Bị táo bón nên uống gì làm gì? 3 cách trị táo bón cấp tốc tại nhà

Táo bón khiến việc đi vệ sinh trở thành một trải nghiệm khó chịu: bụng đầy tức, phân khô cứng, phải rặn nhiều nhưng vẫn có cảm giác chưa đi hết. Theo các nghiên cứu y khoa, táo bón ảnh hưởng khoảng 16% người trưởng thành và có thể gặp ở mọi độ tuổi, đặc biệt khi chế độ ăn ít chất xơ, uống chưa đủ nước hoặc ít vận động.

Vậy bị táo bón làm sao để đi ngoài dễ dàng hơn mà không làm tình trạng nặng thêm? Chuyên gia sẽ hướng dẫn những cách trị táo bón tại nhà đơn giản, từ điều chỉnh ăn uống, bổ sung nước, vận động đến một số lựa chọn hỗ trợ phù hợp. Bài viết này, Tiptory cũng giúp bạn nhận biết khi nào có thể tự trị táo bón và khi nào cần đi khám để tránh bỏ qua dấu hiệu bất thường.

Cách giảm táo bón an toàn, hiệu quả

1. Ưu tiên mận khô và uống đủ nước

• Mận khô chứa chất xơ và sorbitol, có thể giúp tăng lượng nước trong phân, làm phân mềm hơn và hỗ trợ đi ngoài dễ dàng hơn. Một số nghiên cứu ghi nhận mận khô có thể cải thiện tần suất đi tiêu và giảm tình trạng phải rặn ở người bị táo bón.

• Khi tăng chất xơ, cần uống đủ nước để chất xơ phát huy tác dụng và hạn chế tình trạng phân vẫn khô, cứng. Người trưởng thành thường cần khoảng 22–34 g chất xơ mỗi ngày, tùy tuổi và giới tính.

• Nếu đang tìm cách trị táo bón tại nhà, có thể bắt đầu bằng việc bổ sung thực phẩm giàu chất xơ như rau xanh, trái cây, các loại đậu, yến mạch và ngũ cốc nguyên hạt thay vì chỉ tìm một giải pháp có tác dụng tức thời.

2. Tăng chất xơ từ từ để phòng táo bón

• Tăng chất xơ quá nhanh có thể gây đầy hơi, chướng bụng. Vì vậy, nên tăng từng bước và kết hợp uống đủ nước.

• Hạn chế các thực phẩm ít chất xơ như đồ ăn chế biến sẵn, thức ăn nhanh và một số món ăn vặt nhiều tinh bột tinh chế. Đây là thay đổi quan trọng nếu thường xuyên bị táo bón.

• Không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn sữa và các sản phẩm từ sữa ở tất cả mọi người. Chỉ nên hạn chế những thực phẩm mà bạn nhận thấy thường làm triệu chứng táo bón hoặc đầy bụng trở nên rõ rệt hơn.

3. Vận động đều đặn và tạo thói quen đi vệ sinh

• Hoạt động thể chất thường xuyên có thể hỗ trợ nhu động ruột và giúp việc đi tiêu đều đặn hơn. Một hoạt động đơn giản như đi bộ hằng ngày cũng có thể hữu ích.

• Khi bị táo bón làm sao để đi ngoài, hãy thử đi vệ sinh vào một thời điểm cố định, chẳng hạn 15–45 phút sau bữa sáng. Ăn uống có thể kích thích đại tràng hoạt động và hỗ trợ nhu động ruột.

• Khi có nhu cầu đi tiêu, không nên nhịn. Có thể kê một chiếc ghế thấp dưới chân để đầu gối cao hơn hông, giúp tư thế đi vệ sinh thuận lợi hơn.

4. Thận trọng khi dùng thuốc nhuận tràng

• Thuốc nhuận tràng có thể hỗ trợ khi thay đổi chế độ ăn và lối sống chưa đủ hiệu quả, nhưng không nên xem đây là giải pháp đầu tiên cho mọi trường hợp.

• Các thuốc nhuận tràng kích thích như bisacodyl hoặc senna tác động bằng cách kích thích cơ ruột và thường có thể phát huy tác dụng trong khoảng 6–12 giờ. Hãy sử dụng đúng hướng dẫn trên nhãn hoặc theo tư vấn của bác sĩ, dược sĩ.

• Không nên tự ý sử dụng thuốc nhuận tràng kích thích kéo dài hoặc tăng liều để tìm cách trị táo bón nhanh. Nếu phải dùng thuốc thường xuyên hoặc không thể đi tiêu nếu thiếu thuốc, nên trao đổi với bác sĩ để tìm nguyên nhân và phương án điều trị phù hợp.

5. Không tự dùng dầu thầu dầu hoặc thực phẩm bổ sung magie

• Dầu thầu dầu và các sản phẩm bổ sung magie không nên được xem là lựa chọn mặc định để trị táo bón tại nhà. Việc lựa chọn thuốc hoặc chất bổ sung cần dựa vào nguyên nhân táo bón, bệnh nền, thuốc đang sử dụng và tình trạng sức khỏe cụ thể.

• Một số thuốc nhuận tràng thẩm thấu chứa magie có thể được sử dụng trong điều trị táo bón, nhưng nên dùng theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ, đặc biệt ở người có bệnh thận hoặc đang dùng nhiều loại thuốc.

• Với mục tiêu trị táo bón, ưu tiên trước hết vẫn là điều chỉnh chất xơ, uống đủ nước, vận động và xây dựng thói quen đi vệ sinh phù hợp.

6. Biết khi nào cần đi khám

• Nếu táo bón không cải thiện dù đã tự chăm sóc, nên đi khám để xác định nguyên nhân thay vì tiếp tục tự dùng thuốc.

• Cần đi khám ngay nếu táo bón kèm đau bụng liên tục, nôn ói, sốt, không thể xì hơi, có máu trong phân hoặc chảy máu trực tràng, sụt cân không chủ ý hay đau lưng dưới. Đây có thể là dấu hiệu của một vấn đề cần được đánh giá y tế.

Cách 1: Mẹo trị táo bón cấp tốc tại nhà hiệu quả

Mẹo 1: Massage bụng hỗ trợ giảm táo bón

Massage bụng đúng cách có thể hỗ trợ đi ngoài dễ hơn

• Massage bụng là một biện pháp không dùng thuốc có thể hỗ trợ trị táo bón tại nhà, đặc biệt ở người bị táo bón chức năng. Một phân tích gộp năm 2025 trên 23 nghiên cứu với 1.431 người cho thấy massage bụng giúp tăng số lần đi tiêu mỗi tuần, rút ngắn thời gian phân di chuyển qua ruột và cải thiện các triệu chứng táo bón. Tuy nhiên, hiệu quả giữa các nghiên cứu có sự khác biệt nên đây nên được xem là biện pháp hỗ trợ, không thay thế điều trị y tế khi cần thiết.

Thực hiện massage bụng theo hướng di chuyển của đại tràng

• Nằm ngửa ở tư thế thoải mái, có thể kê một chiếc gối dưới đầu gối để cơ bụng được thư giãn.

• Đặt hai bàn tay ở vùng bụng phía trên bên trái, ngay dưới xương sườn.

• Dùng đầu ngón tay hoặc lòng bàn tay massage nhẹ theo vòng tròn, di chuyển xuống phía dưới, đi ngang qua vùng quanh rốn, lên phía bên phải bụng rồi vòng trở lại phía trên. Có thể hình dung đường massage giống một vòng cung lớn đi theo hướng của đại tràng.

• Lặp lại chuỗi động tác khoảng 10 lần, thực hiện chậm và đều thay vì ấn mạnh. Mục tiêu là tạo kích thích nhẹ nhàng lên thành bụng, không phải dùng lực để “đẩy” phân ra ngoài.

Có thể dùng lực vừa phải khi massage

• Nếu cảm thấy đầy hơi hoặc chướng bụng, có thể hơi tăng áp lực bằng các đầu ngón tay hoặc bàn tay nắm nhẹ, nhưng phải dừng lại nếu xuất hiện đau.

• Không nên cố ấn mạnh vào bụng để tìm cách bị táo bón làm sao để đi ngoài ngay lập tức. Massage không bảo đảm tạo ra nhu động ruột ngay sau một lần thực hiện và hiệu quả thường phụ thuộc vào nguyên nhân cũng như mức độ táo bón.

• Các nghiên cứu cho thấy massage bụng có thể cải thiện tần suất đi tiêu và độ nặng của triệu chứng, nhưng bằng chứng hiện có không chứng minh massage có thể thay thế thuốc nhuận tràng trong mọi trường hợp.

Kết hợp massage với các cách trị táo bón khác

• Để trị táo bón hiệu quả hơn, nên kết hợp massage với những thay đổi nền tảng như uống đủ nước, bổ sung chất xơ phù hợp, vận động thường xuyên và duy trì thói quen đi vệ sinh đều đặn.

• Nếu táo bón kéo dài hoặc tái diễn thường xuyên, không nên chỉ dựa vào massage. Cần tìm nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp thay vì liên tục tìm cách trị táo bón nhanh tại nhà.

• Bằng chứng tổng hợp gần đây cho thấy massage bụng có triển vọng trong kiểm soát táo bón, nhưng các nghiên cứu sử dụng nhiều kỹ thuật và thời gian can thiệp khác nhau. Vì vậy, chưa có một quy trình massage duy nhất được xem là tối ưu cho tất cả mọi người.

Không tự massage nếu có tình trạng cần thận trọng

• Nếu đang mang thai, có chấn thương hoặc bệnh lý cột sống, bệnh viêm ruột, hội chứng ruột kích thích hoặc một bệnh lý vùng bụng, nên hỏi bác sĩ trước khi tự massage.

• Đặc biệt, không nên tự massage khi đang bị đau bụng dữ dội, bụng chướng bất thường, nôn ói, sốt, đi ngoài ra máu hoặc không thể xì hơi. Những triệu chứng này có thể liên quan đến vấn đề cần được đánh giá y tế thay vì tiếp tục trị táo bón tại nhà.

• Khi massage gây đau hoặc làm triệu chứng trở nên nghiêm trọng hơn, cần dừng lại và tìm tư vấn y tế.

Mẹo 2: Chườm ấm hỗ trợ giảm táo bón

Chườm ấm có thể giúp thư giãn vùng bụng

• Khi bị táo bón, cảm giác đầy bụng, căng tức hoặc khó chịu có thể khiến việc đi ngoài càng trở nên khó khăn. Chườm ấm là một biện pháp hỗ trợ đơn giản, có thể giúp thư giãn cơ và tạo cảm giác dễ chịu hơn.

• Một số nghiên cứu nhỏ cho thấy nhiệt ấm có thể tác động đến hoạt động của đường tiêu hóa. Một thử nghiệm trên 60 phụ nữ bị táo bón ghi nhận chườm ấm 40°C trong 2 tuần giúp cải thiện số ngày đi tiêu, số lần đi tiêu mỗi tuần và chất lượng cuộc sống, dù không làm giảm lượng thuốc nhuận tràng sử dụng.

Cách chườm ấm khi bị táo bón

1. Nằm ngửa hoặc ngồi ở tư thế thoải mái, thả lỏng cơ bụng.

2. Đặt túi chườm ấm hoặc khăn ấm lên vùng bụng đang cảm thấy căng tức. Không đặt nguồn nhiệt trực tiếp lên da nếu nhiệt độ quá cao.

3. Có thể chườm trong khoảng 10–15 phút rồi kiểm tra cảm giác của cơ thể. Một nghiên cứu về tác động của túi chườm nóng lên nhu động ruột đã sử dụng thời gian 10 phút, nhưng bằng chứng hiện vẫn còn hạn chế và chưa xác định được thời gian chườm tối ưu cho tất cả người bị táo bón.

4. Trong lúc chườm, hãy thả lỏng cơ thể và hít thở chậm. Nếu cảm thấy dễ chịu, có thể kết hợp với các biện pháp trị táo bón tại nhà khác như uống đủ nước, vận động nhẹ và duy trì thói quen đi vệ sinh.

Không nên kỳ vọng chườm ấm giúp đi ngoài ngay

• Chườm ấm chủ yếu được xem là biện pháp hỗ trợ giảm khó chịu, không phải phương pháp điều trị táo bón có tác dụng tức thì. Vì vậy, nếu đang tìm cách bị táo bón làm sao để đi ngoài, không nên chỉ dựa vào túi chườm.

• Các bằng chứng về nhiệt và táo bón vẫn ít hơn so với những biện pháp đã được nghiên cứu rõ hơn. Chuyên gia khuyến nghị xem chườm ấm như một phần của chiến lược chăm sóc tổng thể thay vì coi đây là cách trị táo bón nhanh.

• Nếu táo bón kéo dài hoặc thường xuyên tái phát, cần tìm nguyên nhân thay vì liên tục sử dụng các biện pháp giảm triệu chứng tại nhà.

Chườm đúng cách để tránh bỏng da

• Chỉ sử dụng mức nhiệt ấm, dễ chịu; không dùng nguồn nhiệt quá nóng với mục đích làm tăng hiệu quả.

• Không ngủ khi đang sử dụng túi chườm và không để nguồn nhiệt tiếp xúc với cùng một vùng da quá lâu.

