tìm tổn thương hoặc biến chứng liên quan đến trào ngược dạ dày.

2. Không bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo

• Hãy đi khám sớm nếu ợ nóng, trào ngược axit đi kèm một trong những dấu hiệu sau:

  • Khó nuốt hoặc đau khi nuốt.

  • Nôn dai dẳng hoặc nôn ra máu.

  • Đi ngoài phân đen như hắc ín hoặc có máu.

  • Sụt cân không chủ ý hoặc chán ăn.

  • Đau ngực, đặc biệt khi đau mới xuất hiện hoặc bất thường.

• Đây không phải lúc nào cũng là dấu hiệu của ung thư, nhưng có thể cảnh báo biến chứng hoặc một bệnh lý khác cần được kiểm tra thay vì chỉ tìm cách giảm axit dạ dày tại nhà.

3. Điều trị sớm giúp hạn chế biến chứng

• Trào ngược dạ dày kéo dài có thể gây viêm thực quản, hẹp thực quản và làm tăng nguy cơ xuất hiện Barrett thực quản. Barrett thực quản liên quan đến nguy cơ ung thư biểu mô tuyến thực quản cao hơn, dù phần lớn người mắc Barrett không tiến triển thành ung thư.

• Vì vậy, mục tiêu không chỉ là làm dịu cảm giác nóng rát tạm thời mà còn kiểm soát tình trạng trào ngược và bảo vệ thực quản về lâu dài.

• Nếu các biện pháp thay đổi lối sống không đủ hiệu quả, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc điều trị phù hợp và chỉ định thêm xét nghiệm khi có dấu hiệu biến chứng hoặc triệu chứng dai dẳng.

4. Đừng tự chịu đựng các triệu chứng kéo dài

• Nếu bạn thường xuyên tìm kiếm cách giảm axit dạ dày, liên tục phải dùng thuốc kháng axit hoặc triệu chứng tái phát nhiều lần, đây là lúc nên đánh giá nguyên nhân thay vì chỉ xử lý từng đợt khó chịu.

• Chuyên gia khuyến nghị không trì hoãn thăm khám khi triệu chứng không đáp ứng với thay đổi lối sống hoặc thuốc không kê đơn. Điều trị đúng nguyên nhân sẽ giúp kiểm soát dư axit dạ dày và trào ngược dạ dày hiệu quả hơn.

Lưu ý 2: Dùng thuốc giảm axit đúng cách

1. Hỏi bác sĩ trước khi chọn thuốc

• Nếu thường xuyên bị dư axit dạ dày, ợ nóng hoặc trào ngược dạ dày, hãy trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng thuốc, kể cả thuốc không kê đơn.

• Việc lựa chọn thuốc phụ thuộc vào mức độ và tần suất triệu chứng. Không nên tự tăng liều hoặc kéo dài thời gian dùng thuốc vì mỗi nhóm thuốc có cách sử dụng và tác dụng phụ khác nhau.

• Hãy dùng thuốc đúng liều, đúng thời điểm và đúng thời gian được hướng dẫn. Nếu triệu chứng không cải thiện với thuốc không kê đơn, bạn nên đi khám để tìm nguyên nhân thay vì tiếp tục tự điều trị.

2. Dùng thuốc kháng axit khi triệu chứng nhẹ

• Thuốc kháng axit có thể trung hòa axit đã có trong dạ dày và giúp giảm nhanh ợ nóng, nóng rát hoặc các triệu chứng trào ngược dạ dày mức độ nhẹ.

• Một số sản phẩm chứa canxi carbonate hoặc các muối magiê, nhôm. Tác dụng thường đến nhanh nhưng không kéo dài như các thuốc làm giảm tiết axit.

• Không nên dùng thuốc kháng axit hằng ngày hoặc để kiểm soát triệu chứng nặng nếu chưa trao đổi với bác sĩ. Một số thuốc có thể gây tiêu chảy hoặc táo bón.

3. Cân nhắc thuốc chẹn H2 khi cần giảm tiết axit

• Thuốc chẹn thụ thể histamine H2 (H2 blocker) giúp giảm lượng axit mà dạ dày tiết ra và có thể được sử dụng trong điều trị trào ngược dạ dày.

• Một số thuốc thuộc nhóm này có thể mua không cần đơn, nhưng lựa chọn và thời gian sử dụng nên dựa trên hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ, đặc biệt nếu bạn đang dùng nhiều loại thuốc khác.

• H2 blocker có khả năng hỗ trợ làm lành niêm mạc thực quản nhưng nhìn chung hiệu quả trong điều trị GERD không cao bằng thuốc ức chế bơm proton (PPI).

4. Dùng PPI khi trào ngược thường xuyên

• Với trào ngược dạ dày thường xuyên hoặc cần kiểm soát axit hiệu quả hơn, bác sĩ có thể chỉ định thuốc ức chế bơm proton (PPI) như omeprazole, esomeprazole, lansoprazole hoặc pantoprazole.

• PPI làm giảm lượng axit dạ dày sản xuất và nhìn chung hiệu quả hơn H2 blocker trong điều trị GERD, đồng thời có khả năng giúp lành niêm mạc thực quản ở nhiều người bệnh.

• Một số PPI có dạng không kê đơn, nhưng không nên tự dùng kéo dài. Tác dụng phụ có thể gặp gồm đau đầu, tiêu chảy hoặc khó chịu ở bụng; một số nghiên cứu cũng ghi nhận mối liên quan giữa PPI và nguy cơ nhiễm Clostridioides difficile. Khi dùng lâu dài hoặc liều cao, nên trao đổi với bác sĩ về lợi ích và nguy cơ.

5. Không chỉ tập trung vào việc “giảm axit”

• Dư axit dạ dày không phải lúc nào cũng là nguyên nhân duy nhất gây trào ngược dạ dày. GERD liên quan đến việc dịch trong dạ dày trào ngược lên thực quản, vì vậy điều trị cần hướng đến kiểm soát toàn bộ tình trạng trào ngược.

• Nếu triệu chứng vẫn kéo dài dù đã thay đổi lối sống và dùng thuốc đúng cách, bác sĩ có thể cần đánh giá thêm để xác định GERD hoặc loại trừ các bệnh lý khác.

• Đặc biệt, hãy đi khám sớm nếu xuất hiện khó nuốt, đau khi nuốt, nôn dai dẳng, nôn ra máu, phân đen, sụt cân không chủ ý hoặc đau ngực. Đây là những dấu hiệu không nên chỉ xử lý bằng thuốc giảm axit dạ dày tại nhà.

Lưu ý 3: Nội soi giúp tìm nguyên nhân trào ngược

1. Trao đổi với bác sĩ về nội soi

• Nếu tình trạng trào ngược dạ dày, ợ nóng hoặc khó tiêu kéo dài, hãy hỏi bác sĩ liệu bạn có cần nội soi đường tiêu hóa trên hay không.

• Nội soi không phải xét nghiệm bắt buộc cho mọi người bị dư axit dạ dày. Bác sĩ sẽ dựa vào triệu chứng, thời gian mắc bệnh, đáp ứng với điều trị và các yếu tố nguy cơ để quyết định có cần thực hiện hay không.

2. Nội soi kiểm tra thực quản và dạ dày

• Trong quá trình nội soi, bác sĩ đưa một ống mềm nhỏ có gắn camera qua miệng để quan sát thực quản, dạ dày và phần đầu ruột non.

• Phương pháp này có thể giúp phát hiện viêm thực quản do trào ngược, loét, hẹp thực quản hoặc các tổn thương khác có thể liên quan đến triệu chứng ợ nóng và trào ngược axit dạ dày.

3. Sinh thiết khi bác sĩ thấy cần thiết

• Trong khi nội soi, bác sĩ có thể lấy một mẫu mô nhỏ để xét nghiệm. Sinh thiết thường không gây cảm giác đau vì niêm mạc đường tiêu hóa không cảm nhận đau theo cách giống da.

• Mẫu mô có thể được dùng để đánh giá tình trạng viêm, tìm một số nguyên nhân gây tổn thương và kiểm tra các bất thường của tế bào.

