Cách tiếp cận ngựa an toàn: 3 bí quyết tiếp xúc và chăm sóc đúng cách

Khi đến gần một con ngựa, điều quan trọng nhất luôn là an toàn – cho bạn và cho chính chú ngựa. Dù hiền và thông minh, ngựa vẫn là loài có phản xạ mạnh và dễ giật mình nếu con người tiếp cận sai cách. Vì vậy, nắm được cách tiếp cận ngựa an toàn sẽ giúp bạn hạn chế rủi ro, tạo cảm giác tin cậy cho ngựa và khiến mọi hoạt động – từ chăm sóc, dắt ngựa đến cưỡi – diễn ra nhẹ nhàng hơn. Bài viết này sẽ hướng dẫn bạn những bước đơn giản, thực tế và dễ áp dụng để tiếp cận ngựa đúng cách, đảm bảo an toàn cho mọi người.

Bí quyết 1: Hướng dẫn tiếp xúc ngựa đúng cách, tránh nguy hiểm

Bước 1: Cách nhận biết ngôn ngữ cơ thể của ngựa khi tiếp cận an toàn

Hiểu ngôn ngữ cơ thể của ngựa là bước đầu tiên và quan trọng nhất để tiếp cận ngựa an toàn. Nhìn đúng dấu hiệu sẽ giúp bạn phân biệt khi nào ngựa thoải mái và khi nào nó đang căng thẳng hoặc cảnh báo nguy hiểm. Dưới đây là những tín hiệu bạn cần quan sát thật kỹ trước khi tiến lại gần.

Dấu hiệu ngựa thoải mái (có thể tiếp cận)

1. Mắt mềm, không nhìn chằm chằm

   • Ánh mắt thư giãn cho thấy ngựa đang bình tĩnh và không coi bạn là mối đe dọa.

2. Hướng đầu hoặc thân về phía bạn

   • Đây là dấu hiệu thân thiện, cho thấy ngựa chấp nhận sự xuất hiện của bạn.

3. Liếm môi nhẹ

   • Hành động này thể hiện ngựa đang thả lỏng và cảm thấy an toàn.

4. Tai hướng về phía bạn

   • Tai dựng và xoay theo bạn chứng tỏ ngựa đang chú ý theo hướng tích cực.

5. Cơ thể đứng yên và thư thái

   • Tư thế thả lỏng là dấu hiệu tốt nhất để bạn tiếp cận từ tốn.

Dấu hiệu ngựa không thoải mái (không nên đến gần)

1. Lùi lại hoặc bỏ chạy khi bạn tiến đến

   • Ngựa đang bất an hoặc sợ hãi, tiếp tục tiến lại có thể khiến nó phản ứng mạnh.

2. Mắt mở to hoặc nhìn chằm chằm

   • Đây là dấu hiệu cảnh giác cao độ và có thể dẫn đến hành vi phòng vệ.

3. Ép tai sát về phía sau

   • Dấu hiệu điển hình của sự khó chịu, cảnh báo hoặc sắp tấn công.

4. Cơ bắp căng cứng

   • Ngựa chuẩn bị phản ứng, thường là đá hoặc giật mình.

5. Nhe răng hoặc cố gắng cắn nhẹ

   • Một trong những cảnh báo rõ nhất rằng bạn cần giữ khoảng cách.

6. Dựng đứng hoặc đá bằng chân sau

   • Đây là hành vi nguy hiểm, tuyệt đối không tiếp cận.

7. Quẫy đuôi mạnh kèm giậm chân

   • Tín hiệu bực bội, thường xuất hiện trước khi ngựa đá.

Lưu ý quan trọng dành cho người mới

• Nếu bạn chưa có kinh nghiệm làm việc với ngựa, hãy tiếp cận dưới sự hướng dẫn của chuyên gia để đảm bảo an toàn.

• Tuyệt đối không tự ý lại gần ngựa lạ khi chưa được chủ ngựa cho phép.

Bước 2: Luôn quan sát vị trí của ngựa để giữ an toàn khi tiếp cận

Chú ý vị trí của tất cả các con ngựa xung quanh

• Ngựa có thể di chuyển rất nhanh và chỉ cần một khoảnh khắc mất tập trung, bạn có thể bị bất ngờ từ phía sau.

• Hãy luôn giữ ngựa trong tầm nhìn, đặc biệt khi bạn đang ở trong chuồng, bãi tập hoặc khu vực có nhiều ngựa.

Hiểu phản xạ dễ giật mình của ngựa

• Ngựa có thể hoảng sợ bởi những yếu tố rất nhỏ như tiếng động lạ, vật chuyển động đột ngột hoặc sự xuất hiện bất ngờ của con người.

• Khi nhận biết ngựa có dấu hiệu căng thẳng, giữ khoảng cách và quan sát thêm để tránh tình huống khó lường.

Xử lý khi ngựa chạy về phía bạn

1. Giữ bình tĩnh và đứng vững

   • Việc hoảng loạn có thể khiến bạn phản ứng sai và khó thoát khỏi vùng nguy hiểm.

2. Giơ hai tay lên để tạo dáng lớn hơn

   • Tư thế này giúp bạn trông rõ ràng và dễ nhận diện hơn với ngựa, giảm nguy cơ bị giẫm trúng.

3. Ra lệnh bằng giọng chắc chắn nhưng bình tĩnh

   • Dùng các lệnh ngắn, quen thuộc như: “Whoa” hoặc “Get”.

   • Giọng điệu dứt khoát giúp ngựa hiểu bạn muốn nó đổi hướng.

