Trẻ bị dị vật trong tai: 3 cách lấy dị vật trong tai bé an toàn

Dị vật trong tai là tình huống khá phổ biến ở trẻ nhỏ, đặc biệt trong độ tuổi từ 2–6 tuổi khi trẻ tò mò khám phá mọi thứ xung quanh. Theo thống kê từ các cơ sở cấp cứu tai mũi họng, dị vật trong tai là một trong những nguyên nhân thường gặp khiến trẻ phải đến khám khẩn cấp. Chỉ một hạt đậu, cúc áo, mảnh đồ chơi hay côn trùng mắc trong tai cũng có thể gây đau, ù tai, giảm thính lực hoặc làm tổn thương ống tai nếu xử lý sai cách.

Nếu phát hiện dị vật trong tai của trẻ, nhiều phụ huynh thường lo lắng và cố lấy ra ngay bằng các vật dụng sẵn có. Tuy nhiên, việc xử lý không đúng có thể khiến dị vật mắc sâu hơn, làm rách màng nhĩ hoặc gây nhiễm trùng. Trong bài viết này, Tiptory sẽ hướng dẫn cách nhận biết, xử lý dị vật trong tai an toàn, trường hợp nào có thể sơ cứu tại nhà và khi nào cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để hạn chế tối đa biến chứng.

Cách 1: Mẹo dùng nhíp lấy dị vật tai cho bé

Bước 1: Kiểm tra dị vật trong tai trẻ

Quan sát xem dị vật trong tai có nhìn thấy được hay không

• Đưa trẻ đến nơi có đủ ánh sáng hoặc dùng đèn pin để quan sát rõ bên trong tai.
• Nhìn từ nhiều góc khác nhau để xác định dị vật trong tai đang nằm ở vị trí nông hay sâu.
• Nếu có thể nhìn thấy rõ dị vật bằng mắt thường và dị vật nằm gần cửa ống tai, bạn có thể cân nhắc lấy ra bằng nhíp hoặc áp dụng phương pháp nghiêng đầu để lợi dụng trọng lực làm dị vật rơi ra.
• Không cố lấy dị vật nếu bạn không nhìn thấy rõ hoặc không chắc chắn về vị trí của nó.

Không đưa bất kỳ vật nào vào sâu trong tai

• Tuyệt đối không dùng tăm bông, que diêm, kẹp tóc hoặc các vật nhọn để cố đẩy hay móc dị vật trong tai.
• Những thao tác này có thể khiến dị vật đi sâu hơn vào ống tai, làm trầy xước da ống tai, tổn thương màng nhĩ hoặc tăng nguy cơ nhiễm trùng.
• Việc xử lý sai cách cũng khiến quá trình lấy vật lạ trong tai tại cơ sở y tế trở nên khó khăn hơn.

Đưa trẻ đến cơ sở y tế khi cần thiết

• Đưa trẻ đi khám ngay nếu bạn không thể nhìn thấy dị vật hoặc nghi ngờ dị vật đã mắc sâu trong tai.
• Cần cấp cứu hoặc đến chuyên khoa tai mũi họng ngay nếu dị vật trong tai là pin cúc áo, vật sắc nhọn hoặc có cạnh bén, vì những dị vật này có thể gây tổn thương nghiêm trọng trong thời gian ngắn.
• Bác sĩ sẽ sử dụng các dụng cụ chuyên dụng để lấy vật lạ trong tai một cách an toàn, giảm nguy cơ làm tổn thương ống tai và màng nhĩ.

Bước 2: Dùng nhíp sạch để lấy dị vật

Chuẩn bị nhíp sạch trước khi lấy dị vật trong tai

• Sử dụng một chiếc nhíp sạch có đầu tù để giảm nguy cơ làm trầy xước ống tai hoặc tổn thương màng nhĩ.
• Trước khi sử dụng, hãy rửa nhíp bằng nước ấm sạch để loại bỏ bụi bẩn và vi khuẩn bám trên bề mặt.
• Nếu có sẵn, bạn có thể sát khuẩn nhíp bằng cồn y tế hoặc dung dịch oxy già rồi để khô tự nhiên trước khi tiến hành lấy dị vật trong tai.
• Không sử dụng nhíp bị gỉ sét, đầu nhọn hoặc bám bẩn vì có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và gây tổn thương tai.
• Chỉ nên dùng nhíp khi vật lạ trong tai nằm gần cửa ống tai, có thể nhìn thấy rõ và dễ gắp. Nếu dị vật ở sâu hoặc trẻ cử động nhiều, hãy ngừng thao tác và đưa trẻ đến cơ sở y tế để được xử lý an toàn.