• Kiểm tra da trong và sau khi chườm. Nếu xuất hiện đỏ rát, phồng rộp, đau hoặc kích ứng, cần ngừng sử dụng.

Khi nào không nên tiếp tục tự xử lý tại nhà

• Nếu táo bón đi kèm đau bụng liên tục, chảy máu trực tràng hoặc có máu trong phân, cần được bác sĩ đánh giá thay vì tiếp tục trị táo bón tại nhà.

• Đặc biệt, khi triệu chứng không cải thiện dù đã thay đổi chế độ ăn, uống nước, vận động và áp dụng các biện pháp hỗ trợ, nên đi khám để xác định nguyên nhân và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

Mẹo 3: Vận động nhẹ giúp giảm táo bón

Tăng vận động để kích thích nhu động ruột

• Ít vận động có thể góp phần làm tình trạng táo bón trở nên khó chịu hơn. Theo Viện Quốc gia về Đái tháo đường, Tiêu hóa và Bệnh thận Hoa Kỳ (NIDDK), hoạt động thể chất thường xuyên có thể giúp giảm triệu chứng táo bón và cũng là một phần của chiến lược phòng ngừa táo bón.

• Nếu đang tìm cách trị táo bón tại nhà, không nhất thiết phải tập luyện nặng. Những hoạt động đơn giản như đi bộ, đạp xe nhẹ, bơi, khiêu vũ hoặc tập yoga có thể là lựa chọn phù hợp để bắt đầu.

Bắt đầu từ những bài tập nhẹ

1. Đi bộ với tốc độ vừa phải trong khoảng 20–30 phút nếu cơ thể cho phép. Đây là lựa chọn đơn giản, dễ thực hiện và không đòi hỏi dụng cụ đặc biệt.

2. Nếu không muốn đi bộ, có thể thử yoga nhẹ, đạp xe thư thả hoặc các bài tập vận động toàn thân ở cường độ thấp.

3. Không cần cố tập đến mức mệt hoặc đau bụng. Khi đang táo bón, mục tiêu trước mắt là tăng vận động một cách vừa sức thay vì tập luyện cường độ cao.

Kết hợp vận động với thói quen đi vệ sinh

• Vận động chỉ là một phần trong quá trình trị táo bón. NIDDK khuyến nghị kết hợp hoạt động thể chất thường xuyên với chế độ ăn đủ chất xơ, uống đủ nước và xây dựng thói quen đi tiêu đều đặn.

• Nếu đang băn khoăn bị táo bón làm sao để đi ngoài, có thể thử vận động nhẹ rồi đi vệ sinh vào một thời điểm cố định. NIDDK cho biết đi tiêu khoảng 15–45 phút sau bữa sáng có thể hữu ích vì việc ăn uống kích thích đại tràng hoạt động.

• Khi có cảm giác muốn đi tiêu, nên đi ngay thay vì nhịn. Có thể dành đủ thời gian thư giãn và sử dụng một chiếc ghế thấp kê dưới chân để tạo tư thế thuận lợi hơn.

Không nên cố vận động để trị táo bón nhanh

• Một buổi tập không bảo đảm khiến bạn đi ngoài ngay lập tức. Vì vậy, không nên hiểu rằng đi bộ 30 phút, đạp xe hoặc tập yoga sẽ luôn giúp trị táo bón nhanh.

• Hướng dẫn của NIDDK và các khuyến cáo chuyên môn xem hoạt động thể chất là một biện pháp không dùng thuốc trong chăm sóc táo bón, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ táo bón và tình trạng sức khỏe của từng người.

Dừng tập và đi khám khi có dấu hiệu bất thường

• Không nên cố tập luyện nếu táo bón đi kèm đau bụng dữ dội hoặc liên tục, nôn ói, chướng bụng nghiêm trọng, chảy máu trực tràng hoặc có máu trong phân.

• Nếu táo bón không cải thiện sau khi thay đổi chế độ ăn, uống nước, tăng vận động và các biện pháp tự chăm sóc khác, nên đi khám để tìm nguyên nhân thay vì tiếp tục tự xử lý tại nhà.

Mẹo 4: Mận khô hỗ trợ giảm táo bón

Ăn mận khô có thể hỗ trợ đi ngoài dễ hơn

• Mận khô (prunes) là thực phẩm giàu chất xơ và chứa sorbitol, một loại đường có tác dụng hút nước vào lòng ruột. Nhờ đó, mận khô có thể giúp phân mềm hơn và hỗ trợ nhu động ruột, phù hợp với người đang tìm cách trị táo bón tại nhà.

• Một nghiên cứu ngẫu nhiên trên người bị táo bón mạn tính cho thấy ăn mận khô giúp cải thiện số lần đi tiêu tự nhiên và độ mềm của phân so với psyllium. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng mận khô là “thực phẩm số 1” có thể giải quyết mọi trường hợp táo bón.

Ăn lượng vừa phải thay vì dùng quá nhiều

• Có thể bắt đầu với một khẩu phần nhỏ mận khô và theo dõi phản ứng của cơ thể. NIDDK ghi nhận 1/4 cốc mận khô cung cấp khoảng 3,1 g chất xơ.

• Không nên ăn quá nhiều cùng lúc vì lượng sorbitol và chất xơ cao có thể gây đầy hơi, chướng bụng hoặc tiêu chảy ở một số người.

• Nếu cơ thể chưa quen với chế độ ăn nhiều chất xơ, nên tăng từ từ và uống đủ nước. Người trưởng thành thường cần khoảng 22–34 g chất xơ mỗi ngày, tùy tuổi và giới tính.

Có thể dùng nước ép mận nếu khó ăn mận khô

• Nước ép mận là một lựa chọn khác nếu bạn không thích kết cấu của mận khô. Một thử nghiệm ngẫu nhiên có đối chứng cho thấy nước ép mận có thể giúp giảm tình trạng phân cứng, phân vón cục và cải thiện triệu chứng táo bón.

• Tuy nhiên, nước ép không phải lúc nào cũng tương đương với cả quả về lượng chất xơ. Vì vậy, nếu mục tiêu là bổ sung chất xơ, mận khô nguyên quả thường có lợi thế hơn.

Kết hợp mận khô với nước và chất xơ

• Nếu đang tìm cách bị táo bón làm sao để đi ngoài, không nên chỉ dựa vào một loại thực phẩm. Hãy kết hợp mận khô với uống đủ nước, ăn rau củ, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt.

• NIDDK khuyến nghị người bị táo bón tăng chất xơ từ từ và uống đủ nước để chất xơ hoạt động tốt hơn, giúp phân mềm và dễ đào thải.

• Vận động thường xuyên và duy trì thói quen đi vệ sinh đúng lúc cũng là những yếu tố quan trọng trong chiến lược trị táo bón và phòng táo bón tái phát.

Không kỳ vọng mận khô giúp hết táo bón ngay lập tức

• Bằng chứng khoa học ủng hộ mận khô như một lựa chọn thực phẩm có thể cải thiện một số triệu chứng táo bón, nhưng các nghiên cứu thường đánh giá hiệu quả sau nhiều ngày hoặc vài tuần, không chứng minh rằng ăn vài quả sẽ luôn giúp đi ngoài trong vài giờ.

• Nếu táo bón kéo dài, tái diễn thường xuyên hoặc không cải thiện dù đã thay đổi chế độ ăn và lối sống, nên trao đổi với bác sĩ để tìm nguyên nhân thay vì liên tục tìm cách trị táo bón nhanh tại nhà.

• Cần đi khám sớm nếu táo bón kèm đau bụng liên tục, nôn ói, không thể xì hơi, sốt, chảy máu trực tràng, có máu trong phân hoặc sụt cân không chủ ý.

Mẹo 5: Uống đủ nước hỗ trợ giảm táo bón

Uống đủ nước giúp phân mềm và dễ đi ngoài hơn

• Thiếu nước có thể góp phần làm phân trở nên khô, cứng và khó đào thải. Vì vậy, uống đủ nước là một phần quan trọng khi trị táo bón tại nhà, đặc biệt nếu bạn đồng thời tăng lượng chất xơ trong chế độ ăn. NIDDK khuyến nghị uống đủ nước và các loại chất lỏng để chất xơ hoạt động hiệu quả hơn, giúp phân mềm và dễ đi qua đường ruột.

• Không có một con số cố định như 2,2–3 lít nước mỗi ngày phù hợp với tất cả mọi người. Lượng nước cần thiết phụ thuộc vào tuổi, giới tính, kích thước cơ thể, mức độ vận động, khí hậu và tình trạng sức khỏe. Vì vậy, thay vì ép bản thân uống một lượng nước cố định, nên duy trì đủ chất lỏng theo nhu cầu cá nhân.

Uống nước đều trong ngày thay vì chờ khát mới uống

1. Chia lượng nước thành nhiều lần trong ngày, ưu tiên nước lọc và các loại đồ uống không chứa cồn.

2. Nếu đang ăn nhiều chất xơ để trị táo bón, cần đặc biệt chú ý lượng nước đưa vào cơ thể. Chất xơ cần đủ chất lỏng để hỗ trợ làm mềm phân; tăng chất xơ nhưng uống quá ít nước có thể khiến tình trạng đầy bụng hoặc khó đi ngoài trở nên khó chịu hơn.

3. Có thể bổ sung chất lỏng từ một số nguồn khác như canh trong hoặc nước ép trái cây, nhưng không nên xem chúng là lựa chọn thay thế hoàn toàn cho nước lọc.

Không cần loại bỏ hoàn toàn cà phê chỉ vì đang táo bón

• Nội dung gốc cho rằng đồ uống chứa caffeine hoặc bia có thể làm mất nước và khiến táo bón nặng hơn, nhưng cách diễn giải này quá tuyệt đối. Caffeine không đồng nghĩa với việc chắc chắn gây mất nước ở người sử dụng thường xuyên; quan trọng hơn là tổng lượng chất lỏng và tình trạng hydrat hóa của mỗi người.

• Rượu bia vẫn nên được hạn chế vì không phải lựa chọn tốt để bổ sung nước. Khi bị táo bón làm sao để đi ngoài, ưu tiên nước lọc và các đồ uống phù hợp thay vì bia hoặc đồ uống có cồn.

Có thể dùng nước ấm nếu cảm thấy dễ chịu

• Một cốc nước ấm có thể tạo cảm giác dễ chịu, đặc biệt khi bụng đang đầy hoặc khó chịu. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng đủ mạnh để khẳng định nước nóng có thể kích thích đại tiện nhanh hoặc trị táo bón nhanh ở tất cả mọi người.

• Vì vậy, hãy xem nước ấm là một lựa chọn giúp tăng lượng chất lỏng và sự thoải mái, không phải một “mẹo” bảo đảm giúp đi ngoài ngay sau khi uống.

Kết hợp uống nước với chất xơ để hỗ trợ trị táo bón

• Nếu mục tiêu là trị táo bón, uống nước đơn thuần thường chưa đủ. Người trưởng thành thường được khuyến nghị khoảng 22–34 g chất xơ mỗi ngày tùy tuổi và giới tính. Nguồn chất xơ tốt gồm rau củ, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt.

• Nên tăng chất xơ từ từ để cơ thể thích nghi và giảm nguy cơ đầy hơi, chướng bụng. Đồng thời, duy trì vận động thường xuyên và thói quen đi vệ sinh đều đặn để tạo một “nền tảng” tốt hơn cho hoạt động của ruột.

Đừng cố uống thật nhiều nước để hết táo bón ngay

• Uống thêm một hoặc hai cốc nước có thể hữu ích nếu bạn đang thiếu nước, nhưng không có nghĩa càng uống nhiều càng nhanh đi ngoài. Nhu cầu chất lỏng cần được điều chỉnh theo cơ thể và tình trạng sức khỏe.

• Nếu táo bón kéo dài dù đã uống đủ nước, ăn đủ chất xơ và thay đổi lối sống, không nên tiếp tục tăng lượng nước một cách quá mức. Táo bón có thể liên quan đến thuốc đang sử dụng, rối loạn chức năng ruột hoặc những nguyên nhân khác cần được đánh giá.

Đi khám nếu táo bón kèm dấu hiệu bất thường

• Cần được bác sĩ đánh giá nếu táo bón không cải thiện sau khi tự chăm sóc hoặc kéo dài dai dẳng.

• Đặc biệt, cần đi khám sớm khi táo bón kèm đau bụng liên tục, không thể xì hơi, nôn ói, sốt, chảy máu trực tràng, có máu trong phân hoặc sụt cân không chủ ý. Đây không còn là tình huống nên chỉ dựa vào các cách trị táo bón tại nhà.

Mẹo 6: Bổ sung chất xơ giúp giảm táo bón

Ưu tiên chất xơ, đặc biệt là psyllium

• Chất xơ có thể giúp tăng khối lượng và cải thiện độ mềm của phân, từ đó hỗ trợ đi ngoài dễ hơn. NIDDK khuyến nghị người trưởng thành bổ sung khoảng 22–34 g chất xơ mỗi ngày, tùy tuổi và giới tính.