• Nếu có chỉ định, bác sĩ cũng có thể lấy mẫu để kiểm tra H. pylori, loại vi khuẩn liên quan đến viêm loét dạ dày. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp dư axit dạ dày hoặc trào ngược dạ dày đều do H. pylori gây ra.

4. Nội soi giúp loại trừ các nguyên nhân nghiêm trọng

• Khi xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo như khó nuốt, đau khi nuốt, nôn kéo dài, xuất huyết tiêu hóa hoặc sụt cân không chủ ý, bác sĩ có thể chỉ định nội soi để tìm nguyên nhân và đánh giá tổn thương.

• Nội soi và sinh thiết có thể giúp phát hiện hoặc loại trừ một số bệnh lý nghiêm trọng, bao gồm tổn thương tiền ung thư hoặc ung thư đường tiêu hóa trên.

5. Đừng chỉ tìm cách giảm axit tại nhà

• Nếu triệu chứng trào ngược dạ dày thường xuyên tái phát hoặc không cải thiện sau điều trị, việc nội soi khi có chỉ định có thể giúp tìm đúng nguyên nhân thay vì chỉ tiếp tục dùng thuốc giảm axit dạ dày.

• Chuyên gia khuyến nghị trao đổi trực tiếp với bác sĩ để cân nhắc lợi ích và sự cần thiết của nội soi, đặc biệt khi có dấu hiệu cảnh báo hoặc nghi ngờ biến chứng của GERD.

Lưu ý 4: Phẫu thuật khi trào ngược khó kiểm soát

1. Chỉ cân nhắc phẫu thuật khi điều trị nội khoa chưa đủ hiệu quả

• Phẫu thuật không phải lựa chọn đầu tay cho hầu hết người bị trào ngược dạ dày. Bác sĩ có thể cân nhắc phương án này khi triệu chứng vẫn kéo dài dù đã điều chỉnh lối sống và dùng thuốc phù hợp, khi người bệnh không dung nạp thuốc hoặc không muốn phụ thuộc thuốc lâu dài.

• Trước khi quyết định, bác sĩ thường cần xác nhận GERD và đánh giá chức năng thực quản bằng các xét nghiệm phù hợp. Điều này giúp tránh phẫu thuật khi triệu chứng thực tế không xuất phát từ trào ngược axit dạ dày.

2. Tìm hiểu phẫu thuật tạo van chống trào ngược

• Phẫu thuật phổ biến nhất là fundoplication. Bác sĩ sử dụng phần trên của dạ dày quấn quanh đoạn cuối thực quản, từ đó tăng áp lực ở cơ thắt thực quản dưới và hạn chế dịch dạ dày trào ngược lên trên.

• Phẫu thuật thường được thực hiện bằng phương pháp nội soi ổ bụng với các đường rạch nhỏ. Theo NIDDK, fundoplication có thể giúp cải thiện triệu chứng trào ngược dạ dày lâu dài ở nhiều người bệnh.

3. Cân nhắc thiết bị tăng cường cơ thắt thực quản trong trường hợp phù hợp

• Một lựa chọn khác là tăng cường cơ thắt thực quản bằng vòng hạt từ tính (magnetic sphincter augmentation – MSA). Thiết bị gồm các hạt có tính từ được đặt quanh cơ thắt thực quản dưới, giúp hạn chế trào ngược nhưng vẫn cho phép cơ thắt mở khi nuốt.

• MSA có thể được cân nhắc ở một số người đã được xác nhận GERD nhưng đáp ứng chưa đầy đủ với thuốc hoặc muốn tránh điều trị nội khoa lâu dài. Việc lựa chọn phương pháp phụ thuộc vào đặc điểm triệu chứng và chức năng thực quản của từng người.

4. Cân nhắc kỹ lợi ích và rủi ro trước phẫu thuật

• Phẫu thuật có thể giúp kiểm soát trào ngược dạ dày nhưng vẫn có nguy cơ biến chứng và không phải lúc nào cũng loại bỏ hoàn toàn nhu cầu dùng thuốc về sau. ACG lưu ý một số người vẫn có thể cần thuốc điều trị trào ngược trong những năm tiếp theo.

• Vì vậy, trước khi quyết định, người bệnh nên trao đổi với cả bác sĩ tiêu hóa và bác sĩ phẫu thuật có kinh nghiệm về điều trị GERD để hiểu rõ tỷ lệ thành công, tác dụng phụ, khả năng tái phát và các lựa chọn thay thế.

5. Người trẻ bị GERD lâu dài không nhất thiết phải phẫu thuật ngay

• Tuổi còn trẻ không phải là lý do duy nhất để lựa chọn phẫu thuật. Nếu trào ngược dạ dày được kiểm soát tốt bằng thuốc và thay đổi lối sống, điều trị nội khoa vẫn có thể là lựa chọn phù hợp.

• Ngược lại, ở người trẻ có GERD đã được xác nhận, triệu chứng dai dẳng hoặc phải dùng thuốc lâu dài, phẫu thuật có thể được đưa vào danh sách lựa chọn sau khi đánh giá đầy đủ. Mục tiêu là tìm phương án kiểm soát bệnh bền vững, thay vì chỉ tập trung vào việc giảm axit dạ dày trong thời gian ngắn.

Phần 2: Mẹo dân gian giảm trào ngược dạ dày an toàn

Mẹo 1: Thảo dược chỉ nên dùng hỗ trợ

1. Không xem thảo dược là cách chữa trào ngược

• Một số người tìm đến cách giảm axit dạ dày tự nhiên như cam thảo, caraway hoặc các sản phẩm bổ sung để làm dịu khó chịu ở dạ dày.

• Tuy nhiên, bằng chứng khoa học về hiệu quả của nhiều loại thảo dược đối với trào ngược dạ dày vẫn còn hạn chế. NCCIH cho biết hiện chưa có đủ bằng chứng chất lượng cao để khẳng định cam thảo có hiệu quả rõ ràng đối với các bệnh lý tiêu hóa.

• Vì vậy, các biện pháp này chỉ nên được xem là hỗ trợ, không thay thế thuốc điều trị hoặc việc thăm khám khi triệu chứng dư axit dạ dày kéo dài.

2. Thận trọng khi dùng cam thảo

• Cam thảo thường được sử dụng trong các sản phẩm hỗ trợ tiêu hóa, nhưng hoạt chất glycyrrhizin có thể gây tác dụng phụ nếu dùng nhiều hoặc kéo dài.

• Người bị tăng huyết áp, bệnh tim hoặc bệnh thận cần đặc biệt thận trọng vì glycyrrhizin có thể liên quan đến tăng huyết áp, hạ kali máu và rối loạn nhịp tim.

• Nếu đang dùng thuốc điều trị, hãy hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng cam thảo vì thảo dược có thể tương tác với thuốc.

3. DGL có thể được cân nhắc nhưng bằng chứng còn hạn chế

• DGL (cam thảo đã loại bỏ glycyrrhizin) được bán dưới dạng viên nhai hoặc thực phẩm bổ sung và thường được quảng bá để hỗ trợ các vấn đề về dạ dày.

• DGL có thể có hồ sơ an toàn tốt hơn cam thảo thông thường do đã loại bỏ glycyrrhizin, nhưng bằng chứng hiện có chưa đủ để khẳng định đây là phương pháp điều trị hiệu quả cho trào ngược dạ dày.

• Không nên tự dùng DGL để thay thế thuốc kê đơn hoặc trì hoãn thăm khám nếu triệu chứng trào ngược axit dạ dày thường xuyên tái phát.

4. Mastic cần thêm nghiên cứu trước khi sử dụng

• Mastic, còn được gọi là nhựa mastic, được quan tâm nhờ khả năng chống viêm và tiềm năng hỗ trợ một số vấn đề tiêu hóa.

• Tuy nhiên, bằng chứng về hiệu quả của mastic đối với dư axit dạ dày và GERD chưa đủ mạnh để xem đây là phương pháp điều trị tiêu chuẩn.

