Cách trị ngứa trĩ tại nhà: 7 mẹo làm giảm ngứa búi trĩ hiệu quả

Bệnh trĩ không chỉ gây đau rát hay chảy máu khi đi ngoài; cảm giác ngứa ngáy dai dẳng quanh hậu môn mới là điều khiến nhiều người mệt mỏi, mất ngủ và ngại vận động. Tình trạng này thường xuất hiện khi búi trĩ sa, tiết dịch hoặc còn sót phân gây kích ứng da. Đáng lưu ý, ngứa hậu môn không phải lúc nào cũng do trĩ: các vấn đề như nứt kẽ hậu môn, viêm da hoặc nhiễm trùng cũng có thể gây triệu chứng tương tự.

Chuyên gia khuyến nghị không nên gãi hoặc vệ sinh quá mạnh, vì điều đó dễ làm tổn thương da và khiến ngứa hậu môn do trĩ nặng hơn. Bài viết này, Tiptory sẽ hướng dẫn cách trị ngứa trĩ an toàn, chăm sóc đúng tại nhà và nhận biết thời điểm cần đi khám.

Cách giảm ngứa do bệnh trĩ

1. Ngâm hậu môn trong nước ấm

• Đổ nước ấm vừa phải vào chậu sạch, đủ ngập vùng mông và hậu môn. Ngâm khoảng 10–15 phút.

• Nước ấm có thể giúp thư giãn vùng hậu môn và tạm thời làm dịu cảm giác ngứa hậu môn do trĩ. Tuy nhiên, đây chủ yếu là biện pháp hỗ trợ, không làm búi trĩ biến mất.

• Chỉ dùng nước sạch; không cần pha xà phòng, tinh dầu hoặc chất tạo mùi vì chúng có thể khiến da kích ứng hơn.

2. Làm khô nhẹ nhàng sau khi ngâm

• Dùng khăn mềm thấm khô thay vì chà xát. Có thể sử dụng máy sấy ở chế độ mát, đặt cách da một khoảng an toàn.

• Giữ vùng hậu môn sạch và khô giúp hạn chế độ ẩm, dịch nhầy và phân sót lại—những yếu tố thường làm tình trạng bệnh trĩ bị ngứa nặng hơn.

• Không gãi dù rất khó chịu, vì gãi tạo thành vòng xoắn “ngứa – trầy xước – viêm – ngứa nhiều hơn”. Các nghiên cứu về ngứa hậu môn cũng khuyến cáo tránh lau quá mạnh và hạn chế xà phòng tại vùng da này.

3. Vệ sinh đúng cách sau khi đi ngoài

• Rửa nhẹ bằng nước sạch hoặc dùng giấy mềm thấm nước, sau đó lau khô hoàn toàn.

• Tránh khăn ướt chứa cồn, hương liệu, chất khử mùi và giấy vệ sinh thô ráp.

• Không tự động dùng miếng lau tẩm thuốc nếu chưa rõ thành phần. Một số chất bảo quản hoặc hương liệu có thể gây viêm da tiếp xúc, khiến việc trị ngứa trĩ phản tác dụng.

4. Dùng kem bôi khi thật sự cần thiết

• Có thể hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ về thuốc bôi trĩ chứa hydrocortisone hay hoạt chất giảm ngứa phù hợp. Các thuốc bôi này có thể giảm triệu chứng trong thời gian ngắn nhưng không chữa khỏi nguyên nhân của bệnh trĩ.

• Không bôi hydrocortisone kéo dài quá 7 ngày nếu chưa có chỉ định, vì thuốc có thể làm mỏng hoặc kích ứng da quanh hậu môn.

• Ngừng sử dụng nếu vùng da nóng rát, nổi ban hoặc ngứa tăng lên. Phụ nữ mang thai và người đang dùng thuốc khác nên hỏi nhân viên y tế trước khi dùng.

5. Không xem nha đam là phương pháp điều trị chính

• Bằng chứng hiện có về nha đam chủ yếu liên quan đến vết thương sau phẫu thuật trĩ, chưa đủ để khẳng định gel nha đam tươi có thể chữa ngứa hậu môn do trĩ.

• Nha đam hoặc sản phẩm pha hương liệu vẫn có khả năng gây kích ứng. Chuyên gia không khuyến khích bôi trực tiếp nguyên liệu tự chế lên vùng hậu môn đang trầy xước hoặc chảy máu.

6. Đi khám nếu ngứa kéo dài hoặc kèm dấu hiệu bất thường

• Cần khám nếu ngứa không cải thiện sau khoảng một tuần, tái phát thường xuyên hoặc ảnh hưởng đến giấc ngủ.

• Đi khám sớm khi có chảy máu nhiều, đau dữ dội, búi trĩ sưng tím, chảy dịch, sốt hoặc thay đổi thói quen đại tiện.

• Không phải mọi trường hợp ngứa hậu môn đều do bệnh trĩ; nguyên nhân còn có thể là nứt hậu môn, viêm da, nhiễm nấm, giun kim hoặc bệnh lý khác.

Phần 1: Cách giảm ngứa trĩ cấp tốc tại nhà

Mẹo 1: Ngâm nước ấm giúp giảm ngứa trĩ

1. Chuẩn bị dụng cụ ngâm sạch

• Có thể dùng chậu ngâm chuyên dụng đặt trên bồn cầu hoặc bồn tắm đã được vệ sinh kỹ.

• Đổ nước ấm đủ ngập vùng hậu môn, khoảng 7–10 cm. Nhiệt độ phù hợp vào khoảng 37–40°C; không dùng nước quá nóng vì có thể gây bỏng và làm da kích ứng.

• Không dùng chung chậu ngâm với người khác để hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn.

2. Ngâm vùng hậu môn trong 10–15 phút

• Ngồi sao cho vùng hậu môn tiếp xúc trực tiếp với nước, thả lỏng cơ thể và ngâm khoảng 10–15 phút mỗi lần.

• Có thể thực hiện 2–3 lần/ngày khi bệnh trĩ gây ngứa, đặc biệt sau khi đi đại tiện. Nếu ngâm nhiều hơn, cần bảo đảm da được làm khô hoàn toàn.