4. Tránh quay lưng hoặc bỏ chạy

   • Điều này có thể kích hoạt phản xạ đuổi theo của ngựa hoặc khiến bạn mất kiểm soát tình huống.

Lời khuyên quan trọng cho người mới

• Luôn giữ một khoảng cách an toàn và quan sát liên tục khi làm việc gần nhiều ngựa.

• Học cách nhận biết dấu hiệu bất an của ngựa sẽ giúp bạn áp dụng đúng cách tiếp cận ngựa an toàn và tránh bị giật mình trong mọi tình huống.

Bước 3: Tạo sự hiện diện thân thiện trước khi tiến lại gần ngựa

Giảm áp lực để ngựa cảm thấy an toàn

• Trong hành vi của ngựa, luôn tồn tại nguyên tắc “áp lực và giải tỏa”. Ngựa sẽ phản ứng bằng cách lùi lại khi cảm thấy bạn đang gây áp lực lên chúng.

• Một số hành động tưởng chừng đơn giản, như nhìn chằm chằm vào mắt ngựa, thật ra lại khiến ngựa hiểu rằng bạn đang thúc ép hoặc muốn chúng di chuyển.

Tạo nguồn năng lượng mời gọi, không đòi hỏi

1. Giữ tư thế thả lỏng

   • Đứng tự nhiên, không hướng thẳng toàn bộ cơ thể vào ngựa để tránh khiến chúng căng thẳng.

2. Giảm giao tiếp mắt trực tiếp

   • Chỉ nhìn lướt nhẹ, không nhìn chằm chằm. Việc nhìn trực diện quá lâu là tín hiệu áp lực đối với ngựa.

3. Tiến đến từ tốn và có chủ đích

   • Di chuyển chậm, bước đều; điều này giúp ngựa cảm nhận bạn là một mối hiện diện an toàn.

4. Cho ngựa quyền lựa chọn

   • Dừng lại trong tầm quan sát của ngựa và để chúng tự quyết định có muốn lại gần bạn không. Khi ngựa chủ động tiến tới, bạn đã tạo được sự tin cậy ban đầu.

Vì sao cần tạo sự mời gọi thay vì áp đặt

• Ngựa là loài sống theo bầy đàn và hiếm khi đứng yên chờ bạn đến. Nếu bạn tiến tới quá trực diện hoặc quá nhanh, chúng sẽ theo bản năng tránh xa.

• Khi bạn biết cách giảm áp lực và gửi tín hiệu thân thiện, ngựa sẽ dễ hợp tác hơn, giúp bạn tiếp cận an toàn và hiệu quả.

Bước 4: Tiếp cận ngựa từ phía trước theo đường chéo để chúng dễ nhận biết bạn

Tiến lại từ phía trước – hơi lệch sang một bên

• Quy tắc quan trọng nhất của cách tiếp cận ngựa an toàn là đảm bảo ngựa biết bạn đang đến gần.

• Đi theo hướng chéo từ phía trước giúp bạn nằm trong tầm nhìn của ngựa và tránh vùng “điểm mù” ngay trước mặt.

• Nếu thuận lợi, bạn có thể tiến từ bên trái phía trước vì đa số ngựa được con người huấn luyện từ bên trái, nên chúng quen với sự xuất hiện của bạn ở hướng này.

Hiểu đúng về việc ngựa “thích bên trái”

• Việc ngựa được tiếp cận từ bên trái không phải bản năng tự nhiên. Đây là thói quen do con người tạo ra qua quá trình huấn luyện lâu dài.

• Ngựa trong tự nhiên tiếp cận nhau từ bất kỳ phía nào, miễn là chúng cảm thấy an toàn.

• Điều quan trọng là bạn cần chọn hướng tiếp cận giúp cả bạn và ngựa dễ dàng quan sát nhau, giảm hiểu lầm và giữ an toàn.

Giữ tốc độ bước đi nhẹ nhàng và đều

1. Đi chậm rãi, giữ tinh thần thư giãn

   • Ngựa cảm nhận rất nhạy với sự căng thẳng, nên bạn càng bình tĩnh, ngựa càng dễ hợp tác.

2. Không cố gắng bước thật nhẹ

   • Việc tạo âm thanh chân vừa phải giúp ngựa nhận biết bạn đang đến; bất ngờ xuất hiện sau lưng chúng sẽ dễ gây hoảng sợ.

3. Giữ hướng đi rõ ràng, không lén lút

   • Hành vi thiếu tự nhiên có thể khiến ngựa hiểu sai và phản ứng phòng vệ.

Tránh nhìn trực diện vào mắt ngựa

• Nhìn thẳng vào mắt ngựa có thể bị chúng hiểu là tín hiệu thách thức hoặc gây áp lực.

• Khi tiến gần, hãy nhìn về đầu gối hoặc vai của ngựa. Điều này giúp bạn giữ được sự hiện diện thân thiện mà không khiến chúng khó chịu.

Bước 5: Tiếp cận ngựa từ phía sau theo đường chéo nếu buộc phải làm

Chỉ thực hiện khi bạn có kinh nghiệm

• Tiếp cận ngựa từ phía sau luôn tiềm ẩn rủi ro vì đây là khu vực ngựa khó quan sát và dễ phản ứng phòng vệ.

• Hành động này chỉ nên do người huấn luyện có kinh nghiệm hoặc đã hiểu rõ về “drive lines” của ngựa. Người mới không nên thử vì khó kiểm soát tình huống.

