Trào ngược dạ dày nên ăn gì? 7 mẹo phục hồi thực quản bị tổn thương

Trào ngược dạ dày không chỉ gây ợ nóng, ợ chua hay cảm giác nóng rát sau xương ức. Khi axit dạ dày thường xuyên trào lên, niêm mạc thực quản có thể bị kích ứng, viêm và tổn thương. Một phân tích tổng hợp trên hơn 34.000 kết quả nghiên cứu, gồm 102 nghiên cứu tại 37 quốc gia, ước tính trào ngược dạ dày thực quản ảnh hưởng đến khoảng 13,98% dân số toàn cầu.

Điều đáng lưu ý là viêm thực quản do trào ngược không nên chỉ xử lý bằng cách giảm nhanh triệu chứng. Mục tiêu của điều trị là kiểm soát lượng axit trào ngược, tạo điều kiện cho niêm mạc thực quản lành lại và hạn chế biến chứng về lâu dài. Hướng dẫn của American College of Gastroenterology khuyến nghị kết hợp thay đổi lối sống với điều trị phù hợp; thuốc ức chế bơm proton (PPI) được khuyến nghị để làm lành viêm thực quản do trào ngược.

Bài viết này, Tiptory giúp bạn hiểu trào ngược dạ dày làm tổn thương thực quản như thế nào, những thay đổi nào có thể hỗ trợ quá trình hồi phục và khi nào cần điều trị y tế. Đây là nền tảng quan trọng nếu bạn đang tìm cách chữa trào ngược dạ dày, giảm kích ứng thực quản và ngăn tình trạng tái phát kéo dài.

Cách chữa tổn thương thực quản

Kiểm soát trào ngược dạ dày để thực quản có thời gian hồi phục

• Khi trào ngược dạ dày kéo dài, axit và dịch dạ dày có thể kích thích niêm mạc thực quản, gây viêm thực quản, đau rát hoặc khó nuốt. Vì vậy, mục tiêu quan trọng không chỉ là giảm triệu chứng mà còn phải kiểm soát tình trạng trào ngược để hạn chế tổn thương tiếp diễn.

1. Điều chỉnh chế độ ăn và thói quen ăn uống

• Không nhất thiết phải loại bỏ tất cả thực phẩm được cho là gây trào ngược dạ dày. Thay vào đó, hãy theo dõi những món thực sự khiến triệu chứng của bạn tăng lên, chẳng hạn đồ cay, nhiều chất béo, chocolate, bạc hà, cà phê, rượu bia, cà chua hoặc thực phẩm có tính axit.

• Nếu thường bị trào ngược dạ dày ban đêm, nên ăn bữa cuối ít nhất 2–3 giờ trước khi nằm hoặc đi ngủ. Thói quen này giúp giảm khả năng dịch dạ dày trào ngược khi cơ thể ở tư thế nằm.

2. Giảm cân nếu đang thừa cân hoặc béo phì

• Nếu thừa cân hoặc béo phì, giảm cân có thể giúp giảm áp lực lên vùng bụng và cải thiện triệu chứng trào ngược dạ dày. Đây là một trong những thay đổi lối sống được các hướng dẫn chuyên môn khuyến nghị.

• Nên ưu tiên giảm cân từ từ bằng chế độ ăn cân bằng và vận động phù hợp thay vì áp dụng chế độ nhịn ăn hoặc giảm cân quá nhanh.

3. Điều chỉnh tư thế khi ngủ

• Nếu triệu chứng xuất hiện nhiều vào ban đêm, có thể nâng phần đầu giường khoảng 15–20 cm hoặc sử dụng nêm nâng thân trên. Biện pháp này giúp tận dụng trọng lực để hạn chế axit trào lên thực quản khi nằm.

• Đồng thời, tránh ăn quá gần giờ ngủ và hạn chế các bữa tối quá lớn để hỗ trợ chữa trào ngược dạ dày và giảm kích ứng thực quản.

4. Sử dụng thuốc đúng mục đích

• Thuốc kháng axit có thể giúp giảm nhanh các triệu chứng nhẹ, nhưng không nên tự dùng hằng ngày hoặc kéo dài để xử lý tình trạng viêm thực quản mà chưa trao đổi với bác sĩ.

• Với viêm thực quản do trào ngược, thuốc ức chế bơm proton (PPI) có khả năng làm giảm sản xuất axit và hiệu quả hơn thuốc chẹn H2 trong việc làm lành niêm mạc thực quản. Bác sĩ có thể lựa chọn thuốc, liều lượng và thời gian điều trị dựa trên tình trạng cụ thể.

5. Không dùng giấm táo để tự chữa tổn thương thực quản

• Nội dung gốc đề cập đến việc uống giấm táo pha loãng, nhưng đây không phải là phương pháp điều trị được các hướng dẫn chuyên môn về GERD khuyến nghị để làm lành thực quản. Khi niêm mạc đã bị tổn thương, tự bổ sung một chất có tính axit có thể không phù hợp.

• Thay vì tìm cách “trung hòa” axit bằng mẹo tại nhà, nên tập trung vào những biện pháp có bằng chứng tốt hơn như điều chỉnh thói quen ăn uống, giảm cân nếu cần và sử dụng thuốc theo chỉ định.

6. Biết khi nào cần đi khám

• Nếu triệu chứng trào ngược dạ dày kéo dài, tái phát thường xuyên hoặc không cải thiện sau khi thay đổi lối sống và dùng thuốc không kê đơn, nên được bác sĩ đánh giá. Trong một số trường hợp, nội soi tiêu hóa trên có thể được sử dụng để kiểm tra tổn thương thực quản và các biến chứng.

• Cần đi khám sớm khi xuất hiện khó nuốt hoặc đau khi nuốt, nôn dai dẳng, sụt cân không rõ nguyên nhân, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc đau ngực. Đây có thể là dấu hiệu của biến chứng hoặc một bệnh lý khác cần được kiểm tra.

Muốn chữa trào ngược dạ dày và hỗ trợ thực quản hồi phục, không nên chỉ tìm một mẹo giảm ợ nóng tức thời. Cách tiếp cận hiệu quả hơn là kiểm soát nguyên nhân và yếu tố làm nặng, duy trì thói quen ăn uống phù hợp và sử dụng thuốc đúng chỉ định khi cần. Với trường hợp đã có viêm thực quản, việc điều trị bài bản đặc biệt quan trọng để hạn chế tổn thương tái diễn.

Phần 1: Thay đổi lối sống chữa trào ngược dạ dày

Mẹo 1: Ăn đúng giúp giảm trào ngược

Ưu tiên thực phẩm ít kích thích

• Khi bị trào ngược dạ dày, không nhất thiết phải kiêng khem quá mức. Cách thực tế hơn là xác định những món ăn, đồ uống khiến triệu chứng tăng lên rồi giảm hoặc tránh chúng. Các nhóm thường liên quan đến triệu chứng gồm đồ ăn nhiều chất béo, món chiên rán, cà phê và đồ uống chứa caffeine, rượu bia, chocolate, bạc hà, đồ cay, cà chua và thực phẩm có tính axit như trái cây họ cam quýt.

• Đặc biệt, nếu đang có viêm thực quản do trào ngược, những thực phẩm có tính axit như cam, chanh, bưởi, cà chua hoặc nước ép của chúng có thể làm vùng niêm mạc đang tổn thương khó chịu hơn ở một số người. Tuy nhiên, không phải ai bị trào ngược dạ dày cũng cần loại bỏ hoàn toàn các thực phẩm này; hãy ưu tiên những món thực sự gây triệu chứng.

Ăn đúng thời điểm để hạn chế axit trào ngược

• Nếu thường bị trào ngược dạ dày ban đêm, hãy kết thúc bữa ăn ít nhất 3 giờ trước khi nằm hoặc đi ngủ. Đây là thay đổi đơn giản nhưng được khuyến nghị trong các hướng dẫn về GERD vì giúp giảm nguy cơ dịch dạ dày trào lên khi cơ thể ở tư thế nằm.

• Nên hạn chế các bữa ăn quá nhiều hoặc quá nhiều chất béo, đặc biệt vào buổi tối. Thay vì ăn thật no một lần, có thể chia lượng thức ăn hợp lý trong ngày để giảm cảm giác đầy bụng và khó chịu sau ăn.

Không cần kiêng mọi loại thực phẩm

• Một sai lầm phổ biến khi tìm cách chữa trào ngược dạ dày là lập ngay một danh sách dài những món “cấm ăn”. Bằng chứng hiện nay ủng hộ việc tránh các thực phẩm gây trào ngược theo từng cá nhân hơn là áp dụng một chế độ kiêng giống nhau cho tất cả mọi người.

• Có thể ghi lại món đã ăn và thời điểm xuất hiện ợ nóng, ợ chua hoặc nóng rát trong vài ngày. Nếu một loại thực phẩm liên tục làm triệu chứng nặng hơn, hãy giảm khẩu phần hoặc tạm ngừng để đánh giá phản ứng của cơ thể.

Uống nước hợp lý nhưng không dùng nước để “trung hòa” axit

• Uống đủ nước giúp duy trì trạng thái hydrat hóa, nhưng không có bằng chứng cho thấy uống thật nhiều nước có thể “pha loãng” axit dạ dày và làm lành viêm thực quản. Vì vậy, không nên xem việc uống nước sau khi ăn thực phẩm kích thích là cách xử lý trào ngược dạ dày.

• Nếu một món ăn thường xuyên gây triệu chứng, lựa chọn tốt hơn là giảm hoặc tránh món đó thay vì tiếp tục ăn rồi cố gắng khắc phục bằng cách uống nhiều nước.

Lưu ý với sữa và các sản phẩm từ sữa

• Nội dung gốc khuyên tránh hoàn toàn sữa nguyên kem, phô mai, bơ và kem chua. Tuy nhiên, không có cơ sở để tất cả người bệnh trào ngược dạ dày phải loại bỏ toàn bộ sản phẩm từ sữa. Điều đáng quan tâm hơn là hàm lượng chất béo và phản ứng của từng người.

• Nếu nhận thấy sữa nguyên kem, phô mai béo hoặc các món nhiều chất béo làm triệu chứng trào ngược dạ dày thực quản nặng hơn, có thể giảm khẩu phần hoặc lựa chọn sản phẩm ít chất béo phù hợp hơn.

Ưu tiên theo dõi phản ứng của cơ thể

• Một chế độ ăn phù hợp với người bị trào ngược dạ dày nên vừa giúp kiểm soát triệu chứng vừa đảm bảo đủ dinh dưỡng. Không nên loại bỏ quá nhiều nhóm thực phẩm chỉ dựa trên danh sách kiêng kỵ chung.

• Nếu thay đổi chế độ ăn và thời gian ăn nhưng triệu chứng vẫn kéo dài, tái phát thường xuyên hoặc đã xuất hiện dấu hiệu viêm thực quản, nên trao đổi với bác sĩ thay vì tiếp tục tự điều chỉnh thực đơn. GERD kéo dài có thể gây các biến chứng như viêm thực quản, hẹp thực quản hoặc Barrett thực quản.

Mẹo 2: Ăn ít mỗi bữa để giảm trào ngược

Chia nhỏ bữa ăn trong ngày

• Nếu thường xuyên bị trào ngược dạ dày, hãy ưu tiên các bữa ăn vừa phải thay vì ăn quá no trong một lần. Dạ dày quá đầy có thể làm tăng áp lực và khiến dịch dạ dày dễ trào lên thực quản.

• Không nhất thiết phải cố định thành 5–7 bữa mỗi ngày như nội dung gốc. Điều quan trọng hơn là điều chỉnh khẩu phần phù hợp, tránh ăn quá nhiều và theo dõi thời điểm triệu chứng xuất hiện.

Không ăn sát giờ đi ngủ

• Với người bị trào ngược dạ dày ban đêm, nên hoàn thành bữa ăn cuối ít nhất 3 giờ trước khi nằm hoặc đi ngủ. Khoảng thời gian này giúp dạ dày có thêm thời gian tiêu hóa trước khi cơ thể chuyển sang tư thế nằm.