• Nước ấm có thể giúp cơ vòng hậu môn thư giãn, làm dịu cảm giác đau rát và hỗ trợ vệ sinh vùng da đang kích ứng. Tuy nhiên, bằng chứng về khả năng chữa lành bệnh trĩ của phương pháp này còn hạn chế, vì vậy nên xem đây là cách hỗ trợ giảm triệu chứng chứ không phải biện pháp điều trị dứt điểm.

3. Chỉ nên dùng nước ấm sạch

• Không cần thêm muối Epsom, baking soda hay witch hazel để trị ngứa trĩ.

• Hiện chưa có bằng chứng đáng tin cậy cho thấy các chất này làm búi trĩ giảm sưng hoặc hết viêm nhanh hơn nước ấm thông thường.

• Muối, tinh dầu và các chất pha thêm còn có thể gây khô, xót hoặc viêm vùng da nhạy cảm. Chỉ sử dụng dung dịch pha ngâm khi được bác sĩ hướng dẫn cụ thể.

4. Làm khô đúng cách sau khi ngâm

• Đứng dậy từ từ để tránh trơn trượt hoặc chóng mặt.

• Dùng khăn sạch, mềm thấm khô vùng hậu môn; không chà xát vì có thể làm tình trạng ngứa hậu môn do trĩ nghiêm trọng hơn.

• Rửa sạch chậu ngâm sau mỗi lần sử dụng và để khô hoàn toàn.

5. Theo dõi phản ứng của cơ thể

• Dừng ngâm nếu cảm giác ngứa, đau hoặc sưng đỏ tăng lên.

• Đi khám khi triệu chứng không cải thiện sau khoảng một tuần hoặc xuất hiện chảy máu nhiều, đau dữ dội, búi trĩ sưng tím, sốt hay chảy dịch bất thường.

• Chuyên gia lưu ý rằng ngâm nước ấm chỉ giúp giảm khó chịu tạm thời. Muốn kiểm soát bệnh trĩ bị ngứa lâu dài, người bệnh còn cần hạn chế táo bón, tránh rặn và giữ vùng hậu môn sạch, khô.

Mẹo 2: Chườm ấm giảm ngứa trĩ đúng cách

1. Chuẩn bị khăn chườm sạch

• Chọn khăn cotton mềm, sạch và chỉ dùng riêng cho vùng hậu môn.

• Nhúng khăn vào nước ấm khoảng 37–40°C rồi vắt bớt nước. Thử nhiệt độ trên cổ tay trước để tránh gây bỏng vùng da nhạy cảm.

• Không pha thêm muối, tinh dầu, xà phòng hoặc chất tạo mùi vì chúng có thể làm ngứa hậu môn do trĩ nặng hơn.

2. Chườm nhẹ lên vùng hậu môn

• Đặt khăn ấm lên vùng da quanh hậu môn trong khoảng 10–15 phút.

• Không ấn, miết hoặc cố đẩy búi trĩ đang đau vào bên trong. Nhiệt ấm chủ yếu giúp thư giãn và làm dịu khó chịu tạm thời, không khiến búi trĩ co lại ngay.

• Có thể thực hiện 2–3 lần/ngày khi cần. Chưa có bằng chứng rõ ràng cho thấy chườm 4–5 lần/ngày mang lại hiệu quả tốt hơn.

3. Làm khô da sau khi chườm

• Dùng một khăn cotton sạch khác để thấm khô nhẹ nhàng.

• Không chà xát vì ma sát có thể làm da trầy xước, viêm và khiến bệnh trĩ bị ngứa nhiều hơn.

• Thay khăn chườm sau mỗi lần sử dụng; không đắp khăn ẩm quá lâu vì môi trường ẩm có thể làm vùng da quanh hậu môn thêm kích ứng.

4. Hiểu đúng tác dụng của chườm ấm

• Chườm ấm có thể hỗ trợ giảm ngứa trĩ và cảm giác căng tức, nhưng bằng chứng nghiên cứu trực tiếp về phương pháp này còn hạn chế.

• Các hướng dẫn y khoa thường đề cập nhiều hơn đến ngâm hậu môn bằng nước ấm. Ngay cả với phương pháp ngâm ấm, hiệu quả chủ yếu là giảm triệu chứng và mức độ hài lòng của người bệnh, chưa được chứng minh chắc chắn có thể chữa lành bệnh trĩ.

• Muốn trị ngứa trĩ lâu dài, cần kết hợp giữ hậu môn sạch và khô, tránh gãi, phòng táo bón và hạn chế rặn khi đi ngoài.

5. Dừng chườm và đi khám khi cần

• Ngừng thực hiện nếu vùng hậu môn đau rát, sưng đỏ hoặc ngứa tăng sau khi chườm.

• Đi khám nếu ngứa kéo dài trên một tuần, tái phát liên tục hoặc kèm chảy máu nhiều, đau dữ dội, búi trĩ sưng tím, sốt hay chảy dịch.

• Ngứa hậu môn không phải lúc nào cũng bắt nguồn từ bệnh trĩ; nứt hậu môn, viêm da, nhiễm nấm và giun kim cũng có thể gây triệu chứng tương tự.

Mẹo 3: Dùng miếng lau trĩ đúng cách

1. Chọn sản phẩm phù hợp

• Miếng lau hoặc miếng đệm có thuốc dành cho bệnh trĩ thường chứa witch hazel và một số hoạt chất làm dịu da.

• Ưu tiên sản phẩm không chứa cồn, hương liệu hay chất tạo màu vì các thành phần này có thể làm ngứa hậu môn do trĩ nghiêm trọng hơn.

• Đọc kỹ hướng dẫn và không dùng sản phẩm đã hết hạn hoặc có bao bì rách. Phụ nữ mang thai, trẻ em và người có da nhạy cảm nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng.

2. Làm sạch hậu môn trước khi dùng

• Sau khi đại tiện, rửa nhẹ vùng hậu môn bằng nước sạch hoặc dùng giấy vệ sinh mềm thấm nước.

• Không dùng xà phòng thơm, dung dịch sát khuẩn hoặc chà rửa mạnh.