• Khi sử dụng thực phẩm bổ sung, cần nhớ rằng sản phẩm bán trên thị trường có thể khác về thành phần và hàm lượng so với sản phẩm được sử dụng trong nghiên cứu.

5. Ưu tiên phương pháp đã có bằng chứng

• Nếu mục tiêu là giảm axit dạ dày và kiểm soát trào ngược dạ dày, hãy ưu tiên các biện pháp đã được nghiên cứu và phù hợp với tình trạng của bạn, chẳng hạn thay đổi lối sống hoặc thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ.

• NCCIH khuyến cáo không sử dụng sản phẩm bổ sung chưa được chứng minh hiệu quả để thay thế điều trị y tế hoặc trì hoãn việc đi khám. “Tự nhiên” không đồng nghĩa với “an toàn”.

• Nếu ợ nóng hoặc trào ngược không cải thiện, đặc biệt khi triệu chứng xảy ra thường xuyên, hãy trao đổi với bác sĩ thay vì tiếp tục thử nhiều loại thảo dược khác nhau.

Mẹo 2: Tránh mẹo tự nhiên làm trào ngược nặng hơn

1. Không dùng bạc hà để giảm trào ngược

• Bạc hà thường được truyền miệng như một cách làm dịu dạ dày, nhưng với người bị trào ngược dạ dày, đây có thể không phải lựa chọn phù hợp.

• Nghiên cứu cho thấy dầu bạc hà có thể gây hoặc làm nặng thêm ợ nóng và trào ngược axit, đặc biệt ở một số dạng sử dụng đường uống. Vì vậy, nếu nhận thấy triệu chứng tăng sau khi dùng bạc hà, hãy ngừng sử dụng.

• Không nên đánh đồng lợi ích của bạc hà đối với một số triệu chứng ruột kích thích với khả năng giảm axit dạ dày. Hai vấn đề này có cơ chế và bằng chứng điều trị khác nhau.

2. Đừng xem sữa là cách trung hòa axit lâu dài

• Uống sữa có thể tạo cảm giác dễ chịu tạm thời ở một số người, nhưng không nên xem đây là phương pháp điều trị dư axit dạ dày hoặc trào ngược dạ dày.

• Nếu nhận thấy sữa hoặc các sản phẩm từ sữa làm triệu chứng ợ nóng tăng lên, hãy hạn chế và theo dõi phản ứng của cơ thể thay vì cố uống thêm để “trung hòa axit”.

• Quan trọng hơn, không nên áp dụng một thực phẩm đơn lẻ như sữa để thay thế các biện pháp điều trị GERD đã được chứng minh.

3. Không lạm dụng kẹo ngậm khi đang bị trào ngược

• Kẹo ngậm hoặc viên ngậm không phải là phương pháp điều trị trào ngược dạ dày. Một số sản phẩm có bạc hà hoặc các thành phần có thể khiến triệu chứng ợ nóng nặng hơn ở người nhạy cảm.

• Nếu bạn thường xuyên phải dùng kẹo ngậm để giảm cảm giác khó chịu ở cổ họng do trào ngược axit, nên tập trung xử lý nguyên nhân thay vì chỉ làm dịu triệu chứng.

• Khi ợ nóng hoặc cảm giác trào ngược xuất hiện hơn 2 lần mỗi tuần, nên trao đổi với nhân viên y tế để được đánh giá và lựa chọn phương pháp giảm axit dạ dày phù hợp.

4. Ưu tiên cách xử lý có bằng chứng

• Không phải mẹo “tự nhiên” nào cũng an toàn hoặc có hiệu quả. NCCIH lưu ý bằng chứng về các sản phẩm bổ sung rất khác nhau và một số sản phẩm có thể tương tác với thuốc hoặc gây rủi ro ở người mắc bệnh nền.

• Nếu đang tìm cách giảm axit dạ dày tại nhà, hãy ưu tiên những thay đổi phù hợp với tình trạng GERD như điều chỉnh thói quen ăn uống, tránh các yếu tố kích hoạt đã được xác định ở chính bạn và dùng thuốc theo hướng dẫn khi cần.

• Nếu triệu chứng kéo dài, tái phát hoặc không đáp ứng với các biện pháp thông thường, hãy đi khám thay vì tiếp tục thử nhiều mẹo dân gian khác nhau.

Mẹo 3: Nhai kẹo cao su giúp giảm axit

1. Tăng tiết nước bọt để hỗ trợ làm sạch axit

• Nhai kẹo cao su kích thích tuyến nước bọt hoạt động mạnh hơn. Nước bọt có chứa bicarbonate và các thành phần có khả năng hỗ trợ trung hòa axit, đồng thời giúp đưa axit trào ngược ra khỏi thực quản nhanh hơn.

• Một nghiên cứu trên người bị trào ngược cho thấy nhai kẹo cao su có thể làm tăng pH ở thực quản và hầu họng, qua đó hỗ trợ giảm thời gian axit tiếp xúc với niêm mạc.

• Vì vậy, nhai kẹo cao su có thể được xem là một biện pháp hỗ trợ đơn giản khi xuất hiện ợ nóng hoặc trào ngược dạ dày, nhưng không thay thế thuốc điều trị.

2. Chọn kẹo cao su không đường

• Nếu muốn thử cách này, hãy chọn loại kẹo cao su không đường để tránh bổ sung quá nhiều đường và năng lượng không cần thiết.

• Kẹo cao su không đường vẫn có thể kích thích tiết nước bọt thông qua hoạt động nhai. Các nghiên cứu cho thấy nhai kẹo cao su làm tăng đáng kể lưu lượng nước bọt và khả năng đệm axit của nước bọt.

• Không cần tìm loại được quảng cáo là “kiềm hóa dạ dày”. Mục tiêu của cách này chủ yếu là tăng nước bọt để hỗ trợ làm sạch axit ở thực quản, chứ không trực tiếp làm giảm lượng axit mà dạ dày sản xuất.

3. Tránh bạc hà nếu dễ bị trào ngược

• Nếu bạn nhận thấy bạc hà làm trào ngược axit dạ dày nặng hơn, hãy chọn kẹo cao su có hương vị khác. Điều quan trọng là theo dõi những yếu tố thực sự kích hoạt triệu chứng ở chính bạn.

• Nhai kẹo cao su chỉ là biện pháp hỗ trợ kiểm soát triệu chứng. Hướng dẫn của American College of Gastroenterology vẫn ưu tiên các biện pháp có bằng chứng như điều chỉnh lối sống và điều trị bằng thuốc phù hợp khi cần.

4. Biết giới hạn của cách giảm axit này

• Nhai kẹo cao su có thể giúp giảm lượng axit lưu lại trong thực quản nhưng không chữa nguyên nhân gây trào ngược dạ dày và không làm dạ dày ngừng tiết axit.

• Nếu bạn thường xuyên phải tìm cách giảm axit dạ dày, bị ợ nóng tái diễn hoặc triệu chứng xuất hiện nhiều lần trong tuần, nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá GERD và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Phần 3: Thói quen sinh hoạt giúp chữa trào ngược dạ dày

Mẹo 1: Ăn uống cân bằng để giảm trào ngược

1. Xây dựng chế độ ăn đa dạng, đủ chất

• Ưu tiên rau xanh, trái cây phù hợp, ngũ cốc nguyên hạt, các loại đậu và nguồn đạm ít béo như cá, thịt gia cầm hoặc đậu phụ. Đây là nền tảng của một chế độ ăn lành mạnh và giúp cơ thể nhận đủ chất xơ, vitamin, khoáng chất cùng protein.

• Có thể chọn các loại ngũ cốc nguyên hạt như yến mạch, gạo lứt hoặc bánh mì nguyên cám thay cho thực phẩm từ ngũ cốc tinh chế. Đồng thời, ưu tiên cách chế biến hấp, luộc, nướng thay vì chiên nhiều dầu mỡ.