• Nếu thường xuyên bị ợ nóng, ợ chua hoặc nóng rát khi nằm, việc điều chỉnh thời gian ăn tối có thể là một trong những thay đổi đơn giản để hỗ trợ chữa trào ngược dạ dày.

Kiểm soát khẩu phần khi ăn ngoài

• Nhà hàng thường phục vụ khẩu phần lớn hơn nhu cầu thực tế. Ăn hết một phần ăn quá lớn có thể khiến bụng căng đầy và làm triệu chứng trào ngược dạ dày thực quản dễ xuất hiện hơn.

• Có thể áp dụng cách đơn giản: chia phần ăn ngay từ đầu, chỉ ăn lượng vừa đủ và đóng gói phần còn lại mang về. Đây cũng là cách giúp kiểm soát lượng thức ăn mà không cần cố gắng nhịn khi đã ăn quá nhiều.

Ăn chậm và dừng trước khi quá no

• Thay vì ăn nhanh cho đến khi hết thức ăn, hãy ăn chậm hơn và chú ý cảm giác đầy bụng. Khi đã cảm thấy đủ, nên dừng lại thay vì cố ăn hết phần còn lại.

• Thói quen này đặc biệt hữu ích với người đang kiểm soát trào ngược dạ dày, vì mục tiêu không phải là ăn càng ít càng tốt mà là tránh tình trạng dạ dày quá đầy sau mỗi bữa.

Lưu ý nếu đã bị viêm thực quản

• Nếu viêm thực quản do trào ngược đã được chẩn đoán, chia nhỏ khẩu phần và tránh ăn sát giờ ngủ chỉ là biện pháp hỗ trợ. Những thay đổi này không thay thế điều trị bằng thuốc khi bác sĩ đã chỉ định.

• Nếu triệu chứng vẫn kéo dài, thường xuyên tái phát hoặc xuất hiện khó nuốt, đau khi nuốt, nôn dai dẳng, sụt cân không chủ ý, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen, cần được bác sĩ đánh giá để tìm nguyên nhân và lựa chọn phương pháp chữa trào ngược dạ dày phù hợp.

Mẹo 3: Chọn thực phẩm giúp giảm trào ngược

Ưu tiên thực phẩm ít chất béo, dễ tiêu

• Khi trào ngược dạ dày, không có một thực đơn duy nhất phù hợp với tất cả mọi người. Thay vì cố gắng ăn một số món được quảng cáo là “chữa trào ngược”, nên xây dựng chế độ ăn cân bằng, ưu tiên thực phẩm ít chất béo và hạn chế những món bạn nhận thấy làm triệu chứng nặng hơn.

1. Bột yến mạch

• Yến mạch là nguồn carbohydrate giàu chất xơ, có thể giúp tạo cảm giác no và phù hợp với một chế độ ăn cân bằng. Đây có thể là lựa chọn tốt cho bữa sáng nếu bạn bị trào ngược dạ dày.

• Tuy nhiên, chưa có bằng chứng chắc chắn rằng yến mạch có khả năng “hấp thụ axit dạ dày” hoặc trực tiếp làm giảm lượng axit trong dạ dày như nội dung gốc đề cập. Khi ăn, nên hạn chế thêm nhiều bơ, kem, chocolate hoặc các loại sốt nhiều chất béo nếu những món này kích thích triệu chứng.

2. Gừng

• Gừng thường được sử dụng trong chế độ ăn và một số nghiên cứu cho thấy gừng có các hợp chất có đặc tính chống viêm. Tuy nhiên, bằng chứng hiện tại chưa đủ để xem gừng là phương pháp chữa trào ngược dạ dày hoặc làm lành viêm thực quản.

• Nếu hợp với cơ thể, có thể dùng một lượng nhỏ gừng tươi trong món ăn hoặc đồ uống. Không nên sử dụng quá nhiều với kỳ vọng thay thế thuốc điều trị.

3. Rau xanh

• Các loại rau như bông cải xanh, súp lơ, măng tây, rau lá xanh và rau mùi có thể là lựa chọn phù hợp vì thường chứa ít chất béo và cung cấp chất xơ cùng nhiều vi chất dinh dưỡng.

• Cách chế biến cũng quan trọng. Hãy ưu tiên hấp, luộc hoặc nấu thay vì chiên rán. Nếu trào ngược dạ dày tăng lên sau khi ăn cà chua, hành tây hoặc các loại nước sốt nhiều chất béo, bạn có thể giảm hoặc tạm thời tránh những thực phẩm này.

4. Thịt gia cầm nạc

• Thịt gà hoặc gà tây bỏ da có thể cung cấp protein với lượng chất béo thấp hơn nhiều món thịt nhiều mỡ. Đây là lựa chọn thực tế khi xây dựng thực đơn cho người đang kiểm soát trào ngược dạ dày thực quản.

• Nên luộc, hấp, nướng hoặc áp chảo với ít dầu. Hạn chế gà chiên, thịt có da và các món nhiều sốt béo vì thực phẩm giàu chất béo có thể làm triệu chứng GERD nặng hơn ở một số người.

5. Cá và hải sản

• Cá, tôm và một số loại hải sản có thể nằm trong chế độ ăn lành mạnh, đặc biệt khi được chế biến ít dầu. Cá cũng cung cấp protein và nhiều dưỡng chất cần thiết.

• Không nên mặc định mọi loại hải sản đều giúp ngăn ợ nóng. Vấn đề thường nằm ở cách chế biến: cá hoặc tôm chiên giòn, nhiều dầu hay ăn kèm sốt béo có thể gây khó chịu hơn so với cách hấp, luộc hoặc nướng.

6. Xây dựng thực đơn theo phản ứng của cơ thể

• Một thực đơn hỗ trợ chữa trào ngược dạ dày nên tập trung vào những món dễ dung nạp thay vì một danh sách thực phẩm “bắt buộc phải ăn”. Các hướng dẫn chuyên môn khuyến nghị xác định và hạn chế những thực phẩm, đồ uống thực sự làm triệu chứng của từng người trở nên nghiêm trọng hơn.

• Có thể bắt đầu với nguyên tắc đơn giản: ít chất béo, ít món chiên rán, khẩu phần vừa phải, ăn đủ rau và protein nạc, đồng thời theo dõi phản ứng sau mỗi bữa. Nếu đã có viêm thực quản, chế độ ăn chỉ đóng vai trò hỗ trợ và không thay thế phác đồ điều trị do bác sĩ chỉ định.

Mẹo 4: Uống đủ nước để hỗ trợ giảm trào ngược

Duy trì đủ nước mỗi ngày

• Uống đủ nước giúp cơ thể duy trì trạng thái hydrat hóa và hỗ trợ các hoạt động bình thường của hệ tiêu hóa. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng đáng tin cậy cho thấy uống 8–12 cốc nước mỗi ngày có thể pha loãng axit trong dạ dày đủ để điều trị trào ngược dạ dày hoặc làm lành viêm thực quản.

• Nhu cầu nước không giống nhau ở tất cả mọi người. Thay vì cố uống một lượng cố định, hãy uống đều trong ngày và điều chỉnh theo thời tiết, mức độ vận động, chế độ ăn và tình trạng sức khỏe.

Uống nước thay cho đồ uống dễ kích thích

• Nếu đang kiểm soát trào ngược dạ dày, nước lọc thường là lựa chọn đơn giản hơn cà phê, rượu bia, nước ngọt có gas hoặc các loại đồ uống mà bạn nhận thấy làm triệu chứng nặng hơn. Caffeine, rượu và một số đồ uống có thể làm tăng triệu chứng ở một số người.

• Không cần uống thật nhiều nước ngay sau khi ăn với mục đích “trung hòa axit”. Uống quá nhiều trong thời gian ngắn có thể khiến bụng căng đầy và không phải là cách chữa trào ngược dạ dày được khuyến nghị.

Ưu tiên uống nước đều đặn thay vì uống quá nhiều một lúc

• Hãy chia lượng nước thành nhiều lần trong ngày, đặc biệt khi vận động hoặc thời tiết nóng. Cách này giúp duy trì đủ nước mà không làm dạ dày quá căng.

• Nếu bạn thường bị trào ngược dạ dày ban đêm, nên tránh uống một lượng lớn nước ngay trước khi nằm, đồng thời duy trì khoảng cách ít nhất 3 giờ giữa bữa ăn cuối và giờ ngủ.

Đừng xem nước là phương pháp điều trị tổn thương thực quản

• Nếu đã xuất hiện viêm thực quản do trào ngược, uống nước chỉ là biện pháp hỗ trợ sức khỏe tổng thể, không thể thay thế thuốc hoặc phương pháp điều trị nguyên nhân.

• Khi triệu chứng kéo dài, tái phát thường xuyên hoặc có khó nuốt, đau khi nuốt, nôn dai dẳng, sụt cân không chủ ý, nôn ra máu hay đi ngoài phân đen, nên đi khám để được đánh giá và lựa chọn phương pháp chữa trào ngược dạ dày phù hợp.

Mẹo 5: Giảm cân giúp giảm trào ngược

Giảm cân nếu đang thừa cân hoặc béo phì

• Thừa cân và béo phì là những yếu tố có thể làm tăng nguy cơ trào ngược dạ dày thực quản. Nếu đang thừa cân hoặc béo phì, giảm cân có thể giúp cải thiện triệu chứng GERD và là một trong những thay đổi lối sống được khuyến nghị trong điều trị.

• Không cần giảm cân thật nhanh. Mục tiêu thực tế hơn là giảm cân từ từ bằng cách ăn uống cân bằng và tăng hoạt động thể chất. Theo NIDDK, giảm khoảng 5% trọng lượng cơ thể trong 6 tháng có thể là một mục tiêu khởi đầu phù hợp với một số người.

Tăng vận động theo khả năng

• Bạn không nhất thiết phải bắt đầu bằng những bài tập nặng. Đi bộ nhanh, đạp xe, bơi, khiêu vũ hoặc các hoạt động yêu thích đều có thể giúp tăng mức tiêu hao năng lượng và hỗ trợ kiểm soát cân nặng.

• Mục tiêu phổ biến đối với người trưởng thành là ít nhất 150 phút hoạt động aerobic cường độ vừa mỗi tuần, chẳng hạn đi bộ nhanh, đồng thời có thể kết hợp các bài tập tăng cường cơ ít nhất 2 ngày mỗi tuần. Nếu ít vận động, hãy bắt đầu từ mức phù hợp rồi tăng dần.

Ăn ít hơn nhưng không nhịn đói

• Chữa trào ngược dạ dày không đồng nghĩa với nhịn ăn để giảm cân. Một chế độ giảm cân lành mạnh nên cung cấp đủ protein, rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các nguồn chất béo phù hợp, đồng thời kiểm soát tổng lượng năng lượng nạp vào.

• Có thể bắt đầu bằng những thay đổi nhỏ: giảm khẩu phần các món nhiều năng lượng, hạn chế đồ chiên rán và đồ uống có nhiều calo, đồng thời tăng các thực phẩm giàu dinh dưỡng. Cách này dễ duy trì hơn so với chế độ ăn quá khắt khe.

Không cần áp dụng công thức giảm 500 calo cho tất cả mọi người

• Nội dung gốc đề cập quy tắc giảm 500 calo mỗi ngày để giảm khoảng 0,45 kg mỗi tuần. Tuy nhiên, đây chỉ là một cách ước tính đơn giản, không phải mục tiêu bắt buộc cho mọi người. Nhu cầu năng lượng phụ thuộc vào tuổi, giới tính, cân nặng, chiều cao, mức vận động và tình trạng sức khỏe.

• Nếu cần giảm cân, nên đặt mục tiêu phù hợp với cơ thể thay vì cố đạt một con số cố định mỗi tuần. Người có bệnh nền, đang dùng thuốc hoặc đã có viêm thực quản do trào ngược nên trao đổi với chuyên gia y tế trước khi áp dụng chế độ giảm cân nghiêm ngặt.

