Trẻ bị tiêu chảy phải làm sao? 5 cách xử lý nhanh và an toàn tại nhà

Trẻ bị tiêu chảy là tình trạng rất phổ biến ở trẻ nhỏ và là một trong những nguyên nhân hàng đầu khiến trẻ phải nhập viện do mất nước. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm có khoảng 1,7 tỷ ca tiêu chảy ở trẻ em trên toàn cầu, trong đó nhiều trường hợp trở nên nguy hiểm nếu không được bù nước và chăm sóc đúng cách. Khi bé đi ngoài nhiều lần, phân lỏng, quấy khóc, biếng ăn hoặc mệt mỏi, hầu hết cha mẹ đều lo lắng không biết nên xử lý thế nào để vừa giúp con nhanh khỏe, vừa tránh biến chứng.

Trong bài viết này, Tiptory sẽ hướng dẫn cha mẹ cách chăm sóc trẻ bị tiêu chảy tại nhà một cách an toàn, từ bù nước cho trẻ bị tiêu chảy, điều chỉnh chế độ ăn, nhận biết dấu hiệu mất nước đến thời điểm cần đưa bé đi khám. Những hướng dẫn đơn giản, dễ áp dụng sẽ giúp bé hồi phục nhanh hơn, đồng thời giảm nguy cơ biến chứng và bảo vệ sức khỏe đường tiêu hóa của trẻ.

Phần 1: Cách trị tiêu chảy cho bé tại nhà hiệu quả

Cách 1: Bù nước đúng cách khi trẻ bị tiêu chảy

Ưu tiên bù nước để ngăn ngừa mất nước

• Khi trẻ bị tiêu chảy, cơ thể mất nhiều nước và chất điện giải như natri, kali qua phân lỏng. Nếu không được bù kịp thời, trẻ có thể bị mất nước, mệt mỏi, khô môi, mắt trũng, tiểu ít hoặc thậm chí phải nhập viện.
• Điều quan trọng nhất là cho trẻ uống nước thường xuyên với lượng nhỏ, chia nhiều lần trong ngày, đặc biệt sau mỗi lần đi ngoài.

Sử dụng dung dịch bù nước Oresol (ORS) đúng cách

• Hãy ưu tiên dung dịch bù nước Oresol (ORS) theo đúng hướng dẫn của bác sĩ hoặc hướng dẫn ghi trên bao bì. Đây là loại dung dịch được thiết kế để bổ sung nước và các chất điện giải mà cơ thể trẻ đã mất do tiêu chảy.
• Không tự ý pha Oresol đặc hơn hoặc loãng hơn quy định vì có thể làm giảm hiệu quả hoặc gây ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ.
• Oresol được bán rộng rãi tại các nhà thuốc, giúp hỗ trợ bù nước cho trẻ bị tiêu chảy một cách an toàn và hiệu quả.

Không chỉ cho trẻ uống nước lọc

• Nước lọc giúp giảm khát nhưng không thể thay thế lượng natri, kali và các khoáng chất đã mất trong quá trình tiêu chảy ở trẻ em.
• Vì vậy, chỉ uống nước lọc là chưa đủ để phòng ngừa mất nước. Cha mẹ nên kết hợp nước lọc với dung dịch Oresol theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Tránh các loại đồ uống có nhiều đường

• Không nên cho trẻ uống nước ngọt có gas, nước tăng lực thể thao hoặc nước ép trái cây có nhiều đường khi đang trẻ bị tiêu chảy.
• Hàm lượng đường cao trong các loại đồ uống này có thể kéo nước vào lòng ruột, khiến trẻ đi ngoài nhiều hơn và làm tình trạng tiêu chảy kéo dài.
• Nếu trẻ không chịu uống Oresol hoặc có dấu hiệu mất nước nặng, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế để được bác sĩ đánh giá và hướng dẫn phương pháp bù nước phù hợp.

