Cách nuôi cừu nhanh lớn khỏe mạnh: 13 bước cho cừu con bú bình

Khi nuôi cừu, không ít người gặp tình huống cừu mẹ mất sữa, bỏ con hoặc cừu con bị mồ côi ngay sau sinh. Lúc này, cho cừu con bú bình là cách quan trọng nhất để giúp chúng sống sót và phát triển khỏe mạnh. Bài viết này sẽ hướng dẫn bạn từng bước thật dễ hiểu – từ thời điểm bắt đầu cho bú, cách chuẩn bị sữa, đến những lưu ý giúp cừu con ăn ngoan và lớn nhanh. Nếu bạn đang bối rối không biết phải bắt đầu từ đâu, đây chính là hướng dẫn ngắn gọn và thực tế nhất để bạn tự tin chăm cừu non ngay lần đầu tiên.

Cách 1: Mẹo pha sữa cho cừu con đúng chuẩn, dễ thực hiện

Bước 1: Gặp thú y để kiểm tra cừu con trước khi cho bú bình

• Đưa cừu con đến bác sĩ thú y ngay khi phát hiện phải cho bú bình. Đây thường là trường hợp cừu con bị mẹ bỏ, mẹ không có sữa hoặc cừu con bị mồ côi. Kiểm tra sớm giúp xác định tình trạng sức khỏe ban đầu và giảm rủi ro tử vong.

• Nhờ thú y đánh giá nhu cầu dinh dưỡng của cừu con. Bác sĩ sẽ xác định cừu con có bị lạnh, thiếu sức hay cần hỗ trợ đặc biệt trước khi bắt đầu quy trình cho bú bình.

• Xin hướng dẫn loại sữa và colostrum thay thế phù hợp. Thú y sẽ chỉ rõ loại sữa dành cho cừu con, lượng colostrum cần thiết trong 24 giờ đầu và cách cho uống đúng thời điểm để cừu con hấp thu đủ dưỡng chất, vitamin và khoáng chất.

• Hỏi thêm phác đồ chăm sóc thực tế. Bạn có thể nhờ bác sĩ tư vấn cách theo dõi sức khỏe, cách giữ ấm, thời gian cho cừu con bú và các dấu hiệu bất thường cần xử lý sớm.

Bước 2: Chuẩn bị colostrum (sữa non) thay thế cho cừu con

• Hiểu vai trò của colostrum. Đây là lượng sữa đầu tiên cừu mẹ tiết ra ngay sau sinh, chứa dinh dưỡng đậm đặc và kháng thể tự nhiên. Vì cừu con sinh ra không có sẵn kháng thể, colostrum giúp chúng tăng sức đề kháng và bảo vệ khỏi nhiều bệnh nhiễm trùng.

• Đảm bảo cho cừu con uống đúng lượng colostrum. Nguyên tắc cơ bản là cừu con cần lượng colostrum bằng 10% trọng lượng cơ thể trong 24 giờ đầu. Ví dụ: cừu con nặng 10 pound cần khoảng 1 pound colostrum để ổn định sức khỏe và tăng tỷ lệ sống.

• Mua colostrum thay thế càng sớm càng tốt nếu cừu con bị mẹ bỏ hoặc mồ côi. Khi không thể lấy sữa đầu từ cừu mẹ, colostrum replacer là nguồn thay thế an toàn và hiệu quả.

• Dự trữ sẵn colostrum replacer nếu bạn thường xuyên nuôi cừu. Đây là vật dụng cấp cứu quan trọng, nhất là vào mùa sinh sản, giúp bạn xử lý nhanh khi xảy ra trường hợp khẩn cấp.

• Tìm colostrum replacer tại các cửa hàng thức ăn chăn nuôi. Hầu hết nơi bán thức ăn và dụng cụ cho gia súc đều có sản phẩm dành riêng cho cừu con.

Bước 3: Mua sữa thay thế dành riêng cho cừu con

• Chuẩn bị sữa thay thế cho cừu con trong suốt 13 tuần đầu đời. Đây là giai đoạn cừu con cần nguồn dinh dưỡng ổn định để tăng trưởng, đặc biệt khi không được bú mẹ.

• Mua sữa thay thế tại cửa hàng thức ăn chăn nuôi. Các cửa hàng bán thức ăn gia súc đều có sữa chuyên dụng cho cừu con. Sau khi mở bao, hãy bảo quản trong hũ kín để tránh ẩm và giữ chất lượng ổn định.

• Ngăn côn trùng xâm nhập bằng cách đặt vài lá nguyệt quế trong hũ. Đây là mẹo đơn giản giúp hạn chế mối mọt mà người nuôi cừu lâu năm thường áp dụng.