Theo dõi BMI nhưng đừng chỉ nhìn vào BMI

• BMI có thể được dùng như một công cụ sàng lọc cân nặng. Ở người trưởng thành, BMI từ 25 đến dưới 30 thường được phân loại là thừa cân và từ 30 trở lên là béo phì. Tuy nhiên, BMI không phản ánh trực tiếp lượng mỡ cơ thể hoặc sự phân bố mỡ, nên cần được xem cùng các yếu tố sức khỏe khác.

• Nếu đang thừa cân và đồng thời có trào ngược dạ dày, hãy xem việc kiểm soát cân nặng như một phần của kế hoạch chăm sóc sức khỏe tổng thể, thay vì chỉ tập trung vào con số trên cân.

Ưu tiên hoạt động mà bạn có thể duy trì lâu dài

• Không nhất thiết phải tập luyện trong phòng gym. Đi bộ sau bữa ăn, đạp xe, làm vườn, khiêu vũ hoặc chơi một môn thể thao yêu thích đều có thể giúp bạn duy trì lối sống năng động.

• Điều quan trọng là tạo được thói quen có thể duy trì lâu dài. Khi cân nặng được kiểm soát, bạn không chỉ có thêm lợi ích cho sức khỏe tổng thể mà còn có thể giảm các triệu chứng trào ngược dạ dày nếu trước đó tình trạng thừa cân hoặc béo phì góp phần làm bệnh nặng hơn.

Mẹo 6: Bỏ thuốc lá và hạn chế rượu bia

Ngừng hút thuốc để giảm kích ứng thực quản

• Hút thuốc lá có thể làm tăng nguy cơ và mức độ nghiêm trọng của trào ngược dạ dày thực quản, đồng thời ảnh hưởng đến cơ chế bảo vệ thực quản. Nicotine và các thành phần trong khói thuốc có thể làm suy yếu cơ thắt thực quản dưới, tạo điều kiện để dịch dạ dày trào ngược lên trên.

• Nếu đang hút thuốc và gặp trào ngược dạ dày, bỏ thuốc là lựa chọn có lợi cho cả hệ tiêu hóa và sức khỏe tổng thể. Không nên xem việc giảm vài điếu mỗi ngày là mục tiêu cuối cùng; cai hoàn toàn thường mang lại lợi ích sức khỏe lớn hơn.

Không nên tiếp tục hút thuốc nếu đã bị viêm thực quản

• Khi niêm mạc đã bị kích ứng hoặc viêm thực quản, việc tiếp tục tiếp xúc với khói thuốc có thể khiến vùng tổn thương khó chịu hơn và làm cản trở quá trình kiểm soát các yếu tố gây bệnh.

• Nếu chưa thể bỏ thuốc ngay, hãy xây dựng kế hoạch cai thuốc với mục tiêu tiến tới ngừng hoàn toàn. Có thể trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia cai thuốc để lựa chọn phương pháp hỗ trợ phù hợp.

Hạn chế hoặc tránh rượu bia

• Rượu bia có thể làm triệu chứng trào ngược dạ dày nặng hơn ở một số người. Rượu cũng nằm trong nhóm đồ uống thường được khuyến nghị hạn chế nếu bạn nhận thấy chúng kích thích ợ nóng hoặc trào ngược.

• Bia và một số đồ uống có gas có thể gây đầy hơi, ợ hơi hoặc làm cảm giác trào ngược rõ hơn. Tuy nhiên, không có cơ sở để khẳng định mọi loại đồ uống có gas đều trực tiếp “làm tổn thương” niêm mạc thực quản ở tất cả mọi người.

Đừng dùng rượu bia như một cách thư giãn sau bữa ăn

• Nếu thường xuyên bị trào ngược dạ dày ban đêm, nên đặc biệt thận trọng với rượu bia vào buổi tối. Uống rượu rồi nằm sớm có thể khiến các triệu chứng về đêm dễ xuất hiện hơn.

• Thay vào đó, hãy ưu tiên nước lọc hoặc đồ uống không chứa cồn và tránh ăn quá no trước khi ngủ. Những thay đổi nhỏ này có thể hỗ trợ kế hoạch chữa trào ngược dạ dày hiệu quả hơn.

Bỏ thuốc lá và tránh rượu bia không thay thế điều trị

• Nếu đã được chẩn đoán viêm thực quản do trào ngược, việc bỏ thuốc và hạn chế rượu bia là những thay đổi có lợi nhưng không thay thế thuốc điều trị khi bác sĩ đã kê đơn.

• Nếu triệu chứng vẫn kéo dài, tái phát thường xuyên hoặc xuất hiện khó nuốt, đau khi nuốt, sụt cân không chủ ý, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen, cần đi khám để được đánh giá nguyên nhân và mức độ tổn thương thực quản.

Mẹo 7: Nâng đầu giường để giảm trào ngược

Nâng phần đầu và thân trên khi ngủ

• Nếu thường xuyên bị trào ngược dạ dày hoặc ợ nóng về đêm, có thể nâng phần đầu giường khoảng 15–20 cm. Nghiêng phần đầu và thân trên giúp tận dụng trọng lực để hạn chế dịch dạ dày trào ngược lên thực quản khi nằm. Đây là một trong những thay đổi lối sống được NIDDK và ACG đề cập để kiểm soát triệu chứng GERD về đêm.

• Cách hiệu quả hơn là sử dụng nêm nâng thân trên hoặc hệ thống nâng đầu giường để tạo độ dốc từ phần thân trên. Không nên chỉ chồng nhiều gối dưới đầu vì có thể làm cơ thể gập ở vùng bụng và không tạo được độ nghiêng phù hợp. ACG khuyến nghị dùng nêm dưới nệm thay vì chỉ dùng gối thông thường.

Kết hợp với thời gian ăn tối hợp lý

• Nếu có trào ngược dạ dày ban đêm, hãy kết thúc bữa ăn ít nhất 2–3 giờ trước khi nằm. Khoảng cách này giúp giảm khả năng thức ăn và dịch dạ dày trào ngược khi cơ thể chuyển sang tư thế nằm.

• Đặc biệt, nên tránh những bữa tối quá lớn hoặc nhiều chất béo nếu chúng thường làm bạn ợ nóng, đầy bụng hoặc trào ngược. Kết hợp ăn tối sớm và nâng đầu giường thường thực tế hơn việc chỉ áp dụng một biện pháp riêng lẻ.

Ưu tiên ngủ đủ và duy trì lịch ngủ ổn định

• Ngủ đủ giúp cơ thể duy trì sức khỏe tổng thể, nhưng không nên hiểu rằng ngủ càng nhiều sẽ trực tiếp làm lành viêm thực quản. Việc phục hồi tổn thương thực quản chủ yếu phụ thuộc vào kiểm soát trào ngược và điều trị phù hợp khi cần.

• Người trưởng thành thường được khuyến nghị ngủ ít nhất 7 giờ mỗi đêm. Hãy duy trì giờ ngủ và giờ thức tương đối ổn định, đồng thời tránh ăn quá gần giờ ngủ nếu bạn dễ bị trào ngược dạ dày khi nằm.

Đừng nằm ngay sau khi ăn

• Nếu vừa ăn xong, hãy duy trì tư thế thẳng đứng thay vì nằm xuống ngay. Điều này đặc biệt quan trọng với người có triệu chứng trào ngược dạ dày thực quản vào ban đêm.

• Nếu phải ăn muộn, cố gắng giữ khoảng cách ít nhất 2–3 giờ trước khi nằm. Đây là thay đổi đơn giản nhưng có thể tạo khác biệt rõ rệt đối với người thường xuyên bị ợ nóng về đêm.

Nâng đầu giường chỉ là biện pháp hỗ trợ

• Nếu đã có viêm thực quản do trào ngược, việc nâng đầu giường có thể giúp kiểm soát triệu chứng ban đêm nhưng không thay thế điều trị nguyên nhân. Thuốc, đặc biệt thuốc ức chế bơm proton (PPI), có thể được bác sĩ sử dụng để kiểm soát GERD và hỗ trợ làm lành niêm mạc thực quản khi có chỉ định.

• Nếu triệu chứng vẫn kéo dài dù đã thay đổi lối sống, hoặc xuất hiện khó nuốt, đau khi nuốt, nôn dai dẳng, sụt cân không chủ ý, nôn ra máu hay đi ngoài phân đen, nên đi khám để được đánh giá. Đây có thể là dấu hiệu cần kiểm tra tổn thương hoặc biến chứng của GERD.

Phần 2: Mẹo chữa trào ngược dạ dày tại nhà đơn giản

Mẹo 1: Không nên dùng giấm táo chữa trào ngược

Không có bằng chứng giấm táo làm giảm axit dạ dày

• Nội dung gốc cho rằng giấm táo có thể “cân bằng” axit trong dạ dày vì axit axetic yếu hơn axit hydrochloric. Tuy nhiên, đây không phải cơ chế điều trị trào ngược dạ dày đã được chứng minh. Các hướng dẫn chuyên môn về GERD không khuyến nghị giấm táo như một phương pháp làm giảm axit hoặc làm lành viêm thực quản.

• Vì vậy, không nên xem giấm táo là một cách chữa trào ngược dạ dày tại nhà, đặc biệt khi bạn đã có tổn thương thực quản. Việc bổ sung thêm một thực phẩm có tính axit không đồng nghĩa với việc làm giảm lượng axit mà dạ dày sản xuất.

Không nên tự uống giấm táo khi đang bị kích ứng thực quản

• Nếu trào ngược dạ dày khiến thực quản đang viêm hoặc đau rát, uống giấm táo có thể làm cảm giác khó chịu tăng lên ở một số người. Các thực phẩm có tính axit như cam quýt và cà chua cũng nằm trong nhóm có thể kích thích triệu chứng GERD ở một số người.

• Không nên áp dụng công thức pha 1–2 thìa canh giấm táo với nước trước bữa ăn chỉ vì đây là mẹo được chia sẻ phổ biến. Hiện chưa có cơ sở khoa học đủ mạnh để khuyến nghị liều lượng này nhằm điều trị GERD.

Nếu thích giấm táo, hãy dùng như thực phẩm thông thường

• Có thể sử dụng một lượng nhỏ giấm táo trong món salad nếu cơ thể dung nạp tốt, nhưng không nên xem nó là thuốc điều trị. Nếu nhận thấy món ăn có giấm làm tăng ợ nóng, ợ chua hoặc nóng rát, hãy giảm hoặc ngừng sử dụng.

• Quan trọng hơn, hãy tập trung vào những thay đổi có cơ sở tốt hơn như tránh bữa ăn trong vòng 2–3 giờ trước khi ngủ, giảm cân nếu thừa cân hoặc béo phì, nâng đầu giường khi bị trào ngược ban đêm và hạn chế những thực phẩm thực sự kích thích triệu chứng của bạn.

Điều trị nguyên nhân nếu đã có viêm thực quản

• Nếu viêm thực quản do trào ngược đã được xác định, chế độ ăn và mẹo tại nhà chỉ đóng vai trò hỗ trợ. Thuốc ức chế bơm proton (PPI) có hiệu quả trong việc giảm sản xuất axit và làm lành niêm mạc thực quản ở phần lớn người mắc GERD khi được sử dụng phù hợp.

• Nếu triệu chứng kéo dài hoặc xuất hiện khó nuốt, đau khi nuốt, nôn dai dẳng, sụt cân không rõ nguyên nhân, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen, cần đi khám thay vì tiếp tục thử các mẹo như uống giấm táo. Đây có thể là dấu hiệu của biến chứng hoặc một bệnh lý khác cần được đánh giá.

Mẹo 2: Cẩn trọng khi dùng baking soda

Không nên tự uống baking soda để chữa trào ngược

• Baking soda (natri bicarbonat) có tính kiềm và có thể trung hòa axit, vì vậy natri bicarbonat được sử dụng trong một số thuốc kháng axit. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là tự pha baking soda với nước là cách an toàn và hiệu quả để chữa trào ngược dạ dày hoặc làm lành viêm thực quản. Các hướng dẫn điều trị GERD tập trung vào thay đổi lối sống và thuốc kháng axit, H2 hoặc PPI phù hợp thay vì khuyến nghị tự dùng baking soda tại nhà.