• Trong các loại chất xơ bổ sung được đánh giá trong hướng dẫn AGA-ACG, psyllium là lựa chọn có bằng chứng đáng chú ý nhất. Hướng dẫn khuyến nghị có điều kiện việc bổ sung chất xơ cho người bị táo bón mạn tính, đặc biệt khi chế độ ăn chưa cung cấp đủ chất xơ.

Bổ sung psyllium từ từ và uống đủ nước

1. Nếu chế độ ăn hiện tại ít chất xơ, không nên tăng lượng chất xơ đột ngột. Hãy tăng từng bước để cơ thể thích nghi và giảm nguy cơ đầy hơi, chướng bụng.

2. Khi sử dụng psyllium hoặc sản phẩm bổ sung chất xơ, cần uống đủ nước theo hướng dẫn sản phẩm và nhu cầu của cơ thể. Nước giúp chất xơ hoạt động tốt hơn và hỗ trợ làm mềm phân.

3. Luôn đọc kỹ hướng dẫn trên bao bì về liều dùng, cách pha và lượng nước cần sử dụng. Không tự ý tăng liều với mục đích trị táo bón nhanh.

Có thể bổ sung chất xơ từ thực phẩm

• Không nhất thiết phải dùng viên uống hoặc bột chất xơ nếu bạn có thể đáp ứng nhu cầu thông qua chế độ ăn. Các nguồn phù hợp gồm yến mạch, ngũ cốc nguyên hạt, đậu, rau củ, trái cây và các loại hạt.

• Hạt lanh xay có thể trộn vào cháo yến mạch, sữa chua hoặc món ăn khác để tăng lượng chất xơ. Tuy nhiên, bằng chứng về từng loại chất xơ khác nhau không đồng đều; không nên mặc định rằng mọi sản phẩm “tự nhiên” đều có hiệu quả tương đương psyllium.

• Nếu đang tìm cách trị táo bón tại nhà, nên xem việc tăng chất xơ là một thay đổi lâu dài thay vì giải pháp giúp đi ngoài ngay sau vài giờ.

Thận trọng với fenugreek và các thực phẩm bổ sung thảo dược

• Fenugreek (cỏ cà ri) có chứa chất xơ, nhưng bằng chứng lâm sàng cho việc sử dụng riêng chất này để điều trị táo bón không mạnh bằng bằng chứng đối với psyllium. Vì vậy, không nên coi fenugreek là lựa chọn điều trị tiêu chuẩn.

• “Tự nhiên” không đồng nghĩa với “phù hợp với mọi người”. Các sản phẩm bổ sung có thể gây đầy hơi, tiêu chảy hoặc tương tác với thuốc đang sử dụng.

• Nếu đang mang thai, cho con bú, mắc bệnh nền hoặc đang dùng thuốc thường xuyên, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng chất bổ sung để trị táo bón.

Đừng nhầm chất xơ với thuốc nhuận tràng

• Psyllium là chất xơ tạo khối, không phải thuốc nhuận tràng kích thích. Hướng dẫn AGA-ACG xem chất xơ, trong đó có psyllium, là một lựa chọn có thể cân nhắc ở người bị táo bón mạn tính; các thuốc khác như polyethylene glycol (PEG) có mức khuyến nghị mạnh hơn trong điều trị táo bón vô căn mạn tính.

• Vì vậy, nếu mục tiêu là bị táo bón làm sao để đi ngoài, không nên tự ý kết hợp nhiều loại thuốc nhuận tràng và thực phẩm bổ sung cùng lúc. Việc lựa chọn nên dựa trên mức độ táo bón, nguyên nhân và tình trạng sức khỏe.

Biết khi nào nên ngừng tự điều trị

• Nếu đã tăng chất xơ, uống đủ nước và thay đổi lối sống nhưng táo bón vẫn kéo dài, nên trao đổi với bác sĩ để tìm nguyên nhân thay vì tiếp tục tăng liều chất xơ hoặc đổi sang nhiều loại thực phẩm bổ sung khác nhau.

• Cần đi khám nếu táo bón kèm máu trong phân, chảy máu trực tràng, đau bụng liên tục hoặc các dấu hiệu bất thường khác. Đây là những tình huống không nên chỉ xử lý bằng các cách trị táo bón tại nhà.

Mẹo 7: Magie có thể hỗ trợ giảm táo bón

Thuốc nhuận tràng chứa magie có thể giúp làm mềm phân

• Một số hợp chất magie có tác dụng nhuận tràng thẩm thấu, tức là kéo nước vào lòng ruột, giúp phân mềm hơn và dễ đào thải. Đây là một trong những lựa chọn có thể được sử dụng khi thay đổi chế độ ăn và lối sống chưa đủ hiệu quả.

• Hướng dẫn của Hiệp hội Tiêu hóa Hoa Kỳ (AGA) và Trường môn Tiêu hóa Hoa Kỳ (ACG) khuyến nghị có điều kiện việc sử dụng magnesium oxide ở người trưởng thành bị táo bón vô căn mạn tính. Điều này không có nghĩa mọi loại thực phẩm bổ sung magie đều có tác dụng tương đương.

Không tự pha muối Epsom để trị táo bón

• Nội dung gốc đề xuất tự pha magnesium sulfate hoặc muối Epsom với nước. Tuy nhiên, chuyên gia không khuyến khích người đọc tự áp dụng công thức này vì liều lượng và độ an toàn phụ thuộc vào sản phẩm, tình trạng sức khỏe và chức năng thận.

• Nếu muốn sử dụng sản phẩm chứa magie để trị táo bón tại nhà, nên chọn thuốc được sử dụng đúng chỉ định và đọc kỹ hướng dẫn về liều dùng, chống chỉ định và cảnh báo trên nhãn.

• Không nên tự tăng liều với mục tiêu trị táo bón nhanh, vì dùng quá nhiều thuốc nhuận tràng chứa magie có thể gây tiêu chảy, mất nước hoặc rối loạn điện giải.

Magnesium citrate và magnesium hydroxide là những lựa chọn khác

• Magnesium citrate và magnesium hydroxide cũng được sử dụng trong một số sản phẩm nhuận tràng. Tuy nhiên, cách dùng và liều lượng phụ thuộc vào từng chế phẩm, độ tuổi và tình trạng sức khỏe.

• NIDDK liệt kê các thuốc nhuận tràng thẩm thấu, chẳng hạn Milk of Magnesia, trong nhóm thuốc có thể được nhân viên y tế khuyến nghị để điều trị táo bón. Việc lựa chọn loại thuốc nào nên dựa trên tình trạng cụ thể thay vì tự kết hợp nhiều sản phẩm.

• Nếu đang băn khoăn bị táo bón làm sao để đi ngoài, không nên mặc định rằng thuốc chứa magie là lựa chọn nhanh nhất hoặc phù hợp nhất cho mọi trường hợp.

Đặc biệt thận trọng nếu có bệnh thận

• Magie được đào thải chủ yếu qua thận, vì vậy người có suy giảm chức năng thận cần đặc biệt thận trọng khi sử dụng các sản phẩm chứa magie. Không nên tự dùng thuốc nhuận tràng chứa magie nếu bạn có bệnh thận mà chưa được bác sĩ hoặc dược sĩ tư vấn.

• Người đang dùng nhiều loại thuốc, người lớn tuổi, phụ nữ mang thai hoặc cho con bú cũng nên hỏi chuyên gia y tế trước khi sử dụng thuốc nhuận tràng hoặc thực phẩm bổ sung.

• Nếu đang dùng thuốc điều trị khác, cần thông báo đầy đủ cho bác sĩ hoặc dược sĩ vì một số thuốc và thực phẩm bổ sung có thể ảnh hưởng đến tình trạng táo bón hoặc việc lựa chọn phương pháp điều trị.

Ưu tiên điều chỉnh lối sống trước khi dùng thuốc

• Với táo bón thông thường, các biện pháp nền tảng vẫn gồm ăn đủ chất xơ, uống đủ nước, vận động thường xuyên và xây dựng thói quen đi vệ sinh đều đặn. Người trưởng thành thường cần khoảng 22–34 g chất xơ mỗi ngày, tùy tuổi và giới tính.

• Nếu những biện pháp này chưa hiệu quả, thuốc nhuận tràng có thể được sử dụng trong thời gian phù hợp theo hướng dẫn của chuyên gia y tế. NIDDK khuyến nghị chỉ sử dụng thuốc nhuận tràng kích thích khi táo bón nghiêm trọng hoặc các phương pháp khác không hiệu quả.

Không dùng thuốc nhuận tràng kéo dài một cách tùy tiện

• Nếu phải sử dụng thuốc nhuận tràng thường xuyên mới có thể đi tiêu, nên trao đổi với bác sĩ thay vì tiếp tục tự tăng liều. Táo bón kéo dài có thể liên quan đến thuốc đang dùng, rối loạn chức năng ruột hoặc một nguyên nhân khác cần được xác định.

• Cần đi khám ngay nếu táo bón kèm đau bụng liên tục, không thể xì hơi, nôn ói, sốt, có máu trong phân, chảy máu trực tràng hoặc sụt cân không chủ ý. Đây là những dấu hiệu không nên tiếp tục tự trị táo bón tại nhà.

Mẹo 8: Dầu thầu dầu không phải lựa chọn đầu tay

Dầu thầu dầu là thuốc nhuận tràng kích thích

• Dầu thầu dầu (castor oil) có tác dụng kích thích nhu động ruột và được sử dụng để trị táo bón không thường xuyên. Tuy nhiên, đây là thuốc nhuận tràng chứ không phải một “mẹo tự nhiên” hoàn toàn không có rủi ro.

• Một số sản phẩm dầu thầu dầu không kê đơn ghi nhận thuốc thường gây đi tiêu trong khoảng 6–12 giờ, vì vậy không nên kỳ vọng chắc chắn rằng thuốc sẽ giúp đi ngoài chỉ sau 2–3 giờ.

Không tự uống một thìa dầu thầu dầu theo kinh nghiệm

• Liều dùng phụ thuộc vào chính sản phẩm và độ tuổi. Nhãn của một số chế phẩm không kê đơn tại Hoa Kỳ hướng dẫn người từ 12 tuổi trở lên dùng 15–60 ml trong một liều duy nhất mỗi ngày, nhưng đây là thông tin theo nhãn thuốc, không phải khuyến nghị để mọi người tự sử dụng.

• Nếu đang tìm cách bị táo bón làm sao để đi ngoài, không nên tự tăng liều vì nghĩ rằng uống nhiều sẽ có tác dụng nhanh hơn. Dùng quá mức có thể gây đau quặn bụng, buồn nôn, tiêu chảy và mất nước.

• Nên đọc kỹ nhãn sản phẩm và hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ nếu chưa chắc chắn về liều dùng, đặc biệt khi đang sử dụng thuốc khác. Một số nhãn thuốc khuyến cáo uống thuốc nhuận tràng cách các thuốc khác ít nhất 2 giờ vì thuốc nhuận tràng có thể ảnh hưởng đến tác dụng của thuốc dùng đồng thời.

Không dùng dầu thầu dầu kéo dài

• Dầu thầu dầu chỉ nên được xem là lựa chọn ngắn hạn cho táo bón không thường xuyên. Một số nhãn thuốc cảnh báo không sử dụng thuốc nhuận tràng quá 1 tuần nếu không có chỉ định của bác sĩ và cảnh báo việc sử dụng thường xuyên hoặc kéo dài có thể dẫn đến phụ thuộc thuốc nhuận tràng.

• Nếu thường xuyên phải dùng dầu thầu dầu mới đi tiêu được, vấn đề không còn đơn giản là tìm cách trị táo bón nhanh. Khi đó cần đánh giá nguyên nhân gây táo bón và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp hơn.

Không sử dụng khi có dấu hiệu bất thường

• Không tự dùng dầu thầu dầu nếu đang đau bụng, buồn nôn hoặc nôn mà chưa được bác sĩ đánh giá. Đây là những cảnh báo trực tiếp trên nhãn của các chế phẩm dầu thầu dầu không kê đơn.

• Nếu xuất hiện chảy máu trực tràng hoặc không đi tiêu được sau khi dùng thuốc nhuận tràng, cần ngừng sử dụng và liên hệ bác sĩ vì đây có thể là dấu hiệu của vấn đề nghiêm trọng hơn.

Phụ nữ mang thai cần hỏi chuyên gia y tế

• Nếu đang mang thai hoặc cho con bú, không nên tự sử dụng dầu thầu dầu để trị táo bón tại nhà. Nhãn thuốc khuyến cáo nhóm này cần hỏi bác sĩ hoặc nhân viên y tế trước khi sử dụng.

• Trẻ nhỏ cũng không nên tự dùng dầu thầu dầu. Liều dùng cho trẻ em khác người lớn và một số chế phẩm yêu cầu trẻ dưới 2 tuổi phải được bác sĩ tư vấn trước khi sử dụng.

Ưu tiên giải pháp an toàn hơn khi táo bón nhẹ

• Với táo bón thông thường, có thể bắt đầu bằng những biện pháp nền tảng như uống đủ nước, bổ sung chất xơ từ từ, vận động thường xuyên và duy trì thói quen đi vệ sinh phù hợp.