Đi theo một góc rộng, không tiến thẳng từ phía sau

1. Tiếp cận theo đường chéo thay vì đứng thẳng sau lưng ngựa

   • Đi trực tiếp từ phía sau khiến ngựa không kịp nhận biết và có thể đá theo bản năng.

   • Đi đường chéo giúp bạn xuất hiện trong vùng nhìn của ngựa, khiến chúng yên tâm hơn.

2. Ưu tiên góc càng rộng càng tốt

   • Ngựa có tầm nhìn đơn nhãn (monocular vision), nghĩa là mỗi mắt có thể quan sát một khu vực riêng biệt hai bên.

   • Khi bạn đi theo hướng chéo rộng, ngựa có thể nhìn thấy bạn bằng ít nhất một mắt, giảm nguy cơ hoảng sợ.

3. Duy trì tốc độ di chuyển chậm và rõ ràng

   • Ngựa dễ phản ứng mạnh khi có chuyển động nhanh phía sau.

   • Nhịp bước đều và bình tĩnh giúp ngựa hiểu rằng bạn không đe dọa.

Ưu tiên tiếp cận từ bên trái khi có thể

• Giống như khi tiếp cận từ phía trước, bên trái của ngựa thường là hướng mà ngựa quen làm việc với con người nhất.

• Nếu bạn cần tiến lại gần từ phía sau, hãy chọn hướng chéo từ bên trái để tăng mức độ an toàn và sự hợp tác của ngựa.

Bước 6: Dùng giọng nói để báo cho ngựa biết bạn đang đến gần

Luôn lên tiếng khi tiến lại gần ngựa

• Người mới thường thấy lạ khi các huấn luyện viên nói chuyện với ngựa liên tục, nhưng đây là kỹ thuật quan trọng giúp ngựa xác định vị trí của bạn.

• Khi bạn bước đến gần, hãy gọi nhẹ và đều giọng, đủ để ngựa nhận biết bạn đang tiến lại. Giọng nói bình tĩnh giúp ngựa cảm thấy an toàn và không giật mình.

Cách sử dụng giọng nói khi tiếp cận

1. Dùng câu nói tự nhiên, giọng đều và không đe dọa

   • Bạn có thể nói bất kỳ câu nào quen thuộc, ví dụ:

     • “Này bé, cô/chú đang tới đây.”

     • “Chào con, sẵn sàng chưa?”

   • Điều quan trọng không phải nội dung mà là tông giọng bình tĩnh, truyền cảm giác thân thiện.

2. Kết hợp giọng nói với bước đi rõ ràng

   • Vừa bước vừa nói giúp ngựa theo dõi bạn bằng cả âm thanh và chuyển động, giảm lo lắng.

3. Giữ khoảng cách ban đầu an toàn

   • Lên tiếng trước khi bạn vào quá gần để ngựa có thời gian nhận biết và điều chỉnh tư thế.

Quan trọng hơn khi tiếp cận từ phía bên hoặc phía sau

• Khi không đến từ phía trước, ngựa có thể không nhìn thấy bạn ngay, khiến chúng dễ phản ứng mạnh.

• Dùng giọng nói lúc này giúp ngựa xác định rõ bạn đang ở đâu và tránh tình huống chúng giật mình hoặc đá theo phản xạ.

Bước 7: Cho ngựa ngửi tay để nhận biết bạn một cách tự nhiên

Để ngựa sử dụng khứu giác nhận diện bạn

• Ngựa, giống như chó và nhiều loài khác, dùng mùi hương để phân biệt người quen – lạ và đánh giá mức độ an toàn.

• Khi bạn đã tiến đến gần, cho ngựa cơ hội ngửi tay là bước nhỏ nhưng quan trọng giúp thiết lập sự tin tưởng ban đầu.

Cách cho ngựa ngửi tay đúng kỹ thuật

1. Giữ khoảng cách an toàn một đến hai bước

   • Đừng đứng sát ngay trước mặt ngựa, vì điều này có thể khiến chúng thấy bị áp lực.

2. Đưa tay ra từ từ, không đột ngột

   • Giữ lòng bàn tay úp xuống, thả lỏng các ngón tay.

   • Đưa tay đến cách mũi ngựa khoảng 30 cm, đủ gần để ngựa chọn tự ngửi nếu muốn.

3. Giữ tư thế bình tĩnh và không thúc ép

   • Không đẩy tay vào sát mũi ngựa; hành động này có thể khiến chúng giật mình hoặc lùi lại.

4. Quan sát phản ứng của ngựa

   • Nếu ngựa cúi đầu nhẹ, đưa mũi lại gần hoặc hít hà, đó là dấu hiệu tích cực.

   • Nếu ngựa không tỏ vẻ muốn ngửi, chỉ đơn giản thu tay lại nhẹ nhàng và tiếp tục các bước tiếp theo.

Tôn trọng không gian cá nhân của ngựa

• Việc ngựa từ chối ngửi tay không phải hành vi tiêu cực; đôi khi chúng chỉ cần thêm thời gian để quan sát bạn.

• Điều quan trọng là bạn không ép buộc — sự tin tưởng của ngựa được xây dựng tốt nhất khi bạn tạo cơ hội, không áp đặt.

Bước 8: Cho ngựa ăn một chút thức ăn thưởng khi được phép

Chỉ cho ngựa ăn khi bạn đã hỏi ý kiến chủ ngựa

• Thức ăn thưởng không bắt buộc nhưng rất hữu ích để tạo thiện cảm với ngựa lạ.

• Tuy nhiên, ngựa rất dễ bị đầy hơi (bloat) — một tình trạng có thể nguy hiểm đến tính mạng.

