Cách thụt rửa đại tràng tại nhà: 4 kỹ thuật an toàn chuẩn y khoa

Táo bón gây cảm giác đầy bụng, khó đi ngoài và khiến nhiều người nghĩ ngay đến thụt rửa đại tràng để giải quyết nhanh. Thực tế, khoảng 16% người trưởng thành có triệu chứng táo bón; tỷ lệ này tăng lên khoảng 33% ở người từ 60 tuổi trở lên. Tuy nhiên, thụt hậu môn không đơn giản là bơm nước vào trực tràng: dùng sai dung dịch hoặc thao tác không đúng có thể gây đau, tổn thương niêm mạc và rối loạn điện giải.

Bài viết này, Tiptory sẽ giúp bạn hiểu cách thụt hậu môn đúng cách, lựa chọn dụng cụ phù hợp và nhận biết những trường hợp không nên thụt đại tràng tại nhà. Theo chuyên gia, bạn nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi thực hiện, đặc biệt khi táo bón kéo dài, đau bụng hoặc có máu trong phân.

Kỹ thuật 1: Chuẩn bị dụng cụ và dung dịch thụt rửa

Bước 1: Chuẩn bị trước khi thụt hậu môn

Xác định mục đích thụt rửa

• Thụt hậu môn có thể được chỉ định để hỗ trợ làm mềm và đẩy phân ra ngoài khi táo bón hoặc để chuẩn bị cho một số thủ thuật y tế.

• Mỗi sản phẩm có thành phần, liều lượng và thời gian tác dụng khác nhau. Chỉ thực hiện thụt rửa đại tràng khi có hướng dẫn phù hợp từ bác sĩ, dược sĩ hoặc tờ hướng dẫn của sản phẩm.

• Không tự pha dung dịch hay thay đổi liều vì có thể gây kích ứng trực tràng, mất nước hoặc rối loạn điện giải.

Chọn thời điểm phù hợp

• Nếu dùng thuốc thụt để điều trị táo bón, hãy thực hiện đúng thời điểm được bác sĩ hoặc nhà sản xuất khuyến cáo.

• Với loại thụt giữ dung dịch, nên thực hiện sau khi đã đi tiêu tự nhiên và cách bữa ăn vài giờ để giảm cảm giác đầy bụng, buồn nôn.

• Không ăn ngay trước khi thụt đại tràng tại nhà. Nếu dùng để chuẩn bị nội soi hoặc thủ thuật khác, phải tuân thủ chính xác lịch ăn uống của cơ sở y tế.

Đi tiểu trước khi thực hiện

• Làm rỗng bàng quang trước khi thụt giúp giảm áp lực trong vùng bụng dưới và hạn chế cảm giác căng tức khi dung dịch được đưa vào trực tràng.

• Đây là bước nhỏ nhưng có thể giúp quá trình thụt hậu môn tại nhà dễ chịu hơn.

Chuẩn bị đúng dụng cụ

• Có thể sử dụng chai thuốc thụt đóng sẵn hoặc túi thụt theo chỉ định.

• Với chai đóng sẵn, không pha loãng, bổ sung chất khác hoặc tái sử dụng dụng cụ nếu hướng dẫn không cho phép.

• Nếu dùng túi thụt, chỉ sử dụng loại dung dịch, thể tích và nhiệt độ đã được nhân viên y tế hướng dẫn; không tự pha bằng xà phòng, cà phê, thảo dược hoặc hóa chất gia dụng.

Sắp xếp khu vực thực hiện

• Chọn vị trí nằm thoải mái, kín đáo và gần nhà vệ sinh vì nhu cầu đi tiêu có thể xuất hiện khá nhanh.

• Trải khăn hoặc tấm lót chống thấm bên dưới để giữ vệ sinh nếu dung dịch rò rỉ trước khi kịp vào nhà vệ sinh.

• Đặt sẵn dụng cụ, giấy vệ sinh và túi đựng rác trong tầm tay để không phải di chuyển khi đang thực hiện thụt rửa đại tràng tại nhà.

Kiểm tra an toàn trước khi bắt đầu

• Đọc kỹ hạn sử dụng, liều dùng và cảnh báo trên bao bì.