• Nếu những cách này không cải thiện triệu chứng, bác sĩ hoặc dược sĩ có thể tư vấn loại thuốc nhuận tràng phù hợp hơn dựa trên tình trạng cụ thể. Không nên biến dầu thầu dầu thành lựa chọn mặc định mỗi khi khó đi ngoài.

• Nếu táo bón kéo dài, tái phát thường xuyên hoặc đột ngột thay đổi thói quen đi tiêu, nên tìm nguyên nhân thay vì liên tục tự trị táo bón tại nhà.

Mẹo 9: Dầu khoáng cần dùng đúng chỉ định

Dầu khoáng có thể làm phân dễ trượt hơn

• Dầu khoáng (mineral oil) là một loại thuốc nhuận tràng bôi trơn. Thuốc tạo một lớp dầu quanh phân, giúp hạn chế mất nước và hỗ trợ phân di chuyển qua đại tràng dễ hơn. Đây là thuốc điều trị táo bón, không nên xem đơn thuần như một mẹo trị táo bón tại nhà.

• Dầu khoáng có thể được sử dụng trong một số trường hợp táo bón, nhưng việc lựa chọn thuốc cần dựa trên tình trạng cụ thể. Nếu đang tìm cách bị táo bón làm sao để đi ngoài, không nên tự uống dầu khoáng chỉ vì muốn có tác dụng nhanh.

Không tự ý xác định liều dầu khoáng

• Liều dùng phải tuân theo hướng dẫn trên chính sản phẩm hoặc chỉ định của bác sĩ, vì nồng độ và dạng chế phẩm có thể khác nhau.

• Không nên tự tăng liều khi chưa đi ngoài. Dùng quá nhiều có thể gây đau quặn bụng, buồn nôn, nôn hoặc tiêu chảy, đồng thời làm tăng nguy cơ mất nước.

• Nếu đang dùng thuốc uống khác, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng dầu khoáng. Thuốc có thể ảnh hưởng đến quá trình hấp thu một số thuốc và chất dinh dưỡng.

Không nên dùng dầu khoáng cho trẻ nhỏ nếu chưa được bác sĩ chỉ định

• Dầu khoáng có nguy cơ bị hít vào phổi nếu sử dụng không đúng cách, đặc biệt ở trẻ nhỏ hoặc người gặp khó khăn khi nuốt. Vì vậy, không nên tự dùng dầu khoáng để trị táo bón cho trẻ.

• Sử dụng kéo dài cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình hấp thu một số vitamin tan trong chất béo như vitamin A, D, E và K. Vì vậy, đây không phải lựa chọn phù hợp để sử dụng tùy tiện trong thời gian dài.

Đặc biệt thận trọng trong một số trường hợp

• Không tự sử dụng dầu khoáng nếu đang mang thai, có đau bụng chưa rõ nguyên nhân, buồn nôn, nôn hoặc chảy máu trực tràng. Những triệu chứng này cần được đánh giá trước khi dùng thuốc nhuận tràng.

• Người đang mắc bệnh lý tiêu hóa, gặp khó khăn khi nuốt hoặc đang sử dụng nhiều loại thuốc nên trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng.

• Nếu sau khi sử dụng thuốc xuất hiện đau bụng dữ dội, nôn ói, tiêu chảy nhiều hoặc các triệu chứng bất thường khác, cần ngừng tự điều trị và tìm tư vấn y tế.

Ưu tiên tìm nguyên nhân thay vì lạm dụng thuốc

• Với táo bón nhẹ, có thể bắt đầu bằng các biện pháp nền tảng như tăng chất xơ từ từ, uống đủ nước, vận động thường xuyên và duy trì thói quen đi vệ sinh phù hợp.

• Nếu những biện pháp này không hiệu quả, bác sĩ hoặc dược sĩ có thể lựa chọn thuốc nhuận tràng phù hợp. Hướng dẫn AGA-ACG về táo bón mạn tính đánh giá nhiều lựa chọn điều trị khác nhau, trong đó polyethylene glycol (PEG) có khuyến nghị mạnh hơn so với một số lựa chọn khác.

• Vì vậy, dầu khoáng không nên được xem là cách trị táo bón nhanh mặc định. Nếu thường xuyên phải dùng thuốc mới đi tiêu được, cần tìm nguyên nhân thay vì liên tục tự trị táo bón tại nhà.

Mẹo 10: Tư thế ngồi giúp đi ngoài dễ hơn

Nâng đầu gối có thể giúp giảm rặn khi đi ngoài

• Tư thế ngồi trên bồn cầu ảnh hưởng đến góc giữa trực tràng và ống hậu môn. Khi đầu gối được nâng cao hơn hông, cơ sàn chậu có thể thư giãn tốt hơn, từ đó hỗ trợ quá trình đào thải phân.

• Một nghiên cứu trên người khỏe mạnh cho thấy tư thế ngồi với hông gập nhiều hơn, gần giống tư thế ngồi xổm, có thể giúp giảm thời gian đi tiêu và mức độ phải rặn so với tư thế ngồi bồn cầu thông thường. Tuy nhiên, bằng chứng hiện chưa đủ để khẳng định đây là “tư thế tối ưu” cho tất cả người bị táo bón.

Dùng ghế kê chân để điều chỉnh tư thế

1. Ngồi thoải mái trên bồn cầu, giữ lưng tương đối thẳng.

2. Đặt một chiếc ghế thấp hoặc bục kê chân dưới hai bàn chân.

3. Nâng đầu gối cao hơn hông, hơi nghiêng người về phía trước và đặt khuỷu tay lên đầu gối nếu thấy thoải mái.

4. Thả lỏng bụng và sàn chậu, tránh nín thở hoặc rặn quá mạnh.

5. Nếu không đi được sau một khoảng thời gian ngắn, nên đứng dậy và thử lại sau thay vì ngồi lâu cố rặn.

Không cần ngồi xổm trực tiếp trên bồn cầu

• Không nên cố ngồi xổm trên bệ bồn cầu để bắt chước tư thế này vì có nguy cơ trượt ngã hoặc gây chấn thương.

• Một chiếc ghế kê chân chắc chắn là lựa chọn đơn giản và an toàn hơn. Đây cũng là một thay đổi nhỏ có thể áp dụng khi đang tìm cách trị táo bón tại nhà.

Kết hợp tư thế đúng với thói quen đi vệ sinh

• Nếu đang băn khoăn bị táo bón làm sao để đi ngoài, hãy thử đi vệ sinh vào thời điểm cố định, đặc biệt khoảng 15–45 phút sau bữa sáng. Việc ăn uống có thể kích thích hoạt động của đại tràng và tạo phản xạ đi tiêu.

• Khi có cảm giác muốn đi tiêu, nên đi ngay thay vì nhịn. Đồng thời, giữ tư thế thoải mái và tránh rặn mạnh kéo dài.

• Tư thế ngồi chỉ là một phần trong chiến lược trị táo bón. Nếu táo bón thường xuyên, vẫn cần chú ý đến chất xơ, lượng nước, hoạt động thể chất và các thuốc đang sử dụng.

Đừng biến việc rặn mạnh thành cách trị táo bón

• Rặn quá mức hoặc ngồi lâu trên bồn cầu không giúp táo bón biến mất nhanh hơn. Ngược lại, thói quen này có thể làm tăng áp lực vùng hậu môn và khiến các vấn đề như trĩ trở nên khó chịu hơn.

• Mục tiêu là giúp sàn chậu thư giãn và tạo điều kiện để phân đi qua tự nhiên, thay vì dùng sức để “ép” phân ra ngoài.

Khi táo bón kéo dài, cần tìm nguyên nhân

• Nếu đã thay đổi tư thế, uống đủ nước, bổ sung chất xơ và vận động nhưng vẫn thường xuyên khó đi ngoài, không nên chỉ tiếp tục thử các mẹo trị táo bón nhanh.

• Táo bón kéo dài có thể liên quan đến thuốc đang sử dụng, rối loạn chức năng sàn chậu, hội chứng ruột kích thích hoặc các nguyên nhân khác. Khi triệu chứng dai dẳng hoặc ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, nên được bác sĩ đánh giá để có hướng điều trị phù hợp.

Mẹo 11: Không cần kiêng sữa nếu không có triệu chứng

Không phải ai bị táo bón cũng cần tránh sữa

• Không có đủ bằng chứng để khẳng định sữa, phô mai hoặc tất cả sản phẩm từ sữa đều gây táo bón. Vì vậy, người bị táo bón không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn nhóm thực phẩm này khỏi chế độ ăn.

• Lactose trong sữa có thể gây đầy hơi, đau bụng, tiêu chảy hoặc buồn nôn ở người không dung nạp lactose, nhưng táo bón không phải triệu chứng điển hình của tình trạng này.

• Khi trị táo bón tại nhà, ưu tiên quan trọng hơn là tăng chất xơ phù hợp, uống đủ nước và duy trì vận động. Người trưởng thành thường cần khoảng 22–34 g chất xơ mỗi ngày, tùy tuổi và giới tính.

Chỉ thử giảm sữa nếu bạn nhận thấy triệu chứng liên quan

1. Nếu nhận thấy táo bón hoặc các triệu chứng tiêu hóa thường xuất hiện sau khi uống sữa hoặc ăn nhiều sản phẩm từ sữa, có thể giảm lượng lactose trong một thời gian ngắn và theo dõi phản ứng của cơ thể.

2. Không nên tự loại bỏ toàn bộ sữa và chế phẩm từ sữa trong thời gian dài nếu chưa xác định nguyên nhân. Việc kiêng hoàn toàn có thể khiến khẩu phần thiếu canxi và vitamin D.

3. Nếu triệu chứng cải thiện rõ rệt khi giảm lactose và tái xuất hiện khi dùng lại, nên trao đổi với bác sĩ để đánh giá khả năng không dung nạp lactose thay vì mặc định rằng sữa là nguyên nhân gây táo bón.

Không cần kiêng tất cả sản phẩm từ sữa

• Người không dung nạp lactose thường vẫn có thể dung nạp một lượng lactose nhất định. NIDDK cho biết nhiều người có thể tiêu thụ khoảng 12 g lactose, tương đương lượng lactose trong khoảng một cốc sữa, mà không có triệu chứng hoặc chỉ có triệu chứng nhẹ. Mức dung nạp ở mỗi người khác nhau.

• Sữa không lactose, sữa giảm lactose, sữa chua và một số loại phô mai cứng có thể dễ dung nạp hơn ở người nhạy cảm với lactose.

• Nếu đang tìm cách bị táo bón làm sao để đi ngoài, không nên tập trung loại bỏ một thực phẩm duy nhất mà bỏ qua toàn bộ chế độ ăn. Một khẩu phần giàu rau củ, trái cây, đậu và ngũ cốc nguyên hạt thường có ý nghĩa hơn đối với việc cải thiện táo bón.

Nếu giảm sữa, cần thay thế dinh dưỡng hợp lý

• Nếu phải hạn chế sữa vì không dung nạp lactose, hãy lựa chọn thực phẩm khác cung cấp canxi và vitamin D như rau lá xanh, đậu, đậu phụ hoặc sản phẩm được bổ sung canxi và vitamin D.

• Không nên thay sữa bằng các loại thực phẩm chế biến sẵn ít chất xơ, vì điều này có thể đi ngược mục tiêu trị táo bón.

• Nếu thay đổi chế độ ăn, nên thực hiện từng bước để dễ nhận biết loại thực phẩm nào thực sự ảnh hưởng đến triệu chứng.

Đừng nhầm không dung nạp lactose với dị ứng sữa

• Không dung nạp lactose liên quan đến khả năng tiêu hóa đường lactose, trong khi dị ứng sữa liên quan đến phản ứng của hệ miễn dịch với protein trong sữa. Hai tình trạng này có nguyên nhân và cách xử trí khác nhau.

• Nếu sau khi dùng sữa xuất hiện các triệu chứng bất thường, đặc biệt là phản ứng dị ứng, không nên tự thử nghiệm bằng cách tiếp tục ăn uống để xem triệu chứng có hết hay không. Cần được nhân viên y tế đánh giá.

Tập trung vào những yếu tố có bằng chứng rõ hơn để giảm táo bón

• Nếu mục tiêu là trị táo bón, hãy ưu tiên:

  • Tăng chất xơ từ từ và uống đủ nước.

  • Ăn nhiều rau củ, trái cây, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt.

  • Duy trì hoạt động thể chất thường xuyên.

  • Tạo thói quen đi vệ sinh đều đặn và không nhịn khi có nhu cầu.

• Nếu táo bón không cải thiện dù đã thay đổi chế độ ăn và lối sống, không nên tiếp tục tự loại bỏ ngày càng nhiều loại thực phẩm. Táo bón kéo dài có thể có nhiều nguyên nhân khác nhau và cần được đánh giá phù hợp.

• Đặc biệt, nếu táo bón kèm đau bụng liên tục, không thể xì hơi, nôn ói, sốt, có máu trong phân, chảy máu trực tràng hoặc sụt cân không chủ ý, cần đi khám thay vì tiếp tục trị táo bón tại nhà.

