Làm gì khi bạn thân sắp qua đời? 3 cách an ủi người sắp mất

Mỗi năm, trên thế giới có khoảng 56 triệu người qua đời, đồng nghĩa với hàng trăm triệu người thân, bạn bè phải đối diện với mất mát và những ngày cuối đời của người mình yêu quý. Với nhiều người, việc an ủi người sắp mất hay đồng hành cùng một bạn thân sắp qua đời là trải nghiệm đầy đau đớn, khiến họ bối rối vì không biết nên nói gì, làm gì để không khiến đối phương thêm buồn.

Nếu bạn đang tìm cách chăm sóc người sắp lâm chung, dành thời gian ý nghĩa bên người bạn thân trong những ngày cuối đời hoặc muốn biết cách an ủi người sắp mất bằng sự chân thành thay vì những lời động viên sáo rỗng, bài viết này sẽ giúp bạn. Tiptory sẽ chia sẻ những cách đơn giản, thiết thực và giàu sự đồng cảm để bạn có thể mang lại sự bình yên, ấm áp và cảm giác được yêu thương cho bạn thân sắp qua đời, đồng thời giúp chính bạn mạnh mẽ hơn khi đối diện với giai đoạn đầy thử thách này.

Cách 1: Đối mặt khi biết tin bạn thân sắp mất

Bước 1: Tìm hiểu bệnh tình của bạn

Tìm hiểu rõ bệnh lý mà bạn của bạn đang mắc phải

• Khi biết một người bạn mắc bệnh hiểm nghèo hoặc đang ở giai đoạn cuối, cảm giác sốc, buồn bã hay hoang mang là điều rất bình thường. Tuy nhiên, dành thời gian tìm hiểu về bệnh sẽ giúp bạn bình tĩnh hơn và biết cách chăm sóc người sắp lâm chung một cách phù hợp.
• Hãy tìm hiểu nguyên nhân gây bệnh, các triệu chứng thường gặp, quá trình tiến triển, phương pháp điều trị và những thay đổi về thể chất, tinh thần mà người bệnh có thể trải qua trong giai đoạn cuối đời. Điều này sẽ giúp bạn chuẩn bị tâm lý và hỗ trợ họ tốt hơn.
• Ưu tiên tham khảo thông tin từ các nguồn y khoa uy tín như cơ quan y tế quốc gia, bệnh viện lớn, tổ chức nghiên cứu hoặc hiệp hội chuyên ngành. Những nguồn này thường cung cấp kiến thức đã được kiểm chứng, giúp bạn tránh những thông tin sai lệch trên mạng xã hội hoặc các diễn đàn không đáng tin cậy.
• Nếu có điều gì chưa hiểu, đừng ngần ngại trao đổi với bác sĩ hoặc đội ngũ chăm sóc giảm nhẹ. Họ có thể giải thích rõ về tình trạng hiện tại, tiên lượng bệnh cũng như những điều gia đình và bạn bè cần chuẩn bị để chăm sóc người sắp lâm chung hiệu quả hơn.

Hiểu những gì bạn của bạn sẽ trải qua trong thời gian tới

• Mỗi bệnh có diễn tiến khác nhau, nhưng người mắc bệnh giai đoạn cuối thường có thể gặp tình trạng mệt mỏi, đau đớn, giảm khả năng vận động, chán ăn hoặc thay đổi cảm xúc. Hiểu trước những điều này sẽ giúp bạn không quá bối rối khi đồng hành cùng họ.
• Việc nắm được các dấu hiệu thường gặp trong từng giai đoạn cũng giúp bạn lựa chọn cách an ủi người sắp mất phù hợp, biết khi nào nên lắng nghe, khi nào nên hỗ trợ thực tế hoặc đơn giản là ở bên cạnh để họ cảm thấy được yêu thương.
• Khi đã hiểu rõ hơn về bệnh tình và quá trình chăm sóc cuối đời, bạn sẽ tự tin hơn trong việc đồng hành cùng bạn thân sắp qua đời, giúp khoảng thời gian còn lại trở nên nhẹ nhàng, ý nghĩa và trọn vẹn hơn đối với cả hai.

Bước 2: Đối diện cảm xúc đúng cách

Chấp nhận và đối diện với cảm xúc của chính mình

• Khi biết bạn thân sắp qua đời, bạn có thể trải qua nhiều cảm xúc như buồn bã, lo lắng, tức giận, tiếc nuối hoặc bất lực. Đây đều là phản ứng tâm lý tự nhiên khi đối mặt với mất mát.
• Thay vì cố gắng kìm nén hoặc phủ nhận cảm xúc, hãy cho phép bản thân được buồn và chấp nhận những gì mình đang trải qua. Việc nhận diện cảm xúc sẽ giúp bạn giữ được sự bình tĩnh để an ủi người sắp mất bằng sự chân thành và thấu hiểu.

Tìm cách giải tỏa cảm xúc một cách lành mạnh

• Chia sẻ những suy nghĩ của mình với người thân, bạn bè đáng tin cậy hoặc những người đã từng trải qua hoàn cảnh tương tự. Sự lắng nghe và đồng cảm có thể giúp bạn giảm bớt áp lực tinh thần.
• Nếu cảm giác đau buồn kéo dài, ảnh hưởng đến giấc ngủ, công việc hoặc cuộc sống hằng ngày, hãy cân nhắc tìm đến chuyên gia tâm lý hoặc chuyên viên tư vấn. Đây là một lựa chọn tích cực để chăm sóc sức khỏe tinh thần.
• Bạn cũng có thể giải tỏa cảm xúc thông qua các hoạt động như viết nhật ký, đọc sách, nghe nhạc, vẽ tranh, làm vườn hoặc tập thể dục. Những hoạt động này giúp giảm căng thẳng và hỗ trợ cân bằng cảm xúc trong giai đoạn khó khăn.

Chia sẻ cảm xúc với bạn một cách chừng mực

• Bạn hoàn toàn có thể nói với người bạn đang mắc bệnh rằng mình cảm thấy buồn hoặc lo lắng. Sự chân thành sẽ giúp cả hai hiểu nhau hơn và tạo nên những cuộc trò chuyện ý nghĩa.
• Tuy nhiên, hãy tránh để cảm xúc của mình trở thành gánh nặng khiến họ phải lo lắng ngược lại. Mục tiêu của bạn là mang đến sự động viên và đồng hành, thay vì khiến họ cảm thấy có trách nhiệm phải an ủi bạn.