• Vì vậy, luôn hỏi chủ ngựa trước khi cho ăn để tránh các rủi ro như dị ứng, thức ăn không phù hợp, hoặc ảnh hưởng đến thuốc/nguyên tắc dinh dưỡng mà ngựa đang áp dụng.

Những loại thức ăn thưởng an toàn khi được phép

• Cà rốt

• Táo hoặc vài lát táo

• Thức ăn thưởng chuyên dụng cho ngựa

Lý do cần cẩn trọng khi cho ngựa ăn

1. Hệ tiêu hóa nhạy cảm: Ngựa có thể bị đầy hơi chỉ bởi một loại thức ăn mới, lạ hoặc ăn sai thời điểm.

2. Nguy cơ ngộ độc: Một vài loại thực vật dại hoặc thực phẩm chế biến có thể độc hại với ngựa.

3. Liệu trình dinh dưỡng đặc biệt: Ngựa đang dùng thuốc hoặc bổ sung dinh dưỡng có thể bị ảnh hưởng nếu ăn sai loại thức ăn.

Cách cho ngựa ăn đúng và an toàn

1. Đặt thức ăn vào lòng bàn tay, giữ các ngón tay thật phẳng

   • Điều này giảm nguy cơ bị ngựa cắn nhầm.

2. Để ngựa tự lấy thức ăn

   • Không ép buộc. Nếu ngựa không muốn, chỉ cần rút tay lại và tiếp tục bước khác.

3. Quan sát hành vi của ngựa sau khi nhận thức ăn

   • Một số ngựa trở nên “háo ăn” hoặc đòi hỏi quá mức khi nhận thưởng thường xuyên.

   • Thức ăn thưởng nên được dùng để củng cố hành vi tốt và đi kèm lời hiệu lệnh, không dùng tùy tiện.

   • Nếu dùng không đúng cách, ngựa có thể chờ bạn đưa thức ăn rồi mới chịu đi theo — điều này không tốt cho việc huấn luyện.

Gợi ý thức ăn an toàn với lượng nhỏ

• Một củ cà rốt

• Vài miếng táo

• Một viên thức ăn thưởng ngựa

Bước 9: Vuốt ve ngựa để tạo sự gắn kết trước khi bắt đầu công việc

Tạo cảm giác an toàn và tin cậy cho ngựa

• Trước khi dắt ngựa, chải lông hay thực hiện bất kỳ nhiệm vụ nào, hãy dành vài giây giúp ngựa quen với sự hiện diện của bạn.

• Vừa tiến lại vừa trò chuyện nhẹ nhàng để ngựa biết bạn đang ở đâu và cảm thấy yên tâm.

Cách vuốt ve đúng kỹ thuật

1. Đứng ở vị trí vai của ngựa

   • Đây là vị trí an toàn và dễ dàng để ngựa quan sát bạn bằng mắt.

   • Quan sát biểu hiện: mắt mềm mại, cơ thể thả lỏng — những dấu hiệu cho thấy ngựa đã thoải mái.

2. Vuốt ve những vùng ngựa dễ chịu

   • Bắt đầu từ cổ, vai, bờm, sau đó có thể di chuyển dần xuống thân và mông khi ngựa tỏ ra thư giãn.

   • Tránh chạm vào mắt, mũi, miệng — đây là các vùng nhạy cảm, dễ làm ngựa khó chịu.

3. Dùng động tác xoa hoặc gãi nhẹ

   • Nhiều ngựa thích cảm giác xoa tròn hoặc gãi nhẹ giống như cách đồng loại của chúng cọ vào nhau trong bầy.

   • Không dùng động tác vỗ hoặc tát nhẹ, vì đa số ngựa không thích âm thanh và lực tác động kiểu đó.

Quan sát phản ứng của ngựa trong lúc vuốt ve

• Nếu ngựa thả lỏng đầu, nhắm mắt nhẹ hoặc nghiêng người về phía bạn, nghĩa là chúng đang tận hưởng.

• Nếu ngựa cứng cơ, quay đầu nhìn bạn quá chặt, hoặc né tránh, hãy giảm lực hoặc đổi vị trí vuốt ve.

Bí quyết 2: Các bước cơ bản khi chăm sóc và cưỡi ngựa

Bước 1: Đeo dây dắt (halter) cho ngựa đúng cách để dễ kiểm soát và di chuyển

Chuẩn bị trước khi đeo halter

• Khi ngựa đã thoải mái và quen với sự hiện diện của bạn, đây là thời điểm thích hợp để chuyển sang bước đeo halter nhằm dẫn ngựa đi hoặc thực hiện các công việc tiếp theo.

• Trước khi bắt đầu, quàng sợi dây dắt (lead rope) lỏng quanh cổ ngựa. Điều này giúp bạn có điểm tựa nếu ngựa di chuyển hoặc không hợp tác, nhưng vẫn phải giữ động tác nhẹ nhàng để ngựa không cảm thấy bị ép buộc.

Cách đeo halter đúng kỹ thuật

1. Giữ vị trí an toàn ở bên trái ngựa

   • Đây là phía mà ngựa thường quen làm việc với con người, giúp chúng dễ chấp nhận thao tác của bạn.

2. Đưa halter lên đúng hướng

   • Hầu hết halter gồm một vòng nhỏ choàng qua mũi và vòng lớn hơn móc vào sau tai hoặc dưới hàm.

   • Kiểm tra halter không bị xoắn để tránh gây khó chịu cho ngựa khi đeo.