Cách 2: Phòng ngừa táo bón tái phát triệt để

Mẹo 1: Probiotic có thể hỗ trợ táo bón

Sữa chua và thực phẩm lên men có thể bổ sung lợi khuẩn

• Sữa chua có chứa các vi khuẩn sống có lợi, trong khi một số thực phẩm lên men như kimchi hoặc dưa cải có thể cung cấp các vi sinh vật có lợi cho đường ruột. Tuy nhiên, không phải mọi sản phẩm lên men đều chứa probiotic còn sống với lượng đủ để tạo hiệu quả giống nhau.

• Probiotic đang được nghiên cứu về khả năng hỗ trợ các rối loạn tiêu hóa, nhưng bằng chứng hiện chưa đủ để xem probiotic là phương pháp điều trị chính cho mọi trường hợp táo bón. NIDDK cũng lưu ý rằng nghiên cứu về probiotic trong các bệnh lý tiêu hóa vẫn đang được tiếp tục.

Chọn sữa chua có ghi rõ lợi khuẩn sống

1. Ưu tiên sữa chua có ghi “live cultures” hoặc “active cultures” trên nhãn nếu muốn bổ sung vi khuẩn sống.

2. Chọn loại ít đường hoặc không thêm quá nhiều đường để phù hợp với chế độ ăn lành mạnh hơn.

3. Có thể dùng một khẩu phần sữa chua trong bữa sáng hoặc bữa phụ, kết hợp với trái cây, yến mạch hoặc các loại hạt để tăng lượng chất xơ.

• Nếu bạn không dung nạp lactose, sữa chua thường có thể dễ dung nạp hơn sữa ở một số người. NIDDK cũng liệt kê sữa chua và phô mai cứng là những lựa chọn có hàm lượng lactose thấp hơn một số sản phẩm từ sữa khác.

Thực phẩm lên men không thay thế chất xơ

• Nếu đang tìm cách trị táo bón tại nhà, không nên chỉ tập trung vào probiotic mà bỏ qua chất xơ. NIDDK khuyến nghị người trưởng thành bổ sung khoảng 22–34 g chất xơ mỗi ngày, tùy tuổi và giới tính, đồng thời uống đủ nước để chất xơ phát huy tác dụng.

• Có thể kết hợp sữa chua với yến mạch, lê, táo còn vỏ, các loại quả mọng hoặc hạt để vừa bổ sung lợi khuẩn vừa tăng chất xơ.

• Hãy tăng chất xơ từ từ để cơ thể thích nghi, vì tăng quá nhanh có thể gây đầy hơi hoặc chướng bụng.

Không phải ai ăn probiotic cũng đi ngoài dễ hơn

• Hiệu quả của probiotic phụ thuộc vào từng chủng vi khuẩn, liều lượng, thời gian sử dụng và tình trạng của mỗi người. Vì vậy, không nên quảng cáo hoặc kỳ vọng rằng chỉ cần ăn sữa chua mỗi ngày là có thể trị táo bón nhanh.

• Nếu đang băn khoăn bị táo bón làm sao để đi ngoài, hãy xem probiotic như một lựa chọn hỗ trợ trong chế độ ăn thay vì giải pháp cấp tốc.

• Với táo bón, những thay đổi có cơ sở rõ ràng hơn vẫn là ăn đủ chất xơ, uống đủ nước, vận động thường xuyên và duy trì thói quen đi tiêu phù hợp.

Thận trọng nếu thực phẩm lên men gây đầy hơi

• Một số thực phẩm lên men có thể chứa các carbohydrate dễ lên men và gây đầy hơi ở người nhạy cảm. Nếu ăn kimchi, dưa cải hoặc các sản phẩm tương tự khiến bụng khó chịu hơn, nên giảm lượng và theo dõi phản ứng thay vì cố ăn nhiều để trị táo bón.

• Người mắc hội chứng ruột kích thích (IBS) có thể nhạy cảm với một số loại thực phẩm lên men hoặc thực phẩm giàu FODMAP. Chế độ ăn phù hợp cần được cá nhân hóa dựa trên triệu chứng.

Khi nào cần tìm nguyên nhân thay vì tiếp tục đổi thực phẩm

• Nếu táo bón kéo dài hoặc không cải thiện dù đã thay đổi chế độ ăn, uống đủ nước và vận động, nên trao đổi với bác sĩ để tìm nguyên nhân. Táo bón có thể liên quan đến thuốc đang dùng, bệnh lý đường tiêu hóa hoặc các vấn đề khác.

• Cần đi khám sớm nếu táo bón kèm máu trong phân, chảy máu trực tràng, đau bụng liên tục, không thể xì hơi, nôn ói, sốt hoặc sụt cân không chủ ý. Những dấu hiệu này không nên tiếp tục tự trị táo bón tại nhà.

Mẹo 2: Tăng chất xơ giúp giảm táo bón

Bổ sung chất xơ để phân mềm và dễ đi ngoài hơn

• Chất xơ giúp tăng khối lượng phân và giữ nước, từ đó hỗ trợ phân mềm hơn và dễ đào thải. Đây là một trong những thay đổi quan trọng khi trị táo bón tại nhà và cũng giúp giảm nguy cơ táo bón tái phát. NIDDK khuyến nghị người trưởng thành tiêu thụ khoảng 22–34 g chất xơ mỗi ngày, tùy tuổi và giới tính.

Tăng chất xơ từ từ thay vì ăn thật nhiều ngay lập tức

1. Nếu hiện tại ăn ít chất xơ, hãy tăng từng bước trong mỗi bữa ăn để đường ruột có thời gian thích nghi.

2. Uống đủ nước khi tăng chất xơ. Chất lỏng giúp chất xơ phát huy tác dụng và hỗ trợ làm mềm phân.

3. Nếu xuất hiện đầy hơi, chướng bụng hoặc nhiều khí, hãy giảm tốc độ tăng chất xơ thay vì cố ăn thêm. Tăng quá nhanh có thể làm các triệu chứng tiêu hóa khó chịu hơn, đặc biệt ở người có hội chứng ruột kích thích.

Ưu tiên trái cây giàu chất xơ

• Bữa sáng có thể thêm các loại quả mọng, táo còn vỏ, lê hoặc cam. Những thực phẩm này vừa cung cấp chất xơ vừa giúp đa dạng hóa khẩu phần.

• Nếu đang tìm cách bị táo bón làm sao để đi ngoài, mận khô cũng là một lựa chọn thực phẩm đáng cân nhắc vì chứa cả chất xơ và sorbitol. Một phần 1/4 cốc mận khô cung cấp khoảng 3,1 g chất xơ.

Tăng rau củ trong các bữa chính

• Có thể thêm bông cải xanh, cà rốt, đậu Hà Lan hoặc các loại rau lá xanh vào bữa trưa và tối.

• Thay vì chỉ tăng một loại rau, nên luân phiên nhiều nhóm thực phẩm để vừa tăng chất xơ vừa bảo đảm chế độ ăn đa dạng.

• Nếu bụng dễ đầy hơi, hãy bắt đầu bằng khẩu phần nhỏ rồi tăng dần theo khả năng dung nạp.

Đổi ngũ cốc tinh chế sang ngũ cốc nguyên hạt

• Có thể thay bánh mì trắng, cơm trắng hoặc mì làm từ bột tinh chế bằng các lựa chọn giàu chất xơ hơn như bánh mì nguyên cám, yến mạch, gạo lứt hoặc mì nguyên hạt.

• NIDDK liệt kê bánh mì và mì nguyên cám, yến mạch cùng các loại ngũ cốc nguyên hạt là những nguồn chất xơ tốt cho người bị táo bón.

Bổ sung các loại đậu, hạt và quả hạch

• Đậu đỏ, đậu pinto, đậu gà, đậu lăng và đậu nành đều là những nguồn chất xơ tốt. Có thể thêm đậu vào súp, món hầm hoặc salad để tăng lượng chất xơ trong bữa ăn.

• Các loại hạt như hạnh nhân, đậu phộng và một số loại hạt khác cũng có thể góp phần bổ sung chất xơ.

Không chỉ tăng chất xơ mà cần giảm thực phẩm ít chất xơ

• Nếu chế độ ăn thường xuyên có nhiều đồ ăn nhanh, snack, thực phẩm chế biến sẵn hoặc các món gần như không cung cấp chất xơ, nên giảm dần và thay bằng rau, trái cây, đậu và ngũ cốc nguyên hạt.

• NIDDK khuyến nghị hạn chế những thực phẩm ít hoặc không có chất xơ như đồ ăn nhanh, khoai tây chiên, một số thực phẩm chế biến sẵn và thịt khi muốn phòng ngừa hoặc cải thiện táo bón.

Duy trì đủ chất xơ để phòng táo bón tái phát

• Tăng chất xơ không chỉ dành cho lúc đang khó đi ngoài. Duy trì khẩu phần chất xơ phù hợp mỗi ngày có thể hỗ trợ phòng táo bón về lâu dài.

• Tuy nhiên, chất xơ không phải giải pháp cấp tốc. Nếu đang tìm cách trị táo bón nhanh, việc ăn thêm thật nhiều chất xơ trong một bữa có thể không giúp đi ngoài ngay và còn gây đầy bụng.

• Nếu đã bổ sung đủ chất xơ, uống đủ nước và duy trì vận động nhưng táo bón vẫn kéo dài, nên tìm nguyên nhân thay vì tiếp tục tăng lượng chất xơ một cách không kiểm soát. Táo bón kéo dài có thể liên quan đến thuốc đang dùng, rối loạn chức năng ruột hoặc các vấn đề sức khỏe khác.

Mẹo 3: Hạn chế đồ chế biến để giảm táo bón

Giảm thực phẩm ít chất xơ để hỗ trợ tiêu hóa

• Thực phẩm chế biến sẵn và đồ ăn nhanh thường chứa ít chất xơ, trong khi một số sản phẩm có nhiều chất béo, muối và đường. Nếu chế độ ăn thường xuyên thiếu chất xơ, nguy cơ táo bón có thể tăng. Vì vậy, thay đổi nhóm thực phẩm này là một bước hữu ích khi trị táo bón tại nhà.

• Không nên quy kết rằng mọi thực phẩm chế biến đều trực tiếp “gây” táo bón. Vấn đề quan trọng hơn là chúng thường chiếm chỗ của rau, trái cây, đậu và ngũ cốc nguyên hạt trong khẩu phần. NIDDK khuyến nghị ưu tiên thực phẩm giàu chất xơ và hạn chế các thực phẩm ít hoặc không có chất xơ khi phòng ngừa, cải thiện táo bón.

Thay tinh bột tinh chế bằng ngũ cốc nguyên hạt

• Bánh mì trắng, mì pasta thông thường, bánh ngọt và nhiều loại ngũ cốc ăn sáng đã qua tinh chế thường có lượng chất xơ thấp hơn sản phẩm nguyên hạt.

• Có thể thay bằng bánh mì nguyên cám, yến mạch, gạo lứt hoặc mì nguyên hạt để tăng lượng chất xơ trong khẩu phần.

• Khi bị táo bón làm sao để đi ngoài, không nên chỉ tập trung vào một món ăn. Một chế độ ăn có đủ chất xơ và nước sẽ có lợi hơn việc tìm một thực phẩm “giải táo bón” duy nhất.

Hạn chế thịt chế biến sẵn và lựa chọn nguồn đạm đa dạng

• Xúc xích, thịt nguội, thịt xông khói và các loại thịt chế biến sẵn thường chứa nhiều muối và chất béo nhưng rất ít hoặc không có chất xơ.

• Có thể thay một phần bằng cá, thịt gia cầm nạc, trứng, đậu và các nguồn protein thực vật. Những lựa chọn này giúp bữa ăn đa dạng hơn và tạo thêm cơ hội bổ sung chất xơ khi kết hợp với rau hoặc ngũ cốc nguyên hạt.

• Không cần loại bỏ hoàn toàn thịt đỏ nếu bạn vẫn ăn uống cân bằng. Điều quan trọng là tổng thể chế độ ăn có đủ thực phẩm giàu chất xơ hay không.

Thay đồ chiên bằng thực phẩm giàu chất xơ

• Khoai tây chiên, snack và nhiều món chiên rán có thể chứa nhiều chất béo nhưng ít chất xơ, đặc biệt khi khẩu phần thiếu rau và trái cây.

• Có thể thay bằng khoai lang nướng, khoai tây nướng còn vỏ, bắp rang không thêm quá nhiều muối hoặc một phần trái cây. Đây là những thay đổi nhỏ nhưng dễ duy trì hơn khi xây dựng chế độ ăn hỗ trợ trị táo bón.

• Ưu tiên cách chế biến như hấp, luộc, nướng hoặc áp chảo với lượng dầu vừa phải thay vì thường xuyên chiên ngập dầu.

Tăng chất xơ từng bước, không thay đổi quá đột ngột

• Nếu trước đây chế độ ăn rất ít chất xơ, việc chuyển ngay sang một khẩu phần lớn rau, đậu và ngũ cốc nguyên hạt có thể gây đầy hơi, chướng bụng.

• Nên tăng chất xơ từ từ và uống đủ nước để cơ thể thích nghi. Người trưởng thành thường cần khoảng 22–34 g chất xơ mỗi ngày, tùy tuổi và giới tính.

