Cách tiêm ven an toàn: 13 bước lấy ven và tiêm tĩnh mạch đúng kỹ thuật

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), hàng tỷ mũi tiêm được thực hiện trên toàn cầu mỗi năm, nhưng vẫn có hàng triệu trường hợp gặp biến chứng do thực hiện không đúng kỹ thuật hoặc không đảm bảo vô khuẩn. Với tiêm tĩnh mạch, chỉ một sai sót nhỏ cũng có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, tổn thương mạch máu hoặc đưa thuốc vào cơ thể không đúng cách.

Nếu bạn đang tìm hiểu tiêm tĩnh mạch, cách tiêm tĩnh mạch an toàn, hoặc những nguyên tắc vô khuẩn khi tự tiêm thuốc theo chỉ định của bác sĩ, bài viết này sẽ giúp bạn nắm được các bước quan trọng để giảm thiểu rủi ro. Tiptory sẽ tổng hợp những lưu ý thực tế về chuẩn bị dụng cụ, giữ vô khuẩn, lựa chọn vị trí tiêm và các sai lầm cần tránh, giúp bạn hiểu rõ quy trình trước khi thực hiện. Tuy nhiên, tiêm tĩnh mạch là kỹ thuật y khoa có mức độ rủi ro cao và chỉ nên tự thực hiện khi đã được nhân viên y tế hướng dẫn đầy đủ hoặc có chỉ định từ bác sĩ.

Lưu ý khi tiêm tĩnh mạch

Chọn vị trí tiêm tĩnh mạch phù hợp

• Ưu tiên lựa chọn tĩnh mạch ở cánh tay vì đây là vị trí dễ quan sát, ít di chuyển và thường thuận lợi cho tiêm tĩnh mạch.
• Trong một số trường hợp, tĩnh mạch ở bàn tay, cẳng chân hoặc bàn chân cũng có thể được sử dụng nếu được nhân viên y tế hướng dẫn.
• Không nên tự tiêm vào tĩnh mạch ở vùng cổ hoặc bẹn vì đây là những vị trí có nhiều mạch máu và dây thần kinh quan trọng, nguy cơ biến chứng rất cao.

Luôn sử dụng kim tiêm vô trùng mới

• Mỗi lần tiêm tĩnh mạch phải sử dụng kim và bơm tiêm mới, còn nguyên bao bì và đảm bảo vô khuẩn.
• Tuyệt đối không tái sử dụng kim tiêm hoặc dùng chung với người khác để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn và lây truyền các bệnh qua đường máu.
• Sau khi sử dụng, cần bỏ kim tiêm đúng nơi quy định để tránh gây tai nạn và lây nhiễm.

Đưa kim vào tĩnh mạch đúng góc

• Khi thực hiện kỹ thuật tiêm tĩnh mạch, đưa kim vào da theo góc nghiêng khoảng 15–45 độ.
• Góc kim phù hợp giúp đầu kim đi vào lòng tĩnh mạch dễ hơn, hạn chế xuyên thủng thành mạch và giảm cảm giác đau.
• Thực hiện thao tác nhẹ nhàng, ổn định, tránh thay đổi hướng kim quá nhiều khi đã đưa vào da.

Kiểm tra trước khi bơm thuốc

• Sau khi nghi ngờ kim đã vào tĩnh mạch, nhẹ nhàng kéo pít-tông (động tác kiểm tra còn gọi là "register") theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Nếu thấy máu chảy ngược vào bơm tiêm theo đúng chỉ định kỹ thuật, điều đó cho thấy đầu kim có khả năng đang nằm trong lòng tĩnh mạch.
• Nếu không có dấu hiệu phù hợp hoặc cảm thấy đau, sưng tại vị trí tiêm, không nên tiếp tục bơm thuốc mà cần dừng lại và kiểm tra lại vị trí kim. Việc xác nhận đầu kim đúng vị trí là bước quan trọng để tiêm tĩnh mạch an toàn và hạn chế biến chứng.