• Vì vậy, không nên mặc định công thức ½ thìa cà phê baking soda pha với một cốc nước là phương pháp điều trị trào ngược dạ dày. Liều lượng và cách sử dụng natri bicarbonat phụ thuộc vào sản phẩm cụ thể và tình trạng sức khỏe của từng người.

Cẩn thận với lượng natri

• Natri bicarbonat chứa natri, vì vậy sử dụng quá mức có thể làm tăng lượng natri đưa vào cơ thể. Đây là vấn đề đáng lưu ý, đặc biệt với người cần kiểm soát lượng muối hoặc có một số bệnh lý tim mạch, thận hay huyết áp.

• FDA cũng quy định cảnh báo và giới hạn liều lượng đối với các thuốc kháng axit có chứa natri bicarbonat, cho thấy đây không phải là một nguyên liệu nên tùy tiện sử dụng với liều cao.

Nếu cần giảm ợ nóng, ưu tiên thuốc kháng axit phù hợp

• Thuốc kháng axit không kê đơn có thể giúp giảm nhanh các triệu chứng trào ngược dạ dày mức độ nhẹ. Tuy nhiên, không nên sử dụng hằng ngày hoặc kéo dài cho các triệu chứng nghiêm trọng nếu chưa trao đổi với bác sĩ.

• Nếu triệu chứng tái phát thường xuyên hoặc đã được xác định viêm thực quản do trào ngược, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc ức chế bơm proton (PPI). Nhóm thuốc này làm giảm sản xuất axit và có khả năng làm lành niêm mạc thực quản tốt hơn H2 blocker ở người mắc GERD.

Tập trung kiểm soát nguyên nhân thay vì chỉ trung hòa axit

• Chữa trào ngược dạ dày không chỉ là tìm cách làm giảm axit trong vài phút. Nếu dịch dạ dày liên tục trào lên thực quản, triệu chứng và tổn thương vẫn có thể tái diễn.

• Những biện pháp có cơ sở tốt hơn gồm giảm cân nếu thừa cân hoặc béo phì, tránh các thực phẩm thực sự kích thích triệu chứng, không ăn trong ít nhất 3 giờ trước khi nằm và nâng đầu giường nếu thường bị trào ngược ban đêm.

Không dùng baking soda để trì hoãn việc đi khám

• Nếu trào ngược dạ dày kéo dài, không cải thiện với thay đổi lối sống hoặc thuốc không kê đơn, nên được bác sĩ đánh giá. Đặc biệt, khó nuốt, đau khi nuốt, nôn dai dẳng, sụt cân không rõ nguyên nhân, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen là những dấu hiệu cần được kiểm tra y tế.

• Nếu đã có viêm thực quản, đừng để những mẹo “trung hòa axit” trở thành chiếc phao duy nhất. Kiểm soát trào ngược đúng nguyên nhân mới là nền tảng giúp thực quản có cơ hội hồi phục.

Mẹo 3: Cẩn trọng với nước ép nha đam

Không nên xem nha đam là cách chữa trào ngược

• Nước ép nha đam thường được quảng bá như một phương pháp tự nhiên giúp làm dịu trào ngược dạ dày và tổn thương thực quản. Tuy nhiên, hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng đáng tin cậy để khẳng định uống nha đam có thể làm lành viêm thực quản do trào ngược hoặc kiểm soát GERD. NCCIH cũng cho biết bằng chứng về hiệu quả của nha đam đường uống đối với nhiều bệnh lý vẫn còn hạn chế.

• Vì vậy, không nên coi liều 2–3 ounce (khoảng 60–90 ml) nước ép nha đam lúc đói hoặc trước bữa ăn là một phác đồ điều trị đã được chứng minh. Các hướng dẫn điều trị GERD hiện tập trung vào thay đổi lối sống và thuốc phù hợp, chẳng hạn thuốc kháng axit, thuốc chẹn H2 hoặc thuốc ức chế bơm proton (PPI) khi có chỉ định.

Phân biệt gel nha đam với nhựa nha đam

• Nha đam có nhiều dạng sản phẩm khác nhau. Phần gel bên trong lá khác với nhựa nha đam (aloe latex) nằm ở lớp ngoài của lá. Thành phần và mức độ an toàn của từng sản phẩm không giống nhau.

• Aloe latex có thể gây đau bụng, co thắt bụng và tiêu chảy. Vì vậy, việc sử dụng nha đam đường uống không nên dựa đơn giản vào suy nghĩ rằng “thảo dược thì an toàn”.

Không tự dùng nha đam kéo dài

• Nếu đang tìm cách chữa trào ngược dạ dày tại nhà, không nên uống nha đam thường xuyên với mục đích thay thế thuốc. Một số dạng chiết xuất nha đam dùng đường uống đã được ghi nhận liên quan đến tổn thương gan, trong khi độ an toàn phụ thuộc vào dạng sản phẩm và thành phần thực tế.

• Người đang sử dụng thuốc nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng các sản phẩm nha đam đường uống vì thảo dược có thể tương tác với thuốc. Phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú cũng không nên tự sử dụng nha đam đường uống nếu chưa được nhân viên y tế tư vấn.

Ưu tiên phương pháp có bằng chứng tốt hơn

• Với trào ngược dạ dày, những thay đổi có cơ sở hơn gồm giảm cân nếu thừa cân hoặc béo phì, tránh các thực phẩm thực sự kích thích triệu chứng, không ăn ít nhất 3 giờ trước khi nằm và nâng phần đầu khi ngủ nếu thường bị trào ngược ban đêm.

• Nếu đã được chẩn đoán viêm thực quản, không nên chỉ dựa vào nước ép nha đam hoặc các mẹo dân gian. PPI có khả năng làm lành niêm mạc thực quản ở phần lớn người mắc GERD và có thể được bác sĩ chỉ định tùy tình trạng.

Đi khám nếu có dấu hiệu cảnh báo

• Nếu triệu chứng trào ngược dạ dày không cải thiện dù đã thay đổi lối sống hoặc dùng thuốc không kê đơn, nên được bác sĩ đánh giá. Đặc biệt cần đi khám khi có khó nuốt, đau khi nuốt, nôn dai dẳng, sụt cân không rõ nguyên nhân, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen. Đây có thể là dấu hiệu của biến chứng hoặc một bệnh lý khác cần được kiểm tra.

Mẹo 4: Trà gừng có thể hỗ trợ giảm khó chịu

Có thể dùng gừng nếu cơ thể dung nạp tốt

• Gừng chứa các hợp chất có đặc tính chống viêm và thường được sử dụng để hỗ trợ một số triệu chứng tiêu hóa. Tuy nhiên, bằng chứng hiện có chưa đủ để khẳng định trà gừng có thể chữa trào ngược dạ dày hoặc làm lành viêm thực quản. Vì vậy, nên xem đây là thức uống hỗ trợ, không phải phương pháp điều trị chính.

• Nếu muốn thử, có thể dùng một lượng nhỏ gừng tươi thái lát hoặc gừng pha trà. Không nhất thiết phải sử dụng cố định 2–4 g bột gừng như công thức trong nội dung gốc vì chưa có liều chuẩn được khuyến nghị để điều trị GERD.

Thêm mật ong nếu phù hợp

• Có thể thêm một lượng nhỏ mật ong để tạo vị dễ uống. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng chắc chắn rằng mật ong tạo một lớp phủ bảo vệ thực quản hoặc ngăn tế bào bị viêm như nội dung gốc mô tả.

• Nếu đang kiểm soát cân nặng hoặc cần hạn chế đường, hãy sử dụng mật ong ở lượng vừa phải. Mật ong không thay thế thuốc điều trị trào ngược dạ dày.

Không uống trà quá nóng

• Hãy để trà nguội đến mức ấm trước khi uống. Đồ uống quá nóng có thể gây kích ứng hoặc bỏng niêm mạc miệng và thực quản, đặc biệt khi thực quản đã nhạy cảm do viêm thực quản.

• Nếu nhận thấy gừng khiến bạn nóng rát, ợ nóng hoặc khó chịu nhiều hơn, nên ngừng sử dụng. Thực phẩm hoặc đồ uống phù hợp với người này chưa chắc phù hợp với người khác.

Đừng dùng trà gừng thay cho điều trị GERD

• Nếu triệu chứng trào ngược dạ dày chỉ thỉnh thoảng xuất hiện, trà gừng ấm có thể là một lựa chọn đồ uống dễ chịu nếu bạn dung nạp tốt. Nhưng khi triệu chứng xảy ra thường xuyên, việc chỉ dùng trà gừng sẽ không giải quyết được nguyên nhân.

• Các biện pháp có cơ sở tốt hơn gồm tránh những thực phẩm thực sự kích thích triệu chứng, không ăn ít nhất 3 giờ trước khi nằm, giảm cân nếu thừa cân hoặc béo phì và nâng phần đầu giường khi thường xuyên bị trào ngược dạ dày ban đêm.

Cần điều trị đúng nếu đã có viêm thực quản

• Nếu đã được chẩn đoán viêm thực quản do trào ngược, trà gừng và mật ong chỉ nên được xem là lựa chọn bổ sung. Thuốc ức chế bơm proton (PPI) có thể được bác sĩ chỉ định để giảm axit và hỗ trợ làm lành niêm mạc thực quản.

• Nếu xuất hiện khó nuốt, đau khi nuốt, nôn dai dẳng, sụt cân không chủ ý, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen, cần đi khám thay vì tiếp tục tự điều trị tại nhà.

Mẹo 5: Nhai kẹo cao su giảm trào ngược

Nhai kẹo cao su không đường sau ăn

• Nhai kẹo cao su không đường sau bữa ăn có thể làm tăng tiết nước bọt. Nước bọt giúp làm sạch và trung hòa một phần axit trong thực quản, nhờ đó có thể giảm cảm giác ợ nóng ở một số người bị trào ngược dạ dày.

• Một số nghiên cứu cho thấy nhai kẹo cao su sau ăn có thể làm giảm thời gian axit tiếp xúc với thực quản. Tuy nhiên, đây chỉ là biện pháp hỗ trợ triệu chứng, không có nghĩa là kẹo cao su có thể chữa lành viêm thực quản hoặc điều trị nguyên nhân gây GERD.

Chọn loại không đường

• Nên chọn kẹo cao su không đường để hạn chế lượng đường bổ sung và giảm nguy cơ sâu răng. Có thể nhai trong khoảng 20–30 phút sau bữa ăn nếu cảm thấy dễ chịu.

• Một số loại kẹo cao su chứa bạc hà hoặc tinh dầu bạc hà có thể khiến trào ngược dạ dày nặng hơn ở một số người. Nếu nhận thấy ợ nóng tăng sau khi nhai loại này, hãy chuyển sang hương vị khác không chứa bạc hà.

Không cần nhai liên tục cả ngày

• Mục đích của việc nhai kẹo cao su là kích thích tiết nước bọt trong thời gian ngắn sau bữa ăn, không phải thay thế nước uống hoặc thuốc điều trị.

• Nếu nhai kẹo cao su khiến bạn đầy hơi, ợ hơi, đau hàm hoặc khó chịu, hãy ngừng sử dụng. Hiệu quả kiểm soát trào ngược dạ dày thực quản khác nhau ở từng người.

Đừng hiểu rằng nước bọt “đẩy axit ra khỏi cơ thể”

• Nội dung gốc cho rằng lượng nước bọt tăng lên sẽ khiến axit trong đường tiêu hóa được “thải ra ngoài”. Cách giải thích này không chính xác. Lợi ích được quan tâm hơn là nước bọt giúp tăng khả năng thanh thải axit khỏi thực quản, chứ không phải loại bỏ axit khỏi dạ dày.

• Vì vậy, nhai kẹo cao su có thể hỗ trợ giảm ợ nóng sau ăn, nhưng không thay thế các biện pháp điều trị GERD đã được chứng minh.

Kết hợp với các biện pháp kiểm soát trào ngược

• Nếu thường xuyên bị trào ngược dạ dày, hãy kết hợp những thay đổi có cơ sở tốt hơn như ăn khẩu phần vừa phải, tránh thực phẩm kích thích triệu chứng, không ăn trong ít nhất 3 giờ trước khi nằm và giảm cân nếu đang thừa cân hoặc béo phì.