Đừng chỉ bỏ đồ ăn nhanh mà quên uống nước và vận động

• Nếu mục tiêu là trị táo bón tại nhà, hạn chế thực phẩm ít chất xơ chỉ là một phần của kế hoạch. Nên đồng thời uống đủ nước, duy trì hoạt động thể chất và hình thành thói quen đi vệ sinh đều đặn.

• Những thay đổi này có tác dụng theo hướng lâu dài hơn, thay vì kỳ vọng một bữa ăn “sạch” sẽ giúp trị táo bón nhanh.

Cần tìm nguyên nhân nếu táo bón kéo dài

• Nếu đã ăn nhiều chất xơ hơn, uống đủ nước, vận động và hạn chế thực phẩm ít chất xơ nhưng tình trạng táo bón vẫn kéo dài, không nên tiếp tục tự cắt bỏ thêm nhiều nhóm thực phẩm.

• Táo bón có thể liên quan đến thuốc đang sử dụng, rối loạn chức năng ruột hoặc một bệnh lý khác. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc tái phát thường xuyên, nên trao đổi với bác sĩ để xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Mẹo 4: Tăng vận động giúp giảm táo bón

Vận động thường xuyên có thể hỗ trợ nhu động ruột

• Ít vận động là một trong những yếu tố có thể góp phần gây táo bón. Theo NIDDK, tăng hoạt động thể chất thường xuyên có thể giúp cải thiện triệu chứng táo bón và cũng là một phần trong chiến lược phòng ngừa táo bón.

• Nếu đang tìm cách trị táo bón tại nhà, không nhất thiết phải tập luyện nặng. Đi bộ, đạp xe, bơi, khiêu vũ hoặc yoga đều có thể trở thành những cách đơn giản để tăng vận động hằng ngày.

Bắt đầu từ mức nhẹ và tăng dần

1. Nếu lâu nay ít vận động, hãy bắt đầu bằng khoảng 5–10 phút đi bộ mỗi lần, sau đó tăng dần thời gian khi cơ thể đã quen. NIDDK lưu ý rằng ngay cả những khoảng vận động ngắn cũng có giá trị; không cần chờ đến khi có đủ 30 phút mới bắt đầu.

2. Khi thể lực tốt hơn, có thể hướng tới ít nhất 150 phút hoạt động aerobic cường độ vừa mỗi tuần, chẳng hạn đi bộ nhanh, đạp xe hoặc bơi. Đây là mục tiêu vận động chung cho sức khỏe, không phải liều điều trị bắt buộc riêng cho táo bón.

3. Nếu đang táo bón và cảm thấy đầy bụng, khó chịu, hãy chọn cường độ vừa sức. Không cần cố chạy, nhảy hoặc tập nặng với mục tiêu trị táo bón nhanh.

Đi bộ là lựa chọn đơn giản để bắt đầu

• Có thể đi bộ quanh nhà, đi dạo sau bữa ăn, đi cầu thang thay vì thang máy hoặc tranh thủ đi bộ trong giờ nghỉ.

• Nếu công việc phải ngồi lâu, hãy chủ động đứng dậy và đi lại sau mỗi khoảng thời gian ngồi kéo dài. NIDDK khuyến nghị giảm thời gian ít vận động và tăng những khoảng vận động nhỏ trong ngày.

• Một cách dễ duy trì là chia hoạt động thành nhiều lần ngắn, chẳng hạn đi bộ 10–15 phút vào buổi sáng, sau bữa trưa hoặc buổi tối.

Có thể chọn yoga, bơi hoặc đạp xe

• Yoga nhẹ có thể phù hợp nếu bạn thích vận động chậm, tập trung vào tư thế và hô hấp.

• Bơi hoặc đạp xe cũng là những lựa chọn tốt để tăng hoạt động thể chất mà không nhất thiết tạo áp lực lớn lên khớp.

• Quan trọng nhất là chọn hình thức vận động bạn có thể duy trì lâu dài. NIDDK cho biết lựa chọn hoạt động mình yêu thích có thể giúp việc duy trì thói quen dễ dàng hơn.

Vận động không thay thế chế độ ăn và nước uống

• Nếu đang băn khoăn bị táo bón làm sao để đi ngoài, chỉ tập thể dục thường chưa đủ. Nên kết hợp vận động với chế độ ăn đủ chất xơ, uống đủ nước và thói quen đi vệ sinh đều đặn. Đây là những biện pháp được NIDDK khuyến nghị để điều trị và phòng táo bón.

• Người trưởng thành thường cần khoảng 22–34 g chất xơ mỗi ngày, tùy tuổi và giới tính. Khi tăng chất xơ, cần uống đủ chất lỏng để chất xơ hoạt động hiệu quả hơn.

Đừng cố tập nặng để đi ngoài ngay

• Vận động có thể hỗ trợ chức năng ruột nhưng không bảo đảm bạn sẽ đi ngoài ngay sau một buổi tập. Vì vậy, không nên biến việc tập luyện thành một cách “ép” cơ thể đi tiêu.

• Nếu đang đau bụng hoặc cảm thấy không khỏe, hãy giảm cường độ hoặc dừng tập. Đặc biệt, không nên cố vận động khi táo bón đi kèm những triệu chứng bất thường.

Đi khám nếu táo bón không cải thiện

• Nếu đã tăng vận động, điều chỉnh chế độ ăn và uống đủ nước nhưng táo bón vẫn kéo dài, nên trao đổi với bác sĩ để tìm nguyên nhân thay vì tiếp tục tự trị táo bón tại nhà.

• Cần được đánh giá y tế ngay nếu táo bón kèm đau bụng liên tục, không thể xì hơi, nôn ói, sốt, chảy máu trực tràng, có máu trong phân hoặc sụt cân không chủ ý.

Mẹo 5: Đừng nhịn khi có nhu cầu đi tiêu

Đi vệ sinh ngay khi cơ thể phát tín hiệu

• Thường xuyên nhịn đi tiêu có thể làm gián đoạn thói quen đại tiện và khiến việc đi ngoài trở nên khó khăn hơn. Vì vậy, khi có cảm giác muốn đi, nên dành thời gian đi vệ sinh thay vì cố trì hoãn.

• Đây là một thói quen đơn giản nhưng có ý nghĩa khi trị táo bón tại nhà, đặc biệt ở người thường xuyên nhịn đi tiêu vì công việc, trường học, đi đường hoặc ngại sử dụng nhà vệ sinh công cộng.

Tạo thói quen đi vệ sinh đều đặn

1. Chọn một thời điểm thuận tiện mỗi ngày để đi vệ sinh, chẳng hạn sau bữa sáng. Việc ăn uống có thể kích thích đại tràng hoạt động và giúp tạo phản xạ đi tiêu.

2. Khi có nhu cầu đi tiêu, cố gắng không trì hoãn quá lâu. Hãy cho cơ thể thời gian thư giãn thay vì cố rặn.

3. Có thể kê một ghế thấp dưới chân để đầu gối cao hơn hông, hơi nghiêng người về phía trước và giữ cơ bụng, sàn chậu thư giãn. Tư thế này có thể giúp quá trình đi tiêu thuận lợi hơn.

Đừng biến việc đi vệ sinh thành một cuộc “đấu sức”

• Nếu ngồi trên bồn cầu nhưng không thể đi, không nên cố rặn mạnh hoặc ngồi quá lâu. Rặn nhiều có thể làm tăng áp lực vùng hậu môn và khiến các vấn đề như trĩ trở nên khó chịu hơn.

• Khi bị táo bón làm sao để đi ngoài, mục tiêu là tạo điều kiện để phân được đào thải tự nhiên, không phải ép cơ thể bằng sức.

• Hạn chế sử dụng điện thoại hoặc làm việc khác trong nhà vệ sinh để tránh hình thành thói quen ngồi quá lâu.

Đừng quá lo lắng nếu chưa thể đi ngay

• Tần suất đi tiêu bình thường có thể khác nhau đáng kể giữa mỗi người. Không phải ai cũng cần đi tiêu mỗi ngày.

• Táo bón thường được xác định dựa trên nhiều yếu tố như đi tiêu ít hơn 3 lần mỗi tuần, phân cứng hoặc vón cục, phải rặn nhiều, cảm giác đi không hết hoặc cảm giác bị tắc nghẽn khi đi tiêu.

• Vì vậy, không nên cố ép bản thân phải đi tiêu vào một giờ cố định chỉ vì nghĩ rằng mỗi ngày phải đi một lần.

Kết hợp thói quen đi tiêu với các biện pháp khác

• Nếu mục tiêu là trị táo bón, đừng chỉ tập trung vào việc đi ngay khi có nhu cầu. Hãy kết hợp với chế độ ăn giàu chất xơ, uống đủ nước và vận động thường xuyên.

• Nếu táo bón thường xuyên tái phát dù đã thay đổi thói quen sinh hoạt, nên trao đổi với bác sĩ để tìm nguyên nhân thay vì liên tục tìm cách trị táo bón nhanh.

Không tiếp tục tự xử lý nếu xuất hiện dấu hiệu cảnh báo

• Cần đi khám nếu táo bón kéo dài hoặc không cải thiện dù đã thay đổi chế độ ăn, uống đủ nước, vận động và điều chỉnh thói quen đi vệ sinh.

• Đặc biệt, cần được đánh giá y tế khi táo bón kèm đau bụng liên tục, không thể xì hơi, nôn ói, sốt, máu trong phân, chảy máu trực tràng hoặc sụt cân không chủ ý. Những trường hợp này không nên tiếp tục chỉ trị táo bón tại nhà.

Mẹo 6: Không lạm dụng thuốc nhuận tràng

Chỉ dùng thuốc nhuận tràng kích thích khi cần thiết

• Các thuốc nhuận tràng kích thích như bisacodyl hoặc senna có thể giúp đại tràng tăng co bóp, từ đó hỗ trợ đi tiêu. Tuy nhiên, chúng không nên được xem là lựa chọn mặc định mỗi khi bị táo bón làm sao để đi ngoài. NIDDK khuyến nghị chỉ dùng thuốc nhuận tràng kích thích khi táo bón nặng hoặc các phương pháp khác không hiệu quả.

• Hướng dẫn chuyên môn hiện nay không đưa ra một quy tắc chung rằng tất cả mọi người chỉ được dùng thuốc kích thích “2–3 lần mỗi tuần”. Tần suất và thời gian sử dụng cần phụ thuộc vào loại thuốc, tình trạng táo bón và hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.

Không tự tăng liều để trị táo bón nhanh

1. Đọc kỹ hướng dẫn trên nhãn thuốc và sử dụng đúng liều khuyến cáo.

2. Không tự tăng liều hoặc uống thêm thuốc chỉ vì chưa đi ngoài ngay.

3. Không tự kết hợp nhiều loại thuốc nhuận tràng cùng lúc nếu chưa được nhân viên y tế hướng dẫn.

4. Nếu phải dùng thuốc nhuận tràng thường xuyên mới có thể đi tiêu, nên trao đổi với bác sĩ để đánh giá nguyên nhân và điều chỉnh phương pháp điều trị.

Đừng quá lo lắng về khái niệm “lệ thuộc thuốc”

• Nội dung thường gặp trên mạng cho rằng dùng thuốc nhuận tràng kích thích sẽ khiến đại tràng “mất khả năng hoạt động tự nhiên”. Cách giải thích này quá đơn giản và có thể khiến người bệnh hiểu sai.

• Vấn đề đáng quan tâm hơn là việc tự sử dụng thuốc kéo dài mà không tìm nguyên nhân gây táo bón. Nếu đã dùng thuốc nhuận tràng lâu ngày và cảm thấy không thể đi tiêu nếu thiếu thuốc, NIDDK khuyến nghị trao đổi với bác sĩ để xây dựng kế hoạch giảm thuốc phù hợp. Theo thời gian, đại tràng có thể trở lại hoạt động bình thường sau khi ngừng thuốc theo hướng dẫn.

Ưu tiên các biện pháp nền tảng trước

• Nếu đang trị táo bón tại nhà, hãy bắt đầu bằng những thay đổi phù hợp như:

  • Bổ sung đủ chất xơ, thường khoảng 22–34 g/ngày ở người trưởng thành tùy tuổi và giới tính.

  • Uống đủ nước và các loại chất lỏng phù hợp.

  • Tăng hoạt động thể chất.

  • Tập thói quen đi vệ sinh đều đặn và không nhịn khi có nhu cầu.

• Nếu các biện pháp trên không đủ hiệu quả, bác sĩ hoặc dược sĩ có thể tư vấn thuốc nhuận tràng phù hợp. Điều trị nên dựa trên nguyên nhân và mức độ táo bón thay vì chỉ nhắm đến mục tiêu trị táo bón nhanh.

Đi khám nếu phải dùng thuốc thường xuyên

• Táo bón kéo dài hoặc tái phát thường xuyên có thể liên quan đến chế độ ăn, ít vận động, thuốc đang sử dụng, rối loạn chức năng sàn chậu hoặc các bệnh lý khác. Việc tìm nguyên nhân giúp tránh vòng lặp “khó đi ngoài → uống thuốc → tái phát → tiếp tục tăng thuốc”.