Bước 3: Gắp dị vật ra nhẹ nhàng

Gắp dị vật trong tai một cách cẩn thận

• Đưa nhíp vào tai thật nhẹ nhàng và chỉ thao tác khi bạn nhìn thấy rõ dị vật trong tai.
• Kẹp vào phần nhô ra hoặc bề mặt dễ bám của dị vật để giữ chắc hơn, sau đó từ từ kéo ra theo hướng của ống tai.
• Thực hiện thao tác chậm rãi, tránh xoay, giật hoặc kéo mạnh vì có thể khiến vật lạ trong tai mắc sâu hơn hoặc làm tổn thương ống tai.

Giữ trẻ bình tĩnh trong suốt quá trình

• Trấn an để trẻ không hoảng sợ hoặc cử động đột ngột khi lấy dị vật.
• Có thể cho trẻ cầm đồ chơi, xem hoạt hình hoặc trò chuyện để giúp trẻ phân tán sự chú ý và ngồi yên hơn.
• Nếu trẻ quấy khóc, giãy giụa hoặc không hợp tác, hãy dừng việc lấy dị vật trong tai để tránh gây chấn thương.

Dừng ngay nếu dị vật không lấy ra được

• Nếu đã kẹp được nhưng dị vật không di chuyển hoặc không thể lấy ra dễ dàng, không cố kéo mạnh.
• Việc cố gắng lấy bằng lực có thể khiến dị vật mắc chặt hơn hoặc làm rách da ống tai, thậm chí ảnh hưởng đến màng nhĩ.
• Trong trường hợp này, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế hoặc chuyên khoa tai mũi họng để được lấy dị vật trong tai bằng dụng cụ chuyên dụng.

Đến bệnh viện nếu dị vật trôi vào sâu hơn

• Nếu trong lúc thao tác, dị vật vô tình bị đẩy sâu hơn vào tai, hãy ngừng ngay mọi cố gắng lấy ra.
• Không tiếp tục dùng nhíp hoặc bất kỳ dụng cụ nào để gắp thêm vì nguy cơ tổn thương sẽ tăng cao.
• Đưa trẻ đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để bác sĩ xử lý an toàn và hạn chế các biến chứng đối với tai.

Bước 4: Dùng trọng lực để lấy dị vật

Thử để dị vật trong tai tự rơi ra nhờ trọng lực

• Phương pháp này chỉ phù hợp khi dị vật trong tai nằm gần cửa ống tai và không bị mắc kẹt quá sâu.
• Cho trẻ nghiêng đầu sang một bên sao cho tai có vật lạ trong tai hướng xuống dưới đất.
• Giữ nguyên tư thế trong vài giây, sau đó nhẹ nhàng lắc hoặc vỗ rất nhẹ vào vùng đầu để hỗ trợ dị vật tự rơi ra ngoài.
• Nếu dị vật rơi ra, hãy kiểm tra lại tai xem còn sót mảnh nào hay không và theo dõi xem trẻ có đau, chảy máu hoặc giảm thính lực không.

Không cố tiếp tục nếu dị vật không rơi ra

• Nếu dị vật trong tai vẫn không rơi ra sau một vài lần thử nhẹ nhàng, hãy dừng thao tác.
• Không lắc đầu mạnh hoặc dùng lực quá mức vì có thể khiến dị vật mắc sâu hơn hoặc gây tổn thương ống tai.
• Đưa trẻ đến cơ sở y tế hoặc chuyên khoa tai mũi họng để được lấy vật lạ trong tai bằng dụng cụ phù hợp, đảm bảo an toàn và hạn chế biến chứng.