• Nếu đã có viêm thực quản, kẹo cao su chỉ nên được xem là biện pháp hỗ trợ. Khi triệu chứng kéo dài hoặc tái phát thường xuyên, cần được bác sĩ đánh giá để lựa chọn phương pháp chữa trào ngược dạ dày phù hợp.

Mẹo 6: Thận trọng khi dùng cam thảo

Không nên tự dùng cam thảo để chữa trào ngược

• Cam thảo và cam thảo khử glycyrrhizin (DGL) thường được quảng bá để hỗ trợ các vấn đề tiêu hóa. Tuy nhiên, bằng chứng hiện có chưa đủ mạnh để khẳng định cam thảo có thể chữa trào ngược dạ dày, ngăn trào ngược hoặc làm lành viêm thực quản. Các hướng dẫn điều trị GERD của American College of Gastroenterology không xem cam thảo là phương pháp điều trị tiêu chuẩn.

• Vì vậy, không nên tự xem viên DGL nhai trước bữa ăn là một cách tạo “lớp bảo vệ” chắc chắn cho dạ dày và thực quản. Nếu đã có tổn thương thực quản, mục tiêu quan trọng vẫn là kiểm soát tình trạng trào ngược bằng những phương pháp có bằng chứng tốt hơn.

Phân biệt cam thảo thông thường và DGL

• Cam thảo thông thường chứa glycyrrhizin, một thành phần có thể gây tác dụng không mong muốn khi dùng nhiều hoặc kéo dài. Ngược lại, DGL đã được loại bỏ phần lớn glycyrrhizin nhằm giảm một số rủi ro liên quan đến thành phần này.

• Tuy nhiên, “ít rủi ro hơn” không đồng nghĩa với “đã được chứng minh hiệu quả”. Các sản phẩm bổ sung thảo dược cũng có thể gây tác dụng phụ hoặc tương tác với thuốc đang sử dụng.

Cẩn trọng với cam thảo chứa glycyrrhizin

• Dùng nhiều cam thảo có thể gây tăng huyết áp và hạ kali máu, đồng thời ảnh hưởng đến hệ tim mạch. Nguy cơ đáng lưu ý hơn ở người bị tăng huyết áp, bệnh tim hoặc bệnh thận.

• Vì vậy, không nên tự uống trà cam thảo đậm đặc hoặc sử dụng lượng lớn cam thảo với mục đích chữa trào ngược dạ dày. Nếu đang dùng thuốc điều trị huyết áp, tim mạch hoặc các bệnh lý khác, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng.

DGL không thay thế thuốc điều trị GERD

• Nếu triệu chứng trào ngược dạ dày xảy ra thường xuyên, việc sử dụng DGL hoặc các sản phẩm thảo dược không nên thay thế thuốc điều trị đã được bác sĩ chỉ định. Mục tiêu điều trị GERD là kiểm soát triệu chứng, làm lành tổn thương thực quản và phòng ngừa biến chứng lâu dài.

• Với viêm thực quản do trào ngược, thuốc ức chế bơm proton (PPI) là nhóm thuốc chính được sử dụng để giảm axit và hỗ trợ làm lành niêm mạc khi có chỉ định.

Ưu tiên kiểm soát trào ngược từ những yếu tố đã được chứng minh

• Thay vì phụ thuộc vào cam thảo, hãy tập trung vào các biện pháp có cơ sở tốt hơn như giảm cân nếu thừa cân hoặc béo phì, tránh ăn trong 2–3 giờ trước khi đi ngủ, nâng đầu giường khi bị trào ngược dạ dày ban đêm và hạn chế những thực phẩm thực sự kích thích triệu chứng của bạn.

• Nếu cần sử dụng thuốc không kê đơn thường xuyên, đặc biệt trên 2 lần mỗi tuần, nên đi khám để xác định có phải GERD hay không và xây dựng kế hoạch chữa trào ngược dạ dày phù hợp.

Phần 3: Thuốc điều trị trào ngược dạ dày hiệu quả

Cách 1: Dùng thuốc kháng axit đúng cách

Thuốc kháng axit giúp giảm nhanh triệu chứng

• Thuốc kháng axit có tác dụng trung hòa một phần axit trong dạ dày, nhờ đó có thể giảm nhanh ợ nóng, nóng rát và khó chịu do trào ngược dạ dày mức độ nhẹ. Đây là nhóm thuốc không kê đơn thường được sử dụng để kiểm soát triệu chứng trong thời gian ngắn.

• Một số sản phẩm chứa các hoạt chất như canxi carbonate, magnesium hydroxide hoặc aluminum hydroxide. Thành phần cụ thể khác nhau giữa các sản phẩm, vì vậy nên đọc kỹ hướng dẫn sử dụng thay vì tự tăng liều khi triệu chứng chưa hết.

Không nên dùng thuốc kháng axit hằng ngày

• Thuốc kháng axit chủ yếu giúp giảm triệu chứng trong thời gian ngắn, nhưng không kiểm soát hiệu quả tình trạng trào ngược dạ dày kéo dài và không phải lựa chọn chính để làm lành viêm thực quản. NIDDK khuyến cáo không nên sử dụng thuốc kháng axit hằng ngày hoặc dùng cho triệu chứng nặng nếu chưa trao đổi với bác sĩ.

• Một số thuốc kháng axit có thể gây tác dụng phụ như tiêu chảy hoặc táo bón. Vì vậy, nếu phải dùng thuốc thường xuyên để mới cảm thấy dễ chịu, đây là dấu hiệu bạn nên đánh giá lại tình trạng GERD thay vì tiếp tục phụ thuộc vào thuốc.

Nếu đã viêm thực quản, cần kiểm soát axit tốt hơn

• Khi viêm thực quản do trào ngược đã được xác định, thuốc ức chế bơm proton (PPI) thường có hiệu quả tốt hơn thuốc kháng axit trong việc kiểm soát GERD và làm lành niêm mạc thực quản. PPI làm giảm lượng axit mà dạ dày sản xuất và có thể được bác sĩ chỉ định trong thời gian phù hợp.

• Vì vậy, chữa trào ngược dạ dày không nên chỉ dừng ở việc “dập lửa” bằng thuốc kháng axit mỗi khi nóng rát. Nếu tình trạng tái diễn, cần tìm cách kiểm soát trào ngược lâu dài và điều trị tổn thương thực quản nếu có.

Dùng thuốc theo đúng hướng dẫn

• Nếu lựa chọn thuốc kháng axit không kê đơn, hãy sử dụng đúng liều và thời gian ghi trên nhãn. Không tự ý dùng kéo dài chỉ vì thuốc giúp giảm triệu chứng nhanh.

• Nếu đang sử dụng các thuốc khác, nên hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ về thời điểm dùng thuốc vì một số thuốc kháng axit có thể ảnh hưởng đến khả năng hấp thu của thuốc khác.

Biết khi nào cần đi khám

• Nếu trào ngược dạ dày không cải thiện dù đã thay đổi lối sống và sử dụng thuốc không kê đơn, nên đi khám để xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

• Đặc biệt, cần được đánh giá y tế khi có khó nuốt, đau khi nuốt, nôn dai dẳng, sụt cân không rõ nguyên nhân, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc đau ngực. Đây có thể là dấu hiệu của biến chứng hoặc một bệnh lý khác không nên tự điều trị tại nhà.

Cách 2: Thuốc H2 giúp giảm tiết axit

Thuốc đối kháng thụ thể H2 có thể giảm axit dạ dày

• Thuốc H2 (H2 receptor antagonists) làm giảm lượng axit mà dạ dày tiết ra bằng cách ức chế tác động của histamine lên thụ thể H2. Nhờ đó, thuốc có thể giúp giảm ợ nóng và trào ngược dạ dày, đồng thời tạo điều kiện để niêm mạc thực quản hồi phục khi được sử dụng phù hợp.

• Famotidine là một hoạt chất thuộc nhóm H2 được sử dụng để kiểm soát các triệu chứng liên quan đến GERD. Tuy nhiên, liều dùng và thời gian điều trị cần dựa trên sản phẩm cụ thể, tuổi, bệnh nền và các thuốc đang sử dụng. Không nên tự áp dụng công thức liều cố định từ tài liệu cũ.

Famotidine là lựa chọn H2 cần được ưu tiên hơn trong thực hành hiện nay

• Famotidine vẫn được sử dụng trong điều trị các triệu chứng liên quan đến acid reflux. Nếu cần dùng thuốc H2, hãy đọc đúng hàm lượng trên nhãn và tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.

• Một số thuốc H2 có thể tương tác với thuốc khác. ACG lưu ý cimetidine có thể ảnh hưởng đến nồng độ một số thuốc, trong khi famotidine thuộc thế hệ mới hơn và có ít tương tác đáng chú ý hơn.

Không sử dụng lại ranitidine theo nội dung cũ

• Nội dung gốc đề cập ranitidine (Zantac), nhưng thông tin này đã lỗi thời. FDA đã yêu cầu rút toàn bộ sản phẩm ranitidine khỏi thị trường Mỹ vào năm 2020 do lo ngại tạp chất NDMA có thể tăng lên theo thời gian và nhiệt độ bảo quản. Vì vậy, không nên tự tìm mua hoặc sử dụng ranitidine dựa trên hướng dẫn cũ.

• Nizatidine cũng từng được FDA cảnh báo về vấn đề NDMA ở một số sản phẩm. Do đó, không nên xem các tên thuốc trong tài liệu cũ như ranitidine hoặc nizatidine là lựa chọn mặc định để chữa trào ngược dạ dày.

Không tự áp dụng liều 20 mg hai lần mỗi ngày

• Nội dung gốc đưa ra liều famotidine 20 mg hai lần mỗi ngày trong 6 tuần. Tuy nhiên, đây không phải liều dùng phù hợp cho tất cả người bệnh. Người có bệnh thận, người cao tuổi hoặc đang dùng nhiều thuốc có thể cần điều chỉnh cách sử dụng.

• Đặc biệt, nếu mục tiêu là điều trị viêm thực quản do trào ngược, không nên tự lựa chọn H2 blocker thay cho phác đồ điều trị đã được bác sĩ chỉ định. ACG xác định mục tiêu điều trị GERD là kiểm soát triệu chứng, làm lành tổn thương thực quản và phòng ngừa biến chứng lâu dài.

H2 blocker không phải lựa chọn chính cho mọi trường hợp

• Thuốc H2 có thể hữu ích trong một số trường hợp trào ngược dạ dày nhẹ hoặc triệu chứng xảy ra không thường xuyên. Tuy nhiên, nếu triệu chứng xuất hiện thường xuyên hoặc đã có viêm thực quản, bác sĩ có thể cân nhắc PPI vì nhóm thuốc này kiểm soát axit mạnh hơn và có vai trò quan trọng trong làm lành tổn thương thực quản.

• Nếu bạn phải dùng thuốc không kê đơn để kiểm soát ợ nóng hơn 2 lần mỗi tuần, ACG khuyến nghị nên đi khám để xác định nguyên nhân và xây dựng kế hoạch điều trị thay vì tiếp tục tự mua thuốc.

Cách 3: PPI giúp làm lành viêm thực quản

Thuốc PPI làm giảm tiết axit

• Thuốc ức chế bơm proton (PPI) như omeprazole, lansoprazole và pantoprazole làm giảm lượng axit mà dạ dày sản xuất. Đây là nhóm thuốc có hiệu quả tốt trong kiểm soát trào ngược dạ dày và có khả năng làm lành niêm mạc thực quản ở phần lớn người mắc GERD.

• Nếu đã bị viêm thực quản do trào ngược, PPI thường có vai trò quan trọng hơn thuốc kháng axit hoặc thuốc H2 trong việc kiểm soát axit và hỗ trợ thực quản hồi phục. Vì vậy, đây là một trong những lựa chọn điều trị chính khi GERD gây tổn thương thực quản.