Dành sự cảm thông cho chính bản thân

• Trong hành trình chăm sóc người sắp lâm chung, sẽ có những ngày bạn cảm thấy mạnh mẽ, nhưng cũng có lúc kiệt sức hoặc mất phương hướng. Điều đó hoàn toàn bình thường.
• Hãy ngủ đủ giấc, ăn uống đầy đủ, nghỉ ngơi khi cần và đừng tự trách bản thân nếu đôi lúc bạn không thể làm mọi thứ hoàn hảo. Khi biết chăm sóc chính mình, bạn sẽ có thêm năng lượng để tiếp tục an ủi người sắp mất và đồng hành cùng bạn thân sắp qua đời bằng sự kiên nhẫn, bình an và yêu thương.

Bước 3: Giúp chia sẻ tin một cách tế nhị

Đề nghị hỗ trợ thông báo cho người thân và bạn bè

• Khi biết mình mắc bệnh nặng hoặc đang ở giai đoạn cuối đời, nhiều người cảm thấy rất khó để tự mình thông báo tin này với mọi người. Nếu phù hợp, hãy chủ động hỏi xem họ có muốn bạn giúp chia sẻ thông tin với người thân, bạn bè hoặc đồng nghiệp hay không.
• Việc hỗ trợ truyền đạt thông tin có thể giúp người bệnh giảm bớt áp lực tinh thần và dành nhiều thời gian hơn cho việc nghỉ ngơi cũng như chăm sóc người sắp lâm chung.

Tôn trọng quyền quyết định của người bệnh

• Nếu người bạn từ chối sự giúp đỡ hoặc chưa sẵn sàng để người khác biết về tình trạng sức khỏe của mình, hãy tôn trọng lựa chọn đó. Mỗi người có cách đối diện với bệnh tật và chia sẻ thông tin khác nhau.
• Đừng gây áp lực hoặc thúc ép họ phải công khai bệnh tình khi họ chưa sẵn sàng. Việc tôn trọng quyền riêng tư cũng là một cách an ủi người sắp mất và giúp họ cảm thấy mình vẫn được kiểm soát cuộc sống.

Khuyến khích họ chia sẻ khi đã sẵn sàng

• Nếu bạn nhận thấy việc giữ kín thông tin khiến họ thêm căng thẳng hoặc khó nhận được sự hỗ trợ cần thiết, hãy nhẹ nhàng bày tỏ quan điểm của mình. Ví dụ: "Mình nghĩ mọi người sẽ muốn ở bên và giúp đỡ cậu. Nhưng quyết định vẫn hoàn toàn là của cậu."
• Cách trò chuyện nhẹ nhàng, không phán xét sẽ giúp người bệnh cảm thấy được tôn trọng và dễ cân nhắc hơn.

Không tự ý tiết lộ thông tin cá nhân

• Chỉ chia sẻ tình trạng bệnh của bạn thân sắp qua đời khi đã nhận được sự đồng ý rõ ràng từ họ. Đây là nguyên tắc quan trọng để bảo vệ quyền riêng tư và giữ gìn sự tin tưởng giữa hai người.
• Nếu họ đồng ý, hãy hỏi rõ ai là người được phép biết, mức độ thông tin có thể chia sẻ và cách họ mong muốn mọi người được thông báo. Điều này giúp bạn an ủi người sắp mất và hỗ trợ họ một cách đúng mực, tinh tế và tôn trọng mong muốn cá nhân.

Bước 4: Tham gia nhóm hỗ trợ tinh thần

Tìm sự đồng cảm từ những người có hoàn cảnh tương tự

• Đồng hành cùng bạn thân sắp qua đời có thể khiến bạn cảm thấy cô đơn, áp lực và kiệt sức về mặt cảm xúc. Tham gia một nhóm hỗ trợ sẽ giúp bạn gặp gỡ những người đã hoặc đang trải qua hoàn cảnh tương tự.
• Những người trong nhóm thường hiểu rõ cảm giác mất mát, lo lắng và tiếc nuối mà bạn đang đối mặt. Họ có thể chia sẻ kinh nghiệm thực tế, lắng nghe mà không phán xét và giúp bạn cảm thấy mình không phải vượt qua giai đoạn này một mình.

Học hỏi kinh nghiệm để chăm sóc người bệnh tốt hơn

• Các nhóm hỗ trợ không chỉ giúp giải tỏa cảm xúc mà còn cung cấp nhiều lời khuyên hữu ích về cách chăm sóc người sắp lâm chung, giao tiếp với người bệnh và chuẩn bị tâm lý cho những thay đổi trong giai đoạn cuối đời.
• Việc lắng nghe trải nghiệm từ người khác có thể giúp bạn biết cách an ủi người sắp mất bằng sự bình tĩnh, chân thành và phù hợp với từng hoàn cảnh.

Ưu tiên lựa chọn các nhóm hỗ trợ uy tín

• Hãy tìm kiếm các nhóm hỗ trợ do bệnh viện, trung tâm chăm sóc giảm nhẹ, tổ chức y tế hoặc hiệp hội chuyên về căn bệnh mà bạn của bạn đang mắc tổ chức. Những đơn vị này thường có sự tham gia của bác sĩ, điều dưỡng, chuyên gia tâm lý hoặc nhân viên công tác xã hội.
• Nếu không có nhóm trực tiếp tại nơi bạn sinh sống, bạn có thể tham gia các cộng đồng hỗ trợ trực tuyến do các tổ chức uy tín quản lý. Đây cũng là cách thuận tiện để nhận được thông tin chính xác và sự hỗ trợ kịp thời.