• Không tự thụt nếu đang đau bụng dữ dội, nôn, chảy máu hậu môn, bụng chướng bất thường hoặc nghi ngờ tắc ruột.

• Người mắc bệnh thận, bệnh tim, viêm đại tràng, mất nước, người cao tuổi, trẻ em và phụ nữ mang thai nên hỏi bác sĩ trước khi dùng, đặc biệt với thuốc thụt chứa phosphate.

• Nếu táo bón kéo dài, tái diễn hoặc phải phụ thuộc vào thuốc thụt, cần đi khám để tìm nguyên nhân thay vì tiếp tục thụt đại tràng tại nhà.

Bước 2: Chuẩn bị túi thụt đúng cách

Làm sạch và kiểm tra dụng cụ

• Chỉ sử dụng túi chuyên dụng còn nguyên vẹn, sạch và hoạt động tốt. Kiểm tra túi, dây dẫn, đầu ống và khóa kẹp trước khi thụt hậu môn.

• Rửa tay kỹ và đặt dụng cụ trên bề mặt sạch để hạn chế nguy cơ nhiễm khuẩn.

• Không sử dụng túi bị rách, rò rỉ, đổi màu hoặc có cặn bẩn khó làm sạch.

Dùng đúng dung dịch được chỉ định

• Đổ vào túi loại dung dịch, thể tích và nhiệt độ mà bác sĩ hoặc nhân viên y tế đã hướng dẫn.

• Không tự pha thêm xà phòng, muối, cà phê, thảo dược hoặc hóa chất khác để thụt rửa đại tràng, vì chúng có thể gây bỏng, kích ứng niêm mạc hoặc rối loạn điện giải.

• Đóng khóa kẹp trước khi cho dung dịch vào để tránh chất lỏng chảy ra ngoài.

Loại bỏ không khí khỏi dây dẫn

1. Giữ túi thẳng đứng và hướng đầu dây xuống dưới.

2. Mở khóa kẹp trong giây lát để dung dịch chảy qua dây, đẩy hết bọt khí ra ngoài.

3. Khi dung dịch đã chảy đều và không còn bọt khí rõ rệt, đóng khóa kẹp lại.

• Bước này giúp hạn chế đưa không khí vào trực tràng, từ đó giảm nguy cơ đầy hơi và co thắt bụng khi thụt đại tràng tại nhà.

Không tự ước lượng lượng dung dịch

• Thuốc thụt cần lưu giữ trong trực tràng thường sử dụng lượng dung dịch nhỏ hơn để người dùng có thể giữ thuốc mà không quá căng tức.

• Thể tích phù hợp phụ thuộc vào mục đích điều trị, loại dung dịch, độ tuổi và tình trạng sức khỏe. Hãy làm đúng chỉ định, không cố bơm hết túi nếu xuất hiện đau, tức hoặc sức cản bất thường.

• Nếu không được bác sĩ hướng dẫn rõ liều lượng, không nên tự thực hiện thụt hậu môn tại nhà bằng túi thụt.

Không dùng chung túi thụt

• Mỗi người cần sử dụng bộ dụng cụ riêng, kể cả khi túi đã được vệ sinh.

• Việc dùng chung có thể làm lây truyền vi khuẩn, virus và các tác nhân gây bệnh qua đường phân – miệng hoặc qua dịch cơ thể.

• Vệ sinh, bảo quản hoặc loại bỏ dụng cụ sau khi sử dụng đúng theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

Bước 3: Chuẩn bị ống thụt an toàn

Kiểm tra ống thụt trước khi dùng

• Rửa tay sạch, kiểm tra đầu ống phải nhẵn, không nứt vỡ, có cạnh sắc hoặc bám bẩn.

• Với bộ dụng cụ có vạch giới hạn, hãy xác định rõ độ sâu tối đa theo hướng dẫn của nhà sản xuất hoặc nhân viên y tế.

• Không tự áp dụng một độ sâu cố định cho trẻ em hoặc mọi loại dụng cụ, vì chiều dài đầu vòi và cách sử dụng có thể khác nhau.