• Chỉ dùng sữa thay thế đúng loại dành cho cừu con. Không sử dụng sữa công thức cho bò hoặc các loài khác vì thành phần dinh dưỡng khác nhau. Sữa bò không đáp ứng đủ nhu cầu vitamin, khoáng và năng lượng, dễ khiến cừu con chậm lớn hoặc gặp vấn đề tiêu hóa.

Bước 4: Tự pha sữa cho cừu con khi không thể mua được sản phẩm chuyên dụng

Ưu tiên sữa và colostrum thay thế bán sẵn. Các sản phẩm thương mại được cân đối dinh dưỡng tốt hơn và an toàn cho cừu con. Chỉ nên tự pha sữa tại nhà khi bạn không thể mua được loại chuyên dùng.

Cách pha colostrum thay thế trong trường hợp bất khả kháng.
Có thể áp dụng một trong hai công thức truyền miệng lâu năm sau:

• Công thức 1:

  • 740 ml sữa bò

  • 1 quả trứng gà đánh đều

  • 1 muỗng cà phê dầu gan cá

  • 1 muỗng cà phê glucose

• Công thức 2:

  • 600 ml sữa bò

  • 1 muỗng cà phê dầu thầu dầu

  • 1 quả trứng gà đánh đều
    Các công thức này chỉ mang tính giải pháp tạm thời cho cừu con mới sinh khi bạn không thể tìm được colostrum chuẩn.

Cách pha sữa nuôi cừu con tại nhà khi không có milk replacer.

• 1 muỗng cà phê bơ

• 1 muỗng cà phê syrup bắp đậm

• 1 lon sữa bò cô đặc không đường

• Vitamin dạng lỏng dành cho cừu con (mua tại cửa hàng thức ăn chăn nuôi)

Lưu ý quan trọng khi dùng sữa tự pha.

• Chỉ dùng tạm thời, thay ngay bằng sữa chuyên dụng khi mua được.

• Pha lượng nhỏ, cho cừu con dùng hết trong ngắn hạn để tránh hỏng.

• Theo dõi phân, sức bú và tình trạng bụng để kịp thời điều chỉnh.

Bước 5: Chuẩn bị bình bú cho cừu con đúng cách

Dùng bình 8 ounce với núm cao su mềm. Đây là loại bình phù hợp nhất để mô phỏng sức bú tự nhiên của cừu con, giúp chúng bú dễ hơn và hạn chế sặc.

Cho cừu con bú colostrum trong 24 giờ đầu.

• Lượng cần cho bú: khoảng 10% trọng lượng cơ thể.

• Chia nhỏ và cho bú cách 2 giờ/lần để cừu con hấp thu tốt hơn.

• Đổ đúng lượng colostrum vào bình và cho bú càng sớm càng tốt để tăng sức đề kháng.

Chuyển sang sữa thay thế sau giai đoạn sữa đầu.

• Mỗi cữ: khoảng 140 ml sữa thay thế dành cho cừu con.

• Đong đúng lượng, cho vào bình và hâm tới mức “ấm tay”, không được nóng quá để tránh làm phỏng miệng cừu con.

Vệ sinh và khử trùng bình bú thường xuyên.

• Dùng dung dịch khử trùng chuyên dụng cho bình em bé hoặc máy tiệt trùng hơi nước.

• Loại bỏ hoàn toàn cặn sữa vì đây là môi trường dễ sinh vi khuẩn.

• Không dùng thuốc tẩy vì có thể làm hỏng núm cao su và gây nguy hiểm cho cừu con.

Cách 2: Hướng dẫn cho cừu con bú bình đúng cách, an toàn

Bước 1: Lập lịch cho bú để cừu con tăng trưởng ổn định

Thiết lập lịch bú ngay sau 24 giờ đầu tiên. Khi cừu con đã nhận đủ colostrum, bạn cần chuyển sang lịch bú cố định để hệ tiêu hóa hoạt động ổn định và tránh tình trạng bú quá nhiều hoặc quá ít.

Lịch bú trong 24 giờ tiếp theo sau khi uống colostrum:

• Mỗi cữ: khoảng 140 ml sữa thay thế.

• Tần suất: cách 4 giờ/lần.

• Ghi lại thời gian bú để bảo đảm đúng nhịp và không bỏ cữ.

Lịch bú từ ngày thứ 2 trở đi:

• Mỗi cữ: khoảng 200 ml.

• Số lần: 4 lần/ngày, vẫn duy trì nhịp 4 giờ/lần để hệ tiêu hóa quen dần.

• Theo dõi sức bú, cân nặng và mức độ hoạt động để điều chỉnh linh hoạt.