• Dùng khăn cotton sạch thấm bớt nước. Vùng da không cần khô hoàn toàn nhưng không nên còn dính phân hoặc dịch nhầy.

3. Thấm nhẹ thay vì chà xát

• Đặt miếng lau lên vùng da bị ngứa trong vài giây hoặc thấm nhẹ theo hướng dẫn trên bao bì.

• Không miết, kéo hay chà trực tiếp lên búi trĩ vì ma sát có thể làm da trầy xước, chảy máu và ngứa nhiều hơn.

• Chỉ sử dụng ngoài hậu môn; không đưa miếng lau sâu vào ống hậu môn nếu sản phẩm không có chỉ định này.

4. Dùng đúng tần suất ghi trên nhãn

• Có thể sử dụng sau khi đại tiện nếu cần, nhưng không nhất thiết phải dùng sau mọi lần đi ngoài.

• Việc lau quá thường xuyên có thể phá vỡ hàng rào bảo vệ da và khiến quá trình trị ngứa trĩ phản tác dụng.

• Miếng lau có thuốc chỉ hỗ trợ giảm khó chịu trong thời gian ngắn. Hướng dẫn của Hội Phẫu thuật Đại trực tràng Hoa Kỳ cho biết dữ liệu về các thuốc bôi chứa witch hazel, hydrocortisone, phenylephrine hoặc pramoxine vẫn còn hạn chế.

5. Bỏ miếng lau sau một lần sử dụng

• Mỗi miếng chỉ dùng một lần rồi bỏ vào thùng rác có nắp.

• Không tái sử dụng và không dùng chung với người khác.

• Không thả xuống bồn cầu trừ khi nhà sản xuất xác nhận sản phẩm có thể phân hủy và xả an toàn; cách chắc chắn nhất vẫn là bỏ vào thùng rác.

6. Ngừng dùng nếu da bị kích ứng

• Dừng sử dụng khi xuất hiện nóng rát, phát ban, sưng đỏ hoặc ngứa hậu môn tăng lên.

• Đi khám nếu triệu chứng kéo dài quá một tuần, tái phát thường xuyên hoặc kèm đau dữ dội, chảy máu nhiều, sốt hay chảy dịch.

• Chuyên gia lưu ý rằng miếng lau có thuốc không chữa khỏi bệnh trĩ. Để kiểm soát triệu chứng lâu dài, người bệnh vẫn cần giữ hậu môn sạch và khô, phòng táo bón, hạn chế rặn và tránh ngồi lâu khi đại tiện.

Mẹo 4: Dùng kem giảm ngứa trĩ an toàn

1. Chọn sản phẩm theo hoạt chất

• Gel hoặc kem không kê đơn có thể giúp giảm tạm thời cảm giác đau rát và ngứa hậu môn do trĩ.

• Hydrocortisone giúp giảm viêm và ngứa; pramoxine hoặc lidocaine có tác dụng gây tê tại chỗ; phenylephrine hỗ trợ làm co mạch tạm thời.

• Không chỉ dựa vào tên thương mại như Preparation H vì mỗi dòng sản phẩm có thể chứa hoạt chất và cách dùng khác nhau. Hãy đọc nhãn hoặc hỏi dược sĩ trước khi mua.

2. Làm sạch trước khi bôi

• Rửa nhẹ vùng hậu môn bằng nước sạch sau khi đại tiện.

• Dùng khăn mềm thấm khô hoàn toàn; không chà xát hoặc dùng xà phòng có hương liệu.

• Rửa tay trước và sau khi bôi để hạn chế nhiễm khuẩn.

3. Chỉ bôi một lớp mỏng

• Lấy lượng kem nhỏ và thoa nhẹ lên vùng da quanh hậu môn bị ngứa.

• Không bôi lên vết thương sâu, vùng nhiễm trùng hoặc đưa thuốc vào trực tràng bằng ngón tay nếu nhãn sản phẩm không hướng dẫn.

• Không cho rằng bôi càng nhiều thì trị ngứa trĩ càng nhanh; dùng quá mức có thể gây nóng rát, kích ứng hoặc viêm da tiếp xúc.

4. Tuân thủ liều lượng trên nhãn

• Không áp dụng hướng dẫn “bôi thường xuyên khi cần” cho mọi sản phẩm. Mỗi hoạt chất có giới hạn sử dụng riêng.

• Nhiều kem hydrocortisone 1% dành cho người từ 12 tuổi được hướng dẫn dùng không quá 3–4 lần/ngày và không kéo dài quá 7 ngày nếu chưa được bác sĩ chỉ định.

• Không bôi đồng thời nhiều loại kem chữa ngứa hậu môn vì các hoạt chất có thể trùng lặp, làm tăng nguy cơ kích ứng.

5. Không lạm dụng kem chứa steroid

• Dùng hydrocortisone kéo dài có thể làm da quanh hậu môn mỏng, dễ tổn thương và che lấp dấu hiệu nhiễm trùng.

• Ngừng dùng và đi khám nếu triệu chứng không cải thiện sau 7 ngày, vừa hết đã tái phát hoặc xuất hiện chảy máu.

• Trẻ dưới 12 tuổi, phụ nữ mang thai hoặc cho con bú nên hỏi nhân viên y tế trước khi sử dụng.

6. Thận trọng với gel nha đam

• Chưa có đủ bằng chứng trực tiếp cho thấy nha đam nguyên chất có thể giảm ngứa trĩ hoặc điều trị búi trĩ.

• Không bôi nha đam tự chế lên vùng hậu môn đang trầy xước, chảy máu hoặc viêm. Hương liệu, chất bảo quản và tạp chất trong sản phẩm có thể làm ngứa nặng hơn.

• Nếu muốn sử dụng, nên chọn sản phẩm có thành phần rõ ràng, thử một lượng nhỏ và ngừng ngay khi thấy nóng rát hoặc nổi ban.

7. Hiểu đúng giới hạn của kem bôi

• Hướng dẫn của Hội Phẫu thuật Đại trực tràng Hoa Kỳ cho biết các thuốc bôi chứa hydrocortisone, phenylephrine, pramoxine hoặc witch hazel có thể hỗ trợ triệu chứng nhưng dữ liệu về hiệu quả lâu dài còn hạn chế.