Cách 2: Mẹo nhỏ dầu, nhỏ nước vào tai lấy dị vật

Bước 1: Rửa tai bằng nước ấm đúng cách

Chuẩn bị dụng cụ trước khi rửa dị vật trong tai

• Nếu dị vật trong tai phù hợp để rửa trôi, hãy chuẩn bị một bóng bóp rửa tai (bulb syringe) chuyên dụng và một bát nước ấm.
• Dụng cụ này giúp đưa nước vào ống tai với áp lực nhẹ, giảm nguy cơ gây tổn thương so với các dụng cụ tự chế.
• Bạn có thể mua bóng bóp rửa tai tại nhà thuốc hoặc các cửa hàng thiết bị y tế uy tín.

Chỉ áp dụng khi an toàn

• Chỉ nên dùng nước để loại bỏ vật lạ trong tai khi dị vật không phải là pin cúc áo, vật sắc nhọn hoặc vật có khả năng nở khi gặp nước.
• Không thực hiện nếu bạn nghi ngờ trẻ bị tổn thương tai hoặc không chắc chắn về loại dị vật đang mắc trong tai.
• Nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, hãy ưu tiên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám.

Không dùng nước hoặc dầu trong các trường hợp sau

• Không bơm nước hoặc nhỏ dầu nếu trẻ bị đau tai dữ dội, chảy máu tai hoặc có dịch chảy ra từ tai. Đây có thể là dấu hiệu của tình trạng nghiêm trọng như rách hoặc thủng màng nhĩ, cần được bác sĩ đánh giá và điều trị.
• Nếu trẻ đang đặt ống thông khí tai (ống thông màng nhĩ), tuyệt đối không dùng nước hoặc dầu để lấy dị vật trong tai vì có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và biến chứng.
• Trong những trường hợp này, nếu không thể lấy dị vật bằng nhíp khi dị vật nằm ngay cửa ống tai và nhìn thấy rõ, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế hoặc chuyên khoa tai mũi họng để được xử lý an toàn.

Bước 2: Rửa dị vật ra khỏi tai

Bơm nước để rửa dị vật trong tai

• Hút nước ấm vào bóng bóp rửa tai đã chuẩn bị sẵn.
• Đặt trẻ nằm hoặc tựa đầu lên đùi, nghiêng đầu sao cho tai có dị vật trong tai hướng lên trên.
• Đặt đầu bóng bóp ở cửa ống tai, không đưa sâu vào bên trong, rồi bóp nhẹ để nước chảy vào tai.
• Sau khi bơm nước, nghiêng đầu trẻ theo chiều ngược lại để tai có vật lạ hướng xuống dưới, giúp nước và dị vật chảy ra ngoài nhờ trọng lực.

Thực hiện nhẹ nhàng và kiên nhẫn

• Có thể cần rửa tai vài lần nếu dị vật chưa bong ra ngay.
• Mỗi lần bơm nước nên dùng lực vừa phải, tránh tạo áp lực mạnh lên màng nhĩ.
• Quan sát xem dị vật đã ra ngoài hoàn toàn hay chưa trước khi tiếp tục thực hiện.

Dừng lại nếu không hiệu quả

• Nếu đã rửa nhiều lần nhưng dị vật trong tai vẫn không ra ngoài, hãy ngừng thao tác.
• Không tiếp tục bơm nước liên tục hoặc dùng lực mạnh hơn vì có thể làm dị vật mắc sâu hơn hoặc gây tổn thương ống tai.
• Đưa trẻ đến cơ sở y tế hoặc chuyên khoa tai mũi họng để được lấy vật lạ trong tai bằng các dụng cụ chuyên dụng, đảm bảo an toàn và hạn chế biến chứng.

Bước 3: Dùng dầu để lấy côn trùng

Chỉ dùng dầu khi dị vật là côn trùng

• Nếu dị vật trong tai là côn trùng còn sống, bạn có thể dùng dầu em bé hoặc dầu khoáng để hỗ trợ đưa côn trùng ra ngoài.
• Làm ấm dầu đến nhiệt độ gần bằng nhiệt độ cơ thể, chỉ hơi ấm và tuyệt đối không dùng dầu quá nóng để tránh gây bỏng ống tai.
• Khi nhỏ vào tai, dầu sẽ giúp làm bất động hoặc làm nổi côn trùng, từ đó việc lấy vật lạ trong tai sẽ dễ dàng và an toàn hơn.