Cách 2: Chọn thực phẩm phù hợp cho trẻ

Ưu tiên những thực phẩm trẻ đã quen thuộc

• Khi trẻ bị tiêu chảy, hệ tiêu hóa trở nên nhạy cảm hơn bình thường. Vì vậy, cha mẹ nên cho trẻ ăn những món mà trẻ đã từng ăn và dung nạp tốt trước đó.
• Duy trì các thực phẩm quen thuộc giúp đường ruột hoạt động ổn định hơn và giảm nguy cơ kích ứng, đồng thời vẫn cung cấp năng lượng để trẻ phục hồi.

Không thử món ăn mới trong thời gian trẻ bị tiêu chảy

• Đây không phải thời điểm thích hợp để giới thiệu thực phẩm mới, kể cả những món được cho là bổ dưỡng.
• Nếu trẻ có phản ứng như đau bụng, nôn hoặc tiêu chảy nặng hơn, cha mẹ sẽ rất khó xác định nguyên nhân là do bệnh hay do thực phẩm mới.

Hạn chế thực phẩm và đồ uống nhiều đường

• Các loại bánh kẹo, nước ngọt, trà sữa, nước trái cây có thêm đường hoặc thực phẩm nhiều đường có thể khiến trẻ bị tiêu chảy kéo dài hơn.
• Lượng đường cao làm tăng lượng nước trong lòng ruột, khiến phân lỏng hơn và số lần đi ngoài có thể tăng lên.

Tránh những thực phẩm từng khiến trẻ khó chịu

• Nếu trước đây trẻ từng bị đầy bụng, đau bụng, dị ứng hoặc rối loạn tiêu hóa sau khi ăn một loại thực phẩm nào đó, cha mẹ không nên cho trẻ ăn lại trong thời gian đang bị tiêu chảy.
• Việc lựa chọn thực phẩm an toàn và phù hợp sẽ giúp hệ tiêu hóa có thời gian hồi phục tốt hơn.

Theo dõi phản ứng của trẻ sau mỗi bữa ăn

• Sau khi ăn, hãy quan sát xem trẻ có bị đau bụng, nôn, đầy hơi hoặc đi ngoài nhiều hơn hay không.
• Nếu nhận thấy một món ăn làm tiêu chảy ở trẻ em trở nên nghiêm trọng hơn, hãy ngừng cho trẻ sử dụng món đó và lựa chọn thực phẩm dễ tiêu khác cho đến khi trẻ hồi phục hoàn toàn.

Cách 3: Cho trẻ ăn thực phẩm dễ tiêu

Ưu tiên thực phẩm dễ tiêu khi trẻ bị tiêu chảy

• Khi trẻ bị tiêu chảy, cha mẹ nên lựa chọn các món ăn mềm, dễ tiêu hóa để giảm áp lực lên đường ruột và hỗ trợ quá trình hồi phục.
• Một chế độ ăn phù hợp không chỉ giúp trẻ hấp thu dinh dưỡng tốt hơn mà còn góp phần cải thiện tình trạng phân lỏng.

Áp dụng chế độ ăn BRAT đúng cách

• Chế độ ăn BRAT thường được sử dụng ngắn hạn cho trẻ bị rối loạn tiêu hóa, bao gồm:
  • Chuối chín.
  • Cơm hoặc cháo từ gạo.
  • Táo nghiền hoặc sốt táo không thêm đường.
  • Bánh mì nướng nguyên cám hoặc bánh mì nướng phù hợp với độ tuổi của trẻ.
• Những thực phẩm này đều mềm, dễ tiêu và có thể giúp phân đặc hơn ở một số trẻ.

Bổ sung chất xơ hòa tan với lượng phù hợp

• Chuối và táo là nguồn chất xơ hòa tan (pectin) tự nhiên, có thể hỗ trợ hấp thu bớt nước trong ruột, từ đó cải thiện tình trạng tiêu chảy ở trẻ em.
• Tuy nhiên, cha mẹ vẫn cần đảm bảo trẻ được ăn đa dạng khi tình trạng tiêu chảy thuyên giảm để đáp ứng đầy đủ nhu cầu dinh dưỡng.