Đừng ngại tìm kiếm sự giúp đỡ

• Việc tham gia nhóm hỗ trợ không có nghĩa là bạn yếu đuối hay không đủ khả năng vượt qua khó khăn. Ngược lại, đây là một cách chủ động chăm sóc sức khỏe tinh thần để bạn có thêm nghị lực đồng hành cùng bạn thân sắp qua đời.
• Khi bạn được lắng nghe, chia sẻ và tiếp thêm sức mạnh, bạn cũng sẽ có nhiều năng lượng hơn để an ủi người sắp mất, hỗ trợ người bệnh và ở bên họ một cách trọn vẹn trong những ngày còn lại.

Cách 2: Ở bên và trò chuyện với người sắp mất

Bước 1: Ở bên bạn trong từng khoảnh khắc

Dành thời gian ở bên người bạn của mình

• Điều quý giá nhất bạn có thể dành cho bạn thân sắp qua đời không phải là những lời nói hoàn hảo, mà là sự hiện diện chân thành. Chỉ cần bạn có mặt, lắng nghe và dành thời gian bên họ cũng đủ để họ cảm thấy được yêu thương và không phải đối mặt với bệnh tật một mình.
• Đừng quá áp lực rằng mình phải luôn biết cách an ủi người sắp mất. Đôi khi, một cái nắm tay, một ánh mắt động viên hoặc sự im lặng đầy thấu hiểu lại mang đến nhiều ý nghĩa hơn bất kỳ lời khuyên nào.

Lắng nghe nhiều hơn là cố gắng nói thật hay

• Hãy để người bạn của mình chia sẻ cảm xúc, nỗi lo hoặc những điều họ muốn nói khi họ sẵn sàng. Bạn không cần phải tìm mọi cách để làm họ vui hoặc đưa ra giải pháp cho mọi vấn đề.
• Thể hiện sự quan tâm bằng cách lắng nghe chăm chú, tôn trọng cảm xúc của họ và tránh ngắt lời hoặc phủ nhận những gì họ đang trải qua. Đây là một trong những cách an ủi người sắp mất được các chuyên gia chăm sóc giảm nhẹ khuyến khích.

Duy trì những khoảnh khắc bình thường nếu sức khỏe cho phép

• Nếu người bệnh vẫn còn đủ sức khỏe, hãy tiếp tục đối xử với họ như một người bạn thân thay vì chỉ nhìn họ như một bệnh nhân.
• Hai người có thể cùng nhau ăn một bữa cơm nhẹ, trò chuyện, xem phim, đọc sách, học tập, chơi cờ hoặc thực hiện những hoạt động mà cả hai đều yêu thích. Những khoảnh khắc bình dị này giúp người bệnh cảm thấy cuộc sống vẫn còn nhiều niềm vui và ý nghĩa.
• Hãy lựa chọn các hoạt động phù hợp với thể trạng hiện tại, không khiến họ mệt mỏi hoặc phải gắng sức quá mức.

Tôn trọng sức khỏe và mong muốn của người bệnh

• Trong quá trình chăm sóc người sắp lâm chung, sẽ có những ngày họ muốn trò chuyện nhiều, nhưng cũng có lúc chỉ muốn nghỉ ngơi hoặc ở trong không gian yên tĩnh.
• Hãy quan sát dấu hiệu mệt mỏi và hỏi ý kiến trước khi ở lại lâu hoặc tổ chức bất kỳ hoạt động nào. Việc tôn trọng nhu cầu nghỉ ngơi cũng là cách thể hiện sự quan tâm và yêu thương.

Biến thời gian bên nhau thành những kỷ niệm đẹp

• Bạn có thể cùng bạn thân sắp qua đời ôn lại những kỷ niệm đáng nhớ, xem lại ảnh cũ, nghe những bài hát yêu thích hoặc kể về những câu chuyện vui mà cả hai từng trải qua.
• Những khoảnh khắc giản dị nhưng chân thành này không chỉ giúp an ủi người sắp mất mà còn để lại những ký ức đẹp, giúp cả hai cảm nhận được giá trị của tình bạn trong những ngày cuối đời.

Bước 2: Tôn trọng mong muốn của bạn

Để người bạn của bạn dẫn dắt cuộc trò chuyện

• Mỗi người sẽ có cách đối diện với bệnh tật và những ngày cuối đời khác nhau. Vì vậy, thay vì đoán điều họ cần, hãy để bạn thân sắp qua đời chủ động chia sẻ những gì họ muốn nói và quyết định chủ đề họ cảm thấy thoải mái.
• Có người muốn nói về bệnh tình, những dự định còn dang dở hoặc cái chết, nhưng cũng có người chỉ muốn trò chuyện về cuộc sống hằng ngày. Dù lựa chọn của họ là gì, hãy tôn trọng và đồng hành theo nhịp của họ.

Lắng nghe và điều chỉnh cách trò chuyện phù hợp

• Nếu người bạn vẫn cố gắng giữ tinh thần lạc quan, hãy đáp lại bằng thái độ tích cực và tự nhiên. Điều này không có nghĩa là bạn phải giả vờ mọi chuyện đều ổn, mà là giúp họ duy trì bầu không khí dễ chịu nếu đó là điều họ mong muốn.
• Bạn cũng có thể nhẹ nhàng hỏi: "Cậu có muốn nói về những gì mình đang trải qua không?" Nếu họ không muốn, đừng tiếp tục gặng hỏi. Thay vào đó, hãy chuyển sang hỏi: "Mình có thể làm gì để giúp cậu lúc này?" Đây thường là cách an ủi người sắp mất khiến họ cảm thấy được tôn trọng hơn.

Không ép họ phải nói về cái chết

• Không phải ai mắc bệnh giai đoạn cuối cũng sẵn sàng chấp nhận hoặc thảo luận về cái chết. Một số người cần nhiều thời gian để thích nghi với thực tế, trong khi những người khác muốn tập trung vào hiện tại thay vì tương lai.
• Tránh ép buộc họ phải bày tỏ cảm xúc hoặc đối diện với những chủ đề mà họ chưa sẵn sàng. Sự kiên nhẫn và tôn trọng sẽ giúp họ cảm thấy an toàn hơn khi ở bên bạn.