Bước 1: Chuẩn bị dụng cụ trước khi tiêm

Chuẩn bị đầy đủ dụng cụ trước khi tiêm tĩnh mạch

• Trước khi tiêm tĩnh mạch, hãy sắp xếp toàn bộ dụng cụ trên một bề mặt sạch, khô ráo và dễ thao tác để tránh phải tìm kiếm trong lúc thực hiện.
• Các vật dụng cần chuẩn bị gồm:
  • Bơm tiêm vô trùng.
  • Kim tiêm mới, còn nguyên bao bì.
  • Dây garô.
  • Bông hoặc gạc tẩm cồn để sát khuẩn.
  • Bông gòn hoặc gạc sạch để cầm máu sau khi rút kim.
  • Băng cá nhân hoặc băng dán y tế.
  • Hộp đựng vật sắc nhọn có nắp đậy để bỏ kim tiêm sau khi sử dụng.

Sắp xếp dụng cụ theo thứ tự sử dụng

• Đặt các dụng cụ theo trình tự thực hiện để mọi thứ đều nằm trong tầm tay.
• Việc chuẩn bị trước giúp bạn tập trung vào từng thao tác của kỹ thuật tiêm tĩnh mạch, hạn chế lúng túng hoặc làm gián đoạn quá trình tiêm.
• Không nên vừa thực hiện vừa đi lấy thêm dụng cụ vì có thể làm mất tính vô khuẩn và tăng nguy cơ xảy ra sai sót.

Lựa chọn môi trường sạch và an toàn

• Chỉ thực hiện tiêm tĩnh mạch tại nhà khi có chỉ định và đã được nhân viên y tế hướng dẫn đầy đủ.
• Chọn nơi có đủ ánh sáng, sạch sẽ, ít bụi bẩn và hạn chế người qua lại để giảm nguy cơ nhiễm khuẩn.
• Nên chuẩn bị khi có đủ thời gian, tránh thực hiện vội vàng trước giờ đi làm hoặc khi đang căng thẳng, vì sự tập trung là yếu tố quan trọng giúp quá trình tiêm tĩnh mạch an toàn hơn.

Bước 2: Rửa tay sạch trước khi tiêm

Rửa tay kỹ trước khi tiêm tĩnh mạch

• Trước khi thực hiện tiêm tĩnh mạch, hãy rửa tay thật sạch bằng xà phòng và nước sạch để giảm nguy cơ đưa vi khuẩn vào cơ thể.
• Chà xát toàn bộ bàn tay, bao gồm lòng bàn tay, mu bàn tay, kẽ ngón tay, đầu ngón tay và móng tay trong ít nhất 20 giây.
• Sau khi rửa, lau khô tay bằng khăn sạch dùng một lần hoặc để tay khô tự nhiên trước khi chạm vào bơm tiêm, kim tiêm và thuốc.

Giữ vô khuẩn trong suốt quá trình chuẩn bị

• Chỉ cầm vào những vị trí an toàn của bơm tiêm và tránh chạm vào đầu kim hoặc các bộ phận vô trùng.
• Nếu tay vô tình chạm vào đầu kim hoặc bề mặt không sạch, hãy thay kim tiêm mới để đảm bảo tiêm tĩnh mạch an toàn.
• Duy trì vệ sinh tay là một trong những bước quan trọng giúp hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn và các biến chứng liên quan đến kỹ thuật tiêm tĩnh mạch.

Bước 3: Chuẩn bị thuốc đúng liều

Rút thuốc vào bơm tiêm đúng cách

• Chuẩn bị thuốc theo đúng hướng dẫn của bác sĩ hoặc nhân viên y tế trước khi tiêm tĩnh mạch.
• Kiểm tra kỹ tên thuốc, nồng độ, hạn sử dụng và tình trạng dung dịch trước khi sử dụng. Không dùng thuốc bị đổi màu, có cặn hoặc bao bì hư hỏng.
• Đảm bảo lượng thuốc trong bơm tiêm đúng với liều được chỉ định. Việc tiêm thuốc tĩnh mạch sai liều có thể làm tăng nguy cơ xảy ra tác dụng phụ hoặc quá liều vì thuốc đi trực tiếp vào máu.

Sử dụng bơm tiêm và kim tiêm vô trùng

• Nếu thuốc được đựng trong lọ (vial), hãy dùng bơm tiêm và kim tiêm mới, còn nguyên bao bì để rút thuốc.
• Thực hiện thao tác nhẹ nhàng, tránh để đầu kim chạm vào các bề mặt không vô khuẩn nhằm giảm nguy cơ nhiễm khuẩn.
• Sau khi rút thuốc, kiểm tra lại lượng thuốc trong bơm tiêm và loại bỏ bọt khí theo đúng hướng dẫn của nhân viên y tế trước khi tiến hành tiêm tĩnh mạch an toàn.