Đánh dấu giới hạn đưa ống

• Nếu bác sĩ hướng dẫn dùng ống mềm cho người lớn, có thể đo và đánh dấu tại vị trí 10 cm để tránh đưa ống vào quá sâu.

• Mốc này chỉ là giới hạn tối đa trong hướng dẫn cụ thể, không có nghĩa phải đưa ống đủ 10 cm.

• Với chai thụt hậu môn đóng sẵn, chỉ đưa đầu vòi theo đúng vạch giới hạn trên sản phẩm; không nối thêm ống hoặc cố đẩy sâu hơn.

Bôi trơn đầu ống

• Thoa một lớp mỏng chất bôi trơn gốc nước lên đầu ống, chẳng hạn gel KY hoặc sản phẩm tương đương.

• Bôi trơn giúp giảm ma sát, đau rát và nguy cơ làm trầy xước niêm mạc khi thụt đại tràng tại nhà.

• Không dùng xà phòng, kem dưỡng da, dầu nóng hoặc sản phẩm có hương liệu để thay thế chất bôi trơn chuyên dụng.

Không cố đưa ống khi gặp cản trở

• Đưa đầu ống vào thật chậm và nhẹ nhàng; tuyệt đối không dùng lực nếu thấy đau nhói, vướng hoặc có sức cản.

• Dừng ngay nếu xuất hiện đau nhiều hoặc chảy máu. Việc cố đẩy có thể gây tổn thương trực tràng, nhất là ở người có bệnh hậu môn – trực tràng.

• Người chưa từng thực hiện thụt rửa đại tràng, đang có trĩ chảy máu, nứt hậu môn hoặc vừa phẫu thuật vùng trực tràng nên hỏi nhân viên y tế trước khi thao tác.

Kỹ thuật 2: Tư thế nằm thụt đại tràng đúng cách

Bước 1: Treo túi thụt đúng độ cao

Đặt túi cao hơn trực tràng

• Treo túi thụt ở vị trí cao hơn hậu môn khoảng 30–46 cm nếu đây là độ cao được hướng dẫn cho bộ dụng cụ đang sử dụng.

• Dung dịch trong túi chảy xuống nhờ trọng lực. Treo quá thấp có thể khiến dòng chảy yếu, trong khi treo quá cao có thể làm dung dịch chảy nhanh, gây căng tức hoặc co thắt bụng.

• Không tự nâng túi cao hơn để đẩy nhanh quá trình thụt hậu môn.

Cố định túi chắc chắn

• Sử dụng móc hoặc giá đỡ ổn định gần nơi nằm và gần nhà vệ sinh.

• Kiểm tra để túi không bị nghiêng, rơi hoặc kéo căng dây dẫn khi đang thụt đại tràng tại nhà.

• Giữ dây thẳng vừa phải, tránh gập xoắn vì có thể cản trở dòng dung dịch.

Nhờ người hỗ trợ khi cần

• Nếu không có vị trí treo phù hợp, có thể nhờ một người đáng tin cậy giữ túi ở đúng độ cao.

• Người hỗ trợ cần giữ túi ổn định, không bóp túi hoặc tự ý nâng lên cao để tăng tốc độ chảy.

• Nếu khó bảo đảm tư thế, độ cao và sự riêng tư, nên trao đổi với nhân viên y tế thay vì cố thụt rửa đại tràng tại nhà.

Theo dõi tốc độ dung dịch

• Mở khóa kẹp từ từ để dung dịch chảy nhẹ và đều theo hướng dẫn của dụng cụ.

• Nếu xuất hiện đau, co thắt mạnh, chóng mặt, chảy máu hoặc dung dịch không chảy dù dây không bị gập, hãy đóng khóa kẹp và dừng thao tác.

• Không tăng độ cao của túi hay dùng lực ép dung dịch khi gặp sức cản, vì điều này có thể làm tổn thương trực tràng.

Bước 2: Nằm đúng tư thế khi thụt

Nằm nghiêng sang bên trái

• Nằm nghiêng trên mặt phẳng chắc chắn, có lót khăn hoặc tấm chống thấm bên dưới.

• Co hai đầu gối nhẹ về phía ngực, giữ cơ thể thoải mái và tránh gồng bụng.