Đồng hành theo nhu cầu của người bệnh

• Trong quá trình chăm sóc người sắp lâm chung, nhu cầu và cảm xúc của người bệnh có thể thay đổi theo từng ngày. Có lúc họ muốn trò chuyện rất nhiều, nhưng cũng có khi chỉ muốn nghỉ ngơi hoặc ngồi yên trong im lặng.
• Hãy linh hoạt điều chỉnh cách hỗ trợ theo mong muốn của họ thay vì theo kỳ vọng của chính bạn. Sự hiện diện đúng lúc, đúng cách thường có giá trị hơn những lời khuyên dài dòng.

Khuyến khích họ tìm thêm sự hỗ trợ khi cần

• Nếu bạn nhận thấy bạn thân sắp qua đời liên tục rơi vào trạng thái tuyệt vọng, lo âu hoặc gặp nhiều khó khăn trong việc chấp nhận bệnh tình, hãy nhẹ nhàng khuyến khích họ trao đổi với bác sĩ, chuyên gia chăm sóc giảm nhẹ hoặc chuyên gia tâm lý.
• Bên cạnh việc an ủi người sắp mất, sự hỗ trợ từ đội ngũ y tế và chuyên gia có thể giúp người bệnh kiểm soát tốt hơn các triệu chứng thể chất, giảm áp lực tinh thần và cải thiện chất lượng cuộc sống trong giai đoạn cuối.

Bước 3: Đừng né tránh chuyện ra đi

Nói về cái chết khi người bệnh sẵn sàng

• Nhiều người cho rằng tránh nhắc đến cái chết sẽ giúp người bệnh bớt buồn. Tuy nhiên, nếu bạn thân sắp qua đời muốn chia sẻ về những điều họ đang đối mặt, việc lảng tránh có thể khiến họ cảm thấy cô đơn hoặc không được thấu hiểu.
• Hãy cho họ biết rằng bạn sẵn sàng lắng nghe và ở bên cạnh, bất kể cuộc trò chuyện xoay quanh hy vọng, nỗi sợ hay những dự định còn dang dở. Đây là một cách an ủi người sắp mất bằng sự chân thành và tôn trọng cảm xúc của họ.

Sử dụng ngôn từ phù hợp với mong muốn của người bệnh

• Mỗi người có cách nói về cái chết khác nhau. Có người sẵn sàng dùng từ "qua đời" hoặc "cái chết", trong khi người khác cảm thấy thoải mái hơn với những cách diễn đạt như "ra đi", "về nơi khác" hoặc "kết thúc hành trình".
• Hãy lắng nghe cách họ diễn đạt và sử dụng những từ ngữ tương tự trong cuộc trò chuyện. Điều này giúp người bệnh cảm thấy được tôn trọng và dễ mở lòng hơn.

Lắng nghe nhiều hơn là đưa ra câu trả lời

• Khi người bệnh chia sẻ về những lo lắng, tiếc nuối hoặc mong muốn trong giai đoạn cuối đời, bạn không cần phải cố tìm một câu trả lời hoàn hảo.
• Đôi khi chỉ cần nói những câu đơn giản như: "Mình đang ở đây với cậu", "Cảm ơn cậu đã chia sẻ với mình" hoặc "Mình sẽ luôn đồng hành cùng cậu" cũng đủ để họ cảm thấy được yêu thương.
• Trong quá trình chăm sóc người sắp lâm chung, sự hiện diện và khả năng lắng nghe thường mang lại nhiều giá trị hơn những lời động viên mang tính sáo rỗng.

Đừng ép bản thân nếu bạn cũng chưa sẵn sàng

• Không phải ai cũng cảm thấy thoải mái khi nói về cái chết. Nếu chính bạn thấy lo lắng, sợ hãi hoặc khó mở lời, điều đó hoàn toàn bình thường.
• Trước khi trò chuyện với bạn thân sắp qua đời, bạn có thể chia sẻ cảm xúc của mình với người thân, chuyên gia tâm lý hoặc nhân viên chăm sóc giảm nhẹ để chuẩn bị tinh thần và học cách giao tiếp phù hợp.

Tôn trọng cảm xúc của cả hai

• Nếu người bệnh không muốn nói về cái chết, hãy tôn trọng quyết định của họ và chuyển sang những chủ đề khiến họ cảm thấy dễ chịu hơn. Ngược lại, nếu họ chủ động nhắc đến việc ra đi, hãy kiên nhẫn lắng nghe mà không ngắt lời hay vội vàng chuyển chủ đề.
• Cách tiếp cận linh hoạt này sẽ giúp an ủi người sắp mất hiệu quả hơn, đồng thời tạo ra một không gian an toàn để cả hai cùng chia sẻ những điều thật sự quan trọng trong quãng thời gian còn lại.

Bước 4: Tránh những lời an ủi sáo rỗng

Đừng dùng những câu động viên thiếu thực tế

• Khi bạn thân sắp qua đời, những câu nói quen thuộc như "Mọi chuyện rồi sẽ ổn", "Có lẽ mọi việc đều có lý do" hoặc "Cậu sẽ sớm khỏe thôi" thường không mang lại sự an ủi như bạn mong muốn.
• Người bệnh thường nhận thức rõ tình trạng của mình. Những lời trấn an không đúng với thực tế có thể khiến họ cảm thấy không được thấu hiểu hoặc ngại chia sẻ cảm xúc thật.
• Thay vào đó, hãy thành thật nhưng vẫn nhẹ nhàng. Bạn có thể nói: "Mình rất tiếc vì cậu đang phải trải qua điều này" hoặc "Mình sẽ ở bên cậu bất cứ khi nào cậu cần." Đây là những cách an ủi người sắp mất chân thành và giàu sự đồng cảm hơn.

Ưu tiên lắng nghe thay vì cố tìm lời hoàn hảo

• Bạn không cần phải luôn biết chính xác nên nói gì. Đôi khi, việc ngồi bên cạnh, lắng nghe và dành toàn bộ sự chú ý cho người bệnh đã là một sự hỗ trợ vô cùng ý nghĩa.
• Nếu không biết mở đầu thế nào, hãy nhẹ nhàng hỏi: "Cậu có muốn chia sẻ cảm xúc của mình không?" hoặc "Hôm nay cậu cảm thấy thế nào?" Những câu hỏi mở sẽ giúp họ dễ bộc lộ suy nghĩ hơn nếu họ muốn.