• Không cần loại bỏ hoàn toàn một nhóm thực phẩm chỉ vì lo dư axit dạ dày. Mục tiêu là duy trì khẩu phần cân đối và xác định những thực phẩm thực sự làm triệu chứng trào ngược dạ dày nặng hơn ở chính bạn.

2. Giảm thực phẩm nhiều chất béo và đường bổ sung

• Thực phẩm nhiều chất béo có thể làm triệu chứng GERD nặng hơn ở một số người. Vì vậy, nên hạn chế các món chiên rán, nhiều mỡ và thay thế bằng nguồn chất béo phù hợp với khẩu phần tổng thể.

• Hạn chế nước ngọt có đường, bánh kẹo và các thực phẩm chứa nhiều đường bổ sung. Đây cũng là nguyên tắc quan trọng để kiểm soát cân nặng và sức khỏe chuyển hóa.

• Không nên hiểu giảm axit dạ dày bằng chế độ ăn là phải ăn kiêng quá mức. Một thực đơn quá hạn chế có thể khiến bạn thiếu chất mà chưa chắc cải thiện được trào ngược.

3. Xác định thực phẩm kích hoạt triệu chứng

• Không có một danh sách thực phẩm “cấm” áp dụng cho tất cả người bị trào ngược dạ dày. NIDDK ghi nhận một số thực phẩm và đồ uống thường liên quan đến triệu chứng như chocolate, cà phê và caffeine, bạc hà, đồ cay, thực phẩm nhiều chất béo, rượu, cam quýt và cà chua.

• Nếu một món ăn cụ thể khiến bạn ợ nóng hoặc trào ngược nhiều hơn, hãy giảm hoặc tạm ngừng món đó và theo dõi triệu chứng. Cách này thực tế hơn việc loại bỏ hàng loạt thực phẩm khi chưa biết đâu mới là yếu tố kích hoạt.

• Có thể ghi lại món ăn, thời điểm ăn và triệu chứng sau đó để nhận diện quy luật. Khi đã tìm được tác nhân rõ ràng, bạn có thể điều chỉnh thực đơn mà vẫn duy trì chế độ ăn đa dạng.

4. Chú ý thời điểm ăn, không chỉ món ăn

• Nếu thường bị trào ngược axit dạ dày vào ban đêm, hãy cố gắng ăn bữa cuối ít nhất 3 giờ trước khi nằm hoặc đi ngủ. Điều này có thể giúp giảm triệu chứng khi nằm.

• Tránh ăn quá sát giờ ngủ, đặc biệt sau những bữa nhiều chất béo hoặc quá no. Thói quen ăn uống hợp lý kết hợp với việc lựa chọn thực phẩm phù hợp thường hiệu quả hơn việc chỉ tập trung vào một loại thực phẩm để “trung hòa axit”.

5. Kiểm soát cân nặng nếu đang thừa cân

• Nếu thừa cân hoặc béo phì, giảm cân có thể giúp cải thiện triệu chứng trào ngược dạ dày. Đây là một trong những thay đổi lối sống được khuyến nghị trong hướng dẫn điều trị GERD.

• Không cần giảm cân quá nhanh. Hãy hướng đến một chế độ ăn cân bằng, kiểm soát khẩu phần và duy trì hoạt động thể chất phù hợp để tạo thay đổi bền vững.

• Vì vậy, thay vì chỉ tìm cách giảm axit dạ dày tại nhà, hãy xem chế độ ăn là một phần của chiến lược kiểm soát GERD lâu dài, cùng với thuốc và các biện pháp khác khi bác sĩ chỉ định.

Mẹo 2: Giữ cân nặng hợp lý để giảm trào ngược

1. Kiểm soát cân nặng nếu đang thừa cân

• Nếu bạn bị trào ngược dạ dày và đang thừa cân hoặc béo phì, giảm cân có thể giúp giảm triệu chứng. NIDDK khuyến nghị giảm cân như một thay đổi lối sống có thể hỗ trợ kiểm soát GERD ở nhóm này.

• Mỡ thừa, đặc biệt ở vùng bụng, có thể làm tăng áp lực lên dạ dày và ảnh hưởng đến cơ thắt thực quản dưới, từ đó tạo điều kiện cho dịch dạ dày trào ngược lên thực quản.

• Vì vậy, nếu đang tìm cách giảm axit dạ dày tại nhà, kiểm soát cân nặng là một hướng thực tế hơn việc chỉ cố gắng kiêng một vài loại thực phẩm.

2. Dùng BMI để tham khảo tình trạng cân nặng

• BMI được tính bằng cân nặng tính theo kg chia cho bình phương chiều cao tính bằng mét: BMI = cân nặng (kg) / chiều cao² (m).

• Với người trưởng thành từ 20 tuổi, CDC phân loại BMI dưới 18,5 là thiếu cân; từ 18,5 đến dưới 25 là mức cân nặng khỏe mạnh; từ 25 đến dưới 30 là thừa cân; và từ 30 trở lên thuộc nhóm béo phì.

• Bạn có thể sử dụng công cụ tính BMI để có một con số tham khảo nhanh, nhưng không nên xem BMI là tiêu chuẩn duy nhất để đánh giá sức khỏe.

3. Không cố ép BMI về một con số bằng mọi giá

• BMI chỉ là công cụ sàng lọc, không trực tiếp đo lượng mỡ trong cơ thể và không phân biệt được khối lượng cơ, xương với mỡ. Vì vậy, cùng một BMI nhưng tình trạng sức khỏe của mỗi người có thể rất khác nhau.

• Khi đánh giá cân nặng, chuyên gia còn xem xét vòng eo, huyết áp, xét nghiệm chuyển hóa, mức độ vận động, chế độ ăn, bệnh nền và tiền sử sức khỏe.

• Do đó, mục tiêu phù hợp không nhất thiết là đưa BMI về “mức chuẩn” càng nhanh càng tốt mà là đạt và duy trì cân nặng có lợi cho sức khỏe.

4. Giảm cân theo cách bền vững

• Nếu cần giảm cân, hãy bắt đầu bằng chế độ ăn cân bằng, kiểm soát khẩu phần và duy trì hoạt động thể chất phù hợp thay vì nhịn ăn hoặc áp dụng chế độ giảm cân quá khắt khe.

• Người bị dư axit dạ dày hoặc trào ngược dạ dày nên chú ý cả thời điểm ăn. Nếu thường bị triệu chứng khi nằm hoặc ban đêm, NIDDK khuyến nghị ăn bữa cuối ít nhất 3 giờ trước khi nằm hoặc đi ngủ.

• Không cần loại bỏ hàng loạt thực phẩm chỉ vì lo axit dạ dày tăng cao. Hãy xác định những món thực sự làm triệu chứng của bạn nặng hơn và điều chỉnh từng bước.

5. Hỏi bác sĩ trước khi thay đổi lớn

• Nếu bạn đang có cân nặng thấp, mắc bệnh mạn tính, đang dùng thuốc hoặc có tiền sử rối loạn ăn uống, không nên tự áp dụng chế độ giảm cân nghiêm ngặt.

• Với người có trào ngược dạ dày kéo dài, mục tiêu kiểm soát cân nặng nên được đặt trong kế hoạch điều trị tổng thể thay vì chỉ tập trung vào việc giảm axit dạ dày.

• Nếu triệu chứng vẫn thường xuyên xuất hiện dù đã kiểm soát cân nặng và thay đổi lối sống, hãy trao đổi với bác sĩ để được đánh giá và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Mẹo 3: Kiểm soát calo để giữ cân nặng

1. Theo dõi lượng calo để quản lý cân nặng

• Theo dõi năng lượng từ thực phẩm có thể giúp bạn hiểu khẩu phần và hỗ trợ mục tiêu giảm hoặc duy trì cân nặng. Khi đọc nhãn dinh dưỡng, hãy chú ý calo mỗi khẩu phần và số khẩu phần thực tế bạn ăn.

• Nhu cầu năng lượng mỗi ngày không giống nhau mà phụ thuộc vào tuổi, giới tính, chiều cao, cân nặng và mức độ vận động. Vì vậy, không nên áp dụng một mức calo cố định cho tất cả mọi người.