Điều chỉnh thực đơn nếu trẻ có dị ứng hoặc không dung nạp thực phẩm

• Không áp dụng cứng nhắc chế độ BRAT nếu trẻ dị ứng hoặc không dung nạp một trong các thực phẩm trên.
• Ví dụ, nếu trẻ không dung nạp gluten, hãy thay bánh mì thông thường bằng bánh mì không chứa gluten theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Không nên chỉ ăn BRAT trong thời gian dài

• Chế độ ăn BRAT chỉ phù hợp trong giai đoạn ngắn khi trẻ bị tiêu chảy. Sau khi triệu chứng cải thiện, cha mẹ nên từng bước bổ sung đầy đủ các nhóm thực phẩm như thịt nạc, cá, trứng, sữa (nếu trẻ dung nạp), rau củ và trái cây để giúp trẻ nhanh phục hồi và phát triển khỏe mạnh.

Cách 4: Bổ sung sữa chua đúng cách

Cho trẻ ăn sữa chua có lợi khuẩn sống

• Nếu trẻ bị tiêu chảy vẫn ăn uống được, cha mẹ có thể cho trẻ dùng sữa chua có chứa lợi khuẩn sống (live cultures) theo độ tuổi phù hợp.
• Các lợi khuẩn này giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, hỗ trợ quá trình tiêu hóa và có thể rút ngắn thời gian tiêu chảy ở một số trẻ.

Chọn loại sữa chua phù hợp

• Ưu tiên sữa chua ít đường hoặc không đường, có ghi rõ chứa men vi sinh sống trên nhãn sản phẩm.
• Nếu trẻ không thích một hương vị nhất định, cha mẹ có thể chọn loại trẻ dễ chấp nhận để việc bổ sung trở nên thuận lợi hơn.

Tăng hứng thú cho trẻ khi ăn

• Nếu trẻ biếng ăn hoặc không muốn ăn sữa chua, cha mẹ có thể làm lạnh thành dạng kem que hoặc chia thành từng phần nhỏ để trẻ dễ thưởng thức hơn.
• Tránh thêm nhiều đường, siro hoặc các loại topping ngọt vì có thể làm tiêu chảy ở trẻ em kéo dài hơn.

Lưu ý khi sử dụng sữa chua

• Không phải mọi trường hợp trẻ bị tiêu chảy đều phù hợp với sữa chua. Nếu trẻ bị dị ứng sữa, không dung nạp lactose hoặc xuất hiện đau bụng, đầy hơi, tiêu chảy nặng hơn sau khi ăn, hãy ngừng sử dụng và tham khảo ý kiến bác sĩ.
• Sữa chua chỉ đóng vai trò hỗ trợ, không thay thế việc bù nước bằng Oresol, chế độ ăn hợp lý và các phương pháp điều trị theo chỉ định của nhân viên y tế.

Cách 5: Tăng chất béo lành mạnh hợp lý

Bổ sung chất béo lành mạnh để hỗ trợ phục hồi

• Trong một số trường hợp, tăng nhẹ lượng chất béo lành mạnh trong khẩu phần ăn có thể giúp cung cấp thêm năng lượng cho trẻ bị tiêu chảy, đặc biệt khi trẻ ăn kém hoặc sụt cân.
• Việc bổ sung nên thực hiện từ từ và theo dõi khả năng dung nạp của trẻ, không nên ép trẻ ăn quá nhiều cùng lúc.

Ưu tiên các nguồn chất béo dễ sử dụng

• Cha mẹ có thể bổ sung một lượng nhỏ các thực phẩm sau vào bữa ăn của trẻ:
  • Dầu ô liu để trộn vào cháo hoặc thức ăn sau khi nấu.
  • Bơ động vật với lượng vừa phải.
  • Phô mai phù hợp với độ tuổi của trẻ.
  • Sữa nguyên kem nếu trẻ dung nạp tốt các sản phẩm từ sữa.

Theo dõi phản ứng của trẻ khi dùng sữa

• Một số trẻ có thể tạm thời khó dung nạp lactose sau khi bị tiêu chảy, khiến các triệu chứng như đầy bụng, chướng hơi hoặc đi ngoài nhiều hơn.
• Nếu nhận thấy tiêu chảy ở trẻ em trở nên nghiêm trọng hơn sau khi uống sữa hoặc ăn các sản phẩm từ sữa, cha mẹ nên tạm ngừng nhóm thực phẩm này và tham khảo ý kiến bác sĩ để được hướng dẫn phù hợp.