• Tư thế nằm nghiêng trái thường giúp dung dịch đi vào phần cuối đại tràng thuận lợi hơn nhờ cấu trúc giải phẫu và tác động của trọng lực.

Giữ đầu và tay thoải mái

• Quay đầu nhẹ sang một bên, đặt tay trái dưới đầu hoặc kê một chiếc gối mỏng.

• Tay còn lại dùng để điều khiển đầu ống và khóa kẹp khi thụt hậu môn.

• Thả lỏng vai, bụng và cơ vùng hậu môn; hít thở chậm để hạn chế co thắt và cảm giác khó chịu.

Duy trì tư thế ổn định

• Không vặn người, ngồi dậy hoặc thay đổi tư thế đột ngột trong lúc đưa đầu ống và truyền dung dịch.

• Đặt túi thụt, dây dẫn và các vật dụng cần thiết trong tầm với để tránh phải kéo căng người.

• Nếu không thể tự giữ tư thế khi thụt đại tràng tại nhà, hãy nhờ người đáng tin cậy hỗ trợ hoặc trao đổi với nhân viên y tế.

Dừng lại khi có dấu hiệu bất thường

• Co thắt nhẹ hoặc cảm giác muốn đi tiêu có thể xuất hiện khi dung dịch bắt đầu vào trực tràng.

• Đóng khóa kẹp và dừng thụt rửa đại tràng nếu đau nhói, đau tăng nhanh, chóng mặt, chảy máu hoặc gặp sức cản bất thường.

• Không cố chịu đau hoặc tiếp tục bơm dung dịch, vì đây có thể là dấu hiệu niêm mạc trực tràng đang bị kích thích hay tổn thương.

Bước 3: Đưa đầu ống vào nhẹ nhàng

Xác định đúng vị trí đưa ống

• Nằm nghiêng bên trái, co nhẹ hai đầu gối và dùng một tay tách nhẹ hai bên mông để xác định lỗ hậu môn.

• Bảo đảm đầu ống hoặc vòi của chai thụt hậu môn đã được bôi trơn bằng gel gốc nước.

• Thả lỏng cơ thể và hít thở chậm trước khi bắt đầu để giảm căng cơ vùng hậu môn.

Đưa đầu ống vào từ từ

• Nhẹ nhàng hướng đầu ống vào hậu môn theo chỉ dẫn của sản phẩm hoặc nhân viên y tế.

• Có thể rặn rất nhẹ như khi đi tiêu để cơ hậu môn giãn ra, giúp đầu ống đi vào dễ dàng hơn.

• Không xoay mạnh, đẩy nhanh hoặc thay đổi hướng liên tục vì niêm mạc trực tràng khá mỏng và dễ bị tổn thương.

Không mặc định phải đưa sâu 8,9 cm

• Độ sâu phù hợp phụ thuộc vào loại dụng cụ, độ tuổi và hướng dẫn chuyên môn. Với chai thuốc thụt đóng sẵn, chỉ đưa phần vòi đến giới hạn được nhà sản xuất quy định.

• Không cố đưa ống đủ 8,9 cm nếu chưa có chỉ định rõ ràng. Trẻ em cần loại dụng cụ và độ sâu riêng do bác sĩ hướng dẫn.

• Đưa ống quá sâu không làm thụt rửa đại tràng hiệu quả hơn mà có thể tăng nguy cơ đau, chảy máu hoặc thủng trực tràng.

Dừng ngay khi gặp sức cản

• Nếu đầu ống bị vướng, gây đau nhói hoặc không thể đi vào nhẹ nhàng, hãy dừng thao tác và rút ra từ từ.

• Tuyệt đối không dùng lực để đẩy ống và không cố thử nhiều lần.

• Nếu vẫn không thể thực hiện thụt đại tràng tại nhà, hãy liên hệ bác sĩ hoặc dược sĩ để được hướng dẫn cách xử lý phù hợp.

Theo dõi dấu hiệu tổn thương

• Ngừng thực hiện và đi khám nếu xuất hiện đau dữ dội, chảy máu đáng kể, chóng mặt, vã mồ hôi hoặc bụng chướng tăng.