3. Cho halter qua mũi trước

   • Nhẹ nhàng đưa vòng nhỏ qua mũi ngựa, giữ động tác từ tốn.

   • Đừng ép quá mạnh hoặc tạo chuyển động đột ngột, vì điều này dễ khiến ngựa lùi lại.

4. Cố định dây phía sau tai hoặc dưới hàm

   • Khi vòng mũi đã đúng vị trí, đưa phần dây còn lại lên và cố định theo thiết kế của halter.

   • Kiểm tra độ vừa vặn: halter không nên quá chặt cũng không quá lỏng.

5. Gắn dây dắt vào halter

   • Khi halter đã ổn định, móc dây dắt vào vòng kim loại phía dưới cằm ngựa để bắt đầu dẫn đi.

Điều cần lưu ý khi đeo halter

• Luôn giữ giọng nói nhẹ nhàng để ngựa yên tâm trong suốt quá trình.

• Nếu ngựa tỏ ra căng thẳng, hãy tạm dừng, vuốt ve vài giây rồi tiếp tục.

• Tránh đứng trực tiếp trước đầu ngựa vì đây là vị trí dễ mất an toàn nếu ngựa bất ngờ ngẩng đầu hoặc giật mình.

Bước 2: Ngựa yên cho đúng cách để chuẩn bị cưỡi an toàn

Chỉ thực hiện khi bạn có người hướng dẫn nếu chưa có kinh nghiệm

• Ngựa yên (saddle) là bước cần kỹ thuật vì ảnh hưởng trực tiếp đến sự an toàn của bạn và sự thoải mái của ngựa.

• Nếu bạn mới học, hãy nhờ huấn luyện viên giám sát để tránh sai thao tác khiến ngựa đau hoặc phản ứng.

Chuẩn bị trước khi đặt yên

1. Chải sạch lưng và vùng bụng dưới của ngựa

   • Bụi bẩn, cát hoặc lông rối có thể gây cọ xát đau rát khi siết đai.

2. Trải tấm lót (blanket hoặc pad)

   • Lót phải nằm phẳng, không bị gấp nếp để bảo vệ lưng ngựa và phân tán lực của yên.

Cách đặt yên đúng kỹ thuật

1. Đặt yên nhẹ nhàng lên lưng ngựa

   • Đặt từ phía vai rồi kéo nhẹ ra đúng vị trí; tránh đặt mạnh khiến ngựa giật mình.

2. Giữ bàn đạp (stirrups) và dây đai gọn gàng

   • Nếu để lòng thòng, chúng có thể va vào ngựa và khiến ngựa nhảy sang một bên.

3. Điều chỉnh vị trí yên

   • Yên phải nằm đúng vị trí trên vai ngựa, không quá trượt về phía trước hoặc sau.

Siết đai (girth) an toàn

1. Kéo dây đai dưới bụng ngựa từ từ

   • Ngựa thường nhạy cảm vùng này, nên siết đai đột ngột dễ khiến chúng phản ứng.

2. Độ chặt vừa phải

   • Bạn phải có thể luồn được hai ngón tay vào giữa đai và cơ thể ngựa.

   • Quá chặt sẽ làm ngựa khó thở; quá lỏng khiến yên trượt khi cưỡi.

3. Kiểm tra lại sau vài phút

   • Nhiều ngựa phồng bụng khi siết đai, nên sau vài bước di chuyển, hãy kiểm tra lại độ chặt.

Hai kiểu yên phổ biến

• Western saddle: yên lớn, chắc chắn, phù hợp cho cưỡi đường dài hoặc làm việc trang trại.

• English saddle: yên nhẹ, gọn, thường dùng trong nhảy, dressage hoặc cưỡi cơ bản.

Điều quan trọng

• Luôn giữ thái độ bình tĩnh khi ngựa yên.

• Quan sát phản ứng của ngựa: nếu ngựa lắc đầu, kẹp tai, hoặc xoay người, hãy dừng lại và kiểm tra xem có gây khó chịu ở bước nào không.

Bước 3: Lên lưng ngựa đúng kỹ thuật để đảm bảo an toàn

Chuẩn bị trước khi lên ngựa

• Hãy chắc chắn rằng ngựa đã được đeo halter, gắn dây cương và ngựa yên đúng cách.

• Người mới nên dùng bục hoặc bậc thang để giảm áp lực lên lưng ngựa và giúp việc lên ngựa dễ dàng, an toàn hơn.

Cách lên ngựa truyền thống từ bên trái

1. Đứng ở bên trái ngựa

   • Đây là bên mà ngựa thường quen khi làm việc với con người.

2. Cầm dây cương bằng tay trái

   • Giữ dây ở mức vừa đủ để kiểm soát đầu ngựa nhưng không kéo căng khiến ngựa khó chịu.

3. Đặt chân trái vào bàn đạp (stirrup)

   • Đảm bảo bàn đạp không xoay và đủ dài để bạn đặt chân vào dễ dàng.

4. Tay phải nắm vào yên

   • Giữ chắc phần yên để hỗ trợ khi bạn nâng người lên.

5. Dùng động tác nhún nhẹ để đưa người lên

   • Nhún người một đến hai lần để lấy đà, rồi nhẹ nhàng nâng cơ thể lên.

6. Vung chân phải qua lưng ngựa

   • Động tác phải mượt, không đá mạnh hoặc chạm vào mông ngựa vì dễ khiến ngựa giật mình.