Không lạm dụng thực phẩm nhiều chất béo

• Mặc dù chất béo giúp bổ sung năng lượng, cha mẹ không nên cho trẻ ăn nhiều đồ chiên rán hoặc thực phẩm nhiều dầu mỡ vì có thể khiến hệ tiêu hóa hoạt động khó khăn hơn.
• Khi trẻ bị tiêu chảy, hãy ưu tiên chế độ ăn cân đối, kết hợp bù nước đầy đủ và lựa chọn thực phẩm dễ tiêu để hỗ trợ đường ruột hồi phục nhanh chóng.

Phần 2: Bé bị tiêu chảy khi nào cần đi khám bác sĩ?

Lưu ý 1: Đưa trẻ đi khám khi cần thiết

Đưa trẻ đến bác sĩ để xác định nguyên nhân

• Nếu trẻ bị tiêu chảy đột ngột, đi ngoài nhiều lần hơn bình thường hoặc phân chuyển sang lỏng, cha mẹ nên theo dõi sát tình trạng của trẻ.
• Phần lớn các trường hợp tiêu chảy nhẹ có thể cải thiện tại nhà nếu được bù nước đúng cách, ăn uống hợp lý và nghỉ ngơi đầy đủ. Tuy nhiên, việc đưa trẻ đến bác sĩ nhi khoa để được thăm khám vẫn rất quan trọng, đặc biệt khi triệu chứng kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường.

Không chủ quan với nguyên nhân gây tiêu chảy

• Tiêu chảy ở trẻ em có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, chẳng hạn như:
  • Nhiễm virus, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng đường ruột.
  • Dị ứng hoặc không dung nạp một số loại thực phẩm.
  • Tác dụng phụ của thuốc, đặc biệt là kháng sinh.
  • Một số bệnh lý tiêu hóa cần được chẩn đoán và điều trị.

Bác sĩ sẽ hướng dẫn phương pháp điều trị phù hợp

• Sau khi thăm khám, bác sĩ có thể đánh giá mức độ mất nước, tìm nguyên nhân gây bệnh và đưa ra hướng điều trị phù hợp.
• Tùy từng trường hợp, trẻ có thể được hướng dẫn tiếp tục chăm sóc tại nhà, điều chỉnh chế độ ăn, bổ sung dung dịch Oresol hoặc chỉ định các xét nghiệm cần thiết nếu nghi ngờ nguyên nhân nghiêm trọng hơn.

Không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy

• Cha mẹ không nên tự mua thuốc cầm tiêu chảy hoặc thuốc kháng sinh cho trẻ khi chưa có chỉ định của bác sĩ.
• Việc sử dụng thuốc không đúng nguyên nhân có thể làm che lấp triệu chứng, kéo dài thời gian mắc bệnh hoặc gây ra những tác dụng không mong muốn. Nếu trẻ bị tiêu chảy kéo dài, tái phát nhiều lần hoặc kèm các dấu hiệu bất thường, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá sớm.

Lưu ý 2: Phân biệt tiêu chảy cấp ở trẻ

Nhận biết tiêu chảy cấp ở trẻ em

• Tiêu chảy cấp là tình trạng trẻ bị tiêu chảy kéo dài dưới 14 ngày. Đây là dạng tiêu chảy phổ biến nhất ở trẻ nhỏ và đa số có thể cải thiện sau vài ngày nếu được chăm sóc, bù nước và dinh dưỡng đúng cách.
• Mặc dù thường không quá nghiêm trọng, cha mẹ vẫn cần theo dõi sát để phát hiện sớm các dấu hiệu mất nước hoặc biến chứng.