• Kem bôi không chữa khỏi nguyên nhân của bệnh trĩ. Người bệnh vẫn cần phòng táo bón, tránh rặn, hạn chế ngồi lâu và giữ vùng hậu môn sạch, khô.

• Đi khám sớm nếu đau dữ dội, chảy máu nhiều, búi trĩ sưng tím, sốt, chảy dịch hoặc triệu chứng ngày càng nặng.

Mẹo 5: Chườm lạnh giảm sưng trĩ đúng cách

1. Chuẩn bị túi chườm lạnh an toàn

• Cho đá vào túi kín hoặc sử dụng túi gel lạnh, sau đó bọc bằng một chiếc khăn cotton sạch, mềm.

• Không đặt đá trực tiếp lên da vì vùng hậu môn rất nhạy cảm, dễ bị bỏng lạnh và tổn thương.

• Không dùng vật đông cứng có cạnh sắc hoặc ngồi đè lên túi đá vì áp lực có thể làm búi trĩ đau hơn.

2. Làm sạch vùng hậu môn trước khi chườm

• Rửa nhẹ bằng nước sạch, đặc biệt sau khi đại tiện.

• Dùng khăn mềm thấm khô hoàn toàn; không chà xát hoặc sử dụng xà phòng có hương liệu.

• Giữ vùng da sạch giúp hạn chế phân và dịch nhầy làm tình trạng ngứa hậu môn do trĩ nặng hơn.

3. Chườm lạnh trong thời gian ngắn

• Đặt túi lạnh đã bọc khăn lên vùng hậu môn khoảng 5–10 phút.

• Chườm nhẹ, không ấn trực tiếp vào búi trĩ đang sưng đau hoặc chảy máu.

• Nhiệt lạnh có thể tạm thời làm tê vùng da và giảm sưng, đau, khó chịu do bệnh trĩ. Đây chỉ là biện pháp hỗ trợ triệu chứng, không làm búi trĩ biến mất.

4. Để da nghỉ giữa các lần chườm

• Có thể lặp lại vài lần trong ngày khi cần, nhưng phải để da trở về nhiệt độ và màu sắc bình thường trước lần tiếp theo.

• Không kéo dài thời gian chườm quá 10–15 phút và không ngủ khi đang đặt túi lạnh.

• Dừng ngay nếu da trắng bệch, tím tái, tê kéo dài, đau buốt hoặc ngứa hậu môn tăng lên.

5. Không bắt buộc chườm ấm ngay sau đó

• Chưa có bằng chứng đáng tin cậy cho thấy luân phiên lạnh và ấm giúp trị ngứa trĩ tốt hơn chỉ chườm lạnh hoặc ngâm ấm riêng biệt.

• Nếu chườm ấm, hãy đợi da trở lại trạng thái bình thường rồi dùng khăn ấm trong 10–15 phút; không chuyển trực tiếp từ rất lạnh sang nóng.

• Ưu tiên phương pháp mang lại cảm giác dễ chịu và không gây kích ứng. Các cơ sở y khoa công nhận chườm lạnh là biện pháp hỗ trợ giảm sưng, trong khi ngâm nước ấm có thể giúp giảm khó chịu.

6. Thận trọng với một số trường hợp

• Người bị giảm cảm giác da, bệnh thần kinh ngoại biên, tuần hoàn máu kém hoặc tiểu đường nên hỏi bác sĩ trước khi chườm lạnh.

• Không dùng túi chườm để trì hoãn thăm khám khi búi trĩ sưng tím và đau dữ dội; đây có thể là trĩ ngoại huyết khối.

• Đi khám nếu chảy máu nhiều, chóng mặt, sốt, chảy dịch hoặc triệu chứng không cải thiện sau khoảng một tuần.

Mẹo 6: Thận trọng khi dùng witch hazel

1. Hiểu đúng tác dụng của witch hazel

• Witch hazel, còn gọi là cây phỉ, có tính làm se và thường xuất hiện trong miếng lau hoặc dung dịch bôi ngoài dành cho bệnh trĩ.

• Sản phẩm có thể giúp làm dịu tạm thời cảm giác ngứa, nóng rát và khó chịu, nhưng không làm búi trĩ biến mất.

• Hướng dẫn của Hội Phẫu thuật Đại trực tràng Hoa Kỳ cho biết dữ liệu về hiệu quả của witch hazel trong điều trị trĩ còn hạn chế. Khuyến nghị sử dụng thuốc bôi chỉ ở mức có điều kiện vì chất lượng bằng chứng thấp.

2. Chọn sản phẩm có thành phần rõ ràng

• Ưu tiên miếng lau hoặc dung dịch witch hazel được sản xuất dành riêng cho vùng hậu môn.

• Chọn sản phẩm không chứa cồn, hương liệu và chất tạo màu để giảm nguy cơ kích ứng.

• Không sử dụng dung dịch thảo dược tự ngâm hoặc không rõ nồng độ vì vùng da quanh hậu môn mỏng và dễ tổn thương.

3. Làm sạch trước khi sử dụng

• Sau khi đại tiện, rửa nhẹ hậu môn bằng nước sạch rồi thấm khô bằng khăn mềm.

• Không dùng xà phòng thơm, dung dịch sát khuẩn mạnh hoặc chà xát vùng da đang ngứa.

• Làm sạch đúng cách giúp loại bỏ phân và dịch nhầy, hai yếu tố có thể khiến ngứa hậu môn do trĩ kéo dài.

4. Thấm nhẹ lên vùng da bên ngoài

• Cho lượng nhỏ dung dịch lên miếng bông sạch rồi thấm nhẹ quanh hậu môn theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

• Không chà xát, không đắp bông quá lâu và không đưa sản phẩm sâu vào trực tràng.

• Bỏ miếng bông sau một lần sử dụng và rửa tay sạch.

5. Không dùng quá thường xuyên

• Chưa có cơ sở khoa học rõ ràng cho khuyến nghị dùng witch hazel ít nhất 4–5 lần/ngày.