7. Ngồi ổn định rồi đặt chân phải vào bàn đạp còn lại

   • Khi đã ngồi vững, điều chỉnh tư thế thăng bằng và cầm chắc dây cương bằng cả hai tay.

Lưu ý quan trọng cho người mới

• Một bục cao hoặc bậc thang giúp giảm tải trọng lên xương sống của ngựa khi bạn lên và tránh gây mất thăng bằng.

• Giữ giọng nói nhẹ nhàng suốt quá trình để ngựa biết bạn đang làm gì.

• Nếu ngựa di chuyển khi bạn đang chuẩn bị lên, hãy dừng lại và chờ nó đứng yên rồi mới tiếp tục.

Bước 4: Bắt đầu cưỡi ngựa đúng cách để giữ an toàn và kiểm soát

Giữ tư thế ổn định ngay sau khi lên ngựa

• Khi đã ngồi vững trên yên, hãy dành vài giây để điều chỉnh tư thế, bàn chân trong bàn đạp, và độ dài dây cương.

• Giữ lưng thẳng, vai thả lỏng và hai chân ôm nhẹ vào hai bên thân ngựa — đây là nền tảng của mọi kỹ thuật cưỡi.

Điều khiển ngựa bằng các tín hiệu cơ bản

1. Dùng dây cương nhẹ nhàng

   • Kéo quá mạnh sẽ khiến ngựa đau hoặc hoảng; giữ lực nhẹ và đều để hướng dẫn ngựa rẽ trái, rẽ phải hoặc dừng lại.

2. Dùng chân để tạo tín hiệu di chuyển

   • Ép nhẹ chân để báo hiệu cho ngựa đi tới; không đá mạnh vì có thể khiến ngựa giật mình.

3. Giữ trọng tâm cân bằng

   • Cơ thể bạn phải di chuyển nhịp nhàng theo từng bước của ngựa để duy trì sự ổn định và giúp ngựa thoải mái.

Tiến hành các chuyển động cơ bản

• Đi bước (walk): tốc độ chậm, phù hợp cho người mới luyện thăng bằng và điều khiển dây cương.

• Đi nhanh (trot): cần giữ thăng bằng tốt hơn; người mới nên tập dưới sự hướng dẫn của huấn luyện viên.

• Chạy nhẹ (canter): chỉ tập khi đã vững kỹ thuật vì tốc độ nhanh hơn và cần kiểm soát tốt trọng tâm.

Tài liệu hướng dẫn chi tiết

• Cưỡi ngựa là một kỹ năng phức tạp, có cả sách và khóa học chuyên sâu dành cho người mới và người đã có kinh nghiệm.

• Nếu bạn muốn tìm hiểu kỹ hơn về tư thế, kiểm soát tốc độ hoặc cách xử lý tình huống khi cưỡi, hãy tham khảo hướng dẫn chuyên sâu từ các nguồn uy tín — đặc biệt hữu ích cho người mới.

Gợi ý cho người bắt đầu

• Thực hành dưới sự hướng dẫn của huấn luyện viên sẽ giúp bạn nắm đúng kỹ thuật ngay từ đầu.

• Kiên nhẫn và luyện tập thường xuyên là chìa khóa — mỗi buổi cưỡi đều giúp bạn hiểu rõ hơn về cách ngựa phản ứng và cách truyền tín hiệu hiệu quả.

Bí quyết 3: Những điều cần tránh khi tiếp xúc với ngựa

Điều 1: Giữ khoảng cách an toàn để tránh vùng đá của ngựa

Hiểu mức độ nguy hiểm từ cú đá của ngựa

• Dù bạn có nhiều kinh nghiệm đến đâu, ngựa vẫn có thể giật mình bởi những yếu tố ngoài tầm kiểm soát như tiếng động lạ, vật chuyển động bất ngờ hoặc sự xuất hiện đột ngột của người khác.

• Khi điều này xảy ra, việc đứng trong tầm đá của ngựa có thể rất nguy hiểm, vì cú đá của ngựa mạnh đến mức gây chấn thương nghiêm trọng.

Hai cách giữ an toàn khi đứng sau hoặc bên hông ngựa

1. Giữ khoảng cách rộng rãi khi đứng phía sau hoặc bên cạnh

   • Luôn đứng ngoài tầm đá, đặc biệt là khi bạn ở sau mông ngựa.

   • Tầm đá thay đổi theo kích thước từng con, nên tốt nhất là giữ khoảng cách lớn hơn mức bạn nghĩ cần thiết.

   • Khi phải đi vòng ra phía sau, hãy đi cung rộng, không đi sát ngay sau lưng nơi ngựa không nhìn thấy bạn.

2. Đứng sát và giữ tiếp xúc nếu buộc phải ở gần

   • Trong một số công việc như chải lông, kiểm tra chân hoặc gỡ bùn ở móng, bạn có thể cần đứng gần sau hông ngựa.

   • Hãy giữ tay chạm nhẹ lên thân ngựa, kết hợp nói chuyện nhẹ nhàng để ngựa luôn biết vị trí của bạn.

   • Dù ngựa vẫn có thể đá, nhưng khi bạn đứng rất gần, ngựa không thể lấy đủ đà để tạo ra lực mạnh, giúp giảm nguy cơ chấn thương nghiêm trọng.

Lời khuyên quan trọng để đảm bảo an toàn

• Luôn quan sát tư thế và tai của ngựa để phát hiện dấu hiệu căng thẳng.

• Không bao giờ di chuyển nhanh hoặc đột ngột khi đang ở gần vùng hông.

• Nếu không chắc chắn ngựa đang thoải mái hay căng thẳng, hãy chọn giữ khoảng cách xa cho an toàn.