Những nguyên nhân thường gặp

• Nhiễm virus: Đây là nguyên nhân phổ biến nhất, đặc biệt là các virus gây viêm dạ dày - ruột, khiến trẻ đi ngoài phân lỏng nhiều lần.
• Nhiễm vi khuẩn hoặc ký sinh trùng: Trẻ có thể mắc bệnh sau khi ăn uống thực phẩm hoặc nguồn nước bị nhiễm bẩn.
• Sử dụng kháng sinh: Một số loại kháng sinh có thể làm mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột, dẫn đến tiêu chảy ở trẻ em.
• Không dung nạp thực phẩm: Một số trẻ gặp khó khăn khi tiêu hóa các thành phần như lactose hoặc một số loại đường trong thực phẩm.
• Dị ứng thực phẩm: Dị ứng với sữa bò, trứng, đậu nành hoặc các thực phẩm khác cũng có thể gây tiêu chảy kèm theo các triệu chứng dị ứng khác.
• Ngộ độc thực phẩm: Ăn phải thực phẩm ôi thiu hoặc nhiễm vi khuẩn, virus hay độc tố có thể khiến trẻ xuất hiện tiêu chảy, nôn ói và đau bụng đột ngột.

Theo dõi diễn biến để xử trí kịp thời

• Nếu trẻ bị tiêu chảy kéo dài dưới 2 tuần nhưng vẫn ăn uống được, không có dấu hiệu mất nước và triệu chứng dần cải thiện, cha mẹ có thể tiếp tục chăm sóc theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Ngược lại, nếu trẻ sốt cao, tiêu chảy nhiều lần, có máu trong phân, nôn liên tục hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước như khát nhiều, môi khô, mắt trũng, tiểu ít và lừ đừ, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị sớm.

Lưu ý 3: Hỏi bác sĩ về men vi sinh

Trao đổi với bác sĩ trước khi dùng men vi sinh

• Nếu trẻ bị tiêu chảy kéo dài hoặc xảy ra sau khi sử dụng kháng sinh, cha mẹ nên tham khảo ý kiến bác sĩ về việc bổ sung men vi sinh (probiotics).
• Men vi sinh có thể giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, hỗ trợ phục hồi chức năng tiêu hóa và giảm nguy cơ tiêu chảy kéo dài ở một số trẻ.

Không phải loại men vi sinh nào cũng phù hợp

• Hiệu quả của men vi sinh phụ thuộc vào nguyên nhân gây tiêu chảy ở trẻ em và chủng lợi khuẩn được sử dụng.
• Mỗi loại probiotic có tác dụng khác nhau, vì vậy không phải sản phẩm nào cũng mang lại hiệu quả trong mọi trường hợp.

Một số chủng lợi khuẩn thường được nghiên cứu

• Tùy theo tình trạng của trẻ, bác sĩ có thể cân nhắc các chủng lợi khuẩn đã được nghiên cứu như:
  • Lactobacillus rhamnosus.
  • Lactobacillus reuteri.
  • Saccharomyces boulardii.
  • Hoặc phối hợp nhiều chủng lợi khuẩn nếu phù hợp với từng trường hợp cụ thể.

Không tự ý sử dụng men vi sinh

• Cha mẹ không nên tự mua men vi sinh chỉ dựa trên quảng cáo hoặc lời truyền miệng.
• Việc lựa chọn đúng sản phẩm, đúng chủng lợi khuẩn và đúng liều lượng cần dựa trên đánh giá của bác sĩ, đặc biệt ở trẻ nhỏ, trẻ có bệnh nền hoặc hệ miễn dịch suy giảm.
• Bên cạnh việc sử dụng men vi sinh khi có chỉ định, cha mẹ vẫn cần duy trì bù nước bằng Oresol, chế độ ăn phù hợp và theo dõi sát các dấu hiệu mất nước để giúp trẻ bị tiêu chảy hồi phục an toàn.