• Nếu đang thừa cân và bị trào ngược dạ dày, kiểm soát khẩu phần và giảm cân hợp lý có thể góp phần cải thiện triệu chứng GERD.

2. Tạo mức thâm hụt calo vừa phải

• Muốn giảm cân, cơ thể cần sử dụng nhiều năng lượng hơn lượng nạp vào trong một khoảng thời gian. Tuy nhiên, không nên cắt giảm calo quá mạnh chỉ để giảm cân nhanh.

• CDC cho biết giảm cân từ từ, khoảng 0,45–0,9 kg mỗi tuần, thường dễ duy trì hơn so với giảm cân quá nhanh.

• Không nên áp dụng một mức tối thiểu như “1.200 calo/ngày” cho tất cả mọi người. Nhu cầu năng lượng rất khác nhau và chế độ ăn quá ít calo có thể khiến bạn khó đáp ứng đủ protein, vitamin, khoáng chất và các chất dinh dưỡng cần thiết.

3. Ưu tiên chất lượng thực phẩm thay vì chỉ đếm calo

• Hai thực đơn có cùng lượng calo nhưng giá trị dinh dưỡng có thể rất khác nhau. Hãy ưu tiên rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, đậu, nguồn đạm nạc và chất béo không bão hòa với khẩu phần phù hợp.

• Hạn chế thực phẩm chứa nhiều đường bổ sung, chất béo bão hòa và các món chế biến sẵn có mật độ năng lượng cao. Cách này vừa hỗ trợ kiểm soát cân nặng vừa giúp xây dựng chế độ ăn lành mạnh cho người trào ngược dạ dày.

• Không cần loại bỏ hoàn toàn một nhóm thực phẩm chỉ vì lo dư axit dạ dày. Với GERD, nên xác định những món thực sự kích hoạt triệu chứng ở chính bạn và điều chỉnh phù hợp.

4. Theo dõi khẩu phần một cách thực tế

• Bạn có thể dùng ứng dụng theo dõi dinh dưỡng, nhật ký ăn uống hoặc đơn giản là ghi lại những gì đã ăn trong ngày. Công cụ chỉ có giá trị khi giúp bạn nhận ra thói quen và điều chỉnh phù hợp.

• Khi đọc nhãn thực phẩm, đừng chỉ nhìn con số calo. Hãy kiểm tra thêm kích thước khẩu phần, protein, chất xơ, đường bổ sung và chất béo bão hòa.

• Nếu việc đếm calo khiến bạn quá tập trung vào con số hoặc khó duy trì chế độ ăn bình thường, hãy chuyển sang cách kiểm soát khẩu phần và lựa chọn thực phẩm lành mạnh hơn.

5. Không tự cắt giảm calo quá mức

• Người đang mang thai, trẻ em, người cao tuổi, người mắc bệnh mạn tính hoặc đang điều trị bằng thuốc nên hỏi bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng trước khi thực hiện chế độ giảm cân.

• Nếu mục tiêu là giảm axit dạ dày và hạn chế trào ngược dạ dày, giảm cân chỉ là một phần của kế hoạch. Hãy kết hợp kiểm soát khẩu phần với chế độ ăn phù hợp, thời điểm ăn hợp lý và điều trị theo chỉ định khi cần.

• Nếu đã kiểm soát cân nặng nhưng trào ngược axit dạ dày vẫn tái diễn, không nên tiếp tục cắt giảm thức ăn một cách cực đoan. Hãy đi khám để tìm nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Mẹo 4: Ăn chậm, chia nhỏ khẩu phần

1. Tránh ăn quá no trong một lần

• Một bữa ăn quá lớn có thể làm dạ dày căng đầy và khiến triệu chứng trào ngược dạ dày dễ xuất hiện hơn. Thay vì ăn thật nhiều trong một bữa, hãy chia lượng thức ăn thành khẩu phần vừa phải.

• Đặc biệt nếu bạn thường bị ợ nóng sau khi ăn, hãy chú ý kích thước bữa ăn và tránh ăn đến mức quá no.

• Với người đang tìm cách giảm axit dạ dày tại nhà, kiểm soát khẩu phần là một thay đổi đơn giản nhưng thực tế, nhất là khi triệu chứng thường xuất hiện sau những bữa ăn lớn.

2. Ăn chậm và nhai kỹ

• Hãy ăn từng miếng nhỏ, nhai kỹ rồi mới nuốt thay vì ăn vội hoặc nuốt những miếng thức ăn lớn.

• Ăn chậm giúp bạn có thêm thời gian nhận biết cảm giác no và có thể hạn chế việc ăn quá nhiều. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng dạ dày luôn cần đúng 20 phút mới “báo no”; thời gian xuất hiện cảm giác no thay đổi tùy từng người và từng bữa ăn.

• Nhai kỹ cũng giúp thức ăn được nghiền nhỏ trước khi xuống dạ dày, nhưng việc nhai kỹ không trực tiếp làm giảm lượng axit dạ dày được tiết ra.

3. Hạn chế ăn quá nhanh

• Ăn quá nhanh có thể khiến bạn vô tình ăn nhiều hơn trước khi kịp nhận biết mình đã no.

• Khi ăn vội, bạn cũng có thể nuốt nhiều không khí hơn, từ đó dễ bị đầy hơi, ợ hơi hoặc chướng bụng. Những triệu chứng này có thể làm cảm giác khó chịu ở người bị trào ngược axit dạ dày rõ hơn.

• Hãy đặt đũa hoặc thìa xuống giữa các lần ăn, nhai hết thức ăn rồi mới tiếp tục. Đây là cách đơn giản để tạo nhịp ăn chậm hơn mà không cần áp dụng chế độ ăn kiêng phức tạp.

4. Chú ý thời điểm ăn và đi ngủ

• Nếu thường bị trào ngược dạ dày vào ban đêm, không chỉ cần giảm khẩu phần mà còn nên điều chỉnh thời điểm ăn.

• NIDDK khuyến nghị người có triệu chứng GERD về đêm thử ăn bữa cuối ít nhất 3 giờ trước khi nằm hoặc đi ngủ.

• Tránh kết hợp một bữa ăn quá no với việc nằm ngay sau đó, vì đây là thời điểm dễ khiến triệu chứng trào ngược trở nên khó chịu hơn.

5. Tập trung vào cảm giác no thay vì ăn cho hết

• Trong mỗi bữa, hãy ăn từ tốn và dừng lại khi cảm thấy vừa đủ thay vì cố ăn hết phần thức ăn đã lấy.

• Nếu thường xuyên bị dư axit dạ dày, hãy ghi nhận xem những bữa ăn quá lớn, ăn nhanh hoặc ăn sát giờ ngủ có liên quan đến triệu chứng hay không.

• Nếu trào ngược dạ dày vẫn xảy ra thường xuyên dù đã điều chỉnh khẩu phần và thói quen ăn uống, không nên chỉ tiếp tục giảm lượng thức ăn. Hãy trao đổi với bác sĩ để được đánh giá và điều trị phù hợp.

Mẹo 5: Tránh món làm trào ngược nặng hơn

1. Xác định thực phẩm thực sự kích hoạt triệu chứng

• Không có một loại thực phẩm nào được chứng minh có thể chữa trào ngược dạ dày hoặc làm hết dư axit dạ dày. Ngược lại, một số món có thể khiến triệu chứng nặng hơn ở từng người.

• NIDDK ghi nhận các yếu tố thường liên quan đến triệu chứng GERD gồm thực phẩm nhiều chất béo, chocolate, bạc hà, đồ cay, cà phê hoặc nguồn caffeine, rượu, cùng một số thực phẩm có tính axit như cam quýt và cà chua.

• Thay vì kiêng tất cả các nhóm thực phẩm trên, hãy theo dõi phản ứng của cơ thể và tập trung hạn chế những món thực sự làm trào ngược axit dạ dày tăng lên.