Tăng lượng sữa sau 2 tuần.

• Tăng từng chút một theo khả năng bú và mức tăng trưởng của cừu con.

• Tránh tăng đột ngột vì dễ gây tiêu chảy hoặc đầy bụng.

Hâm ấm sữa trước khi cho bú.

• Nhiệt độ lý tưởng là “ấm tay”, tương tự khi chuẩn bị bình cho trẻ nhỏ.

• Không để sữa quá nóng để tránh gây bỏng miệng và làm cừu con chán bú.

Bước 2: Giữ đúng tư thế cho cừu con khi bú bình

Để cừu con đứng thẳng và giữ đầu hơi nâng lên. Đây là tư thế tự nhiên khi cừu con bú mẹ, giúp sữa chảy đúng hướng và giảm nguy cơ sặc. Không bế ôm khi cho bú vì tư thế nằm hoặc nghiêng có thể khiến sữa vào nhầm đường thở.

Để cừu con tự bú theo phản xạ.

• Khi bình đã được đo đúng lượng và hâm ấm, đưa núm bình đến trước miệng cừu con.

• Hầu hết cừu non sẽ tự động bú ngay khi cảm nhận núm bình.

Hỗ trợ nhẹ nếu cừu con chưa chịu bú.

• Chạm nhẹ núm bình lên môi để kích thích phản xạ bú.

• Giữ bình vững, không bóp mạnh tránh làm sữa chảy quá nhanh.

Bước 3: Bổ sung nước, cỏ khô và cỏ tươi sau tuần đầu tiên

Cho cừu con làm quen với thức ăn thô sau 1 tuần bú bình. Khi hệ tiêu hóa đã ổn định với colostrum và sữa thay thế, cừu con cần bắt đầu ăn thêm thức ăn rắn để phát triển cơ dạ dày và tập thói quen ăn như đàn.

Cung cấp nước sạch, cỏ khô và cỏ tươi mỗi ngày.

• Đặt nước ở vị trí dễ uống, thay thường xuyên để bảo đảm vệ sinh.

• Cỏ khô chất lượng tốt giúp cừu con tập nhai và hỗ trợ tiêu hóa.

• Cỏ tươi giúp bổ sung dinh dưỡng và làm quen với khẩu phần tự nhiên.

• Để cừu con tự chọn và ăn theo nhu cầu, không ép ăn quá nhiều.

Cho cừu con ra đồng nếu đủ khỏe.

• Khi cừu con đứng vững, bú tốt và hoạt động linh hoạt, bạn có thể cho chúng ra ăn chung với đàn.

• Việc này giúp cừu con học hành vi xã hội, tăng vận động và giảm stress.

Bước 4: Tăng lượng sữa theo từng giai đoạn phát triển của cừu con

Tăng sữa sau 2 tuần đầu tiên.

• Khi cừu con đã quen với mức 200 ml mỗi cữ (4 lần/ngày), bắt đầu tăng dần để đáp ứng nhu cầu tăng trưởng.

• Mục tiêu: nâng lượng sữa lên khoảng 500 ml mỗi cữ, vẫn 4 lần/ngày.

• Tăng từ từ theo từng ngày để tránh gây rối loạn tiêu hóa.

Tăng tiếp lượng sữa sau 4 tuần tuổi.

• Sau khi duy trì mức 500 ml ổn định khoảng 2 tuần, tiếp tục nâng lượng sữa.

• Mục tiêu: khoảng 700 ml mỗi cữ, cho bú 3 lần/ngày.

• Theo dõi bụng, phân và mức độ năng động để điều chỉnh hợp lý.

Giảm lượng sữa sau tuần thứ 5–6.

• Khi cừu con đã ăn tốt cỏ khô, cỏ tươi và hoạt động khỏe, bắt đầu chuyển sang giảm sữa để chuẩn bị cai bú.

• Mức giảm đề xuất: còn khoảng 500 ml mỗi cữ, 2 lần/ngày.

• Giai đoạn này cừu con sẽ chuyển dần sang dinh dưỡng từ thức ăn rắn.

Bước 5: Hoàn tất cai sữa cho cừu con trước 13 tuần tuổi

Đảm bảo cừu con ngừng bú sữa hoàn toàn khi đạt 13 tuần. Ở giai đoạn này, hệ tiêu hóa đã đủ phát triển để hấp thu thức ăn rắn mà không cần sữa.

Chuyển khẩu phần sang thức ăn tự nhiên.

• Cỏ khô chất lượng tốt

• Cỏ tươi và đồng cỏ

• Thức ăn tinh dành cho cừu con

• Nước sạch luôn sẵn có

Tuân thủ lịch giảm sữa từ tuần 5–6.