Lưu ý 4: Nhận biết tiêu chảy mạn tính ở trẻ

Xác định tiêu chảy mạn tính

• Tiêu chảy mạn tính là tình trạng trẻ bị tiêu chảy kéo dài trên 2 tuần hoặc tái phát nhiều lần trong thời gian ngắn.
• Khác với tiêu chảy cấp, tình trạng này có thể ảnh hưởng đến sự phát triển, khả năng hấp thu dinh dưỡng và sức khỏe tổng thể của trẻ nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Các nguyên nhân có thể gặp

• Chế độ ăn chưa phù hợp: Trẻ có thể bị tiêu chảy kéo dài do không dung nạp một số loại thực phẩm, ăn quá nhiều đường hoặc sử dụng thực phẩm không phù hợp với hệ tiêu hóa.
• Nhiễm trùng kéo dài: Một số vi khuẩn, virus hoặc ký sinh trùng đường ruột có thể khiến tiêu chảy ở trẻ em kéo dài hơn bình thường và cần được điều trị theo nguyên nhân.
• Bệnh Celiac: Đây là bệnh tự miễn khiến cơ thể phản ứng với gluten có trong lúa mì, lúa mạch và một số ngũ cốc khác, gây tổn thương niêm mạc ruột và dẫn đến tiêu chảy kéo dài, kém hấp thu.
• Bệnh viêm ruột mạn tính: Các bệnh lý như viêm loét đại tràng hoặc bệnh Crohn có thể gây tiêu chảy tái diễn, đau bụng, sụt cân và cần được bác sĩ chuyên khoa theo dõi lâu dài.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

• Nếu trẻ bị tiêu chảy kéo dài trên 14 ngày, cha mẹ không nên chỉ điều trị tại nhà mà cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để xác định nguyên nhân.
• Bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm phân, xét nghiệm máu hoặc các thăm dò cần thiết nhằm tìm nguyên nhân chính xác và xây dựng phác đồ điều trị phù hợp.

Theo dõi sự phát triển của trẻ

• Trong thời gian bị tiêu chảy mạn tính, cha mẹ cần theo dõi cân nặng, chiều cao, khả năng ăn uống và mức độ hoạt động của trẻ.
• Nếu trẻ chậm tăng cân, sụt cân, mệt mỏi, biếng ăn hoặc có dấu hiệu mất nước, hãy đưa trẻ đi khám sớm để tránh ảnh hưởng đến quá trình phát triển lâu dài.

Lưu ý 5: Nhận biết dấu hiệu mất nước ở trẻ

Đưa trẻ đi khám nếu tiêu chảy không cải thiện

• Nếu trẻ bị tiêu chảy nhưng không có dấu hiệu thuyên giảm sau 2–3 ngày, cha mẹ nên đưa trẻ đến bác sĩ để được thăm khám.
• Việc kiểm tra sớm giúp xác định nguyên nhân gây bệnh và có hướng điều trị phù hợp, đặc biệt khi trẻ còn nhỏ hoặc có bệnh lý nền.

Không chậm trễ khi trẻ có dấu hiệu mất nước

• Mất nước là biến chứng nguy hiểm nhất của tiêu chảy ở trẻ em và có thể tiến triển nhanh, đặc biệt ở trẻ dưới 5 tuổi.
• Nếu nghi ngờ trẻ bị mất nước, hãy liên hệ với bác sĩ ngay. Trong trường hợp không thể liên hệ được hoặc triệu chứng diễn tiến nhanh, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế hoặc khoa cấp cứu gần nhất.

Các dấu hiệu mất nước cần chú ý

• Cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay nếu xuất hiện một hoặc nhiều dấu hiệu sau:
  • Mắt trũng, hốc hác.
  • Sụt cân bất thường.
  • Tiểu ít hoặc tã khô trong thời gian dài.
  • Nôn nhiều hoặc nôn liên tục.
  • Sốt từ 38,5°C trở lên hoặc sốt kéo dài.
  • Khóc nhưng không có hoặc có rất ít nước mắt.
  • Miệng và lưỡi khô, môi nứt nẻ.
  • Trẻ mệt lả, ngủ nhiều, khó đánh thức hoặc phản ứng chậm.
  • Quấy khóc, cáu gắt hoặc kích thích nhiều hơn bình thường.

Khi nào cần cấp cứu ngay?