2. Hạn chế đồ uống chứa caffeine

• Cà phê, trà có caffeine và một số loại nước ngọt chứa caffeine có thể làm triệu chứng ợ nóng hoặc trào ngược dạ dày nặng hơn ở một số người.

• Nếu nhận thấy triệu chứng xuất hiện sau khi uống cà phê, hãy thử giảm lượng uống hoặc chuyển sang loại ít caffeine và theo dõi phản ứng.

• Không nhất thiết phải bỏ caffeine hoàn toàn nếu bạn không nhận thấy mối liên hệ rõ ràng với triệu chứng.

3. Thận trọng với chocolate và bạc hà

• Chocolate và bạc hà thường được liệt kê trong nhóm thực phẩm có thể kích hoạt triệu chứng GERD ở một số người.

• Nếu bạn nhận thấy trào ngược dạ dày tăng sau khi ăn chocolate hoặc dùng thực phẩm có bạc hà, hãy giảm lượng hoặc tạm ngừng để đánh giá sự thay đổi.

• Đặc biệt, bạc hà không nên được xem là một cách giảm axit dạ dày tự nhiên, bởi một số người có thể bị ợ nóng nặng hơn sau khi sử dụng.

4. Hạn chế rượu và món cay nếu chúng gây triệu chứng

• Rượu và thực phẩm cay có thể làm trào ngược axit khó chịu hơn ở một số người. Các món như ớt cay, cà ri hoặc mù tạt cay có thể được đưa vào danh sách cần theo dõi nếu bạn nhận thấy triệu chứng sau khi ăn.

• Nếu một món cay không gây triệu chứng cho bạn, không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn. Mục tiêu của chế độ ăn cho GERD là kiểm soát yếu tố kích hoạt cá nhân, không phải xây dựng một thực đơn quá hạn chế.

5. Theo dõi thực phẩm có tính axit

• Cam, chanh, bưởi, cà chua và các loại nước sốt có giấm có thể làm triệu chứng trào ngược dạ dày khó chịu hơn ở một số người.

• Nếu nhận thấy ợ nóng xuất hiện sau khi ăn nhóm thực phẩm này, hãy giảm khẩu phần và theo dõi thay vì loại bỏ toàn bộ trái cây hoặc rau củ.

• Điều quan trọng là phân biệt giữa “thực phẩm có tính axit” và “làm dạ dày sản xuất nhiều axit”. Một món ăn có vị chua không đồng nghĩa với việc nó chắc chắn gây dư axit dạ dày.

6. Giảm các món nhiều chất béo và dễ gây đầy hơi

• Các bữa ăn nhiều chất béo có thể làm triệu chứng GERD nặng hơn ở một số người. Vì vậy, hãy hạn chế món chiên rán, nhiều mỡ hoặc khẩu phần quá lớn nếu chúng thường gây ợ nóng và trào ngược.

• Các thực phẩm như bắp cải, bông cải xanh, cải Brussels, các loại đậu hoặc sữa có thể gây đầy hơi ở một số người, nhưng không phải ai bị GERD cũng cần tránh.

• Nếu đầy hơi là vấn đề nổi bật, hãy thử điều chỉnh từng nhóm thực phẩm một để xác định nguyên nhân thay vì kiêng nhiều loại cùng lúc.

7. Hạn chế thực phẩm nhiều đường

• Đồ uống có đường, bánh kẹo và thực phẩm chứa nhiều đường bổ sung không phải là nguyên nhân trực tiếp gây dư axit dạ dày, nhưng việc ăn quá nhiều có thể làm tăng tổng lượng calo và gây khó khăn cho việc kiểm soát cân nặng.

• Với người thừa cân hoặc béo phì, giảm cân có thể giúp cải thiện triệu chứng trào ngược dạ dày.

8. Đừng biến chế độ ăn thành danh sách “cấm” quá dài

• Cách giảm axit dạ dày bằng chế độ ăn hiệu quả hơn khi tập trung vào những yếu tố kích hoạt cá nhân thay vì kiêng khem cực đoan.

• Bạn có thể ghi lại món ăn, thời điểm ăn và mức độ ợ nóng hoặc trào ngược trong vài ngày đến vài tuần để tìm ra quy luật.

• Nếu triệu chứng vẫn thường xuyên tái phát dù đã điều chỉnh chế độ ăn, hãy đi khám. Trào ngược dạ dày kéo dài không nên chỉ được xử lý bằng cách kiêng thực phẩm.

Mẹo 6: Tập thể dục đều để hỗ trợ giảm trào ngược

1. Duy trì vận động đều đặn mỗi tuần

• Người trưởng thành nên hướng tới ít nhất 150 phút hoạt động thể chất cường độ vừa phải mỗi tuần, hoặc 75 phút hoạt động cường độ mạnh, hoặc kết hợp cả hai. Có thể chia nhỏ thời gian vận động trong nhiều ngày để dễ duy trì.

• Bạn không cần bắt đầu bằng những buổi tập dài. Nếu hiện tại ít vận động, đi bộ nhanh, đạp xe nhẹ hoặc các hoạt động phù hợp với thể lực cũng là bước khởi đầu tốt.

• Duy trì thói quen vận động quan trọng hơn việc cố gắng tập thật nặng trong thời gian ngắn rồi bỏ cuộc.

2. Ưu tiên vận động phù hợp với thể trạng

• Có thể lựa chọn đi bộ nhanh, đạp xe, bơi, khiêu vũ hoặc các bài tập aerobic mà bạn có thể duy trì thường xuyên.

• Nếu đang thừa cân hoặc béo phì và có trào ngược dạ dày, hoạt động thể chất kết hợp với chế độ ăn hợp lý có thể hỗ trợ kiểm soát cân nặng, từ đó góp phần cải thiện triệu chứng GERD.

• Không cần ép bản thân phải đạt ngay 150 phút mỗi tuần. Hãy tăng thời lượng và cường độ từ từ nếu trước đó bạn ít vận động.

3. Tránh tập ngay sau bữa ăn lớn

• Nếu bạn dễ bị ợ nóng hoặc trào ngược axit dạ dày, tránh các hoạt động vận động mạnh ngay sau khi ăn, đặc biệt sau một bữa quá no.

• Có thể bố trí thời gian tập cách bữa ăn một khoảng phù hợp và theo dõi phản ứng của cơ thể. Nếu một bài tập hoặc thời điểm tập khiến triệu chứng tăng, hãy điều chỉnh cường độ hoặc thời gian.

• Khi tập, ưu tiên tư thế và động tác không gây khó chịu ở bụng. Không nên cố tập xuyên qua cảm giác đau hoặc trào ngược rõ rệt.

4. Đừng bỏ cuộc chỉ vì chưa thể tập đủ

• Nếu chưa thể đạt mức vận động khuyến nghị, hãy bắt đầu bằng những khoảng thời gian ngắn. Một vài phút đi bộ vẫn tốt hơn hoàn toàn không vận động.

• Bạn có thể chia hoạt động thành nhiều lần trong ngày, chẳng hạn đi bộ ngắn sau các khoảng thời gian ngồi lâu.

• Khi đã quen, tăng dần thời lượng để tiến gần mục tiêu 150 phút hoạt động thể chất mỗi tuần.

5. Không dùng tập luyện để “ăn bù” calo

• Tập thể dục giúp tiêu hao năng lượng, nhưng không nên xem lượng calo đốt được là số calo bạn “được phép” ăn thêm.

• Đồng hồ thông minh và ứng dụng theo dõi vận động chỉ cung cấp con số ước tính, không phải phép đo chính xác tuyệt đối về lượng calo tiêu hao.

• Nếu mục tiêu là kiểm soát cân nặng để hỗ trợ giảm axit dạ dày và giảm trào ngược dạ dày, hãy kết hợp vận động với chế độ ăn cân bằng và kiểm soát khẩu phần thay vì chỉ dựa vào tập luyện.

Mẹo 7: Tránh vận động mạnh sau khi ăn

1. Không tập nặng ngay sau bữa ăn

• Vận động mạnh, gắng sức hoặc cúi người nhiều ngay sau khi ăn có thể khiến triệu chứng trào ngược dạ dày dễ xuất hiện hơn ở một số người.