Đừng vội nói rằng bạn hiểu hoàn toàn cảm giác của họ

• Tránh những câu như: "Mình hiểu cậu đang cảm thấy thế nào." Thực tế, mỗi người đều có trải nghiệm, nỗi đau và cách đối diện với bệnh tật khác nhau.
• Thay vì khẳng định rằng bạn hiểu hết, hãy thể hiện sự đồng cảm bằng những câu như: "Mình không thể tưởng tượng hết những gì cậu đang trải qua, nhưng mình luôn sẵn sàng lắng nghe." Cách diễn đạt này giúp người bệnh cảm thấy được tôn trọng hơn.

Thể hiện sự chân thành bằng hành động

• Trong quá trình chăm sóc người sắp lâm chung, sự quan tâm không chỉ thể hiện qua lời nói mà còn qua những hành động nhỏ như ngồi cạnh họ, nắm tay, giúp họ nghỉ ngơi hoặc hỗ trợ những việc hằng ngày.
• Những hành động giản dị nhưng xuất phát từ sự chân thành thường mang lại cảm giác bình yên và an toàn hơn nhiều so với những lời động viên mang tính khuôn mẫu.

Đồng hành thay vì cố gắng sửa chữa cảm xúc

• Bạn không có trách nhiệm làm cho người bệnh hết buồn hay hết sợ. Điều họ cần nhất thường là một người sẵn sàng ở bên, lắng nghe và chấp nhận cảm xúc của họ mà không phán xét.
• Khi lựa chọn cách an ủi người sắp mất, hãy nhớ rằng sự hiện diện chân thành, thái độ tôn trọng và khả năng lắng nghe luôn có giá trị hơn những lời hứa hoặc sự lạc quan không phù hợp với thực tế. Điều đó cũng giúp bạn thân sắp qua đời cảm nhận được tình yêu thương và sự đồng hành trong những ngày cuối đời.

Bước 5: Kiên nhẫn với cảm xúc của bạn

Hiểu rằng cảm xúc của người bệnh có thể thay đổi thất thường

• Khi đối mặt với bệnh hiểm nghèo hoặc giai đoạn cuối đời, bạn thân sắp qua đời có thể trải qua nhiều cảm xúc như sợ hãi, tức giận, thất vọng, buồn bã hoặc tuyệt vọng. Những cảm xúc này đôi khi khiến họ nói hoặc hành động không giống với con người thường ngày.
• Hãy nhớ rằng những phản ứng này thường xuất phát từ áp lực về thể chất và tinh thần, chứ không phải vì họ không còn trân trọng tình bạn hay sự quan tâm của bạn.

Đừng vội tự ái khi họ từ chối hoặc cáu gắt

• Có những lúc người bệnh từ chối sự giúp đỡ, muốn ở một mình hoặc phản ứng khó chịu với những người xung quanh. Điều đó không đồng nghĩa với việc họ không cần bạn.
• Thay vì phản ứng gay gắt hoặc tranh cãi, hãy giữ bình tĩnh, cho họ thời gian và tiếp tục thể hiện rằng bạn luôn sẵn sàng đồng hành khi họ cần. Đây là một cách an ủi người sắp mất bằng sự kiên nhẫn và tôn trọng.

Đáp lại bằng sự chân thành thay vì tranh luận

• Đôi khi người bệnh có thể nói những câu xuất phát từ nỗi sợ hoặc cảm giác mình là gánh nặng, chẳng hạn như: "Chắc mọi người sẽ nhẹ nhõm hơn khi mình không còn nữa."
• Thay vì phủ nhận cảm xúc hoặc tranh cãi, hãy nhẹ nhàng khẳng định tình cảm của mình. Bạn có thể nói: "Mình rất trân trọng từng khoảnh khắc còn được ở bên cậu." hoặc "Mình không muốn mất cậu, và mình sẽ luôn ở đây cùng cậu." Những lời nói chân thành thường mang lại nhiều giá trị hơn những lời trấn an thiếu thực tế.

Kiểm soát cảm xúc của chính mình

• Nếu bạn cảm thấy tổn thương, tức giận hoặc buồn sau một cuộc trò chuyện, hãy cho phép bản thân có thời gian bình tĩnh trước khi tiếp tục đồng hành cùng người bệnh.
• Bạn có thể chia sẻ cảm xúc với người thân, chuyên gia tâm lý hoặc một người bạn đáng tin cậy thay vì trút sự thất vọng lên người đang bệnh. Điều này cũng giúp bạn duy trì sự ổn định trong quá trình chăm sóc người sắp lâm chung.

Đồng hành bằng lòng bao dung

• Không ai có thể luôn giữ bình tĩnh khi đối diện với bệnh tật và cái chết. Vì vậy, sự cảm thông và lòng bao dung sẽ giúp cả bạn và người bệnh giảm bớt áp lực trong những ngày cuối đời.
• Khi lựa chọn cách an ủi người sắp mất, hãy tập trung vào tình yêu thương, sự hiện diện và những khoảnh khắc còn lại bên bạn thân sắp qua đời. Đó thường là món quà ý nghĩa nhất mà bạn có thể dành cho họ.

Bước 6: Nói điều quan trọng ngay hôm nay

Đừng chờ đến phút cuối mới bày tỏ tình cảm

• Khi bạn thân sắp qua đời, nhiều người thường nghĩ rằng mình vẫn còn nhiều thời gian để nói những điều quan trọng. Tuy nhiên, diễn tiến của bệnh có thể thay đổi nhanh hơn dự đoán, vì vậy đừng trì hoãn những lời bạn thật sự muốn gửi gắm.
• Nếu muốn nói lời cảm ơn, xin lỗi, động viên hoặc bày tỏ tình cảm, hãy thực hiện khi cả hai còn có cơ hội trò chuyện. Những lời chân thành có thể mang lại sự bình yên và giúp người bệnh cảm thấy được yêu thương.