• Nếu trẻ bị tiêu chảy kèm theo mất nước nặng, lừ đừ, khó đánh thức, co giật, thở bất thường hoặc có dấu hiệu sốc, cha mẹ cần gọi cấp cứu hoặc đưa trẻ đến bệnh viện gần nhất ngay lập tức.
• Việc điều trị sớm bằng bù dịch và chăm sóc y tế kịp thời sẽ giúp giảm nguy cơ biến chứng nghiêm trọng và bảo vệ sức khỏe của trẻ.

Lưu ý 6: Dấu hiệu nguy hiểm cần cấp cứu

Đưa trẻ đến bệnh viện ngay khi có dấu hiệu cảnh báo

• Phần lớn trường hợp trẻ bị tiêu chảy có thể chăm sóc tại nhà. Tuy nhiên, một số triệu chứng là dấu hiệu của bệnh lý nghiêm trọng và cần được cấp cứu hoặc điều trị khẩn cấp.
• Nếu trẻ xuất hiện bất kỳ dấu hiệu nào dưới đây, cha mẹ không nên chờ đợi triệu chứng tự cải thiện mà cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay.

Đi ngoài ra máu

• Phân có máu đỏ tươi hoặc màu đen bất thường có thể liên quan đến nhiễm khuẩn nặng, xuất huyết đường tiêu hóa hoặc các bệnh lý đường ruột khác.
• Đây là dấu hiệu nguy hiểm cần được bác sĩ đánh giá và điều trị sớm.

Sốt cao kèm nôn hoặc tiêu chảy liên tục

• Nếu trẻ bị tiêu chảy kèm sốt cao và nôn nhiều, nguy cơ mất nước sẽ tăng nhanh.
• Trẻ cần được thăm khám để xác định nguyên nhân và được bù dịch, điều trị kịp thời.

Nôn nhiều, không giữ được thức ăn hoặc nước uống

• Nôn liên tục khiến trẻ không thể bù nước bằng đường uống, làm tăng nguy cơ mất nước và rối loạn điện giải.
• Trong trường hợp này, trẻ có thể cần được truyền dịch tại cơ sở y tế.

Bụng chướng, sưng hoặc đau khi chạm vào

• Bụng căng to, chướng hơi hoặc đau nhiều khi sờ có thể là dấu hiệu của tình trạng tắc ruột, viêm ruột hoặc các bệnh lý ngoại khoa cần xử trí khẩn cấp.
• Cha mẹ không nên tự ý cho trẻ dùng thuốc giảm đau trước khi được bác sĩ thăm khám.

Da nhợt nhạt hoặc xuất hiện các chấm đỏ bất thường

• Da tái xanh, nhợt nhạt hoặc xuất hiện nhiều chấm đỏ nhỏ trên da có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng nặng hoặc rối loạn đông máu.
• Đây là tình trạng cần được cấp cứu để xác định nguyên nhân và điều trị ngay.

Đau bụng dữ dội hoặc kéo dài, đặc biệt ở vùng bụng dưới bên phải

• Đau bụng nhiều, đau liên tục hoặc đau tập trung ở hố chậu phải có thể liên quan đến viêm ruột thừa hoặc các bệnh lý cấp cứu khác, không chỉ đơn thuần là tiêu chảy ở trẻ em.
• Nếu trẻ đau bụng dữ dội, bỏ ăn, quấy khóc nhiều hoặc không dám cử động vì đau, hãy đưa trẻ đến bệnh viện càng sớm càng tốt.

Không trì hoãn việc cấp cứu

• Khi trẻ bị tiêu chảy kèm bất kỳ dấu hiệu nguy hiểm nào kể trên, việc điều trị sớm có ý nghĩa rất quan trọng trong phòng ngừa biến chứng. Cha mẹ không nên tự điều trị tại nhà hoặc chờ triệu chứng giảm mà cần đưa trẻ đến cơ sở y tế có chuyên khoa nhi để được xử trí kịp thời.

Lưu ý khi chăm sóc trẻ bị tiêu chảy

Tuân thủ đúng hướng dẫn của bác sĩ

• Khi trẻ bị tiêu chảy, cha mẹ cần thực hiện đúng phác đồ điều trị và hướng dẫn chăm sóc từ bác sĩ nhi khoa.
• Không tự ý thay đổi thuốc, ngừng điều trị hoặc áp dụng các phương pháp truyền miệng khi chưa có ý kiến của nhân viên y tế.
• Nếu tình trạng của trẻ không cải thiện hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, hãy đưa trẻ đi tái khám ngay.