Điều 2: Tránh các chuyển động đột ngột khi đứng cạnh ngựa

Hiểu vì sao ngựa dễ giật mình

• Ngựa là loài có phản xạ sinh tồn mạnh. Ngay cả khi chúng biết bạn đang ở đâu, một chuyển động nhanh hoặc bất thường vẫn có thể khiến chúng hiểu nhầm bạn là mối đe dọa.

• Khi hoảng sợ, ngựa có thể bật nhảy, lùi nhanh hoặc đá — những phản ứng có thể gây nguy hiểm cho người đứng gần.

Những hành động cần tránh tuyệt đối

1. Đưa đồ vật hoặc tay quá nhanh vào mặt ngựa

   • Ngựa có điểm mù ngay trước mũi, nên hành động này dễ khiến chúng giật mình vì không thấy rõ bạn đang làm gì.

2. Chạy về phía ngựa

   • Chạy nhanh tạo cảm giác tấn công. Ngựa có thể bỏ chạy, lùi lại hoặc đá theo phản xạ phòng vệ.

3. Vỗ mạnh, tát hoặc đánh vào bất kỳ phần nào trên cơ thể ngựa

   • Ngựa không hiểu hành động này như một cử chỉ thân thiện. Lực tác động khiến chúng căng thẳng và có thể phản ứng tiêu cực.

Cách di chuyển an toàn khi ở gần ngựa

• Luôn di chuyển chậm, mượt và có chủ đích.

• Để ngựa nhìn thấy bạn bằng tầm mắt của chúng; tránh “xuất hiện đột ngột” từ góc khuất.

• Giao tiếp bằng giọng nói mềm để báo cho ngựa biết bạn sắp làm gì — đây là thói quen quan trọng trong mọi tình huống.

Điều 3: Tránh tạo ra tiếng ồn lớn khiến ngựa giật mình

Vì sao tiếng ồn ảnh hưởng mạnh đến ngựa

• Ngựa có thính giác nhạy và phản xạ sinh tồn cao, nên tiếng ồn bất ngờ dễ kích hoạt phản ứng hoảng sợ.

• Ngay cả ngựa đã quen với con người cũng có thể giật mình nếu âm thanh quá lớn hoặc xuất hiện đột ngột.

Những tiếng ồn cần tránh khi đứng gần ngựa

1. Tiếng la hét, vỗ tay mạnh hoặc bất kỳ âm thanh chói tai nào

   • Ngựa có thể hiểu đây là tín hiệu cảnh báo nguy hiểm và bỏ chạy hoặc phản ứng mạnh.

2. Tiếng súng nổ

   • Đây là một trong những âm thanh dễ khiến ngựa hoảng loạn nhất, đặc biệt nếu ngựa chưa từng được huấn luyện để quen với tiếng súng.

3. Âm nhạc quá lớn

   • Loa mở lớn gần chuồng hoặc khu cưỡi làm ngựa căng thẳng, khó tập trung và dễ phản ứng bất thường.

4. Tiếng máy móc lớn như cưa xích, xe địa hình, máy nổ

   • Âm thanh rung mạnh và kéo dài khiến ngựa không dự đoán được nguồn phát, dễ gây hoảng sợ.

5. Tiếng động thiên nhiên mạnh như sấm lớn

   • Không thể kiểm soát nhưng cần lưu ý: vào những ngày thời tiết xấu, ngựa thường nhạy cảm hơn và dễ phản ứng mạnh.

Cách xử lý khi buộc phải tạo ra tiếng động

• Rời xa ngựa trước khi phát ra tiếng ồn để giảm ảnh hưởng.

• Báo trước bằng giọng nói nhẹ nhàng để ngựa biết bạn đang di chuyển và không bị giật mình.

• Nếu có thể, hướng ngựa đến khu vực yên tĩnh hơn để đảm bảo an toàn.

Điều 4: Tránh làm ngựa giật mình hoặc khó chịu khi chúng đang ăn

Tôn trọng không gian của ngựa lúc ăn

• Ngựa, giống nhiều loài khác, có xu hướng bảo vệ thức ăn của mình.

• Một con ngựa vốn hiền cũng có thể trở nên khó chịu nếu bị làm phiền khi đang ăn, đặc biệt là những con nhạy cảm hoặc hay phòng vệ.

Những điều cần tránh tuyệt đối khi ngựa đang ăn

1. Không đến quá gần máng ăn hoặc đầu của ngựa

   • Đưa tay hoặc đồ vật lại gần mặt, môi hay mũi ngựa lúc này có thể bị chúng hiểu là bạn đang tranh giành thức ăn.

   • Điều này dễ dẫn đến phản ứng phòng vệ như hất đầu, cắn nhẹ hoặc lùi mạnh.

2. Không gây bất ngờ hoặc chọc phá ngựa

   • Tránh mọi hành động khiến ngựa phân tâm: vỗ mạnh, vỗ vai bất ngờ, chạy quanh hoặc tạo tiếng động không cần thiết.

   • Sự gián đoạn làm ngựa căng thẳng, mất cảm giác an toàn quanh nguồn thức ăn.

3. Không chen vào không gian ăn uống của ngựa

   • Nếu ngựa có dấu hiệu nhạy cảm khi ăn (gồng cơ, gạt tai ra sau, nhìn chằm chằm vào bạn), hãy giữ khoảng cách rộng rãi.

   • Cho ngựa thời gian ăn xong rồi mới tiếp cận hoặc thực hiện công việc khác.