• Chỉ sử dụng đúng tần suất ghi trên nhãn. Dùng quá nhiều có thể làm da khô, rát hoặc gây viêm da tiếp xúc, khiến việc trị ngứa trĩ phản tác dụng.

• Ngừng dùng ngay nếu xuất hiện nóng rát, nổi ban, sưng đỏ hoặc ngứa tăng lên.

6. Không bôi tinh dầu nguyên chất

• Một số nghiên cứu quy mô nhỏ cho thấy chế phẩm chuẩn hóa chứa Myrtus communis có thể hỗ trợ giảm đau, chảy máu và ngứa hậu môn do trĩ. Tuy nhiên, kết quả này không đồng nghĩa với việc tinh dầu nguyên chất tự mua có thể bôi trực tiếp an toàn.

• Tinh dầu đậm đặc có thể gây bỏng rát, dị ứng hoặc tổn thương niêm mạc. Chuyên gia không khuyến khích tự pha và bôi Myrtus communis vào hậu môn.

• Chỉ cân nhắc chế phẩm đã được chuẩn hóa và có hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ.

7. Đi khám khi triệu chứng bất thường

• Ngừng tự điều trị và đi khám nếu ngứa kéo dài quá một tuần, tái phát thường xuyên hoặc kèm chảy máu.

• Cần khám sớm khi đau dữ dội, búi trĩ sưng tím, sốt, chảy dịch hoặc lượng máu tăng dần.

• Các sản phẩm thảo dược chỉ hỗ trợ giảm triệu chứng; kiểm soát bệnh trĩ bị ngứa lâu dài vẫn cần phòng táo bón, tránh rặn và giữ hậu môn sạch, khô.

Mẹo 7: Không nên dùng tinh dầu trị trĩ

1. Không xem tinh dầu là thuốc trị trĩ

• Hiện chưa có bằng chứng lâm sàng đáng tin cậy cho thấy tinh dầu oải hương, tràm trà hoặc cây bách có thể điều trị bệnh trĩ hay ngứa hậu môn do trĩ.

• Các hướng dẫn chuyên môn hiện hành không khuyến nghị tinh dầu như một phương pháp điều trị tiêu chuẩn. Điều trị ban đầu vẫn tập trung vào tăng chất xơ, uống đủ nước và điều chỉnh thói quen đại tiện.

• Cảm giác mát hoặc dễ chịu sau khi bôi không đồng nghĩa với việc búi trĩ đang lành.

2. Không bôi tinh dầu nguyên chất lên hậu môn

• Da và niêm mạc hậu môn mỏng hơn nhiều vùng da khác nên dễ bị bỏng rát, viêm và dị ứng.

• Tinh dầu tràm trà có thể gây kích ứng hoặc viêm da tiếp xúc; nguy cơ thường cao hơn khi sử dụng dầu nguyên chất hoặc đã bị oxy hóa.

• Nếu vùng da đang nứt, trầy xước hoặc chảy máu, tinh dầu có thể khiến tình trạng bệnh trĩ bị ngứa và đau rát nghiêm trọng hơn.

3. Pha loãng vẫn không bảo đảm an toàn

• Công thức pha 2–4 giọt tinh dầu với khoảng 60 ml dầu nền chưa được nghiên cứu đầy đủ cho vùng hậu môn.

• Dầu thầu dầu, dầu hạnh nhân hoặc dầu bơ không được chứng minh có khả năng chữa lành búi trĩ. Bản thân dầu nền cũng có thể gây bí da hoặc dị ứng; người dị ứng hạt cần đặc biệt thận trọng với dầu hạnh nhân.

• Trộn nhiều loại tinh dầu cùng lúc làm tăng số thành phần tiếp xúc với da, khiến việc xác định chất gây kích ứng khó hơn.

4. Tuyệt đối không đưa tinh dầu vào trực tràng

• Không bôi hỗn hợp tinh dầu lên trĩ nội, kể cả khi đã pha loãng.

• Không nhờ người khác dùng ngón tay, găng tay hoặc dụng cụ để đưa tinh dầu vào hậu môn. Thao tác này có thể làm xước niêm mạc, gây chảy máu, nhiễm trùng hoặc làm tổn thương búi trĩ.

• Nếu cần dùng thuốc đặt hoặc kem bôi trong trực tràng, chỉ chọn sản phẩm được cấp phép cho mục đích này và thực hiện đúng hướng dẫn của bác sĩ hoặc nhà sản xuất.

5. Xử lý khi bị kích ứng do tinh dầu

• Ngừng sử dụng ngay nếu thấy nóng rát, đau, sưng đỏ, nổi ban hoặc ngứa hậu môn tăng lên.

• Rửa nhẹ vùng da bằng nước ấm, thấm khô và không bôi thêm tinh dầu hay chất sát khuẩn.

• Đi khám nếu cảm giác bỏng rát kéo dài, da phồng rộp, chảy máu hoặc đau ngày càng tăng.

6. Chọn cách giảm ngứa an toàn hơn

• Giữ vùng hậu môn sạch và khô, đồng thời tránh gãi hoặc lau chùi quá mạnh.

• Có thể ngâm nước ấm 10–15 phút hoặc chườm lạnh qua một lớp khăn trong thời gian ngắn để giảm khó chịu.

• Hỏi dược sĩ hoặc bác sĩ về sản phẩm bôi ngoài phù hợp nếu cần trị ngứa trĩ. Đi khám khi triệu chứng kéo dài quá một tuần, tái phát thường xuyên hoặc kèm đau dữ dội, chảy máu nhiều, sốt hay chảy dịch.

Phần 2: Nguyên nhân gây ngứa trĩ thường gặp

Lưu ý 1: Nguyên nhân và yếu tố gây bệnh trĩ

1. Hiểu đúng về bệnh trĩ

• Bệnh trĩ xuất hiện khi các đệm mạch và mô nâng đỡ trong ống hậu môn bị giãn, biến dạng hoặc sa xuống.

• Trĩ nội hình thành phía trong ống hậu môn; trĩ ngoại nằm dưới da quanh hậu môn.

• Vì vậy, mô tả trĩ đơn thuần là “tĩnh mạch phình” chưa hoàn toàn chính xác. Bệnh còn liên quan đến sự suy yếu và dịch chuyển của mô nâng đỡ hậu môn.