• Không tiếp tục thụt hậu môn tại nhà cho đến khi được nhân viên y tế đánh giá, đặc biệt nếu đang mắc bệnh trực tràng hoặc vừa phẫu thuật vùng hậu môn.

Kỹ thuật 3: Thao tác mở van và đi vệ sinh xả dịch

Bước 1: Đưa dung dịch vào từ từ

Kiểm tra trước khi truyền dung dịch

• Giữ đầu ống ổn định, bảo đảm dây dẫn không bị gập và túi thụt nằm đúng độ cao đã được hướng dẫn.

• Thả lỏng cơ bụng, hít thở chậm và không thay đổi tư thế đột ngột trong khi thụt hậu môn.

• Chỉ sử dụng đúng loại và lượng dung dịch được bác sĩ, dược sĩ hoặc nhà sản xuất chỉ định.

Mở khóa túi thụt từ từ

• Nếu dùng túi thụt, mở khóa kẹp từng chút để dung dịch chảy chậm và đều vào trực tràng nhờ trọng lực.

• Không mở khóa hoàn toàn ngay từ đầu hoặc bóp túi để tăng tốc độ, vì dòng chảy quá nhanh có thể gây đầy tức và co thắt bụng.

• Có thể đóng kẹp tạm thời nếu cảm thấy khó chịu, sau đó chỉ tiếp tục khi cơ thể đã thư giãn và không còn đau.

Bóp chai thuốc nhẹ nhàng

• Nếu dùng chai thuốc thụt hậu môn đóng sẵn, bóp chai chậm và đều theo hướng dẫn trên bao bì.

• Có thể cuộn hoặc ép nhẹ chai từ đáy hướng lên đầu vòi để đẩy dung dịch ra ngoài, nếu thiết kế sản phẩm cho phép.

• Không cần cố làm chai rỗng hoàn toàn nếu nhà sản xuất cho biết một lượng nhỏ dung dịch có thể còn lại.

Hạn chế dung dịch chảy ngược

• Với một số chai mềm, tiếp tục giữ chai ở trạng thái đang bóp khi nhẹ nhàng rút đầu vòi ra để tránh hút dung dịch từ trực tràng trở lại chai.

• Không tái sử dụng phần dung dịch đã chảy ngược hoặc dùng chung chai với người khác.

• Vứt bỏ chai dùng một lần và vệ sinh tay đúng cách sau khi thụt đại tràng tại nhà.

Dừng khi cơ thể phát tín hiệu bất thường

• Cảm giác căng nhẹ hoặc muốn đi tiêu có thể xuất hiện khi dung dịch đi vào.

• Dừng dòng chảy ngay nếu bị đau nhói, co thắt dữ dội, chóng mặt, chảy máu hoặc gặp sức cản bất thường.

• Không cố bơm tiếp để hoàn thành đủ liều. Nếu triệu chứng không giảm, hãy liên hệ bác sĩ thay vì tiếp tục thụt rửa đại tràng.

Bước 2: Kiểm soát dòng dung dịch

Để dung dịch chảy chậm và đều

• Giữ nguyên tư thế nằm nghiêng trái trong khi dung dịch đi vào trực tràng.

• Nếu dùng túi thụt, theo dõi lượng dung dịch còn lại và bảo đảm dây dẫn không bị gập.

• Không cố truyền hết dung dịch bằng mọi giá; thụt hậu môn an toàn quan trọng hơn việc làm rỗng hoàn toàn túi hoặc chai.

Giảm co thắt khi đang thực hiện

• Căng tức nhẹ hoặc muốn đi tiêu có thể xuất hiện khi trực tràng tiếp nhận dung dịch.

• Hít thở chậm bằng miệng, thả lỏng bụng và cơ hậu môn để giảm cảm giác co thắt.

• Nếu dùng túi thụt, hãy đóng khóa kẹp tạm thời. Chỉ mở lại với tốc độ chậm hơn khi cơn co thắt đã giảm và không có dấu hiệu bất thường.

Dừng nếu đau không thuyên giảm

• Không tiếp tục thụt rửa đại tràng nếu đau dữ dội, đau nhói hoặc co thắt kéo dài dù đã ngừng dòng chảy.