Chia sẻ những điều xuất phát từ trái tim

• Bạn không cần chuẩn bị những câu nói quá hoa mỹ. Sự chân thành luôn có giá trị hơn những lời lẽ cầu kỳ.
• Bạn có thể nói những điều đơn giản như:
  • "Mình rất biết ơn vì đã có cậu trong cuộc đời."
  • "Cảm ơn cậu vì những kỷ niệm đẹp mà chúng ta đã cùng nhau trải qua."
  • "Mình sẽ luôn trân trọng tình bạn của chúng ta."
• Đây là những cách an ủi người sắp mất giúp họ cảm nhận được giá trị của bản thân và tình cảm từ những người thân yêu.

Tạo thêm những kỷ niệm ý nghĩa cùng nhau

• Ngoài lời nói, hãy dành thời gian để cùng bạn thân sắp qua đời làm những điều họ yêu thích nếu sức khỏe cho phép, như xem lại ảnh cũ, nghe một bài hát quen thuộc, thưởng thức món ăn yêu thích hoặc đơn giản là cùng ngồi trò chuyện.
• Những khoảnh khắc tưởng chừng rất bình dị này thường trở thành những ký ức quý giá đối với cả người bệnh và những người ở lại.

Mỗi lần tạm biệt đều nên trọn vẹn

• Sau mỗi lần thăm, hãy ý thức rằng đó có thể là lần cuối hai người gặp nhau. Điều này không nhằm khiến bạn lo sợ, mà để nhắc nhở bạn trân trọng từng cuộc gặp gỡ.
• Trước khi ra về, hãy dành một lời chào, một cái ôm, một cái nắm tay hoặc một câu nói yêu thương nếu cả hai đều cảm thấy thoải mái. Những cử chỉ nhỏ này có thể mang lại sự ấm áp và giúp người bệnh cảm thấy được đồng hành.

Trân trọng từng khoảnh khắc còn lại

• Trong quá trình chăm sóc người sắp lâm chung, điều quan trọng không phải là bạn làm được bao nhiêu việc lớn, mà là bạn có mặt đúng lúc và dành cho họ sự quan tâm chân thành.
• Khi lựa chọn cách an ủi người sắp mất, hãy tập trung vào hiện tại thay vì tiếc nuối về quá khứ hay lo lắng quá nhiều cho tương lai. Sự hiện diện, những lời yêu thương và thời gian ở bên bạn thân sắp qua đời sẽ trở thành món quà vô giá đối với cả hai.

Cách 3: Những việc cần chuẩn bị cho người sắp lâm chung

Bước 1: Giúp bạn hiểu rõ về bệnh

Hỗ trợ người bệnh tiếp cận thông tin chính xác

• Khi vừa được chẩn đoán mắc bệnh hiểm nghèo hoặc bệnh giai đoạn cuối, nhiều người thường rơi vào trạng thái sốc, lo lắng và khó tiếp nhận lượng lớn thông tin y khoa. Đây là lúc sự đồng hành của bạn có ý nghĩa rất lớn.
• Hãy giúp bạn thân sắp qua đời tìm hiểu về bệnh, các phương pháp điều trị, chăm sóc giảm nhẹ và những lựa chọn hỗ trợ phù hợp. Có đầy đủ thông tin sẽ giúp họ cảm thấy chủ động hơn khi đưa ra các quyết định liên quan đến sức khỏe.

Ưu tiên nguồn thông tin y khoa đáng tin cậy

• Khuyến khích người bệnh tham khảo thông tin từ bác sĩ điều trị, bệnh viện, cơ quan y tế hoặc các hiệp hội y khoa uy tín. Những nguồn này thường dựa trên bằng chứng khoa học và được cập nhật thường xuyên.
• Hạn chế tin vào các bài viết hoặc video chưa được kiểm chứng, đặc biệt là những nội dung quảng cáo phương pháp chữa khỏi hoàn toàn hoặc các liệu pháp thiếu cơ sở khoa học.

Đồng hành trong các buổi khám bệnh

• Nếu người bệnh đồng ý, bạn có thể đi cùng họ trong các buổi khám hoặc tư vấn với bác sĩ. Việc có thêm một người lắng nghe sẽ giúp ghi nhớ thông tin đầy đủ hơn và giảm bớt áp lực cho người bệnh.
• Bạn cũng có thể ghi chép những nội dung quan trọng hoặc nhắc lại các hướng dẫn của bác sĩ sau buổi khám để tránh bỏ sót thông tin.

Chuẩn bị câu hỏi trước khi gặp bác sĩ

• Trước mỗi lần khám, hãy cùng người bệnh lập danh sách những điều còn băn khoăn. Một số câu hỏi có thể bao gồm:
  • Bệnh đang ở giai đoạn nào?
  • Mục tiêu của phương pháp điều trị hiện tại là gì?
  • Có những tác dụng phụ nào cần lưu ý?
  • Làm thế nào để giảm đau hoặc cải thiện chất lượng cuộc sống?
  • Gia đình và người thân nên chăm sóc người sắp lâm chung như thế nào?
• Chuẩn bị trước câu hỏi sẽ giúp buổi tư vấn hiệu quả hơn và hỗ trợ người bệnh đưa ra quyết định phù hợp.

Giúp họ đưa ra quyết định một cách chủ động

• Vai trò của bạn là hỗ trợ người bệnh tiếp cận thông tin và hiểu các lựa chọn điều trị, chứ không phải quyết định thay họ.
• Hãy tôn trọng mong muốn, giá trị và lựa chọn cá nhân của bạn thân sắp qua đời, ngay cả khi quyết định đó khác với suy nghĩ của bạn. Việc lắng nghe, đồng hành và an ủi người sắp mất bằng sự tôn trọng sẽ giúp họ cảm thấy an tâm hơn trong hành trình điều trị và chăm sóc người sắp lâm chung.

Bước 2: Hỗ trợ những việc hằng ngày

Chủ động đề nghị giúp đỡ thay vì chờ được nhờ

• Khi mắc bệnh nặng, nhiều người ngại lên tiếng nhờ giúp đỡ vì sợ làm phiền người khác hoặc cảm thấy mình trở thành gánh nặng. Vì vậy, thay vì chờ họ yêu cầu, hãy chủ động hỏi và đề nghị hỗ trợ.
• Đây là một trong những cách chăm sóc người sắp lâm chung thiết thực nhất, giúp người bệnh giảm bớt áp lực để tập trung nghỉ ngơi và điều trị.