Dùng PPI đúng thời điểm

• PPI thường đạt hiệu quả tốt nhất khi được uống trước bữa ăn theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc thông tin trên nhãn thuốc. Không nên tự tăng liều nếu triệu chứng chưa giảm ngay, vì PPI không phải thuốc giúp cắt cơn ợ nóng tức thời. FDA lưu ý PPI không kê đơn có thể cần từ 1–4 ngày để đạt hiệu quả đầy đủ.

• Với PPI không kê đơn, cần tuân thủ chính xác thời gian điều trị ghi trên nhãn. FDA hiện quy định các PPI không kê đơn dùng để điều trị ợ nóng thường xuyên theo liệu trình 14 ngày và không nên tự lặp lại thường xuyên nếu chưa được nhân viên y tế hướng dẫn.

Không tự áp dụng liều từ tài liệu cũ

• Nội dung gốc đưa ra các liều cụ thể như lansoprazole 15 mg mỗi ngày trong 8 tuần hoặc omeprazole 20 mg mỗi ngày trong 4 tuần. Không nên sao chép các liều này cho mọi trường hợp, bởi liều và thời gian điều trị phụ thuộc vào mục tiêu điều trị, mức độ viêm thực quản, bệnh nền và loại sản phẩm đang sử dụng.

• Đặc biệt, PPI kê đơn có thể được bác sĩ sử dụng với liều hoặc thời gian khác so với sản phẩm không kê đơn. Khi đã có tổn thương thực quản, việc điều trị nên được cá nhân hóa thay vì tự mua thuốc và kéo dài liệu trình.

PPI có thể giúp thực quản hồi phục

• Khi axit liên tục tiếp xúc với niêm mạc, trào ngược dạ dày có thể dẫn đến viêm, loét hoặc các biến chứng khác của thực quản. Kiểm soát axit giúp giảm tác động này và tạo điều kiện cho niêm mạc hồi phục.

• NIDDK cho biết PPI có hiệu quả làm lành niêm mạc thực quản ở đa số người mắc GERD và có thể được bác sĩ sử dụng trong điều trị GERD lâu dài khi cần.

Không tự ý ngừng hoặc kéo dài PPI

• PPI nhìn chung được xem là thuốc an toàn và hiệu quả, nhưng sử dụng kéo dài hoặc liều cao cần được cân nhắc giữa lợi ích và nguy cơ. Một số tác dụng phụ có thể gặp gồm đau đầu, tiêu chảy hoặc khó chịu ở bụng; các nguy cơ khi sử dụng lâu dài vẫn tiếp tục được nghiên cứu.

• Nếu đang dùng PPI theo đơn, không nên tự ý tăng, giảm hoặc ngừng thuốc chỉ vì triệu chứng đã cải thiện. Hãy trao đổi với bác sĩ để xác định thời điểm và cách điều chỉnh phù hợp.

Kết hợp PPI với thay đổi lối sống

• Chữa trào ngược dạ dày không chỉ dựa vào thuốc. Nếu thừa cân hoặc béo phì, giảm cân có thể giúp cải thiện triệu chứng; nếu thường bị trào ngược dạ dày ban đêm, có thể nâng phần đầu và thân trên khi ngủ và tránh ăn trong khoảng 3 giờ trước khi nằm.

• Đồng thời, hãy hạn chế những thực phẩm hoặc đồ uống mà bạn xác định làm triệu chứng nặng hơn. Mục tiêu là kiểm soát tình trạng trào ngược từ nhiều phía thay vì chỉ “dập lửa” bằng thuốc mỗi khi xuất hiện ợ nóng.

Đi khám nếu thuốc không kiểm soát được triệu chứng

• Nếu triệu chứng vẫn kéo dài dù đã dùng thuốc và thay đổi lối sống, bác sĩ có thể cần đánh giá lại chẩn đoán hoặc kiểm tra các biến chứng. Nội soi tiêu hóa trên là một trong những phương pháp có thể được sử dụng để kiểm tra niêm mạc thực quản và tìm tổn thương.

• Cần đi khám sớm nếu xuất hiện khó nuốt, đau khi nuốt, nôn dai dẳng, sụt cân không chủ ý, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc đau ngực. Đây không phải những triệu chứng nên tiếp tục tự điều trị bằng PPI tại nhà.

Cách 4: Khi nào cần dùng thuốc tăng nhu động?

Thuốc tăng nhu động chỉ dùng khi có chỉ định

• Thuốc tăng nhu động (prokinetic) có tác dụng thúc đẩy nhu động đường tiêu hóa và trong một số trường hợp có thể giúp tăng tốc độ làm rỗng dạ dày. Tuy nhiên, đây không phải lựa chọn điều trị thường quy cho mọi người bị trào ngược dạ dày.

• Theo hướng dẫn của American College of Gastroenterology, thuốc prokinetic không được khuyến nghị dùng thường xuyên để điều trị GERD, trừ khi có bằng chứng khách quan cho thấy người bệnh bị liệt hoặc chậm làm rỗng dạ dày.

Không tự mua thuốc tăng nhu động

• Các thuốc thuộc nhóm này có thể gây tác dụng phụ đáng kể và cần được bác sĩ cân nhắc dựa trên nguyên nhân gây triệu chứng, bệnh nền và các thuốc đang sử dụng.

• Vì vậy, không nên tự dùng bethanechol, domperidone hoặc metoclopramide chỉ vì thường xuyên bị ợ nóng, đầy bụng hoặc trào ngược dạ dày thực quản.

Metoclopramide cần đặc biệt thận trọng

• Metoclopramide có thể được sử dụng trong một số tình huống liên quan đến chậm làm rỗng dạ dày, nhưng thuốc có nguy cơ gây các phản ứng thần kinh như bồn chồn, co cứng cơ hoặc các rối loạn vận động. FDA cảnh báo nguy cơ rối loạn vận động muộn (tardive dyskinesia) khi sử dụng kéo dài. Vì vậy, thuốc cần được dùng đúng chỉ định và trong thời gian phù hợp.

Domperidone không phải lựa chọn tự điều trị

• Domperidone được sử dụng ở một số quốc gia cho các triệu chứng tiêu hóa, nhưng việc sử dụng cần cân nhắc nguy cơ trên tim mạch và tương tác thuốc. Không nên tự mua hoặc tự điều chỉnh liều để chữa trào ngược dạ dày.

• Việc một thuốc được bán tại một quốc gia không có nghĩa thuốc đó phù hợp hoặc được phê duyệt cho mọi chỉ định ở quốc gia khác.

Bethanechol cũng không phải thuốc GERD thông thường

• Bethanechol có tác dụng kích thích hệ cholinergic và có thể ảnh hưởng đến hoạt động của đường tiêu hóa, nhưng không phải thuốc điều trị GERD tiêu chuẩn.

• Nếu nghi ngờ dạ dày làm rỗng chậm góp phần gây triệu chứng, bác sĩ có thể cần đánh giá nguyên nhân trước khi cân nhắc thuốc prokinetic.

Ưu tiên điều trị nguyên nhân của trào ngược

• Với trào ngược dạ dày thông thường, các biện pháp có bằng chứng tốt hơn gồm giảm cân nếu thừa cân hoặc béo phì, tránh ăn trong khoảng 3 giờ trước khi nằm, nâng đầu giường khi bị trào ngược về đêm và sử dụng thuốc giảm axit phù hợp khi có chỉ định.

• Nếu đã có viêm thực quản, PPI thường đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát axit và hỗ trợ làm lành niêm mạc. Thuốc prokinetic chỉ nên được cân nhắc khi có lý do y khoa cụ thể.

Khi nào nên trao đổi với bác sĩ?

• Nếu trào ngược dạ dày kéo dài dù đã điều chỉnh chế độ ăn, thời gian ăn và sử dụng thuốc phù hợp, bác sĩ có thể đánh giá thêm khả năng chậm làm rỗng dạ dày hoặc các nguyên nhân khác.

• Đặc biệt, nếu xuất hiện khó nuốt, đau khi nuốt, nôn dai dẳng, sụt cân không chủ ý, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen, cần được khám và đánh giá thay vì tự dùng thuốc tăng nhu động.

Cách 5: Khi nào nên phẫu thuật trào ngược?

Chỉ cân nhắc phẫu thuật khi GERD dai dẳng hoặc nặng

• Phẫu thuật chống trào ngược không phải lựa chọn đầu tiên cho mọi người bị trào ngược dạ dày. Phương pháp này thường được cân nhắc ở người đã được xác nhận GERD nhưng vẫn có triệu chứng dai dẳng, tái phát hoặc biến chứng dù đã điều trị nội khoa phù hợp. Hướng dẫn SAGES cho rằng người trưởng thành bị GERD mạn tính hoặc kháng trị có thể được cân nhắc phẫu thuật sau khi đánh giá đầy đủ.

• Trước khi phẫu thuật, bác sĩ thường cần xác nhận rằng triệu chứng thực sự do GERD và đánh giá chức năng thực quản. Các xét nghiệm có thể gồm nội soi thực quản – dạ dày – tá tràng, đo áp lực thực quản và đo pH thực quản tùy từng trường hợp.

Nissen fundoplication giúp tạo lại hàng rào chống trào ngược

• Nissen fundoplication là một dạng phẫu thuật chống trào ngược trong đó phần trên của dạ dày được quấn quanh đoạn dưới thực quản để tăng cường hàng rào chống trào ngược. Phẫu thuật thường được thực hiện bằng phương pháp nội soi ổ bụng hoặc robot ở những trung tâm có chuyên môn phù hợp.

• Không phải người bệnh nào cũng cần kiểu quấn hoàn toàn như Nissen. Bác sĩ có thể cân nhắc fundoplication bán phần dựa trên chức năng thực quản, triệu chứng, nguy cơ khó nuốt và ưu tiên của người bệnh. Hướng dẫn SAGES gần đây cho thấy fundoplication bán phần có thể được ưu tiên ở một số người nhằm giảm nguy cơ khó nuốt sau phẫu thuật.

Phẫu thuật không chỉ dành cho người “không chịu được thuốc”

• Việc cân nhắc phẫu thuật chữa trào ngược dạ dày không chỉ dựa vào việc người bệnh đã uống thuốc bao lâu. Bác sĩ còn xem xét mức độ kiểm soát triệu chứng, tổn thương thực quản, bằng chứng khách quan về trào ngược, khả năng dung nạp thuốc và mong muốn của người bệnh.

• SAGES cho rằng phẫu thuật có thể là một lựa chọn ở người trưởng thành bị GERD mạn tính hoặc kháng trị, nhưng quyết định cần được đưa ra thông qua trao đổi giữa bác sĩ và người bệnh vì mức độ bằng chứng cho một số lựa chọn phẫu thuật vẫn còn hạn chế.

Có lựa chọn nội soi không cần đường rạch ngoài da

• TIF (transoral incisionless fundoplication) là thủ thuật nội soi đi qua đường miệng, không cần rạch da bên ngoài. Kỹ thuật này tạo một hàng rào chống trào ngược ở vùng nối thực quản – dạ dày.

• TIF có thể phù hợp với một số người muốn tránh phẫu thuật ổ bụng và giảm sự phụ thuộc vào thuốc. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng TIF có hiệu quả hoàn toàn tương đương Nissen trong mọi trường hợp. SAGES hiện đánh giá bằng chứng so sánh trực tiếp TIF với fundoplication còn hạn chế và cho rằng fundoplication có thể có lợi thế hơn trong một số tình huống.

Phẫu thuật có thể giúp kiểm soát trào ngược lâu dài

• Một ưu điểm của phẫu thuật chống trào ngược là tác động trực tiếp vào hàng rào chống trào ngược, thay vì chỉ giảm lượng axit bằng thuốc. Tuy nhiên, không nên gọi phẫu thuật là phương pháp “chữa khỏi vĩnh viễn” cho tất cả người bệnh. GERD vẫn có thể tái phát và một số người có thể cần tiếp tục sử dụng thuốc sau phẫu thuật.

• Phẫu thuật cũng có những nguy cơ riêng như khó nuốt, đầy hơi, chướng bụng, không ợ hơi được hoặc cần phẫu thuật lại. Vì vậy, lợi ích và rủi ro cần được cân nhắc trước khi quyết định.