• Đặc biệt, hãy thận trọng sau những bữa ăn lớn hoặc nhiều chất béo. Khi dạ dày còn đầy, việc vận động mạnh có thể làm cảm giác đầy bụng, ợ hơi và trào ngược axit dạ dày khó chịu hơn.

• Nếu thường bị ợ nóng sau khi tập, hãy thử thay đổi thời điểm hoặc giảm cường độ vận động để tìm khoảng thời gian phù hợp.

2. Điều chỉnh thời gian tập theo kích thước bữa ăn

• Không có một khoảng thời gian chờ cố định áp dụng cho tất cả mọi người. Bữa ăn càng lớn và nhiều chất béo thì quá trình tiêu hóa và làm rỗng dạ dày thường càng kéo dài.

• Sau một bữa ăn lớn, nên để cơ thể có thời gian tiêu hóa trước khi thực hiện các bài tập cường độ cao.

• Nếu cần vận động gần giờ ăn, hãy chọn bữa ăn nhỏ, vừa phải thay vì ăn quá no rồi tập ngay.

3. Chọn vận động nhẹ khi vừa ăn

• Nếu muốn vận động sau bữa ăn, có thể bắt đầu bằng đi bộ nhẹ thay vì chạy nhanh, tập HIIT, nâng tạ nặng hoặc các bài tập làm tăng áp lực trong ổ bụng.

• Đi bộ nhẹ nhàng cũng giúp bạn duy trì hoạt động thể chất mà không nhất thiết phải gây áp lực lớn lên hệ tiêu hóa.

• Nếu xuất hiện nóng rát, ợ chua hoặc cảm giác thức ăn trào lên cổ, hãy dừng tập và theo dõi triệu chứng.

4. Kết hợp với thói quen ăn uống phù hợp

• Để hạn chế trào ngược dạ dày, hãy tránh ăn quá no, ăn chậm và hạn chế những thực phẩm bạn đã xác định là yếu tố kích hoạt triệu chứng.

• Nếu thường bị trào ngược vào ban đêm, NIDDK khuyến nghị ăn bữa cuối ít nhất 3 giờ trước khi nằm hoặc đi ngủ.

• Những thay đổi này có thể hỗ trợ kiểm soát triệu chứng nhưng không có nghĩa là giảm axit dạ dày trực tiếp.

5. Đừng cố tập xuyên qua triệu chứng

• Nếu ợ nóng hoặc trào ngược axit dạ dày thường xuyên xuất hiện trong lúc vận động, hãy ghi nhận bài tập, thời điểm tập và bữa ăn trước đó để tìm yếu tố liên quan.

• Nếu triệu chứng tái diễn dù đã điều chỉnh thời gian ăn và tập luyện, nên trao đổi với bác sĩ để đánh giá GERD và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

• Mục tiêu không phải là ngừng vận động, mà là tìm cách tập luyện đúng thời điểm, đúng cường độ để vừa duy trì sức khỏe vừa hạn chế kích hoạt triệu chứng.

Mẹo 8: Tránh nằm ngay sau khi ăn

1. Chờ ít nhất 3 giờ trước khi nằm

• Nằm xuống ngay sau bữa ăn có thể khiến trào ngược dạ dày dễ xảy ra hơn, đặc biệt khi bạn vừa ăn một bữa lớn.

• Nếu thường bị ợ nóng hoặc trào ngược axit dạ dày vào ban đêm, hãy cố gắng ăn bữa cuối ít nhất 3 giờ trước khi nằm hoặc đi ngủ. Đây là một trong những thay đổi lối sống được NIDDK khuyến nghị cho người có triệu chứng GERD về đêm.

• Khoảng thời gian này giúp dạ dày có thêm thời gian tiêu hóa trước khi cơ thể chuyển sang tư thế nằm.

2. Tránh bữa tối quá no

• Một bữa ăn quá lớn có thể làm dạ dày căng đầy và khiến triệu chứng trào ngược dạ dày dễ xuất hiện hơn.

• Hãy ăn với khẩu phần vừa phải, ăn chậm và hạn chế những món bạn đã xác định là yếu tố kích hoạt dư axit dạ dày hoặc ợ nóng.

• Nếu thường xuyên đói vào buổi tối, nên điều chỉnh lượng thức ăn trong các bữa trước thay vì ăn thật nhiều ngay trước giờ ngủ.

3. Nâng đầu khi ngủ nếu thường bị trào ngược ban đêm

• Nếu trào ngược dạ dày về đêm vẫn xảy ra, có thể nâng phần đầu và thân trên của giường khoảng 15–20 cm để giúp giảm tình trạng axit trào ngược khi nằm.

• NIDDK khuyến nghị sử dụng cách kê cao đầu giường hoặc dụng cụ nâng phần thân trên thay vì chỉ chồng nhiều gối dưới đầu, vì việc này có thể làm cơ thể gập lại và không tạo được độ dốc phù hợp.

• Biện pháp này đặc biệt hữu ích với người có triệu chứng ợ nóng khi nằm hoặc khi ngủ.

4. Đừng nhầm giữa giảm trào ngược và giảm axit

• Chờ đủ thời gian trước khi nằm và nâng đầu giường chủ yếu giúp hạn chế dịch dạ dày trào ngược lên thực quản, chứ không trực tiếp làm giảm lượng axit mà dạ dày sản xuất.

• Vì vậy, nếu mục tiêu là giảm axit dạ dày, những biện pháp này nên được kết hợp với chế độ ăn phù hợp và thuốc điều trị khi có chỉ định.

5. Đi khám nếu triệu chứng vẫn kéo dài

• Nếu bạn thường xuyên bị trào ngược dạ dày, phải thức giấc vì ợ nóng hoặc các biện pháp thay đổi lối sống không giúp cải thiện triệu chứng, hãy trao đổi với bác sĩ.

• Đặc biệt, cần được đánh giá sớm nếu xuất hiện khó nuốt, đau khi nuốt, nôn dai dẳng, nôn ra máu, phân đen hoặc sụt cân không chủ ý. Những dấu hiệu này không nên chỉ được xử lý bằng các cách giảm axit dạ dày tại nhà.

Mẹo 9: Bỏ thói quen làm trào ngược nặng hơn

1. Bỏ thuốc lá và các sản phẩm thuốc lá

• Nếu bạn hút thuốc, hãy ưu tiên bỏ thuốc lá thay vì chỉ tìm cách giảm axit dạ dày. Hút thuốc có thể làm tăng nguy cơ trào ngược và là một yếu tố nguy cơ của các biến chứng liên quan đến thực quản.

• Không chỉ thuốc lá điếu, bạn cũng nên tránh các sản phẩm thuốc lá khác và hạn chế tiếp xúc thường xuyên với khói thuốc thụ động.

• Nếu khó bỏ thuốc, hãy trao đổi với bác sĩ hoặc chương trình hỗ trợ cai thuốc để xây dựng kế hoạch phù hợp thay vì cố gắng bỏ một cách đột ngột rồi tái sử dụng.

2. Hạn chế hoặc tránh rượu nếu rượu làm bạn trào ngược

• Rượu có thể làm trào ngược dạ dày nặng hơn ở một số người và được liệt kê trong nhóm đồ uống thường liên quan đến triệu chứng GERD.

• Nếu nhận thấy ợ nóng hoặc trào ngược axit dạ dày xuất hiện sau khi uống rượu, hãy giảm lượng uống hoặc tránh hoàn toàn.

• Không nên hiểu rằng rượu chắc chắn gây triệu chứng ở tất cả mọi người. Với GERD, cách thực tế hơn là xác định yếu tố kích hoạt ở chính bạn và điều chỉnh phù hợp.

3. Không nằm ngay sau khi ăn

• Tránh nằm hoặc đi ngủ ngay sau bữa ăn. Nếu thường có triệu chứng khi nằm, hãy ăn bữa cuối ít nhất 3 giờ trước khi nằm hoặc đi ngủ.