Kiểm tra lại trước khi tiêm

• Dành vài giây để xác nhận lại đúng người, đúng thuốc, đúng liều và đúng đường dùng trước khi tiêm.
• Nếu có bất kỳ nghi ngờ nào về loại thuốc hoặc liều lượng, không nên tiếp tục thực hiện mà cần trao đổi với bác sĩ hoặc nhân viên y tế để được hướng dẫn. Đây là bước quan trọng giúp hạn chế sai sót trong kỹ thuật tiêm tĩnh mạch.

Bước 4: Chọn vị trí tiêm phù hợp

Ưu tiên tĩnh mạch ở cánh tay

• Khi thực hiện tiêm tĩnh mạch theo chỉ định của bác sĩ, cánh tay thường là vị trí được ưu tiên vì tĩnh mạch dễ quan sát và thuận tiện thao tác.
• Vùng cẳng tay, đặc biệt các tĩnh mạch gần nếp gấp khuỷu tay, thường được lựa chọn nhiều trong thực hành lâm sàng.
• Một số tĩnh mạch khác ở cẳng tay cũng có thể được sử dụng nếu đáp ứng yêu cầu chuyên môn và được nhân viên y tế hướng dẫn.

Các vị trí khác chỉ áp dụng trong trường hợp phù hợp

• Trong một số tình huống, tĩnh mạch ở bàn tay, cẳng chân hoặc bàn chân có thể được cân nhắc khi các vị trí khác không phù hợp.
• Tĩnh mạch ở bàn tay và bàn chân nằm xa tim hơn nên vùng tiêm có thể mất nhiều thời gian để hồi phục.
• Đối với tĩnh mạch ở chân, nguy cơ gặp các biến chứng về tuần hoàn có thể cao hơn, vì vậy việc lựa chọn vị trí cần được nhân viên y tế đánh giá cẩn thận.

Không tự tiêm vào vùng cổ hoặc bẹn

• Tuyệt đối không tự tiêm tĩnh mạch vào vùng cổ hoặc vùng bẹn.
• Đây là những khu vực có nhiều mạch máu lớn và cấu trúc giải phẫu quan trọng, nếu thực hiện sai có thể gây biến chứng nghiêm trọng.
• Nếu cần tiêm ở các vị trí này, thủ thuật chỉ nên được thực hiện bởi nhân viên y tế được đào tạo trong điều kiện đảm bảo vô khuẩn và có đầy đủ phương tiện xử trí.

Bước 5: Xác định tĩnh mạch dễ tiêm

Sử dụng garô đúng cách để làm nổi tĩnh mạch

• Khi tiêm tĩnh mạch, có thể sử dụng dây garô để giúp tĩnh mạch nổi rõ hơn và dễ quan sát.
• Quấn garô cách vị trí dự kiến tiêm khoảng 5–10 cm.
• Garô nên đủ chặt để làm tĩnh mạch căng lên nhưng không siết quá mức gây đau, tê hoặc cản trở hoàn toàn lưu thông máu.
• Nên buộc garô theo cách dễ tháo nhanh ngay trước hoặc trong quá trình tiêm theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Giúp tĩnh mạch hiện rõ hơn

• Nếu lựa chọn tĩnh mạch ở bàn tay, hãy nắm bàn tay nhẹ thành nắm đấm và hơi gập cổ tay để tĩnh mạch nổi rõ hơn.
• Ưu tiên các tĩnh mạch dễ nhìn thấy, ít di động và có kích thước phù hợp để tăng khả năng tiêm tĩnh mạch an toàn.
• Tránh cố gắng chọc kim vào các tĩnh mạch quá nhỏ, khó xác định hoặc nằm gần động mạch.

Tăng lưu lượng máu trước khi tìm tĩnh mạch

• Trước khi buộc garô, có thể duỗi thẳng cánh tay và xoay cánh tay nhẹ nhàng trong khoảng 20–30 giây để tăng lưu lượng máu đến chi.
• Giữ cánh tay thấp hơn mức tim trong thời gian ngắn cũng có thể giúp tĩnh mạch nổi rõ hơn.
• Khi đã xác định được vị trí phù hợp, sát khuẩn vùng da theo đúng quy trình trước khi thực hiện kỹ thuật tiêm tĩnh mạch.