• Giảm từ từ mỗi tuần để cừu con thích nghi mà không bị stress hay rối loạn tiêu hóa.

• Ghi chép lại thời gian và lượng sữa đã cắt giảm để theo dõi đúng tiến độ.

Cách 3: Mẹo phòng bệnh thường gặp khi nuôi cừu con bằng sữa bình

Bước 1: Theo dõi cừu con sau mỗi cữ bú để đảm bảo ăn đủ và không bị quá tải

Quan sát dáng bụng ngay sau khi bú. Đây là cách nhanh nhất để biết cừu con có đang bú đúng lượng hay không.

• Bụng thẳng từ hông đến xương sườn: cừu con đã bú đủ.

• Bụng phồng rõ rệt: dấu hiệu bú quá nhiều và cần giảm lượng sữa ở cữ tiếp theo.

Nhận biết khi cừu con bị bú thiếu.

• Vẫn tìm bình bú sau khi uống xong.

• Kêu nhiều, đứng không yên.

• Bụng hóp hoặc hai bên sườn lõm vào.

Điều chỉnh lượng sữa ở cữ kế tiếp.

• Nếu bụng phồng: giảm nhẹ lượng sữa để tránh đầy bụng hoặc tiêu chảy.

• Nếu bụng hóp hoặc cừu con đòi bú thêm: tăng từ từ để đạt mức phù hợp mà vẫn an toàn cho hệ tiêu hóa.

Bước 2: Phòng ngừa hạ thân nhiệt cho cừu con bú bình

Hiểu vì sao cừu con dễ bị hạ thân nhiệt.

• Cừu non bị bỏ rơi hoặc mồ côi không được sưởi ấm từ cừu mẹ và đàn, nên thân nhiệt có thể tụt nhanh.

• Đây là tình trạng nguy hiểm, đặc biệt trong những giờ đầu và vào mùa lạnh.

Nhận biết sớm dấu hiệu hạ thân nhiệt.

• Cừu con yếu, đứng không vững, lưng cong hoặc dáng chúi xuống.

• Người gầy, trông đuối sức và phản xạ kém.

• Đo thân nhiệt trực tràng: thân nhiệt bình thường là 102–103°F (khoảng 38.8–39.4°C). Thấp hơn mức này cho thấy đang có vấn đề.

Làm ấm cừu con đúng cách.

• Quấn cừu con bằng khăn khô, ấm để giữ nhiệt.

• Dùng máy sấy tóc chế độ nhẹ để làm ấm từ từ, tránh mở quá nóng.

• Có thể dùng áo giữ nhiệt cho cừu con (lamb jacket) nếu cần sưởi qua đêm.

• Không dùng đèn sưởi trong chuồng vì nguy cơ cháy rất cao.

Giữ chuồng kín gió để bảo vệ cừu con.

• Che gió lùa trong chuồng, đặc biệt vào mùa đông.

• Bảo đảm nền chuồng khô ráo, tránh để cừu con nằm lên bề mặt ẩm lạnh.

Bước 3: Phòng ngừa viêm phổi ở cừu con bú bình

Hiểu vì sao cừu con bú bình dễ mắc viêm phổi.

• Cừu con mồ côi hoặc bị mẹ bỏ thường không nhận đủ kháng thể tự nhiên, ngay cả khi đã dùng colostrum thay thế.

• Sức đề kháng yếu khiến chúng dễ nhiễm vi khuẩn và virus đường hô hấp.

Nhận biết sớm dấu hiệu viêm phổi.

• Thở khó, thở nhanh hoặc có tiếng khò khè.

• Nhịp tim tăng, sốt cao.

• Bỏ bú hoặc bú rất ít dù trước đó bú tốt.

• Cừu con mệt, nằm nhiều, ít vận động.

Giữ chuồng sạch, khô và không có gió lùa.

• Đây là hai nguyên nhân hàng đầu dẫn đến viêm phổi ở cừu con.

• Luôn dọn vệ sinh nền chuồng để tránh ẩm ướt.

• Bịt kín những khe hở để ngăn gió lạnh thổi trực tiếp vào khu vực cừu nằm.

Xử lý ngay nếu nghi ngờ cừu con bị viêm phổi.

• Đưa cừu con đến bác sĩ thú y càng sớm càng tốt.

• Thú y sẽ kê kháng sinh phù hợp và hướng dẫn liều dùng an toàn.

• Điều trị sớm giúp giảm nguy cơ tử vong và ngăn bệnh lan sang các con khác.

Nguồn tham khảo

1. http://www.sheep101.info/201/newborns.html
2. http://quakerfarm.com/orphanlambs.html

Biên dịch: Rene Lee Nguyen.