Không cho trẻ dùng thực phẩm và đồ uống nhiều đường

• Hạn chế nước ngọt có gas, nước tăng lực, trà sữa, bánh kẹo, nước ép có nhiều đường và các loại đồ uống pha ngọt.
• Lượng đường cao có thể làm tăng lượng nước trong ruột, khiến tiêu chảy ở trẻ em kéo dài hoặc nặng hơn.
• Thay vào đó, hãy ưu tiên dung dịch Oresol, nước và chế độ ăn phù hợp theo hướng dẫn của bác sĩ.

Không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy của người lớn

• Tuyệt đối không cho trẻ bị tiêu chảy sử dụng thuốc cầm tiêu chảy dành cho người lớn nếu chưa được bác sĩ chỉ định.
• Một số loại thuốc có thể gây tác dụng phụ nghiêm trọng ở trẻ nhỏ, làm che lấp triệu chứng hoặc khiến việc chẩn đoán nguyên nhân trở nên khó khăn hơn.
• Việc sử dụng thuốc cho trẻ cần dựa trên độ tuổi, cân nặng và nguyên nhân gây tiêu chảy.

Theo dõi sát tình trạng của trẻ

• Trong quá trình chăm sóc, cha mẹ nên theo dõi số lần đi ngoài, lượng nước trẻ uống, khả năng ăn uống, thân nhiệt và các dấu hiệu mất nước.
• Nếu trẻ bị tiêu chảy kéo dài, đi ngoài ra máu, sốt cao, nôn nhiều, lừ đừ hoặc có bất kỳ dấu hiệu nguy hiểm nào, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được điều trị kịp thời.

Nguồn tham khảo

1. World Health Organization. Diarrhoeal disease. World Health Organization.
2. World Health Organization. Pocket Book of Hospital Care for Children: Guidelines for the Management of Common Childhood Illnesses. 3rd ed. World Health Organization.
3. United Nations Children's Fund. Pneumonia and Diarrhoea: Tackling the Deadliest Diseases for the World's Poorest Children. UNICEF.
4. American Academy of Pediatrics. Managing Infectious Diseases in Child Care and Schools: A Quick Reference Guide. American Academy of Pediatrics.
5. American Academy of Pediatrics. Pediatric Nutrition. 8th ed. American Academy of Pediatrics.
6. Centers for Disease Control and Prevention. Managing Acute Gastroenteritis Among Children: Oral Rehydration, Maintenance, and Nutritional Therapy. Centers for Disease Control and Prevention.
7. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Diarrhea in Children. National Institutes of Health.
8. National Health Service. Diarrhoea and Vomiting in Babies and Children. NHS England.
9. National Institute for Health and Care Excellence. Diarrhoea and Vomiting Caused by Gastroenteritis in Under 5s: Diagnosis and Management. NICE Guideline.
10. European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition Working Group for Probiotics and Prebiotics, et al. Probiotics for the Management of Acute Gastroenteritis in Children: An Update. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition.
11. Guarino A, Ashkenazi S, Gendrel D, Lo Vecchio A, Shamir R, Szajewska H. European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition/European Society for Paediatric Infectious Diseases Evidence-Based Guidelines for the Management of Acute Gastroenteritis in Children in Europe. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition.
12. Szajewska H, Canani RB, Guarino A, et al. Probiotics for the Prevention and Treatment of Acute Gastroenteritis in Children: A Systematic Review and Recommendations. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition.
13. Freedman SB, Xie J, Neufeld MS, Hamilton WL, Hartling L, Tarr PI. Shifting Paradigms in the Treatment of Pediatric Gastroenteritis. JAMA Pediatrics.
    

Biên tập nội dung: Sidney Bailey Hoang.

Thông tin được tham vấn và kiểm chứng bởi chuyên gia: Mia Taylor.