Không thay thế garô bằng vật dụng không phù hợp

• Nên sử dụng dây garô y tế chuyên dụng để đảm bảo an toàn và dễ điều chỉnh lực siết.
• Không nên thay thế bằng các vật dụng tạm thời hoặc tự chế nếu không đảm bảo độ an toàn, vì có thể làm tăng nguy cơ tổn thương mô hoặc gây khó khăn trong quá trình tiêm thuốc tĩnh mạch.

Bước 6: Sát khuẩn vùng tiêm đúng cách

Làm sạch vùng da trước khi tiêm tĩnh mạch

• Trước khi tiêm tĩnh mạch, hãy dùng miếng gạc hoặc bông tẩm cồn để sát khuẩn vùng da dự kiến chọc kim.
• Lau theo một chiều, bằng các động tác nhẹ nhàng và dứt khoát để loại bỏ vi khuẩn trên bề mặt da.
• Không lau theo chuyển động xoay tròn vì có thể làm vi khuẩn lan trở lại vùng đã được làm sạch.

Để vùng sát khuẩn khô tự nhiên

• Sau khi sát khuẩn, chờ vài giây để cồn khô hoàn toàn trước khi đưa kim vào da.
• Không thổi, quạt hoặc dùng tay chạm vào vùng da vừa được sát khuẩn vì có thể làm mất tác dụng vô khuẩn.
• Nếu vô tình chạm vào vị trí tiêm, hãy sát khuẩn lại trước khi tiếp tục kỹ thuật tiêm tĩnh mạch.

Ưu tiên dung dịch sát khuẩn y tế

• Miếng gạc tẩm cồn hoặc dung dịch cồn y tế là lựa chọn phù hợp để làm sạch da trước khi tiêm thuốc tĩnh mạch.
• Trong trường hợp không có sẵn, có thể rửa vùng da bằng xà phòng và nước sạch rồi lau khô hoàn toàn trước khi sát khuẩn theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Luôn ưu tiên sử dụng các sản phẩm sát khuẩn chuyên dụng để đảm bảo tiêm tĩnh mạch an toàn và giảm nguy cơ nhiễm trùng.

Bước 7: Đưa kim vào tĩnh mạch đúng cách

Đưa kim vào da với góc phù hợp

• Khi thực hiện tiêm tĩnh mạch, kim thường được đưa vào da với góc khoảng 15–45 độ theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Góc đưa kim phù hợp giúp đầu kim có khả năng đi vào lòng tĩnh mạch, đồng thời giảm nguy cơ xuyên qua thành mạch hoặc gây tổn thương mô xung quanh.
• Thực hiện thao tác chậm rãi, giữ tay ổn định và tránh thay đổi hướng kim đột ngột sau khi đã chọc vào da.

Đặt đầu kim đúng hướng

• Mặt vát của đầu kim (bevel) thường được đặt hướng lên trên khi đưa kim vào tĩnh mạch theo kỹ thuật tiêu chuẩn.
• Hướng kim nên đi theo chiều của tĩnh mạch để hạn chế tổn thương thành mạch và giúp thao tác thuận lợi hơn.
• Không dùng lực mạnh hoặc cố đẩy kim nếu gặp cảm giác cản trở bất thường.

Đảm bảo an toàn trong quá trình tiêm

• Tiêm tĩnh mạch là thủ thuật xâm lấn có nguy cơ gây chảy máu, nhiễm trùng hoặc tổn thương mạch máu nếu thực hiện sai kỹ thuật.
• Chỉ nên tự tiêm thuốc tĩnh mạch khi có chỉ định của bác sĩ và đã được nhân viên y tế đào tạo, hướng dẫn thực hành đầy đủ.
• Nếu xuất hiện đau nhiều, sưng nề, chảy máu bất thường hoặc nghi ngờ kim không nằm đúng vị trí, hãy dừng thao tác và liên hệ với nhân viên y tế để được hỗ trợ.