2. Rặn mạnh khi đại tiện

• Rặn lâu hoặc dùng sức quá mức làm tăng áp lực trong vùng hậu môn, khiến các đệm mạch căng và dễ sa xuống.

• Thói quen ngồi trên bồn cầu quá lâu, đặc biệt khi xem điện thoại, cũng kéo dài áp lực lên vùng này.

• Hướng dẫn chuyên môn khuyến cáo đi vệ sinh khi có nhu cầu, tránh cố rặn và rời bồn cầu sau khi đại tiện xong.

3. Táo bón hoặc tiêu chảy kéo dài

• Phân khô cứng khiến người bệnh phải rặn nhiều, còn tiêu chảy làm tăng số lần đại tiện và kích ứng vùng hậu môn.

• Cả hai tình trạng đều có thể làm triệu chứng bệnh trĩ xuất hiện hoặc nghiêm trọng hơn.

• Táo bón và thói quen đại tiện bất thường có mối liên quan đáng kể với trĩ, nhưng bệnh thường hình thành do nhiều yếu tố phối hợp chứ không chỉ một nguyên nhân.

4. Thai kỳ làm tăng áp lực vùng chậu

• Tử cung phát triển tạo thêm áp lực lên hệ tĩnh mạch vùng chậu và cản trở máu trở về tim.

• Thay đổi nội tiết, tăng thể tích máu và táo bón trong thai kỳ cũng góp phần làm búi trĩ dễ sưng hoặc sa.

• Bà bầu bị trĩ thường gặp vào giai đoạn cuối thai kỳ hoặc sau sinh. Tình trạng này thường không ảnh hưởng trực tiếp đến thai nhi nhưng có thể gây đau, chảy máu và khó chịu cho mẹ.

5. Tuổi tác và mô nâng đỡ suy yếu

• Khi tuổi tăng, mô liên kết giữ các đệm hậu môn tại vị trí bình thường có thể mất dần độ đàn hồi.

• Điều này khiến búi trĩ dễ giãn và sa hơn, đặc biệt khi đi kèm táo bón hoặc thói quen rặn lâu.

• Tuổi tác là yếu tố nguy cơ không thể thay đổi, nhưng kiểm soát phân và thói quen đại tiện vẫn giúp hạn chế triệu chứng.

6. Một số yếu tố liên quan khác

• Thừa cân, ít vận động và thường xuyên nâng vật nặng có thể làm tăng áp lực ổ bụng hoặc vùng chậu.

• Tuy nhiên, mức độ liên quan giữa những yếu tố này với nguyên nhân bệnh trĩ chưa đồng đều trong các nghiên cứu; không nên xem chúng là nguyên nhân trực tiếp duy nhất.

• Tiền sử gia đình có thể phản ánh đặc điểm mô liên kết và thói quen sinh hoạt tương tự, nhưng vai trò di truyền vẫn chưa được xác định rõ.

7. Vì sao bệnh trĩ gây ngứa hậu môn

• Búi trĩ sa có thể tiết dịch nhầy, làm vùng da quanh hậu môn ẩm và kích ứng.

• Phân sót lại, lau chùi quá mạnh hoặc dùng sản phẩm có hương liệu có thể khiến ngứa hậu môn do trĩ nặng hơn.

• Muốn trị ngứa trĩ hiệu quả, cần kết hợp giữ vùng hậu môn sạch, khô với xử lý táo bón và hạn chế rặn; chỉ bôi thuốc giảm ngứa thường không giải quyết được nguyên nhân lâu dài.

Lưu ý 2: Dấu hiệu bệnh trĩ dễ nhận biết

1. Chảy máu đỏ tươi khi đại tiện

• Dấu hiệu thường gặp của bệnh trĩ nội là máu đỏ tươi, không đau, xuất hiện trên giấy vệ sinh, bề mặt phân hoặc nhỏ vào bồn cầu.

• Lượng máu có thể chỉ là vài vệt nhưng cũng có thể nhiều hơn nếu búi trĩ bị tổn thương.

• Máu đỏ tươi gợi ý vị trí chảy máu gần hậu môn, song không đủ để tự kết luận là trĩ. Nứt hậu môn, polyp, viêm ruột và ung thư đại trực tràng cũng có thể gây chảy máu.

2. Ngứa và kích ứng quanh hậu môn

• Ngứa hậu môn do trĩ thường liên quan đến dịch nhầy, phân sót lại hoặc độ ẩm quanh vùng hậu môn.

• Gãi, lau mạnh hoặc dùng khăn ướt có hương liệu có thể làm da trầy xước, khiến ngứa và nóng rát nặng hơn.

• Muốn trị ngứa trĩ hiệu quả cần giữ vùng da sạch, khô và xử lý nguyên nhân gây trĩ, thay vì chỉ dùng kem giảm ngứa.

3. Sưng đau hoặc có khối quanh hậu môn

• Trĩ ngoại có thể tạo thành khối mềm, sưng hoặc nhạy cảm ngay sát cửa hậu môn; người bệnh thường cảm nhận được khi tắm hoặc vệ sinh.

• Nếu hình thành cục máu đông, búi trĩ có thể trở nên căng cứng, tím và đau dữ dội. Tình trạng này được gọi là trĩ ngoại huyết khối.

• Không nên tự chọc, nặn hoặc cố làm vỡ búi trĩ vì có thể gây chảy máu và nhiễm trùng.

4. Búi trĩ nội sa ra ngoài

• Trĩ nội thường không sờ thấy khi còn nằm hoàn toàn trong ống hậu môn.

• Khi bệnh tiến triển, búi trĩ có thể lồi ra lúc đại tiện rồi tự co lên, phải dùng tay đẩy vào hoặc nằm thường xuyên bên ngoài.

• Búi trĩ sa có thể gây vướng, tiết dịch, khó vệ sinh và làm tình trạng bệnh trĩ bị ngứa kéo dài. Chảy máu không đau và búi trĩ sa là hai biểu hiện điển hình của trĩ nội.