• Cần được đánh giá y tế ngay nếu táo bón kèm chảy máu trực tràng, máu trong phân, đau bụng liên tục, không thể xì hơi, nôn ói, sốt hoặc sụt cân không chủ ý. Đây không phải tình huống nên tiếp tục tự trị táo bón tại nhà.

Cách 3: Khi nào bị táo bón cần đi khám bác sĩ

Lưu ý 1: Dấu hiệu táo bón cần đi khám ngay

Đau bụng dữ dội hoặc có máu cần được đánh giá sớm

• Không phải mọi trường hợp táo bón đều nguy hiểm, nhưng một số triệu chứng đi kèm có thể là dấu hiệu của tắc nghẽn đường ruột, xuất huyết tiêu hóa hoặc bệnh lý khác. NIDDK khuyến cáo người bị táo bón cần đi khám ngay nếu có chảy máu trực tràng, máu trong phân, đau bụng liên tục, không thể xì hơi, nôn ói hoặc sốt.

• Vì vậy, khi bị táo bón làm sao để đi ngoài, không nên tiếp tục thử các mẹo trị táo bón tại nhà nếu đồng thời xuất hiện những dấu hiệu cảnh báo dưới đây.

Đi khám ngay khi có máu trong phân hoặc phân đen

• Máu đỏ tươi trong phân, máu chảy từ trực tràng hoặc phân đen, sệt như hắc ín đều cần được đánh giá y tế. Chảy máu đường tiêu hóa có nhiều nguyên nhân khác nhau và không nên tự xác định là do táo bón hoặc trĩ.

• Nếu chảy máu nhiều kèm chóng mặt, ngất, khó thở, tim đập nhanh hoặc da lạnh, tái nhợt, cần cấp cứu ngay vì đây có thể là biểu hiện của xuất huyết tiêu hóa nghiêm trọng.

Không thể xì hơi hoặc bụng chướng bất thường

• Táo bón kèm không thể xì hơi, bụng chướng nhiều, đau bụng hoặc nôn ói có thể liên quan đến tình trạng tắc nghẽn hoặc rối loạn vận chuyển trong đường ruột. Đây không phải lúc thích hợp để tiếp tục dùng thuốc nhuận tràng hoặc cố rặn đi ngoài.

• Nếu xuất hiện nhóm triệu chứng này, cần được bác sĩ đánh giá càng sớm càng tốt để xác định nguyên nhân.

Đau bụng liên tục, đau dữ dội hoặc nôn ói

• Đau bụng nhẹ do đầy hơi có thể gặp khi táo bón, nhưng đau bụng liên tục hoặc dữ dội là dấu hiệu cần thận trọng. Nôn ói đi kèm táo bón càng làm tăng nhu cầu được đánh giá y tế.

• Không nên cố uống thêm thuốc nhuận tràng, dầu khoáng, dầu thầu dầu hoặc các sản phẩm bổ sung với mục tiêu trị táo bón nhanh khi chưa biết nguyên nhân của cơn đau.

Sốt hoặc đau lưng dưới đi kèm táo bón

• Sốt không phải biểu hiện điển hình của táo bón đơn thuần. Khi sốt xuất hiện cùng táo bón, đau bụng hoặc các triệu chứng tiêu hóa khác, cần tìm nguyên nhân thay vì chỉ tập trung làm mềm phân.

• NIDDK cũng liệt kê đau lưng dưới và sụt cân không chủ ý trong nhóm dấu hiệu cần được bác sĩ đánh giá ở người bị táo bón.

Đừng tự điều trị kéo dài nếu triệu chứng không cải thiện

• Nếu táo bón không hết dù đã điều chỉnh chế độ ăn, uống đủ nước, tăng vận động và thay đổi thói quen đi vệ sinh, nên đi khám để tìm nguyên nhân. Táo bón có thể liên quan đến thuốc đang dùng, rối loạn chức năng sàn chậu, bệnh lý đường tiêu hóa hoặc các vấn đề sức khỏe khác.

• Khi táo bón không có dấu hiệu cảnh báo, các biện pháp như tăng chất xơ từ từ, uống đủ nước, vận động và tập thói quen đi tiêu đều đặn có thể hỗ trợ trị táo bón tại nhà.

Nguyên tắc dễ nhớ: táo bón kèm dấu hiệu lạ thì không cố chịu

• Có máu hoặc phân đen: đi khám sớm.

• Đau bụng liên tục hoặc dữ dội: cần được đánh giá y tế.

• Không thể xì hơi, bụng chướng, nôn ói: không tiếp tục tự xử lý như táo bón thông thường.

• Sốt, đau lưng dưới hoặc sụt cân không chủ ý: nên tìm nguyên nhân.

• Triệu chứng kéo dài hoặc tái phát: trao đổi với bác sĩ thay vì liên tục tìm cách trị táo bón nhanh.

Lưu ý 2: Khi nào táo bón cần đi khám?

Không nhất thiết phải đi tiêu mỗi ngày

• Không có một mốc cố định rằng cứ 3 ngày không đi tiêu là chắc chắn phải đi khám. Tần suất đại tiện bình thường khác nhau ở mỗi người; táo bón thường được nhận diện khi đi tiêu dưới 3 lần mỗi tuần, phân khô cứng, khó đi hoặc có cảm giác đi chưa hết.

• Vì vậy, nếu bạn mới vài ngày chưa đi tiêu nhưng không đau bụng, không nôn ói và vẫn có thể xì hơi, không nên chỉ dựa vào con số “3 ngày” để kết luận có vấn đề nghiêm trọng.

Đi khám nếu táo bón không cải thiện bằng tự chăm sóc

• Nếu đã thử các biện pháp phù hợp như tăng chất xơ từ từ, uống đủ nước, vận động và điều chỉnh thói quen đi vệ sinh nhưng triệu chứng vẫn không cải thiện, nên trao đổi với bác sĩ.

• Khi đó, bác sĩ có thể xem xét chế độ ăn, mức độ vận động, thuốc hoặc thực phẩm bổ sung đang sử dụng và các bệnh lý có thể liên quan. Một số thuốc như thuốc giảm đau opioid, viên sắt, một số thuốc chống trầm cảm hoặc thuốc điều trị huyết áp có thể góp phần gây táo bón.

• Nếu đang tìm cách trị táo bón tại nhà, không nên liên tục đổi sang thuốc nhuận tràng mạnh hơn chỉ vì chưa đi tiêu sau vài ngày. Điều trị hiệu quả cần hướng vào cả triệu chứng và nguyên nhân.

Táo bón kéo dài có thể cần điều trị chuyên sâu hơn

• Táo bón dai dẳng không phải lúc nào cũng do ăn ít chất xơ hoặc uống ít nước. Một số trường hợp liên quan đến rối loạn vận chuyển phân qua đại tràng, rối loạn sàn chậu hoặc bệnh lý đường tiêu hóa.

• Bác sĩ có thể dựa vào bệnh sử, khám lâm sàng và khi cần thực hiện xét nghiệm hoặc các kiểm tra chức năng ruột để xác định nguyên nhân.

Không chờ đủ 3 ngày nếu có dấu hiệu cảnh báo

• Cần đi khám ngay nếu táo bón kèm đau bụng liên tục hoặc dữ dội, không thể xì hơi, nôn ói, sốt, chảy máu trực tràng, có máu trong phân, đau lưng dưới hoặc sụt cân không chủ ý. Đây có thể là dấu hiệu của một vấn đề cần được đánh giá y tế.

• Đặc biệt, táo bón kèm đau bụng, chướng bụng và không thể đi tiêu hoặc xì hơi có thể liên quan đến tắc nghẽn đường ruột. Trong tình huống này, không nên tiếp tục cố trị táo bón nhanh bằng thuốc nhuận tràng hoặc các mẹo tại nhà.

Biết khi nào nên dừng tự điều trị

• Nếu táo bón nhẹ và không có dấu hiệu bất thường, có thể bắt đầu bằng các biện pháp nền tảng: tăng chất xơ từ từ, uống đủ nước, vận động thường xuyên và đi vệ sinh ngay khi có nhu cầu.

• Nếu các biện pháp này không hiệu quả, bác sĩ hoặc dược sĩ có thể hướng dẫn sử dụng thuốc nhuận tràng phù hợp trong thời gian cần thiết. Không nên tự ý dùng thuốc kéo dài hoặc phối hợp nhiều loại thuốc để tìm cách bị táo bón làm sao để đi ngoài.

• Điểm quan trọng nhất: 3 ngày không đi tiêu không phải là “chuông báo động” duy nhất. Điều đáng quan tâm hơn là triệu chứng có kéo dài, khác thường so với thói quen của bạn hoặc xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo hay không.

Lưu ý 3: Táo bón kéo dài nên đi khám

Táo bón kéo dài cần được tìm nguyên nhân

• Nếu táo bón xảy ra thường xuyên trong nhiều tuần và không cải thiện dù đã điều chỉnh chế độ ăn, uống đủ nước, vận động hoặc thay đổi thói quen đi vệ sinh, nên đi khám thay vì tiếp tục tự trị táo bón tại nhà. Táo bón kéo dài có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân khác nhau và đôi khi là biểu hiện của một vấn đề sức khỏe khác.

• Không nên chỉ dựa vào mốc “3 tuần” để tự chẩn đoán táo bón mạn tính. Bác sĩ sẽ đánh giá cả tần suất đi tiêu, đặc điểm phân, mức độ phải rặn, cảm giác đi chưa hết và thời gian triệu chứng kéo dài.

Chuẩn bị thông tin trước khi đi khám

1. Ghi lại số lần đi tiêu mỗi tuần, tình trạng phân cứng hay mềm và mức độ khó đi.

2. Lưu ý các triệu chứng đi kèm như đầy bụng, đau bụng, chướng bụng hoặc cảm giác phân bị mắc lại.

3. Ghi lại những cách trị táo bón đã thử, chẳng hạn tăng chất xơ, uống nước, vận động, thay đổi tư thế đi vệ sinh hoặc sử dụng thuốc nhuận tràng.

4. Mang theo danh sách tất cả thuốc, vitamin và thực phẩm bổ sung đang sử dụng. Đây là thông tin quan trọng vì một số thuốc có thể gây hoặc làm nặng thêm táo bón.

Một số loại thuốc có thể gây táo bón

• Một số thuốc giảm đau opioid, thuốc chống trầm cảm, thuốc kháng cholinergic, một số thuốc điều trị huyết áp, thuốc bổ sung sắt, canxi và một số thuốc khác có thể làm táo bón nặng hơn.

• Nếu nghi ngờ thuốc đang dùng là nguyên nhân, không tự ý ngừng thuốc hoặc giảm liều. Bác sĩ có thể cân nhắc điều chỉnh liều, đổi thuốc hoặc bổ sung phương pháp kiểm soát táo bón phù hợp.

• Đây là lý do việc nói rõ với bác sĩ về toàn bộ thuốc đang sử dụng quan trọng hơn việc chỉ mô tả rằng “đi ngoài khó”.

Bác sĩ có thể tìm nguyên nhân bằng nhiều cách

• Bác sĩ thường bắt đầu bằng khai thác bệnh sử, thói quen đại tiện, chế độ ăn, mức độ vận động và thuốc đang sử dụng, sau đó thực hiện khám lâm sàng khi cần.

• Tùy triệu chứng, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm máu, xét nghiệm phân, nội soi đại tràng hoặc các xét nghiệm đánh giá chức năng vận chuyển phân và hoạt động của sàn chậu. Không phải người bị táo bón nào cũng cần thực hiện tất cả các xét nghiệm này.

• Việc tìm đúng nguyên nhân giúp tránh vòng lặp táo bón → tự dùng thuốc → đỡ tạm thời → táo bón tái phát.

Táo bón kéo dài vẫn có nhiều hướng điều trị

• Nếu thay đổi chế độ ăn, uống đủ nước và vận động chưa đủ hiệu quả, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc nhuận tràng hoặc thuốc kê đơn phù hợp với nguyên nhân và mức độ táo bón. Một số trường hợp có thể cần liệu pháp phản hồi sinh học (biofeedback), đặc biệt khi có vấn đề liên quan đến cơ sàn chậu.

• Vì vậy, nếu đang tìm cách bị táo bón làm sao để đi ngoài, mục tiêu không chỉ là tìm một thuốc có tác dụng nhanh mà còn phải xác định vì sao tình trạng này cứ lặp lại.

Đừng chờ nếu xuất hiện dấu hiệu cảnh báo

• Không nên chờ đến khi táo bón kéo dài vài tuần mới đi khám nếu đã xuất hiện máu trong phân, chảy máu trực tràng, đau bụng liên tục, không thể xì hơi, nôn ói, sốt hoặc sụt cân không chủ ý. Đây là những dấu hiệu cần được đánh giá y tế sớm.

• Khi có những dấu hiệu này, không nên tiếp tục tự trị táo bón nhanh bằng cách tăng liều thuốc nhuận tràng hoặc kết hợp nhiều mẹo tại nhà. Đường ruột đôi khi không cần thêm một “cú thúc”, mà cần được kiểm tra xem điều gì đang cản trở nó.