Bước 8: Kiểm tra kim trước khi tiêm

Xác nhận kim đã vào đúng tĩnh mạch

• Trước khi bơm thuốc, cần xác nhận đầu kim đang ở đúng vị trí trong lòng tĩnh mạch theo đúng quy trình mà nhân viên y tế đã hướng dẫn.
• Bước kiểm tra này giúp hạn chế nguy cơ đưa thuốc ra ngoài mạch máu, từ đó giảm rủi ro đau, sưng hoặc tổn thương mô tại vị trí tiêm.
• Nếu không chắc chắn kim đã vào đúng tĩnh mạch, không nên tiếp tục bơm thuốc.

Không tiếp tục tiêm khi có dấu hiệu bất thường

• Nếu kết quả kiểm tra cho thấy đầu kim không nằm đúng vị trí hoặc có dấu hiệu bất thường, hãy dừng thao tác.
• Rút kim cẩn thận, tháo dây garô (nếu đang sử dụng) và dùng gạc hoặc bông sạch ép nhẹ lên vị trí chọc kim để cầm máu.
• Không cố gắng bơm thuốc khi chưa xác định đúng vị trí của kim vì có thể làm tăng nguy cơ biến chứng tại chỗ.

Theo dõi và xử trí khi chảy máu

• Sau khi rút kim, tiếp tục ép nhẹ lên vị trí tiêm trong vài phút hoặc đến khi máu ngừng chảy.
• Nếu chảy máu nhiều, máu không cầm, đau dữ dội, sưng nhanh hoặc xuất hiện các dấu hiệu bất thường khác, cần đến cơ sở y tế để được đánh giá và xử trí kịp thời.
• Người đang sử dụng thuốc chống đông hoặc có rối loạn đông máu cần đặc biệt thận trọng vì nguy cơ chảy máu có thể cao hơn.

Không tự tiếp tục nếu nghi ngờ sai vị trí

• Tiêm tĩnh mạch là thủ thuật có nguy cơ cao nếu thực hiện không đúng kỹ thuật.
• Việc xác định đầu kim nằm đúng trong tĩnh mạch cần được thực hiện theo quy trình chuyên môn và người bệnh chỉ nên tự tiêm thuốc tĩnh mạch khi có chỉ định của bác sĩ, đã được đào tạo đầy đủ và có thể thực hiện đúng kỹ thuật.
• Nếu có bất kỳ nghi ngờ nào về vị trí của kim hoặc quá trình tiêm, lựa chọn an toàn nhất là dừng thao tác và liên hệ với nhân viên y tế để được hướng dẫn.

Bước 9: Tháo garô trước khi tiêm thuốc

Tháo garô đúng thời điểm

• Sau khi đã xác nhận đầu kim ở đúng vị trí theo quy trình chuyên môn, hãy tháo dây garô trước khi bắt đầu bơm thuốc.
• Tháo garô giúp máu lưu thông bình thường, tạo điều kiện để tiêm tĩnh mạch diễn ra thuận lợi hơn.
• Nên tháo garô nhẹ nhàng, tránh làm dịch chuyển kim đang ở đúng vị trí.

Không để garô quá lâu

• Giữ garô trong thời gian dài hoặc quên tháo trước khi tiêm thuốc tĩnh mạch có thể làm tăng áp lực trong tĩnh mạch.
• Điều này có thể khiến vùng tiêm dễ bầm tím, đau hoặc chảy máu dưới da sau khi kết thúc thủ thuật.
• Chỉ sử dụng garô trong thời gian cần thiết để xác định tĩnh mạch, sau đó tháo bỏ theo đúng hướng dẫn.

Theo dõi vị trí tiêm sau khi tháo garô

• Sau khi tháo garô, quan sát vị trí chọc kim để đảm bảo không có dấu hiệu sưng, đau tăng dần hoặc chảy máu bất thường.
• Nếu xuất hiện bầm tím lớn, sưng nề hoặc đau nhiều sau tiêm tĩnh mạch, hãy ngừng thao tác và liên hệ với nhân viên y tế để được kiểm tra.
• Thực hiện đúng thời điểm tháo garô là một bước quan trọng giúp tiêm tĩnh mạch an toàn và giảm nguy cơ biến chứng tại vị trí tiêm.

Bước 10: Bơm thuốc và rút kim an toàn

Bơm thuốc với tốc độ phù hợp

• Sau khi đã xác nhận đầu kim ở đúng vị trí theo hướng dẫn của nhân viên y tế, tiến hành bơm thuốc từ từ.
• Bơm thuốc chậm và đều giúp thuốc đi vào tĩnh mạch ổn định, đồng thời giảm cảm giác khó chịu và hạn chế nguy cơ xảy ra một số phản ứng tại chỗ.
• Không nên bơm thuốc quá nhanh, đặc biệt với những loại thuốc có yêu cầu tốc độ truyền hoặc tiêm cụ thể.