Không nên tự quyết định phẫu thuật chỉ dựa vào triệu chứng

• Nếu bạn bị trào ngược dạ dày kéo dài dù đã điều trị đúng, hoặc đã xuất hiện viêm thực quản, hãy trao đổi với bác sĩ tiêu hóa để đánh giá xem phẫu thuật có thực sự phù hợp hay không.

• Nếu triệu chứng được kiểm soát tốt bằng thuốc và thay đổi lối sống, phẫu thuật chưa chắc mang lại lợi ích vượt trội so với tiếp tục điều trị nội khoa. Ngược lại, với GERD mạn tính hoặc kháng trị đã được xác nhận, phẫu thuật có thể trở thành một lựa chọn đáng cân nhắc.

Cách 6: Điều trị khi trào ngược gây tổn thương nặng

Đánh giá mức độ tổn thương thực quản

• Nếu trào ngược dạ dày kéo dài gây viêm thực quản trợt loét, hẹp thực quản hoặc Barrett thực quản, không nên chỉ tiếp tục tự điều trị tại nhà. Bác sĩ tiêu hóa có thể chỉ định nội soi đường tiêu hóa trên để quan sát niêm mạc, đánh giá mức độ tổn thương và tìm các biến chứng liên quan đến GERD.

• Nội soi cũng giúp phát hiện những thay đổi bất thường ở thực quản. Trong trường hợp nghi ngờ Barrett thực quản hoặc tổn thương tiền ung thư, bác sĩ có thể lấy mẫu mô để sinh thiết và gửi xét nghiệm giải phẫu bệnh. Kết quả sinh thiết giúp xác định có chuyển sản ruột, loạn sản hay tế bào ung thư hay không.

Điều trị tùy theo mức độ bệnh

• Không phải mọi trường hợp tổn thương thực quản đều cần can thiệp chuyên sâu. Với viêm thực quản do trào ngược, bác sĩ có thể điều trị bằng thuốc giảm tiết axit, đặc biệt là PPI, kết hợp điều chỉnh lối sống để kiểm soát trào ngược và tạo điều kiện cho niêm mạc hồi phục.

• Nếu phát hiện Barrett thực quản không có loạn sản, thông thường không tiến hành đốt mô bất thường ngay. Người bệnh có thể được theo dõi bằng nội soi định kỳ theo mức độ nguy cơ và hướng dẫn của bác sĩ. ACG không khuyến nghị đốt dự phòng thường quy cho Barrett không loạn sản vì nguy cơ tiến triển thành ung thư tương đối thấp.

Sinh thiết để xác định nguy cơ ung thư

• Khi sinh thiết phát hiện loạn sản, mẫu mô thường cần được bác sĩ giải phẫu bệnh có kinh nghiệm về bệnh lý thực quản đánh giá lại, bởi việc phân biệt viêm với loạn sản có thể phức tạp. Với loạn sản mức độ cao, cần đánh giá kỹ để loại trừ ung thư thực quản đã hình thành.

• Vì vậy, không nên hiểu rằng cứ bị Barrett thực quản là đồng nghĩa với ung thư. Barrett là một biến chứng của trào ngược dạ dày và là yếu tố nguy cơ của ung thư biểu mô tuyến thực quản, nhưng phần lớn người có Barrett không phát triển thành ung thư.

Có thể điều trị bằng đốt sóng cao tần trong một số trường hợp

• Đốt sóng cao tần (radiofrequency ablation – RFA) là một phương pháp nội soi sử dụng nhiệt để loại bỏ mô Barrett có loạn sản. Đây là một trong những phương pháp điều trị nội soi quan trọng khi Barrett đã có loạn sản được xác nhận.

• RFA không phải phương pháp dành cho mọi người bị trào ngược dạ dày. ACG không khuyến nghị sử dụng thường quy RFA cho Barrett không có loạn sản. Với loạn sản mức độ thấp hoặc cao, bác sĩ sẽ đánh giá kết quả sinh thiết, nguy cơ tiến triển và tình trạng tổng thể trước khi lựa chọn đốt nội soi hoặc theo dõi.

Nếu phát hiện ung thư, cần điều trị theo giai đoạn

• Khi sinh thiết xác định ung thư thực quản, việc điều trị không còn đơn thuần là chữa trào ngược dạ dày. Bác sĩ sẽ đánh giá loại ung thư, độ sâu xâm lấn và khả năng lan rộng để xây dựng phác đồ phù hợp, có thể bao gồm điều trị nội soi, phẫu thuật, hóa trị, xạ trị hoặc phối hợp nhiều phương pháp.

• Với một số ung thư thực quản giai đoạn rất sớm, điều trị nội soi có thể là lựa chọn phù hợp. Khi ung thư đã xâm lấn sâu hơn, người bệnh có thể cần được đánh giá bởi nhóm chuyên khoa đa mô thức để lựa chọn phương án điều trị.

Không chờ đến khi có biến chứng mới điều trị

• Mục tiêu của việc kiểm soát trào ngược dạ dày là giảm triệu chứng, làm lành viêm thực quản, hạn chế tổn thương tái diễn và phát hiện sớm các biến chứng như Barrett thực quản. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc không đáp ứng với điều trị, việc đánh giá chuyên khoa có thể quan trọng hơn việc tiếp tục thử các mẹo tại nhà.

• Đặc biệt, khó nuốt, đau khi nuốt, sụt cân không chủ ý, nôn dai dẳng, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen là những dấu hiệu không nên bỏ qua. Khi xuất hiện các triệu chứng này, cần được bác sĩ đánh giá thay vì chỉ tìm cách chữa trào ngược dạ dày tại nhà.

Phần 4: Nguyên nhân và dấu hiệu trào ngược dạ dày

Lưu ý 1: Hiểu đúng về trào ngược dạ dày

Trào ngược dạ dày là gì?

• Trào ngược dạ dày thực quản (GERD) xảy ra khi dịch hoặc thức ăn trong dạ dày thường xuyên trào ngược lên thực quản. Trào ngược thỉnh thoảng có thể xảy ra ở người khỏe mạnh, nhưng khi tình trạng này lặp lại, gây khó chịu hoặc dẫn đến biến chứng, nó được xem là GERD. NIDDK ước tính khoảng 20% người trưởng thành tại Mỹ mắc GERD.

• Bình thường, cơ thắt thực quản dưới hoạt động như một “cánh cửa”, giúp ngăn dịch dạ dày đi ngược lên. Khi cơ này yếu hoặc giãn ra không đúng lúc, dịch dạ dày có thể đi lên thực quản và gây ợ nóng, ợ chua hoặc cảm giác thức ăn, dịch chua trào lên cổ họng.

Vì sao trào ngược có thể làm tổn thương thực quản?

• Dạ dày có cơ chế bảo vệ để chịu được môi trường axit phục vụ quá trình tiêu hóa. Trong khi đó, thực quản không được bảo vệ theo cách tương tự. Khi axit và các thành phần trong dạ dày tiếp xúc lặp đi lặp lại với niêm mạc thực quản, chúng có thể gây kích ứng và viêm thực quản.

• GERD kéo dài không được kiểm soát có thể dẫn đến các biến chứng như viêm thực quản, hẹp thực quản và Barrett thực quản. Vì vậy, việc chữa trào ngược dạ dày không chỉ nhằm dập tắt cảm giác nóng rát mà còn hướng đến kiểm soát tình trạng trào ngược và bảo vệ thực quản về lâu dài.

Nhận biết các triệu chứng thường gặp

• Hai biểu hiện điển hình nhất của trào ngược dạ dày là:

  • Ợ nóng: cảm giác nóng rát ở giữa ngực, phía sau xương ức, đôi khi lan lên phía cổ.

  • Trào ngược: cảm giác dịch hoặc thức ăn từ dạ dày trào lên ngực, cổ họng hoặc miệng.

• Một số người còn có đau ngực, buồn nôn, khó nuốt, đau khi nuốt, ho kéo dài hoặc khàn tiếng. Không phải ai mắc GERD cũng có cảm giác ợ nóng rõ ràng.

Đừng nhầm đau do trào ngược với đau tim

• Cơn ợ nóng do trào ngược dạ dày có thể gây đau hoặc nóng rát ở ngực và đôi khi khiến người bệnh lo lắng vì cảm giác khá giống một số vấn đề tim mạch. Tuy nhiên, không nên tự kết luận đau ngực là do GERD.

• Nếu đau ngực dữ dội, mới xuất hiện, kéo dài hoặc đi kèm khó thở, vã mồ hôi, chóng mặt hay đau lan đến hàm, cổ hoặc cánh tay, cần được đánh giá y tế khẩn cấp thay vì tự điều trị như trào ngược dạ dày.

Khi nào cần kiểm tra thực quản?

• Trong nhiều trường hợp, bác sĩ có thể chẩn đoán GERD dựa trên triệu chứng và bệnh sử mà chưa cần xét nghiệm ngay. Nếu triệu chứng không cải thiện sau thay đổi lối sống và dùng thuốc, hoặc có dấu hiệu nghi ngờ biến chứng, bác sĩ có thể chỉ định nội soi thực quản – dạ dày – tá tràng.

• Nội soi giúp quan sát trực tiếp niêm mạc thực quản, phát hiện tổn thương và có thể lấy mẫu mô sinh thiết khi cần. Đo pH thực quản cũng có thể được sử dụng để xác định lượng axit trào lên thực quản trong những trường hợp cần làm rõ chẩn đoán.

Điều trị càng sớm càng có lợi

• Mục tiêu của chữa trào ngược dạ dày là giảm triệu chứng, kiểm soát lượng dịch trào ngược và giúp niêm mạc thực quản hồi phục nếu đã bị tổn thương. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể kết hợp thay đổi lối sống với thuốc kháng axit, thuốc H2 hoặc PPI; PPI có khả năng làm lành niêm mạc thực quản tốt hơn thuốc H2 ở người mắc GERD.

• Một số thay đổi đơn giản có thể hỗ trợ kiểm soát trào ngược dạ dày, chẳng hạn giảm cân nếu đang thừa cân hoặc béo phì, tránh ăn ít nhất 3 giờ trước khi nằm và nâng phần đầu khi ngủ nếu thường bị triệu chứng về đêm.

Không bỏ qua dấu hiệu cảnh báo

• Hãy đi khám nếu triệu chứng kéo dài hoặc không cải thiện với thuốc không kê đơn và thay đổi lối sống. Đặc biệt, khó nuốt, đau khi nuốt, nôn dai dẳng, sụt cân không chủ ý, nôn ra máu hoặc đi ngoài phân đen cần được đánh giá vì có thể liên quan đến biến chứng GERD hoặc một bệnh lý khác.

• Hiểu đúng trào ngược dạ dày là bước đầu để lựa chọn cách xử lý phù hợp: đừng chỉ tìm cách “dập” cảm giác nóng rát tức thời, mà hãy tập trung kiểm soát tình trạng trào ngược và bảo vệ thực quản về lâu dài.

Lưu ý 2: Những yếu tố gây trào ngược dạ dày

Cơ thắt thực quản dưới hoạt động không hiệu quả

• Trào ngược dạ dày xảy ra khi cơ thắt thực quản dưới không ngăn dịch và thức ăn trong dạ dày đi ngược lên thực quản một cách hiệu quả. Tình trạng này có thể liên quan đến việc cơ thắt giãn ra không đúng lúc hoặc hoạt động yếu.

• Khi hàng rào này hoạt động không tốt, axit và các thành phần trong dạ dày có thể tiếp xúc với niêm mạc thực quản, gây ợ nóng, ợ chua, nóng rát và ở một số trường hợp có thể dẫn đến viêm thực quản.

Ăn quá no có thể làm triệu chứng nặng hơn

• Một bữa ăn quá lớn có thể khiến dạ dày căng đầy và làm triệu chứng trào ngược dạ dày thực quản dễ xuất hiện hơn. Vì vậy, nên ưu tiên khẩu phần vừa phải và tránh ăn đến mức quá no.