Hỗ trợ những công việc thường ngày

• Tùy vào nhu cầu và tình trạng sức khỏe của người bệnh, bạn có thể giúp họ thực hiện những việc như:
  • Đi chợ hoặc mua thuốc theo đơn.
  • Chuẩn bị bữa ăn phù hợp với chế độ dinh dưỡng.
  • Đưa đón con đi học hoặc hỗ trợ chăm sóc trẻ.
  • Dọn dẹp nhà cửa, giặt giũ hoặc chăm sóc thú cưng.
  • Đưa người bệnh đến bệnh viện hoặc hỗ trợ các buổi tái khám.
• Những việc nhỏ này có thể tạo nên sự khác biệt rất lớn đối với bạn thân sắp qua đời và gia đình của họ.

Đưa ra những gợi ý cụ thể

• Thay vì chỉ hỏi: "Mình có thể giúp gì cho cậu?", hãy đưa ra những đề nghị rõ ràng để người bệnh dễ lựa chọn hơn.
• Ví dụ:
  • "Chiều nay mình đi siêu thị, mình mua thêm gì cho cậu nhé?"
  • "Ngày mai mình đưa cậu đi khám được không?"
  • "Cuối tuần mình qua nấu vài bữa ăn để cậu đỡ vất vả nhé."
• Những lời đề nghị cụ thể thường giúp người bệnh cảm thấy thoải mái hơn khi nhận sự giúp đỡ.

Đồng hành bằng những điều giản dị

• Không phải lúc nào sự hỗ trợ cũng là những công việc lớn. Đôi khi, điều người bệnh cần nhất chỉ là có một người ở bên.
• Bạn có thể cùng bạn thân sắp qua đời:
  • Ngồi trò chuyện hoặc lắng nghe họ chia sẻ.
  • Nghe những bản nhạc yêu thích.
  • Đọc sách hoặc đọc báo cho họ nghe.
  • Cầu nguyện hoặc thiền nếu phù hợp với niềm tin của họ.
  • Cùng hát những bài hát gắn với nhiều kỷ niệm.
• Những hoạt động nhẹ nhàng này giúp người bệnh cảm thấy thư giãn, giảm cảm giác cô đơn và là một cách an ủi người sắp mất đầy ý nghĩa.

Tôn trọng nhu cầu và sức khỏe của người bệnh

• Trước khi giúp đỡ, hãy luôn hỏi ý kiến để biết họ có thực sự muốn nhận sự hỗ trợ hay không. Có những ngày họ muốn trò chuyện, nhưng cũng có lúc chỉ cần được nghỉ ngơi trong yên tĩnh.
• Trong quá trình chăm sóc người sắp lâm chung, điều quan trọng là hỗ trợ đúng nhu cầu của người bệnh, không áp đặt theo ý muốn của mình. Sự quan tâm đúng lúc, đúng cách sẽ giúp bạn thân sắp qua đời cảm thấy được yêu thương, tôn trọng và an tâm hơn trong những ngày còn lại.

Bước 3: Đồng hành cùng người thân của bạn

Quan tâm đến cả những người đang chăm sóc người bệnh

• Khi một người mắc bệnh giai đoạn cuối, không chỉ họ mà cả gia đình và bạn bè thân thiết đều phải đối mặt với áp lực tinh thần, thể chất và tài chính. Vì vậy, bên cạnh việc an ủi người sắp mất, hãy dành sự quan tâm cho những người đang đồng hành cùng họ.
• Một lời hỏi thăm, sự lắng nghe hoặc một hành động hỗ trợ nhỏ cũng có thể giúp người thân của bệnh nhân cảm thấy được sẻ chia và bớt cô đơn trong giai đoạn khó khăn.

Chủ động san sẻ công việc hằng ngày

• Người chăm sóc chính thường phải dành nhiều thời gian ở bệnh viện hoặc ở bên người bệnh, khiến họ khó cân bằng cuộc sống cá nhân. Bạn có thể chủ động hỗ trợ những công việc như:
  • Mua thực phẩm, thuốc hoặc nhu yếu phẩm.
  • Nấu ăn hoặc chuẩn bị bữa cơm cho gia đình.
  • Đưa đón con đi học hoặc hỗ trợ chăm sóc trẻ.
  • Dọn dẹp nhà cửa hoặc làm một số việc vặt.
  • Đưa người thân đi khám hoặc thay phiên chăm sóc người bệnh để họ có thời gian nghỉ ngơi.
• Những sự hỗ trợ thiết thực này sẽ giúp gia đình có thêm thời gian và năng lượng để chăm sóc người sắp lâm chung.

Lắng nghe và động viên người thân của người bệnh

• Người thân thường cố gắng mạnh mẽ trước mặt bệnh nhân nhưng lại âm thầm chịu nhiều áp lực. Hãy tạo cơ hội để họ chia sẻ cảm xúc mà không lo bị đánh giá.
• Đôi khi, điều họ cần không phải là lời khuyên, mà chỉ là một người sẵn sàng lắng nghe và thấu hiểu.

Khuyến khích mọi người cùng phối hợp chăm sóc

• Việc chăm sóc người sắp lâm chung sẽ nhẹ nhàng hơn nếu được chia sẻ giữa các thành viên trong gia đình, bạn bè và những người thân thiết.
• Nếu có thể, hãy cùng mọi người phân công các công việc như đưa người bệnh đi khám, chuẩn bị bữa ăn, trực chăm sóc hoặc hỗ trợ các thủ tục cần thiết. Sự phối hợp này giúp giảm áp lực cho một người và đảm bảo người bệnh luôn nhận được sự chăm sóc chu đáo.

Xây dựng mạng lưới hỗ trợ cho người bệnh

• Khi nhiều người cùng chung tay, bạn thân sắp qua đời sẽ cảm nhận được sự yêu thương và quan tâm từ những người xung quanh. Điều này có thể mang lại cảm giác bình an, giảm bớt sự cô đơn và nâng cao chất lượng cuộc sống trong giai đoạn cuối.
• Hỗ trợ gia đình cũng là một phần quan trọng của việc an ủi người sắp mất. Khi những người chăm sóc được nghỉ ngơi và nhận được sự giúp đỡ, họ sẽ có thêm sức khỏe, tinh thần và thời gian để đồng hành cùng người bệnh một cách trọn vẹn hơn.