Rút kim đúng kỹ thuật

• Sau khi bơm hết thuốc, rút kim nhẹ nhàng theo cùng hướng và góc khi đưa kim vào da để giảm tổn thương thành mạch.
• Thực hiện thao tác dứt khoát nhưng cẩn thận, tránh xoay hoặc lắc kim trong lúc rút.
• Ngay sau khi rút kim, dùng gạc hoặc bông sạch ép nhẹ lên vị trí tiêm trong vài phút để hỗ trợ cầm máu.

Kiểm tra vị trí tiêm sau khi hoàn tất

• Quan sát vùng tiêm tĩnh mạch để phát hiện sớm các dấu hiệu như chảy máu kéo dài, sưng, đau tăng dần hoặc bầm tím bất thường.
• Nếu có dấu hiệu thuốc thoát ra ngoài mạch, sưng nề, đau dữ dội hoặc xuất hiện phản ứng bất thường sau tiêm thuốc tĩnh mạch, hãy ngừng tự xử lý và đến cơ sở y tế để được đánh giá.
• Chỉ thực hiện kỹ thuật tiêm tĩnh mạch khi có chỉ định của bác sĩ và đã được nhân viên y tế hướng dẫn đầy đủ nhằm đảm bảo an toàn và giảm nguy cơ biến chứng.

Bước 11: Cầm máu sau khi tiêm

Ép nhẹ lên vị trí tiêm ngay sau khi rút kim

• Sau khi hoàn thành tiêm tĩnh mạch, dùng bông hoặc gạc sạch ép nhẹ lên vị trí chọc kim trong vài phút để hỗ trợ cầm máu.
• Giữ lực ép vừa phải, không chà xát hoặc miết mạnh lên vùng da vừa tiêm vì có thể làm tăng nguy cơ chảy máu và bầm tím.
• Khi máu đã ngừng chảy, có thể dán băng cá nhân nếu cần để bảo vệ vết tiêm.

Không lau vết tiêm bằng cồn sau khi rút kim

• Sau khi rút kim, không nên dùng gạc tẩm cồn chà lên vết tiêm.
• Cồn có thể làm giãn các mạch máu nhỏ trên bề mặt da, khiến vết tiêm lâu cầm máu hơn và gây cảm giác xót.
• Nếu cần làm sạch, chỉ nên thực hiện theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Theo dõi vị trí tiêm sau khi cầm máu

• Quan sát vùng tiêm tĩnh mạch trong vài phút để đảm bảo không còn chảy máu, sưng hoặc đau bất thường.
• Nếu xuất hiện bầm tím nhỏ, thường sẽ tự cải thiện sau vài ngày. Tuy nhiên, nếu chảy máu kéo dài, sưng to, đau nhiều hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng như đỏ, nóng, mưng mủ, hãy đến cơ sở y tế để được kiểm tra.
• Chăm sóc đúng sau tiêm thuốc tĩnh mạch là bước quan trọng giúp vết tiêm nhanh hồi phục và giảm nguy cơ biến chứng.

Bước 12: Vứt bỏ kim tiêm an toàn

Bỏ kim tiêm vào hộp đựng chuyên dụng ngay sau khi sử dụng

• Sau khi hoàn thành tiêm tĩnh mạch, hãy bỏ ngay kim tiêm và bơm tiêm đã sử dụng vào hộp đựng vật sắc nhọn có nắp đậy kín.
• Không để kim tiêm đã dùng trên bàn hoặc những nơi người khác có thể vô tình chạm vào, nhằm giảm nguy cơ đâm kim và lây nhiễm.
• Sau khi cho kim vào hộp, đậy kín nắp để tránh rò rỉ hoặc rơi vãi trong quá trình vận chuyển.

Sử dụng hộp đựng phù hợp

• Nếu chưa có hộp chuyên dụng, có thể tạm thời sử dụng hộp bằng nhựa hoặc kim loại cứng, có nắp đậy chắc chắn và khó bị đâm thủng.
• Không sử dụng túi nilon, hộp giấy hoặc các vật chứa mỏng vì kim tiêm có thể xuyên qua, gây mất an toàn.
• Khi hộp đã gần đầy, cần đậy kín và thay hộp mới để tiếp tục thu gom kim tiêm.