• Đặc biệt, tránh kết hợp bữa ăn lớn + nằm ngay sau ăn, vì đây là thói quen dễ làm triệu chứng trào ngược trở nên khó chịu hơn.

• Nếu cần nghỉ sau bữa ăn, hãy giữ tư thế thẳng đứng thay vì nằm ngang.

4. Nâng phần thân trên khi ngủ nếu trào ngược ban đêm

• Nếu thường xuyên bị trào ngược dạ dày khi ngủ, có thể nâng phần đầu và thân trên của giường khoảng 15–20 cm bằng nêm nâng chuyên dụng hoặc giải pháp nâng phần đầu giường.

• Biện pháp này sử dụng trọng lực để hạn chế dịch dạ dày trào ngược lên thực quản khi nằm.

• Không nên chỉ kê quá nhiều gối dưới đầu nếu cách này khiến cổ hoặc thân người bị gập. Một chiếc nêm giúp nâng cả phần đầu và thân trên thường phù hợp hơn.

5. Tập trung vào những thay đổi có bằng chứng

• Hướng dẫn của American College of Gastroenterology khuyến nghị cân nhắc các thay đổi như ngừng hút thuốc, tránh bữa ăn sát giờ ngủ và nâng đầu giường ở người có triệu chứng GERD.

• Những thay đổi này chủ yếu giúp giảm trào ngược dạ dày, không trực tiếp làm dạ dày ngừng tiết axit. Vì vậy, nếu triệu chứng vẫn kéo dài, bạn không nên chỉ dựa vào thay đổi lối sống mà cần được đánh giá và điều trị phù hợp.

• Nếu ợ nóng hoặc trào ngược không cải thiện dù đã thay đổi thói quen và sử dụng thuốc không kê đơn đúng cách, hãy đi khám để xác định nguyên nhân và tránh biến chứng lâu dài.

Xử lý đúng khi bị ợ nóng

1. Giữ tư thế thẳng khi đang ợ nóng

• Khi xuất hiện ợ nóng hoặc trào ngược dạ dày, hãy ngồi hoặc đứng thẳng thay vì nằm ngửa. Tư thế nằm có thể khiến dịch dạ dày dễ trào lên thực quản hơn.

• Nếu triệu chứng thường xuất hiện sau ăn, tránh nằm ngay và cố gắng duy trì tư thế thẳng trong thời gian này. NIDDK khuyến nghị ăn bữa cuối ít nhất 3 giờ trước khi nằm hoặc đi ngủ nếu bạn thường bị GERD khi nằm.

• Nếu đau ngực dữ dội, mới xuất hiện hoặc không chắc đó có phải ợ nóng hay không, cần được đánh giá y tế thay vì tự cho rằng đó là do axit dạ dày.

2. Ghi nhật ký để tìm yếu tố kích hoạt

• Hãy ghi lại món ăn, lượng ăn, thời điểm ăn, thời gian ăn hết bữa và các triệu chứng như ợ chua, nóng rát, đầy bụng hoặc trào ngược.

• Có thể ghi thêm thời điểm nằm, tập thể dục, uống cà phê hoặc rượu để tìm mối liên hệ giữa thói quen sinh hoạt và triệu chứng.

• Nhật ký ăn uống giúp bạn nhận ra những yếu tố cá nhân có thể làm trào ngược axit dạ dày nặng hơn, thay vì phải kiêng quá nhiều thực phẩm cùng lúc. NIDDK cũng khuyến nghị theo dõi thực phẩm và đồ uống để nhận diện thói quen cần điều chỉnh.

3. Không cố “triệt tiêu” toàn bộ axit dạ dày

• Dạ dày cần môi trường axit để hỗ trợ tiêu hóa và thực hiện các chức năng sinh lý bình thường. Vì vậy, mục tiêu điều trị trào ngược dạ dày không phải là làm axit biến mất hoàn toàn.

• Thuốc kháng axit có thể giúp giảm nhanh triệu chứng nhẹ, nhưng NIDDK khuyến cáo không nên dùng thuốc kháng axit mỗi ngày hoặc dùng cho triệu chứng nặng nếu chưa trao đổi với bác sĩ.

• Nếu đang dùng thuốc giảm axit dạ dày, hãy tuân thủ đúng liều và thời gian được hướng dẫn. Không tự tăng liều vì nghĩ rằng giảm càng nhiều axit thì càng tốt.

4. Không tự dùng thuốc kéo dài để xử lý triệu chứng

• Thuốc ức chế bơm proton (PPI) và thuốc chẹn H2 làm giảm lượng axit dạ dày tiết ra và có vai trò trong điều trị GERD. PPI nhìn chung hiệu quả hơn H2 blocker trong kiểm soát GERD và làm lành niêm mạc thực quản.

• PPI thường được xem là an toàn và hiệu quả khi sử dụng đúng chỉ định, nhưng việc dùng lâu dài hoặc liều cao cần được bác sĩ đánh giá lợi ích và nguy cơ cho từng người.

• Không nên tự kết luận rằng dùng thuốc giảm axit dạ dày lâu dài chắc chắn gây thiếu vitamin B12 hoặc thiếu máu ác tính. Đây là vấn đề phức tạp và không phải mọi người sử dụng PPI đều gặp biến chứng này.

5. Đừng tự cho rằng mọi triệu chứng đều do “dư axit”

• Cảm giác nóng rát, ợ chua hoặc thức ăn trào lên miệng có thể liên quan đến GERD, nhưng không phải mọi triệu chứng tiêu hóa đều xuất phát từ việc dạ dày sản xuất quá nhiều axit. GERD chủ yếu liên quan đến tình trạng dịch hoặc chất chứa trong dạ dày trào ngược lên thực quản.

• Vì vậy, việc tìm cách giảm axit dạ dày không phải lúc nào cũng giải quyết được nguyên nhân. Điều quan trọng là xác định đúng vấn đề đang gây ra triệu chứng.

6. Đi khám nếu triệu chứng kéo dài hoặc bất thường

• Nếu trào ngược dạ dày không cải thiện dù đã thay đổi lối sống và sử dụng thuốc không kê đơn đúng hướng dẫn, hãy đi khám để được đánh giá.

• Cần đi khám sớm nếu có khó nuốt, đau khi nuốt, nôn dai dẳng, nôn ra máu, phân đen, sụt cân không chủ ý hoặc đau ngực. Đây có thể là dấu hiệu của biến chứng hoặc một bệnh lý khác cần được kiểm tra.

• Với người thường xuyên bị dư axit dạ dày, ợ nóng hoặc trào ngược axit, điều trị đúng nguyên nhân sẽ quan trọng hơn việc liên tục thử các mẹo làm giảm axit tại nhà.

Nguồn tham khảo

1. Katz PO, Dunbar KB, Schnoll-Sussman F, Greer KB, Yadlapati R, Spechler SJ. ACG Clinical Guideline for the Diagnosis and Management of Gastroesophageal Reflux Disease. The American Journal of Gastroenterology. 2022;117(1):27–56. doi:10.14309/ajg.0000000000001538.
2. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Symptoms & Causes of GER & GERD. National Institutes of Health.
3. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Treatment for GER & GERD. National Institutes of Health.
4. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Eating, Diet, & Nutrition for GER & GERD. National Institutes of Health.
5. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Acid Reflux (GER & GERD) in Adults. National Institutes of Health.
6. National Center for Complementary and Integrative Health. Gastroesophageal Reflux Disease (GERD) and Complementary Health Approaches: Science and Safety. National Institutes of Health.
7. National Center for Complementary and Integrative Health. Licorice Root: Usefulness and Safety. National Institutes of Health.
8. Centers for Disease Control and Prevention. Adult Activity: An Overview. National Center for Chronic Disease Prevention and Health Promotion. 2023.
9. American College of Gastroenterology. ACG Guidelines: Diagnosis and Management of Gastroesophageal Reflux Disease. American College of Gastroenterology.

Biên tập nội dung: Ashley Wright Nguyen.

Thông tin được tham vấn và kiểm chứng bởi chuyên gia: William Harris.