5. Không chủ quan khi chỉ có vài giọt máu

• Một vệt hoặc vài giọt máu chưa chắc là tình huống cấp cứu, nhưng vẫn cần theo dõi nguyên nhân, thời gian và mức độ tái phát.

• Nên đi khám nếu đây là lần đầu chảy máu, máu xuất hiện nhiều lần, người bệnh từ tuổi trung niên trở lên hoặc chưa từng được xác nhận mắc trĩ.

• Hướng dẫn của Hội Phẫu thuật Đại trực tràng Hoa Kỳ nhấn mạnh rằng không nên tự động quy mọi trường hợp chảy máu trực tràng cho bệnh trĩ; một số người cần được nội soi đại tràng để loại trừ nguyên nhân khác.

6. Nhận biết dấu hiệu cần khám sớm

• Đi khám sớm khi chảy máu tái diễn, đau hậu môn kéo dài, búi trĩ sa không đẩy vào được hoặc triệu chứng không cải thiện sau khoảng một tuần.

• Cần hỗ trợ y tế khẩn cấp nếu máu chảy nhiều hoặc liên tục, choáng váng, ngất, tim đập nhanh hay mệt lả.

• Phân đen như hắc ín, máu trộn trong phân, sụt cân không chủ ý, đau bụng hoặc thay đổi thói quen đại tiện cũng là những dấu hiệu không nên tự điều trị như bệnh trĩ thông thường.

Lưu ý 3: Phòng bệnh trĩ bằng ăn uống

1. Giữ phân mềm để giảm rặn

• Phân khô cứng khiến người bệnh phải dùng sức khi đại tiện, làm tăng áp lực lên các đệm mạch hậu môn.

• Mục tiêu là tạo khuôn phân mềm, dễ đi và không cần rặn lâu; không phải làm phân lỏng.

• Điều chỉnh chất xơ, nước uống và thói quen đại tiện là biện pháp đầu tiên để phòng ngừa và kiểm soát bệnh trĩ.

2. Uống đủ nước theo nhu cầu

• Không có mức 9–12 cốc nước phù hợp cho tất cả mọi người. Nhu cầu thay đổi theo cân nặng, thời tiết, vận động, thai kỳ và chế độ ăn.

• Có thể uống nước đều trong ngày, tăng thêm khi vận động hoặc trời nóng và theo dõi để nước tiểu có màu vàng nhạt.

• Người mắc bệnh tim, bệnh thận hoặc đang được yêu cầu hạn chế dịch cần tuân theo hướng dẫn của bác sĩ, không tự tăng lượng nước.

3. Tăng chất xơ từ từ

• Phụ nữ trưởng thành có thể hướng tới khoảng 25 g chất xơ/ngày, còn nam giới khoảng 38 g/ngày; nhu cầu thường giảm nhẹ sau tuổi 50.

• Nguồn chất xơ tốt gồm rau xanh, trái cây còn vỏ, yến mạch, gạo lứt, bánh mì nguyên cám, đậu và các loại hạt.

• Tăng từng ít một trong 1–2 tuần và uống đủ nước để hạn chế đầy hơi, chướng bụng.

4. Cân nhắc chất xơ bổ sung

• Nếu khẩu phần chưa đáp ứng, có thể hỏi dược sĩ về psyllium hoặc methylcellulose.

• Bắt đầu với liều thấp theo nhãn sản phẩm, uống kèm đủ nước và tăng dần nếu cơ thể dung nạp tốt.

• Tổng quan 7 thử nghiệm với 378 người cho thấy bổ sung chất xơ làm giảm 53% nguy cơ triệu chứng trĩ kéo dài và giảm khoảng 50% nguy cơ chảy máu. Tác dụng đối với đau, sa búi trĩ và ngứa có thể hạn chế hơn.

5. Không loại bỏ mọi thuốc nhuận tràng

• Nhận định tất cả thuốc nhuận tràng đều gây lệ thuộc hoặc làm “yếu ruột” là chưa chính xác.

• Chất tạo khối như psyllium và thuốc thẩm thấu như polyethylene glycol có thể được dùng trong một số trường hợp táo bón, nhưng cần chọn đúng loại và đúng liều.

• Không tự dùng thuốc kích thích nhuận tràng thường xuyên. Nếu phải dùng liên tục hoặc táo bón kéo dài, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ để tìm nguyên nhân.

6. Điều chỉnh thói quen đại tiện

• Đi vệ sinh ngay khi có nhu cầu, không cố nhịn và không rặn khi chưa buồn đi.

• Hạn chế ngồi trên bồn cầu quá lâu; nên cất điện thoại để tránh biến vài phút thành một “cuộc họp kéo dài”.

• Vận động đều đặn giúp hỗ trợ nhu động ruột và kiểm soát táo bón.

7. Hiểu giới hạn của chế độ ăn

• Ăn đủ chất xơ và uống đủ nước có thể giảm táo bón, chảy máu và kích ứng, nhưng không bảo đảm búi trĩ lớn hoặc đã sa sẽ tự biến mất.

• Khi phân mềm và vùng hậu môn ít bị tổn thương, tình trạng ngứa hậu môn do trĩ cũng có thể giảm; tuy nhiên, đây không phải biện pháp trị ngứa trĩ tức thời.

• Cần đi khám nếu chảy máu tái diễn, đau dữ dội, búi trĩ sa không tự co hoặc triệu chứng không cải thiện sau khoảng một tuần.

Lưu ý 4: Khi nào bệnh trĩ cần đi khám?

1. Theo dõi triệu chứng nhẹ trong thời gian ngắn

• Bệnh trĩ nhẹ thường có thể cải thiện khi tăng chất xơ, uống đủ nước, tránh rặn và sử dụng thuốc không kê đơn đúng hướng dẫn.

• Không có mốc chính xác rằng mọi trường hợp sẽ khỏi trong 4–7 ngày. Mức độ hồi phục phụ thuộc vào loại trĩ, tình trạng sa búi trĩ, táo bón và thói quen đại tiện.

• Nên đặt lịch khám nếu đau, sưng hoặc ngứa hậu môn do trĩ không giảm sau khoảng một tuần tự chăm sóc. Các sản phẩm bôi không kê đơn cũng thường không nên dùng quá 7 ngày nếu chưa hỏi bác sĩ.