Không dùng dầu cho các loại dị vật khác

• Không sử dụng dầu để lấy các dị vật như hạt đậu, cúc áo, mảnh đồ chơi, pin cúc áo hoặc các vật lạ khác trong tai.
• Một số dị vật có thể trương nở hoặc trở nên khó lấy hơn khi tiếp xúc với chất lỏng, làm tăng nguy cơ biến chứng.

Không áp dụng nếu nghi ngờ tai bị tổn thương

• Không nhỏ dầu nếu trẻ đau tai dữ dội, chảy máu tai, có dịch bất thường hoặc nghi ngờ bị thủng màng nhĩ.
• Trẻ đang đặt ống thông khí tai cũng không nên áp dụng phương pháp này vì dầu có thể đi vào tai giữa và làm tăng nguy cơ nhiễm trùng.
• Trong các trường hợp trên, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế hoặc chuyên khoa tai mũi họng để được xử lý dị vật trong tai an toàn.

Bước 4: Nhỏ dầu để đưa côn trùng ra ngoài

Nhỏ dầu đúng cách khi côn trùng mắc trong tai

• Cho trẻ nghiêng đầu sao cho tai có dị vật trong tai hướng lên trên.
• Từ từ nhỏ khoảng 1 thìa canh dầu em bé hoặc dầu khoáng đã được làm ấm vào tai. Chỉ dùng dầu hơi ấm, không dùng dầu nóng.
• Nhẹ nhàng kéo vành tai xuống dưới và ra sau để dầu chảy sâu vào ống tai, giúp bao phủ toàn bộ côn trùng.

Chờ côn trùng nổi ra ngoài

• Sau khi nhỏ dầu, giữ nguyên tư thế trong vài phút để dầu phát huy tác dụng.
• Dầu sẽ làm côn trùng ngừng cử động và nổi lên, giúp dị vật trong tai dễ thoát ra hơn.
• Sau đó, nghiêng đầu trẻ sang phía đối diện để dầu và côn trùng chảy ra ngoài một cách tự nhiên.

Theo dõi sau khi lấy dị vật

• Kiểm tra xem côn trùng đã ra ngoài hoàn toàn hay chưa. Nếu còn sót lại bất kỳ phần nào, không nên tự cố lấy tiếp.
• Nếu côn trùng không ra ngoài, trẻ vẫn đau tai, ù tai, giảm thính lực hoặc có chảy máu sau khi thực hiện, hãy đưa trẻ đến cơ sở y tế hoặc chuyên khoa tai mũi họng để được xử lý an toàn.

Cách 3: Khi nào cần đưa trẻ đi bác sĩ gấp?

Lưu ý 1: Để bác sĩ kiểm tra tai trẻ

Bác sĩ sẽ khám để xác định dị vật trong tai

• Khi đưa trẻ đến cơ sở y tế, bác sĩ sẽ sử dụng các dụng cụ chuyên khoa để quan sát dị vật trong tai, xác định vị trí, kích thước và loại dị vật.
• Việc thăm khám giúp đánh giá xem vật lạ trong tai có gây tổn thương ống tai hoặc màng nhĩ hay không, từ đó lựa chọn phương pháp lấy dị vật phù hợp và an toàn nhất.

Cung cấp đầy đủ thông tin về triệu chứng của trẻ

• Hãy thông báo cho bác sĩ thời điểm phát hiện dị vật và loại dị vật nếu bạn biết.
• Cho bác sĩ biết nếu trẻ có các triệu chứng như:
  • Đau tai hoặc khó chịu.
  • Chảy máu hoặc chảy dịch từ tai.
  • Ù tai hoặc giảm thính lực.
  • Khóc nhiều, quấy khóc hoặc liên tục đưa tay lên tai.

Có thể cần chụp X-quang trong một số trường hợp

• Nếu dị vật trong tai nằm quá sâu, khó quan sát hoặc nghi ngờ có biến chứng, bác sĩ có thể chỉ định chụp X-quang hoặc các phương tiện chẩn đoán hình ảnh khác.
• Kết quả kiểm tra sẽ giúp xác định chính xác vị trí của dị vật và lựa chọn phương pháp lấy ra an toàn, hạn chế tối đa nguy cơ tổn thương tai.