Không tái sử dụng hoặc bẻ gãy kim tiêm

• Tuyệt đối không tái sử dụng kim tiêm sau khi tiêm thuốc tĩnh mạch, ngay cả khi chỉ dùng cho cùng một người.
• Không bẻ cong, bẻ gãy hoặc tìm cách tháo rời kim bằng tay vì có thể gây tai nạn đâm kim.
• Thực hiện đúng quy trình thu gom và xử lý chất thải sắc nhọn là một phần quan trọng trong tiêm tĩnh mạch an toàn, giúp bảo vệ bản thân và những người xung quanh khỏi nguy cơ lây nhiễm.

Bước 13: Thay đổi vị trí tiêm luân phiên

Luân phiên vị trí tiêm để bảo vệ tĩnh mạch

• Nếu cần tiêm tĩnh mạch nhiều lần theo chỉ định của bác sĩ, hãy thay đổi vị trí tiêm sau mỗi lần thực hiện.
• Không chọc kim lặp lại vào cùng một vị trí khi vết tiêm cũ chưa hồi phục hoàn toàn.
• Nên chọn vị trí mới cách vết tiêm trước đó ít nhất khoảng 2,5 cm để tĩnh mạch và mô xung quanh có thời gian phục hồi.

Thay đổi bên tay hoặc vùng tiêm khi cần

• Nếu điều kiện cho phép, hãy luân phiên giữa hai cánh tay hoặc các vị trí tiêm phù hợp khác theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Việc thay đổi vị trí thường xuyên giúp giảm nguy cơ tổn thương thành tĩnh mạch, hình thành mô sẹo hoặc khiến tĩnh mạch khó tiếp cận trong những lần tiêm thuốc tĩnh mạch tiếp theo.
• Tránh sử dụng những vùng đang sưng, bầm tím, đau hoặc có dấu hiệu viêm nhiễm.

Chăm sóc vị trí tiêm sau khi hồi phục

• Khi vết tiêm đã khô và kín hoàn toàn, có thể tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ về việc sử dụng các sản phẩm hỗ trợ làm mờ sẹo hoặc giảm bầm tím nếu cần.
• Không bôi bất kỳ loại kem hoặc dầu nào lên vết tiêm còn hở vì có thể làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.
• Nếu vùng tiêm tĩnh mạch xuất hiện các dấu hiệu như đỏ lan rộng, sưng đau nhiều, nóng, chảy dịch hoặc mủ, hoặc sốt, hãy đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.

Theo dõi sức khỏe của tĩnh mạch lâu dài

• Việc luân phiên vị trí tiêm là một trong những nguyên tắc quan trọng giúp tiêm tĩnh mạch an toàn, hạn chế tổn thương mạch máu và duy trì chất lượng tĩnh mạch cho những lần điều trị sau.
• Nếu nhận thấy tĩnh mạch trở nên cứng, xơ hoặc khó tìm hơn bình thường, hãy trao đổi với nhân viên y tế để được đánh giá và lựa chọn vị trí tiêm phù hợp.

Lưu ý để tiêm tĩnh mạch an toàn

Luân phiên tay thực hiện khi được hướng dẫn

• Nếu phải tiêm tĩnh mạch thường xuyên theo chỉ định của bác sĩ, việc thành thạo thao tác ở cả hai tay có thể giúp thay đổi vị trí tiêm linh hoạt hơn.
• Chỉ nên thực hiện khi đã được nhân viên y tế hướng dẫn đầy đủ về kỹ thuật và các nguyên tắc an toàn.

Giữ cơ thể đủ ấm trước khi tiêm

• Nhiệt độ ấm có thể giúp tĩnh mạch giãn nở và dễ quan sát hơn.
• Bạn có thể uống một đồ uống ấm, mặc quần áo giữ ấm hoặc chườm ấm lên vùng dự kiến tiêm trong vài phút theo hướng dẫn của nhân viên y tế.
• Không chườm quá nóng để tránh gây bỏng hoặc kích ứng da.