Bước 4: Giúp bạn lưu giữ những điều ý nghĩa

Tôn trọng mong muốn để lại những điều có ý nghĩa

• Nhiều người khi biết mình không còn nhiều thời gian thường mong muốn để lại một điều gì đó cho gia đình, bạn bè hoặc những người họ yêu thương. Đây là nhu cầu tâm lý tự nhiên, giúp họ cảm thấy cuộc đời mình vẫn có giá trị và được ghi nhớ.
• Nếu bạn thân sắp qua đời bày tỏ mong muốn này, hãy lắng nghe và hỏi xem bạn có thể hỗ trợ họ bằng cách nào. Việc đồng hành thực hiện những mong ước nhỏ cũng là một cách an ủi người sắp mất đầy ý nghĩa.

Giúp họ lưu giữ những lời nhắn yêu thương

• Nếu người bệnh mong muốn, bạn có thể hỗ trợ họ:
  • Viết thư gửi người thân hoặc bạn bè.
  • Ghi lại những lời nhắn, lời cảm ơn hoặc lời chúc dành cho những người họ yêu quý.
  • Thu âm hoặc quay video để lưu giữ những thông điệp cuối cùng.
  • Chuẩn bị một cuốn sổ lưu niệm hoặc album ảnh ghi lại những kỷ niệm đáng nhớ.
• Những kỷ vật này có thể trở thành nguồn động viên tinh thần lớn đối với gia đình sau này.

Ghi lại những câu chuyện về cuộc đời của họ

• Nhiều người muốn kể về tuổi thơ, những trải nghiệm đáng nhớ, bài học cuộc sống hoặc những điều họ tự hào nhất nhưng không còn đủ sức để tự viết.
• Trong trường hợp đó, bạn có thể ngồi lắng nghe, ghi chép hoặc ghi âm lại lời kể của họ. Điều này không chỉ giúp lưu giữ ký ức mà còn khiến người bệnh cảm thấy cuộc đời mình được trân trọng và lắng nghe.

Hỗ trợ thực hiện những mong muốn phù hợp

• Ngoài việc viết hoặc ghi lại kỷ niệm, người bệnh có thể mong muốn thực hiện một số điều đơn giản như:
  • Gặp lại một người thân hoặc người bạn lâu ngày.
  • Tặng lại những món đồ có ý nghĩa.
  • Chuẩn bị một món quà cho con hoặc cháu.
  • Duy trì một truyền thống gia đình mà họ luôn trân trọng.
• Nếu những mong muốn này phù hợp với điều kiện thực tế và sức khỏe của người bệnh, hãy cố gắng giúp họ thực hiện.

Để người bệnh là người quyết định

• Không phải ai cũng muốn để lại thư, video hay những lời nhắn cuối cùng. Một số người chỉ mong được sống bình yên bên gia đình trong quãng thời gian còn lại.
• Vì vậy, trong quá trình chăm sóc người sắp lâm chung, hãy tôn trọng mong muốn và quyền lựa chọn của người bệnh. Đừng tạo áp lực khiến họ cảm thấy mình phải làm điều gì đó để "được nhớ đến".

Biến những ngày còn lại thành những ký ức đẹp

• Di sản ý nghĩa nhất không nhất thiết là một lá thư hay một món quà, mà có thể là những cuộc trò chuyện chân thành, tiếng cười, sự tha thứ hoặc những khoảnh khắc yêu thương được chia sẻ cùng nhau.
• Khi bạn đồng hành bằng sự thấu hiểu và chân thành, bạn thân sắp qua đời sẽ cảm nhận được rằng cuộc sống của họ đã để lại những dấu ấn tốt đẹp trong lòng những người ở lại. Đó cũng chính là giá trị lớn nhất của việc an ủi người sắp mất và chăm sóc người sắp lâm chung.

Nguồn tham khảo

1. American Academy of Hospice and Palliative Medicine. Palliative Care. Chicago, IL: American Academy of Hospice and Palliative Medicine.
2. National Institute on Aging. Providing Comfort at the End of Life. Bethesda, MD: National Institute on Aging, National Institutes of Health.
3. National Institute on Aging. End of Life: Helping with Comfort and Care. Bethesda, MD: National Institute on Aging, National Institutes of Health.
4. World Health Organization. Palliative Care. Geneva: World Health Organization.
5. Centers for Disease Control and Prevention. Caregiving for Family and Friends. Atlanta, GA: U.S. Department of Health and Human Services.
6. National Cancer Institute. Advanced Cancer Care Planning. Bethesda, MD: National Cancer Institute, National Institutes of Health.
7. American Cancer Society. Coping with Advanced Cancer. Atlanta, GA: American Cancer Society.
8. Hospice Foundation of America. Hospice and End-of-Life Care. Washington, DC: Hospice Foundation of America.
9. National Hospice and Palliative Care Organization. CaringInfo: End-of-Life Care Resources. Alexandria, VA: National Hospice and Palliative Care Organization.
10. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Care of Dying Adults in the Last Days of Life (NG31). London: National Institute for Health and Care Excellence.
11. Marie Curie. Emotional Support for People Living with a Terminal Illness. London: Marie Curie.
12. European Association for Palliative Care. White Paper on Standards and Norms for Hospice and Palliative Care in Europe. Milan: European Association for Palliative Care.
13. Ferrell, B. R., & Coyle, N. Oxford Textbook of Palliative Nursing. 5th ed. New York, NY: Oxford University Press.
14. Cherny, N. I., Fallon, M., Kaasa, S., Portenoy, R. K., & Currow, D. C., eds. Oxford Textbook of Palliative Medicine. 6th ed. Oxford: Oxford University Press.
15. Back, A. L., Arnold, R. M., & Tulsky, J. A. Mastering Communication with Seriously Ill Patients: Balancing Honesty with Empathy and Hope. Cambridge: Cambridge University Press.

Biên tập nội dung: Rowan Hudson Le.

Thông tin được tham vấn và kiểm chứng bởi chuyên gia: Ava Anderson.