Lưu ý 2: Trao đổi cách lấy dị vật

Bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp lấy dị vật phù hợp

• Sau khi xác định loại và vị trí của dị vật trong tai, bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp xử lý an toàn nhất.
• Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể:
  • Rửa ống tai bằng nước nếu dị vật phù hợp với phương pháp này.
  • Dùng thiết bị hút y tế để lấy vật lạ trong tai.
  • Sử dụng kẹp hoặc các dụng cụ chuyên khoa để gắp dị vật ra ngoài.
  • Dùng nam châm nếu dị vật là kim loại có từ tính.

Kiểm tra tai sau khi lấy dị vật

• Sau khi lấy dị vật trong tai, bác sĩ sẽ kiểm tra lại toàn bộ ống tai và màng nhĩ để phát hiện các tổn thương như trầy xước, chảy máu hoặc thủng màng nhĩ.
• Việc đánh giá sau thủ thuật giúp phát hiện sớm các biến chứng và đảm bảo tai đã được làm sạch hoàn toàn.

Điều trị nếu có nguy cơ nhiễm trùng

• Nếu ống tai bị kích ứng hoặc tổn thương, bác sĩ có thể kê thuốc nhỏ tai chứa kháng sinh hoặc thuốc phù hợp để phòng ngừa và điều trị nhiễm trùng.
• Người chăm sóc cần sử dụng thuốc đúng liều lượng và thời gian theo hướng dẫn của bác sĩ, đồng thời theo dõi các dấu hiệu như đau tăng, chảy dịch hoặc sốt để đưa trẻ tái khám kịp thời nếu cần.

Lưu ý 3: Tái khám khi tai chưa hồi phục

Theo dõi tình trạng tai sau khi lấy dị vật

• Sau khi dị vật trong tai được lấy ra, hãy tiếp tục theo dõi quá trình hồi phục của trẻ trong vài ngày tiếp theo.
• Nếu trẻ vẫn than đau tai, ù tai, nghe kém hoặc cảm giác khó chịu kéo dài, không nên chủ quan vì đây có thể là dấu hiệu tai chưa hồi phục hoàn toàn.
• Quan sát thêm các biểu hiện như chảy dịch, chảy máu, sưng đỏ hoặc sốt để phát hiện sớm nguy cơ nhiễm trùng.

Đưa trẻ tái khám nếu có dấu hiệu bất thường

• Nếu thính lực của trẻ giảm sau khi lấy vật lạ trong tai hoặc các triệu chứng không cải thiện, hãy đưa trẻ quay lại cơ sở y tế hoặc chuyên khoa tai mũi họng.
• Bác sĩ có thể chỉ định khám chuyên sâu hoặc thực hiện thêm các xét nghiệm cần thiết để đánh giá tình trạng ống tai, màng nhĩ và các cấu trúc bên trong tai.
• Việc tái khám kịp thời giúp phát hiện sớm tổn thương còn sót lại, điều trị đúng cách và giảm nguy cơ ảnh hưởng lâu dài đến thính lực của trẻ.

Nguồn tham khảo

1. American Academy of Pediatrics. HealthyChildren.org. Ear Foreign Bodies in Children. American Academy of Pediatrics.
2. American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery. Ear Foreign Bodies: Evaluation and Management. American Academy of Otolaryngology–Head and Neck Surgery.
3. Merck Manual Professional Edition. External Ear Foreign Bodies. Merck & Co., Inc.
4. MSD Manual Consumer Version. Foreign Objects in the Ear. MSD Manuals.
5. Nelson, W. E., Kliegman, R. M., St. Geme, J. W., & Blum, N. J. (Eds.). Nelson Textbook of Pediatrics. Elsevier.
6. Rosenfeld, R. M., Shin, J. J., Schwartz, S. R., et al. Clinical Practice Guideline: Acute Otitis Externa. Otolaryngology–Head and Neck Surgery.
7. Tintinalli, J. E., Ma, O. J., Yealy, D. M., et al. Tintinalli's Emergency Medicine: A Comprehensive Study Guide. McGraw-Hill Education.
8. World Health Organization. Primary Ear and Hearing Care Training Resource. World Health Organization.
9. National Health Service (NHS). Foreign Object in the Ear. NHS England.
10. MedlinePlus. Foreign Objects in the Ear. U.S. National Library of Medicine.
    

Biên tập nội dung: Lesley Collins Tran.

Thông tin được tham vấn và kiểm chứng bởi chuyên gia: Isabella Moore.