Lưu ý 4: Tiền sử gia đình cần được lưu ý

Có người thân mắc ung thư đại trực tràng nên trao đổi với bác sĩ

• Táo bón khá phổ biến và thường có thể cải thiện bằng thay đổi chế độ ăn, uống đủ nước, vận động và thói quen đi vệ sinh. Tuy nhiên, nếu bạn có tiền sử gia đình mắc ung thư đại tràng hoặc trực tràng, NIDDK khuyến nghị nên trao đổi với bác sĩ khi bị táo bón, đặc biệt nếu triệu chứng kéo dài hoặc không cải thiện với tự chăm sóc.

• Điều này không có nghĩa táo bón đồng nghĩa với ung thư. Táo bón có rất nhiều nguyên nhân và phần lớn trường hợp không phải do ung thư. Điểm quan trọng là tiền sử gia đình có thể làm tăng nguy cơ ung thư đại trực tràng, vì vậy cần được bác sĩ xem xét trong bối cảnh tổng thể.

Đặc biệt lưu ý nếu người thân thuộc nhóm nguy cơ cao

• Hãy cho bác sĩ biết nếu người từng mắc ung thư đại trực tràng là cha mẹ, anh chị em ruột hoặc con. Nguy cơ đáng lưu ý hơn khi người thân được chẩn đoán ở tuổi trẻ hoặc có từ hai người thân trở lên từng mắc bệnh.

• Khi đi khám vì táo bón, nên cung cấp càng chính xác càng tốt thông tin về người thân mắc bệnh, độ tuổi được chẩn đoán và loại ung thư nếu biết. Những dữ liệu này giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ và quyết định có cần tầm soát sớm hay không.

Đừng chờ táo bón nặng mới đi khám

• Nếu táo bón kéo dài hoặc không cải thiện dù đã áp dụng các biện pháp trị táo bón tại nhà như tăng chất xơ, uống đủ nước và vận động, nên đi khám để tìm nguyên nhân thay vì tiếp tục tự điều trị.

• Cần đi khám sớm hơn nếu xuất hiện máu trong phân, chảy máu trực tràng, đau bụng liên tục, không thể xì hơi, nôn ói, sốt hoặc sụt cân không chủ ý. Đây là những dấu hiệu cảnh báo không nên chỉ xử lý bằng các mẹo trị táo bón tại nhà.

Có thể cần tầm soát ung thư đại trực tràng sớm hơn

• Với người có nguy cơ trung bình, nhiều hướng dẫn hiện nay khuyến nghị bắt đầu tầm soát ung thư đại trực tràng từ 45 tuổi. Tuy nhiên, người có tiền sử gia đình mắc ung thư đại trực tràng có thể cần tầm soát sớm hơn, thường xuyên hơn hoặc lựa chọn phương pháp khác tùy mức độ nguy cơ.

• Không nên tự quyết định thời điểm nội soi chỉ dựa vào tuổi hoặc tình trạng táo bón. Bác sĩ sẽ cân nhắc tuổi của người bệnh, người thân mắc bệnh là ai, tuổi được chẩn đoán và các yếu tố nguy cơ khác để đưa ra kế hoạch phù hợp.

Đừng tự kết luận táo bón là dấu hiệu ung thư

• Táo bón đơn thuần không đủ để kết luận có ung thư đại trực tràng. NIDDK cho biết táo bón có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như thiếu chất xơ, uống không đủ nước, ít vận động, thay đổi sinh hoạt, thuốc đang sử dụng hoặc các rối loạn chức năng đường tiêu hóa.

• Cách tiếp cận hợp lý là vừa duy trì các biện pháp trị táo bón, vừa chủ động kiểm tra khi có yếu tố nguy cơ hoặc dấu hiệu bất thường. Với ung thư đại trực tràng, phát hiện sớm thông qua tầm soát có thể giúp tăng cơ hội điều trị hiệu quả.

• Nếu trong gia đình có người từng mắc ung thư đại tràng hoặc trực tràng, hãy xem đây là thông tin cần chủ động nói với bác sĩ. Biết rõ “lịch sử sức khỏe” của gia đình giống như có một tấm bản đồ: không dự báo chắc chắn điều gì sẽ xảy ra, nhưng giúp bác sĩ chọn đúng thời điểm và cách kiểm tra phù hợp.

Lưu ý để trị táo bón an toàn

Chuẩn bị thời gian khi dùng thuốc nhuận tràng

• Thời điểm thuốc nhuận tràng phát huy tác dụng phụ thuộc vào loại thuốc và cơ địa, vì vậy không nên uống thuốc ngay trước khi phải di chuyển xa hoặc không có điều kiện sử dụng nhà vệ sinh.

• Khi dùng thuốc, hãy đọc kỹ hướng dẫn trên nhãn và dành đủ thời gian để đi vệ sinh. NIDDK khuyến nghị sử dụng thuốc nhuận tràng theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc nhân viên y tế, đặc biệt nếu cần dùng trong thời gian dài.

Không tự phối hợp nhiều thuốc nhuận tràng

• Không nên tự uống nhiều loại thuốc nhuận tràng trong cùng một ngày với hy vọng trị táo bón nhanh. Một số thuốc cần vài giờ mới phát huy tác dụng; uống thêm thuốc quá sớm có thể làm tăng nguy cơ tiêu chảy, đau bụng, mất nước hoặc rối loạn điện giải.

• Nếu thuốc đầu tiên không hiệu quả, hãy kiểm tra lại hướng dẫn sử dụng hoặc hỏi bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng thêm. NIDDK cho biết loại thuốc nhuận tràng phù hợp nên được lựa chọn dựa trên tình trạng cụ thể.

Thận trọng với các phương pháp bổ sung như massage hoặc châm cứu

• Massage bụng có thể được xem là một biện pháp hỗ trợ ở một số người bị táo bón. Tuy nhiên, bằng chứng về các phương pháp bổ sung như châm cứu vẫn chưa đủ để xem đây là phương pháp điều trị thay thế cho các biện pháp tiêu chuẩn.

• Nếu muốn thử massage, châm cứu hoặc một phương pháp bổ sung khác, nên trao đổi với bác sĩ, đặc biệt khi táo bón kéo dài hoặc có bệnh lý tiêu hóa đi kèm.

• Không nên dùng các phương pháp này để trì hoãn việc đi khám khi xuất hiện đau bụng liên tục, máu trong phân, nôn ói, sốt hoặc không thể xì hơi. Đây là những dấu hiệu cần được đánh giá y tế sớm.

Xây dựng chế độ ăn giúp phòng táo bón

• Một chế độ ăn giàu chất xơ có thể hỗ trợ làm phân mềm và dễ đi ngoài hơn. Người trưởng thành thường cần khoảng 22–34 g chất xơ mỗi ngày, tùy tuổi và giới tính.

• Có thể tăng chất xơ từ:

  • Rau xanh và các loại rau củ.

  • Trái cây như lê, táo còn vỏ, cam và các loại quả mọng.

  • Đậu, đậu lăng, đậu gà.

  • Yến mạch và ngũ cốc nguyên hạt.

  • Các loại hạt và quả hạch.

• Khi tăng chất xơ, cần uống đủ nước để chất xơ phát huy tác dụng. Nên tăng từ từ thay vì đột ngột ăn quá nhiều để hạn chế đầy hơi, chướng bụng.

Không phải cứ ăn càng nhiều chất xơ càng tốt

• Chất xơ giúp nhiều người bị táo bón, nhưng khả năng dung nạp khác nhau. Nếu tăng chất xơ quá nhanh hoặc ăn quá nhiều một số loại chất xơ không hòa tan, bạn có thể bị đầy hơi, chướng bụng hoặc khó chịu hơn.

• Nếu nhận thấy triệu chứng tăng lên sau khi bổ sung một loại chất xơ cụ thể, hãy giảm lượng và điều chỉnh từ từ thay vì tiếp tục ép cơ thể. Người mắc hội chứng ruột kích thích có thể đặc biệt nhạy cảm với một số loại chất xơ; chất xơ hòa tan thường dễ dung nạp hơn.

• Mục tiêu của trị táo bón tại nhà không phải là đạt một con số chất xơ càng cao càng tốt, mà là tìm mức phù hợp giúp phân dễ đi mà không làm bụng khó chịu.

Uống đủ nước và duy trì vận động

• Uống đủ nước giúp chất xơ hoạt động hiệu quả hơn và hỗ trợ làm phân mềm. Lượng nước cần thiết thay đổi theo kích thước cơ thể, mức độ vận động, khí hậu và tình trạng sức khỏe, vì vậy không nên ép bản thân theo một con số cố định.

• Vận động thường xuyên cũng có thể hỗ trợ giảm triệu chứng táo bón. Đi bộ, đạp xe, bơi hoặc các hoạt động vừa sức đều có thể được đưa vào sinh hoạt hằng ngày.

Đừng cố chịu đựng khi nhiều ngày không đi tiêu

• Nếu đã vài ngày không đi tiêu và các biện pháp tự chăm sóc không hiệu quả, nên liên hệ bác sĩ để được đánh giá, đặc biệt nếu đây là thay đổi mới hoặc khác hẳn thói quen đại tiện trước đây.

• Táo bón kéo dài có thể liên quan đến chế độ ăn, ít vận động, thuốc đang dùng, mất nước, rối loạn chức năng sàn chậu hoặc các bệnh lý khác.

• Không nên tiếp tục tăng liều thuốc nhuận tràng chỉ vì muốn bị táo bón làm sao để đi ngoài ngay. Điều trị đúng cần tìm nguyên nhân và lựa chọn phương pháp phù hợp.

Luôn hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng “mẹo tự nhiên”

• “Tự nhiên” không đồng nghĩa với an toàn cho tất cả mọi người. Thực phẩm bổ sung, thảo dược và các sản phẩm nhuận tràng có thể gây tác dụng phụ hoặc tương tác với thuốc đang sử dụng.

• Người mang thai, cho con bú, người cao tuổi, người mắc bệnh thận, bệnh tiêu hóa hoặc đang dùng nhiều thuốc nên đặc biệt thận trọng.

• Nếu đang sử dụng thuốc kê đơn hoặc thuốc điều trị bệnh nền, không tự ý ngừng thuốc dù nghi ngờ thuốc gây táo bón. NIDDK khuyến nghị trao đổi với bác sĩ để cân nhắc đổi thuốc hoặc điều chỉnh liều nếu cần.

Đi khám ngay khi có dấu hiệu cảnh báo

• Cần được đánh giá y tế ngay nếu táo bón kèm máu trong phân, chảy máu trực tràng, đau bụng liên tục, không thể xì hơi, nôn ói, sốt, đau lưng dưới hoặc sụt cân không chủ ý.

• Trong những trường hợp này, không nên tiếp tục thử thêm thuốc nhuận tràng, chất bổ sung hoặc các mẹo trị táo bón tại nhà. Khi đường ruột phát tín hiệu bất thường, ưu tiên lúc này là tìm đúng nguyên nhân thay vì cố ép cơ thể đi ngoài.

Nguồn tham khảo

1. Chang L, Chey WD, Imdad A, Almario CV, Bharucha AE, Diem S, Greer KB, Hanson B, Harris LA, Ko C, Murad MH, Patel A, Shah ED, Lembo AJ, Sultan S. American Gastroenterological Association-American College of Gastroenterology Clinical Practice Guideline: Pharmacological Management of Chronic Idiopathic Constipation. The American Journal of Gastroenterology. 2023;118(6):936–954. doi:10.14309/ajg.0000000000002227.
2. Chang L, Chey WD, Imdad A, Almario CV, Bharucha AE, Diem S, Greer KB, Hanson B, Harris LA, Ko C, Murad MH, Patel A, Shah ED, Lembo A, Sultan S. American Gastroenterological Association-American College of Gastroenterology Clinical Practice Guideline: Pharmacological Management of Chronic Idiopathic Constipation. Gastroenterology. 2023;164(7):1086–1106. doi:10.1053/j.gastro.2023.03.214.
3. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Treatment for Constipation. Bethesda, MD: National Institutes of Health.
4. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Eating, Diet, & Nutrition for Constipation. Bethesda, MD: National Institutes of Health.
5. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Constipation: Definition & Facts, Symptoms & Causes, Diagnosis, and Treatment. Bethesda, MD: National Institutes of Health.
6. U.S. Department of Agriculture, U.S. Department of Health and Human Services. Dietary Guidelines for Americans, 2020–2025. 9th ed. Washington, DC: U.S. Department of Agriculture; 2020.
7. American College of Gastroenterology. AGA-ACG Clinical Practice Guideline on Chronic Idiopathic Constipation Treatments: Parsing Benefits and Risks. Evidence-Based GI. 2023.
8. National Institute for Health and Care Excellence. Constipation: NICE Guidance and Quality Standards. London: NICE.
9. National Institute for Health and Care Excellence. Irritable Bowel Syndrome in Adults: Diagnosis and Management. NICE Clinical Guideline CG61. London: NICE.
10. American Gastroenterological Association, American College of Gastroenterology. Clinical Practice Guideline: Pharmacological Management of Chronic Idiopathic Constipation. Gastroenterology. 2023;164(7):1086–1106.

Biên tập nội dung: Sidney Bailey Hoang.

Thông tin được tham vấn và kiểm chứng bởi chuyên gia: Amelia Wilson.