Cách ứng xử an toàn và tôn trọng khi ngựa đang ăn

• Quan sát thái độ của ngựa từ xa và chỉ tiến lại nếu bạn thật sự cần và thấy rõ ngựa đang bình tĩnh.

• Nếu phải đến gần, hãy báo hiệu bằng giọng nói nhẹ nhàng, đồng thời di chuyển từ tốn để tránh tạo áp lực.

• Không bao giờ đưa tay vào trong máng hoặc khu vực thức ăn của ngựa.

Điều 5: Ghi nhớ rằng một số kỹ thuật chỉ phù hợp cho người huấn luyện chuyên nghiệp

Phân biệt rõ điều gì dành cho người có kinh nghiệm

• Trong chăm sóc và tiếp cận ngựa, có những thao tác mà huấn luyện viên lâu năm vẫn thực hiện thường xuyên, nhưng người mới tuyệt đối không nên thử.

• Lý do là vì các kỹ thuật này đòi hỏi khả năng đọc tín hiệu cơ thể ngựa rất tinh tế, phản xạ nhanh và kinh nghiệm ứng phó khi ngựa phản ứng bất ngờ.

Vì sao người mới không nên làm theo các động tác chuyên sâu

1. Không hiểu rõ rủi ro ẩn

   • Một số động tác như tiếp cận từ phía sau, xử lý chân sau, làm việc sát vùng nhạy cảm… có thể gây nguy hiểm nếu không đọc đúng trạng thái của ngựa.

2. Thiếu kinh nghiệm kiểm soát tình huống

   • Ngựa có thể thay đổi tâm trạng hoặc phản ứng nhanh hơn khả năng xử lý của người mới.

3. Dễ gây hiểu lầm cho ngựa

   • Người thiếu kinh nghiệm có thể vô tình tạo tín hiệu sai, khiến ngựa hiểu nhầm và phản xạ theo bản năng.

Nguyên tắc dành cho người mới

• Chỉ thực hiện những bước đã được hướng dẫn rõ ràng, an toàn và phù hợp với mức kinh nghiệm của bạn.

• Khi gặp tình huống cần xử lý kỹ thuật cao, hãy nhờ huấn luyện viên hoặc người có kinh nghiệm hỗ trợ.

• Luôn ưu tiên sự an toàn cho bạn và cho ngựa — đây là nền tảng của mọi phương pháp trong cách tiếp cận ngựa an toàn.

Hiểu sự khác biệt tính cách ở từng con ngựa để tiếp cận an toàn

Mỗi con ngựa có một tính khí riêng

• Dù phần lớn ngựa thân thiện và hiền, một số lại dễ giật mình hoặc phản ứng mạnh hơn.

• Nếu bạn chưa quen với con ngựa, hãy hỏi ý kiến chủ ngựa trước khi lại gần. Điều này giúp bạn biết rõ thói quen, điểm nhạy cảm và cách tiếp cận phù hợp.

Kiên nhẫn với những con ngựa nhút nhát hoặc căng thẳng

1. Cho ngựa thời gian làm quen bạn

   • Ngựa lo lắng thường cần vài phút để quan sát, ngửi mùi và cảm nhận sự hiện diện của bạn.

2. Tiếp cận từ tốn và nhẹ nhàng

   • Dùng giọng nói mềm và bước đi chậm để giảm áp lực.

3. Làm việc cùng người có kinh nghiệm

   • Huấn luyện viên sẽ giúp bạn đọc đúng tín hiệu cơ thể ngựa và xử lý tình huống an toàn.

Tôn trọng nguyên tắc: không chạm vào ngựa không thuộc quyền chăm sóc của bạn

• Nếu đó không phải ngựa của bạn, và chủ ngựa không có mặt hoặc chưa cho phép, việc giữ khoảng cách là lịch sự và an toàn.

• Điều này bảo vệ cả bạn lẫn ngựa khỏi những tình huống bất ngờ.

Tránh các vùng điểm mù của ngựa
Ngựa có nhiều vùng không thể nhìn thấy bạn, gồm:

• Trước mũi và ngay dưới đầu

• Dọc dưới bụng

• Trực tiếp phía sau mông

Nếu buộc phải đi vào điểm mù:

• Báo hiệu vị trí bằng giọng nói nhẹ nhàng

• Giữ một tay chạm nhẹ vào thân ngựa để nó biết bạn đang ở đâu

Không xem nhẹ các nguyên tắc an toàn khi làm việc với ngựa

• Những hướng dẫn trên không chỉ là “mẹo”, mà là quy tắc an toàn quan trọng.

• Ngựa giật mình có thể:

  • Lao chạy không kiểm soát

  • Nhảy dựng

  • Lùi hoặc húc mạnh

  • Đá bằng chân sau

Vì sao điều này nguy hiểm

• Ngựa trưởng thành thường nặng hơn 450 kg, nghĩa là chỉ một phản ứng bản năng cũng đủ gây chấn thương nghiêm trọng.

• Tuân thủ đúng cách tiếp cận ngựa an toàn giúp bảo vệ bạn, ngựa và cả những người xung quanh.

Nguồn tham khảo

1. Kate Jutagir. Equestrian Specialist & Trainer. Expert Interview
2. Jessica Rude. Equine Expert. Expert Interview
3. https://www.horsefeedblog.com/2012/06/the-dos-and-donts-of-feeding-treats/
4. https://nasdonline.org/document/1043/d000837/approaching-catching-and-haltering-horses-safely.html

Biên dịch: Sidney Bailey Hoang.