• Nếu thường bị trào ngược vào ban đêm, hãy hoàn thành bữa ăn ít nhất 3 giờ trước khi nằm hoặc đi ngủ. Đây là một thay đổi đơn giản có thể giúp giảm triệu chứng ở người bị GERD về đêm.

Nằm ngay sau khi ăn làm tăng nguy cơ trào ngược

• Trọng lực giúp giữ dịch dạ dày ở vị trí thấp hơn khi cơ thể đứng hoặc ngồi. Khi vừa ăn xong đã nằm, tác dụng hỗ trợ này giảm đi, khiến dịch dạ dày dễ di chuyển lên thực quản hơn.

• Nếu thường bị trào ngược dạ dày ban đêm, hãy duy trì khoảng cách ít nhất 3 giờ giữa bữa ăn cuối và thời điểm nằm. Có thể kết hợp nâng phần đầu và thân trên khi ngủ nếu triệu chứng vẫn xuất hiện.

Thừa cân và béo phì là yếu tố quan trọng

• Thừa cân hoặc béo phì làm tăng khả năng mắc GERD. Nếu đang thừa cân hoặc béo phì, giảm cân có thể giúp giảm triệu chứng trào ngược dạ dày.

• Không cần áp dụng chế độ giảm cân quá khắt khe. Một kế hoạch ăn uống cân bằng kết hợp vận động thường xuyên và mục tiêu giảm cân từ từ sẽ dễ duy trì hơn về lâu dài.

Hút thuốc có thể làm trào ngược nặng hơn

• Hút thuốc lá và thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc là những yếu tố liên quan đến GERD. Vì vậy, bỏ thuốc là một thay đổi có lợi nếu bạn đang bị trào ngược dạ dày.

• Đây không chỉ là vấn đề của thực quản. Cai thuốc còn giúp giảm nhiều nguy cơ sức khỏe khác, vì vậy nên xem bỏ thuốc là một phần của kế hoạch chăm sóc sức khỏe tổng thể.

Một số thuốc có thể làm triệu chứng nặng hơn

• Một số thuốc có thể gây hoặc làm nặng trào ngược dạ dày, chẳng hạn một số thuốc an thần nhóm benzodiazepine, thuốc chẹn kênh canxi, một số thuốc điều trị hen, NSAID và thuốc chống trầm cảm ba vòng. Tuy nhiên, không nên tự ngừng thuốc đang được kê đơn chỉ vì nghi ngờ thuốc gây trào ngược.

• Nếu nhận thấy triệu chứng bắt đầu hoặc nặng lên sau khi dùng một loại thuốc, hãy trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ. Nhân viên y tế có thể đánh giá mối liên quan và cân nhắc thay đổi thuốc nếu phù hợp.

Không nên quy mọi trường hợp cho “axit nhiều”

• Trào ngược dạ dày không đơn giản chỉ là tình trạng “dạ dày sản xuất quá nhiều axit”. Vấn đề còn liên quan đến hàng rào chống trào ngược, áp lực trong ổ bụng, hoạt động của cơ thắt thực quản và các yếu tố khác.

• Nội dung gốc đề cập ăn ít chất xơ và ít vận động như những nguyên nhân trực tiếp gây GERD. Tuy nhiên, đây không phải các yếu tố nguy cơ được NIDDK liệt kê như nguyên nhân chính. Do đó, không nên khẳng định rằng chỉ cần tăng chất xơ hoặc tập thể dục là có thể chữa trào ngược dạ dày.

Tập trung vào những yếu tố có thể thay đổi

• Nếu muốn kiểm soát trào ngược dạ dày, hãy bắt đầu từ những yếu tố thực tế: ăn khẩu phần vừa phải, tránh nằm ngay sau ăn, kết thúc bữa tối ít nhất 3 giờ trước khi ngủ, giảm cân nếu thừa cân hoặc béo phì và bỏ thuốc lá nếu đang hút.

• Nếu triệu chứng vẫn kéo dài dù đã điều chỉnh lối sống, hoặc xuất hiện khó nuốt, đau khi nuốt, nôn dai dẳng, sụt cân không chủ ý, nôn ra máu hay đi ngoài phân đen, nên đi khám để xác định nguyên nhân và đánh giá nguy cơ viêm thực quản hoặc biến chứng khác.

Lưu ý 3: Tìm nguyên nhân gây trào ngược

Một số bệnh lý có thể làm tăng trào ngược

• Trào ngược dạ dày thực quản (GERD) không phải lúc nào cũng chỉ liên quan đến chế độ ăn. Một số tình trạng như thoát vị hoành có thể làm thay đổi cấu trúc vùng nối giữa thực quản và dạ dày, từ đó làm tăng nguy cơ trào ngược.

• Thoát vị hoành xảy ra khi phần trên của dạ dày di chuyển qua lỗ mở của cơ hoành lên khoang ngực. Nhiều người không có triệu chứng, nhưng tình trạng này có thể liên quan đến ợ nóng, trào ngược axit, đau ngực hoặc khó nuốt ở một số trường hợp.

Mang thai có thể làm triệu chứng trào ngược tăng lên

• Mang thai là một tình trạng có thể khiến trào ngược dạ dày xuất hiện hoặc trở nên rõ rệt hơn. Thay đổi nội tiết có thể làm giảm trương lực cơ thắt thực quản dưới, trong khi tử cung lớn dần làm tăng áp lực trong ổ bụng.

• Không nên tự áp dụng thuốc điều trị GERD trong thai kỳ. Nếu triệu chứng kéo dài hoặc ảnh hưởng nhiều đến ăn uống và giấc ngủ, hãy trao đổi với bác sĩ để lựa chọn thuốc và biện pháp không dùng thuốc phù hợp.

Trào ngược kéo dài có thể gây biến chứng thực quản

• Viêm thực quản là một trong những biến chứng có thể xảy ra khi axit và các thành phần dạ dày thường xuyên tiếp xúc với niêm mạc thực quản. Tình trạng này có thể gây đau rát, khó nuốt hoặc đau khi nuốt.

• Một biến chứng đáng chú ý khác là Barrett thực quản, trong đó lớp niêm mạc ở đoạn dưới thực quản thay đổi do tiếp xúc lâu dài với dịch trào ngược. Barrett thực quản làm tăng nguy cơ ung thư biểu mô tuyến thực quản, nhưng không có nghĩa người mắc Barrett chắc chắn sẽ bị ung thư.

Không phải cứ bị GERD là sẽ mắc Barrett thực quản

• Nguy cơ Barrett thực quản cao hơn ở một số nhóm, đặc biệt người có GERD kéo dài và các yếu tố nguy cơ khác. Vì vậy, bác sĩ có thể cân nhắc nội soi sàng lọc ở những người phù hợp thay vì yêu cầu tất cả bệnh nhân GERD phải nội soi.

• Nếu đã được chẩn đoán Barrett, việc theo dõi và điều trị sẽ phụ thuộc vào kết quả nội soi và sinh thiết, đặc biệt là có hay không có loạn sản.

Khi nào nên tìm nguyên nhân tiềm ẩn?

• Nếu trào ngược dạ dày xuất hiện thường xuyên, kéo dài hoặc không cải thiện dù đã thay đổi lối sống và điều trị phù hợp, nên trao đổi với bác sĩ tiêu hóa để đánh giá nguyên nhân.

• Bác sĩ có thể dựa vào triệu chứng và tiền sử để quyết định có cần nội soi, đo pH thực quản, đo áp lực thực quản hoặc các xét nghiệm khác hay không. Không phải ai bị GERD cũng cần thực hiện tất cả các xét nghiệm này.

Đừng chỉ xử lý triệu chứng mà bỏ qua nguyên nhân

• Nếu thoát vị hoành hoặc một vấn đề khác góp phần gây trào ngược dạ dày, việc xác định nguyên nhân có thể giúp bác sĩ lựa chọn hướng điều trị phù hợp hơn. Trong một số trường hợp nặng hoặc không đáp ứng với điều trị nội khoa, can thiệp chuyên sâu có thể được cân nhắc.

• Nếu xuất hiện khó nuốt, đau khi nuốt, nôn dai dẳng, sụt cân không chủ ý, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc đau ngực, không nên tiếp tục tự chữa trào ngược dạ dày tại nhà. Đây là những dấu hiệu cần được đánh giá y tế để loại trừ biến chứng hoặc bệnh lý nghiêm trọng hơn.

Mặc đồ rộng để giảm trào ngược

Tránh quần áo bó chặt vùng bụng

• Khi bị trào ngược dạ dày, nên ưu tiên quần áo rộng và thoải mái, đặc biệt ở vùng bụng. Quần jean bó, thắt lưng siết chặt hoặc áo quá ôm có thể làm tăng áp lực lên ổ bụng và khiến dịch dạ dày dễ trào lên thực quản hơn. American College of Gastroenterology cũng khuyến nghị tránh quần áo chật gây siết vùng bụng ở người có triệu chứng ợ nóng và GERD.

• Bạn không cần thay đổi toàn bộ tủ quần áo. Chỉ cần chú ý những thời điểm triệu chứng thường xuất hiện, chẳng hạn sau bữa ăn, và tránh mặc trang phục bó sát ngay lúc đó.

Nới lỏng thắt lưng sau khi ăn

• Nếu thường bị trào ngược dạ dày thực quản sau bữa ăn, hãy tránh thắt lưng quá chặt hoặc mặc quần có phần cạp ép mạnh vào bụng. Đây là thay đổi đơn giản, ít tốn kém và có thể kết hợp với các biện pháp khác để giảm áp lực lên vùng bụng.

• Tuy nhiên, quần áo chật chỉ là một yếu tố có thể làm triệu chứng nặng hơn, không phải nguyên nhân duy nhất gây GERD. Việc chữa trào ngược dạ dày vẫn cần tập trung vào những yếu tố quan trọng hơn như kiểm soát cân nặng nếu thừa cân, tránh ăn quá no và không nằm trong vòng 2–3 giờ sau bữa ăn.

Đặc biệt lưu ý khi đã bị viêm thực quản

• Nếu đã có viêm thực quản do trào ngược, mặc đồ rộng có thể giúp giảm cảm giác khó chịu nhưng không thể làm lành tổn thương thực quản. Đây chỉ là một phần nhỏ trong kế hoạch kiểm soát GERD.

• Nếu triệu chứng vẫn thường xuyên xuất hiện dù đã điều chỉnh ăn uống và lối sống, nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Mục tiêu không chỉ là giảm ợ nóng, mà còn giúp niêm mạc thực quản hồi phục và hạn chế biến chứng lâu dài.

Nguồn tham khảo

1. Katz PO, Dunbar KB, Schnoll-Sussman FH, Greer KB, Yadlapati R, Spechler SJ. ACG Clinical Guideline for the Diagnosis and Management of Gastroesophageal Reflux Disease. The American Journal of Gastroenterology. 2022;117(1):27–56. doi:10.14309/ajg.0000000000001538.
2. Shaheen NJ, Falk GW, Iyer PG, Souza RF, Yadlapati RH, Sauer BG, Wani S. Diagnosis and Management of Barrett's Esophagus: An Updated ACG Guideline. The American Journal of Gastroenterology. 2022;117(4):559–587. doi:10.14309/ajg.0000000000001680.
3. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Acid Reflux (GER & GERD) in Adults: Definition & Facts, Symptoms & Causes, Diagnosis, Treatment, Eating, Diet, & Nutrition. National Institutes of Health.
4. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Treatment for GER & GERD. National Institutes of Health.
5. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Eating, Diet, & Nutrition for GER & GERD. National Institutes of Health.
6. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Symptoms & Causes of GER & GERD. National Institutes of Health.
7. Shaheen NJ, Falk GW, Iyer PG, Souza RF, Yadlapati R, Sauer BG, Wani S. Guideline to Practice: Diagnosis and Management of Barrett's Esophagus: An Updated ACG Guideline. The American Journal of Gastroenterology. 2022;117(8):1177–1180. doi:10.14309/ajg.0000000000001788.
8. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Eating, Diet, & Nutrition for Barrett’s Esophagus. National Institutes of Health.

Biên tập nội dung: Rowan Hudson Le.

Thông tin được tham vấn và kiểm chứng bởi chuyên gia: Michael Anderson.