Uống đủ nước

• Uống đủ nước trong ngày giúp cơ thể duy trì tình trạng hydrat hóa tốt, từ đó tĩnh mạch thường dễ quan sát hơn.
• Nếu không có chống chỉ định từ bác sĩ, hãy duy trì lượng nước phù hợp với nhu cầu của cơ thể, đặc biệt trước thời điểm điều trị.

Luôn sử dụng dụng cụ vô trùng

• Mỗi lần tiêm thuốc tĩnh mạch cần sử dụng kim tiêm và bơm tiêm mới, vô trùng và còn nguyên bao bì.
• Không tái sử dụng hoặc dùng chung kim tiêm vì có thể làm tăng nguy cơ nhiễm khuẩn và lây truyền bệnh qua đường máu.

Trao đổi với bác sĩ về thuốc điều trị

• Chỉ sử dụng thuốc theo đúng đơn và hướng dẫn của bác sĩ.
• Nếu có bất kỳ thắc mắc nào về liều lượng, cách dùng hoặc tác dụng phụ, hãy trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi tự tiêm.
• Không tự ý thay đổi liều hoặc đường dùng của thuốc.

Không tự tiêm khi không có đủ điều kiện an toàn

• Tiêm tĩnh mạch là thủ thuật có nguy cơ xảy ra biến chứng như nhiễm trùng, tổn thương mạch máu hoặc phản ứng với thuốc nếu thực hiện không đúng kỹ thuật.
• Chỉ nên tự thực hiện khi có chỉ định của bác sĩ, đã được đào tạo đầy đủ và có khả năng xử trí các tình huống phát sinh.
• Nếu trong quá trình tiêm xuất hiện đau dữ dội, sưng nhanh, chảy máu kéo dài, khó thở, chóng mặt hoặc bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, hãy ngừng thao tác và đến cơ sở y tế ngay để được hỗ trợ.

Nguồn tham khảo

1. World Health Organization. (2024). WHO guidelines on safe injection practices and sharps waste management. Geneva: World Health Organization.
2. World Health Organization. (2016). WHO guidelines on the use of safety-engineered syringes for intramuscular, intradermal and subcutaneous injections in health care settings. Geneva: World Health Organization.
3. World Health Organization. (2010). WHO best practices for injections and related procedures toolkit. Geneva: World Health Organization.
4. Centers for Disease Control and Prevention. (2024). Injection Safety: Safe Injection Practices to Prevent Transmission of Infections. Atlanta, GA: U.S. Department of Health and Human Services.
5. Centers for Disease Control and Prevention. (2024). Standard Precautions for All Patient Care. Atlanta, GA: U.S. Department of Health and Human Services.
6. Infusion Nurses Society. (2024). Infusion Therapy Standards of Practice. Journal of Infusion Nursing, 47(Suppl. 1), S1–S285.
7. Royal College of Nursing. (2023). Standards for Infusion Therapy. London: Royal College of Nursing.
8. National Institute for Health and Care Excellence. (2021). Healthcare-associated infections: Prevention and control in primary and community care. London: NICE.
9. World Health Organization. (2024). Guidelines for Hand Hygiene in Health Care. Geneva: World Health Organization.
10. Occupational Safety and Health Administration. (2024). Bloodborne Pathogens Standard (29 CFR 1910.1030). Washington, DC: U.S. Department of Labor.
11. Society for Healthcare Epidemiology of America. (2022). Compendium of Strategies to Prevent Healthcare-Associated Infections in Acute Care Hospitals. Infection Control & Hospital Epidemiology.
12. Phillips, L. D. (2023). Manual of I.V. Therapeutics: Evidence-Based Practice for Infusion Therapy (7th ed.). Philadelphia, PA: Wolters Kluwer.
13. Perry, A. G., Potter, P. A., & Ostendorf, W. R. (2024). Clinical Nursing Skills & Techniques (10th ed.). St. Louis, MO: Elsevier.
14. Dougherty, L., & Lister, S. (2020). The Royal Marsden Manual of Clinical Nursing Procedures (10th ed.). Wiley-Blackwell.
15. Weinstein, S. M., & Hagle, M. E. (Eds.). (2021). Plumer's Principles and Practice of Intravenous Therapy (10th ed.). Wolters Kluwer.

Biên tập nội dung: Rene Lee Nguyen.

Thông tin được tham vấn và kiểm chứng bởi chuyên gia: Nicholas Reed.