2. Đi khám khi có chảy máu trực tràng

• Máu đỏ tươi trên giấy vệ sinh hoặc nhỏ vào bồn cầu có thể liên quan đến trĩ, nhưng cũng có thể bắt nguồn từ nứt hậu môn, polyp, viêm ruột hoặc ung thư đại trực tràng.

• Không nên tự động cho rằng máu là do bệnh trĩ, kể cả khi lượng máu chỉ ít hoặc không kèm đau.

• Nên khám nếu đây là lần đầu chảy máu, máu tái diễn, tăng dần hoặc đi kèm thay đổi thói quen đại tiện, đau bụng, thiếu máu hay sụt cân.

3. Nhận biết tình trạng cần hỗ trợ khẩn cấp

• Đến cơ sở y tế ngay nếu máu chảy nhiều hoặc liên tục, có cục máu đông lớn, chóng mặt, ngất, tim đập nhanh hay mệt lả.

• Cần khám sớm khi hậu môn đau dữ dội, búi trĩ sưng tím, sốt, chảy mủ hoặc không thể đẩy búi trĩ sa trở lại.

• Người đang dùng thuốc chống đông hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu cần liên hệ bác sĩ sớm khi chảy máu trực tràng. Không tự ý ngừng thuốc vì có thể làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông.

4. Bác sĩ chẩn đoán bệnh trĩ như thế nào

• Trước tiên, bác sĩ sẽ hỏi về chảy máu, đau, sa búi trĩ, táo bón, chế độ ăn và các thuốc đang sử dụng.

• Trĩ ngoại thường được phát hiện bằng cách quan sát vùng hậu môn khi nghỉ và khi rặn.

• Với trĩ nội, bác sĩ có thể thăm trực tràng bằng ngón tay và soi hậu môn để đánh giá búi trĩ, đồng thời loại trừ nứt hậu môn, khối u hoặc bệnh lý khác.

• Một số trường hợp chảy máu cần nội soi đại tràng, đặc biệt khi chưa xác định được nguồn máu hoặc người bệnh có yếu tố nguy cơ ung thư đại trực tràng.

5. Thắt vòng cao su cho trĩ nội

• Bác sĩ đặt một vòng cao su nhỏ vào chân búi trĩ nội để cắt nguồn máu nuôi.

• Phần mô được thắt thường co lại và rụng sau khoảng 5–7 ngày, sau đó hình thành mô sẹo giúp hạn chế búi trĩ sa.

• Phương pháp này thường áp dụng cho trĩ nội độ I, II và một số trường hợp độ III; không dùng để tự điều trị tại nhà hoặc thắt trĩ ngoại.

• Hướng dẫn ASCRS đánh giá thắt vòng cao su là thủ thuật tại phòng khám hiệu quả nhất đối với phần lớn trường hợp trĩ nội cần can thiệp.

6. Các phương pháp điều trị khác

• Tiêm xơ đưa dung dịch chuyên dụng vào búi trĩ để tạo sẹo và làm mô co lại.

• Quang đông hồng ngoại sử dụng năng lượng nhiệt có kiểm soát để làm búi trĩ xơ hóa và nhỏ dần.

• Trĩ lớn, sa nhiều, tái phát hoặc không đáp ứng điều trị bảo tồn có thể cần phẫu thuật. Bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp dựa trên loại trĩ, mức độ sa, triệu chứng và nguy cơ chảy máu.

7. Không chỉ tập trung trị ngứa

• Trị ngứa trĩ bằng kem hoặc miếng lau chỉ giúp giảm triệu chứng tạm thời.

• Nếu ngứa kéo dài dù đã giữ hậu môn sạch và khô, bác sĩ cần kiểm tra các nguyên nhân khác như viêm da, nứt hậu môn, nhiễm nấm hoặc giun kim.

• Khám đúng lúc giúp tránh vòng luẩn quẩn “tự bôi thuốc – kích ứng – ngứa thêm” và phát hiện sớm những bệnh có biểu hiện giống trĩ.

Nguồn tham khảo

1. Alonso-Coello, P., Guyatt, G., Heels-Ansdell, D., Johanson, J. F., López-Yarto, M., Mills, E., & Zhuo, Q. (2005). Laxatives for the treatment of hemorrhoids. Cochrane Database of Systematic Reviews, (4), CD004649.
2. Ansari, P. (2016). Pruritus ani. Clinics in Colon and Rectal Surgery, 29(1), 38–42.
3. American Society of Colon and Rectal Surgeons. (2024). Hemorrhoids: Expanded information. ASCRS Patient Education Resources.
4. de Groot, A. C., & Schmidt, E. (2016). Tea tree oil: Contact allergy and chemical composition. Contact Dermatitis, 75(3), 129–143.
5. Hawkins, A. T., Davis, B. R., Bhama, A. R., Fang, S. H., Dawes, A. J., Feingold, D. L., Lightner, A. L., & Paquette, I. M. (2024). The American Society of Colon and Rectal Surgeons clinical practice guidelines for the management of hemorrhoids. Diseases of the Colon & Rectum, 67(5), 614–623.
6. Jakubauskas, M., Poskus, T., & others. (2023). Evaluation, management and future perspectives of anal pruritus: A narrative review. European Journal of Medical Research, 28, 57.
7. Lohsiriwat, V. (2012). Hemorrhoids: From basic pathophysiology to clinical management. World Journal of Gastroenterology, 18(17), 2009–2017.
8. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (2016). Symptoms and causes of hemorrhoids. National Institutes of Health.
9. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (2016). Diagnosis of hemorrhoids. National Institutes of Health.
10. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (2016). Treatment of hemorrhoids. National Institutes of Health.
11. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (2021). Eating, diet, and nutrition for hemorrhoids. National Institutes of Health.
12. Shafik, A. (1993). Role of warm-water bath in anorectal conditions: The “thermosphincteric reflex.” Journal of Clinical Gastroenterology, 16(4), 304–308.

Biên tập nội dung: Lesley Collins Tran.

Thông tin được tham vấn và kiểm chứng bởi chuyên gia: Daniel Carter.