• Dừng ngay nếu xuất hiện chảy máu, chóng mặt, vã mồ hôi, buồn nôn nhiều hoặc bụng chướng tăng.

• Không nâng cao hoặc bóp mạnh túi để ép phần dung dịch còn lại vào trực tràng.

Rút đầu ống đúng cách

• Khi đã tiếp nhận đủ lượng dung dịch theo hướng dẫn, đóng khóa kẹp rồi nhẹ nhàng rút đầu ống ra ngoài.

• Nếu dùng chai thuốc thụt đóng sẵn, tiếp tục giữ chai ở trạng thái đang bóp trong lúc rút vòi để hạn chế dung dịch bị hút ngược vào chai.

• Rút từ từ, không kéo giật hoặc xoay mạnh vì có thể làm trầy xước niêm mạc hậu môn – trực tràng.

Không lo nếu chai còn một ít dung dịch

• Một số chai thụt hậu môn được thiết kế để còn lại một lượng nhỏ sau khi dùng; không nhất thiết phải ép chai rỗng hoàn toàn.

• Làm theo liều và hướng dẫn riêng của sản phẩm thay vì tự bơm thêm dung dịch.

• Nếu không truyền được lượng cần thiết hoặc liên tục bị đau khi thụt đại tràng tại nhà, hãy dừng lại và liên hệ bác sĩ hoặc dược sĩ.

Bước 3: Đi tiêu sau khi thụt đúng lúc

Giữ dung dịch theo đúng thời gian

• Sau khi rút đầu ống, tiếp tục nằm nghiêng trái và giữ dung dịch trong trực tràng theo thời gian ghi trên nhãn thuốc hoặc được bác sĩ hướng dẫn.

• Với thuốc thụt hậu môn trị táo bón, thời gian giữ thường khá ngắn và thay đổi tùy sản phẩm. Không mặc định phải giữ từ 5 phút đến 1 giờ.

• Nếu cảm giác muốn đi tiêu quá mạnh, không nên cố nhịn vì có thể làm tăng đau bụng và gây rò rỉ dung dịch.

Đi vệ sinh khi có nhu cầu

• Đứng dậy từ từ để tránh chóng mặt, sau đó di chuyển cẩn thận đến nhà vệ sinh.

• Thải dung dịch và phân ra tự nhiên, không rặn quá mạnh.

• Nên ở gần nhà vệ sinh trong khoảng thời gian được nhà sản xuất khuyến cáo vì thụt rửa đại tràng có thể gây đi ngoài nhiều lần, phân lỏng hoặc co thắt bụng nhẹ.

Không cố giữ thuốc thụt quá lâu

• Giữ dung dịch lâu hơn không đồng nghĩa với hiệu quả tốt hơn và có thể làm tăng khó chịu hoặc nguy cơ tác dụng phụ.

• Đặc biệt, không cố giữ thuốc thụt chứa sodium phosphate đến 1 giờ nếu cơ thể đã thúc đi tiêu.

• Nếu không đi tiêu sau thời gian ghi trên nhãn, không tự dùng thêm một liều thuốc thụt táo bón mà chưa hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ.

Đổi tư thế khi dùng thuốc thụt lưu giữ

• Thuốc thụt dùng để lưu giữ hoặc hấp thu có mục đích khác với thuốc thụt trị táo bón, vì vậy thời gian và tư thế phải theo đơn riêng.

• Nếu được bác sĩ chỉ định, người dùng có thể nằm nghiêng trái khoảng 10 phút, nằm ngửa 10 phút rồi nghiêng phải 10 phút để dung dịch phân bố tốt hơn.

• Không tự áp dụng cách đổi tư thế này cho mọi trường hợp thụt đại tràng tại nhà, đặc biệt khi không rõ loại dung dịch đang sử dụng.

Theo dõi phản ứng sau khi đi tiêu

• Co thắt nhẹ và phân lỏng trong thời gian ngắn có thể xảy ra sau khi thụt.

• Cần liên hệ cơ sở y tế nếu không đi tiêu sau thời gian dự kiến hoặc xuất hiện đau bụng dữ dội, chảy máu trực tràng, nôn, khát nhiều, chóng mặt hay tiểu ít.

• Không nên lặp lại thụt hậu môn thường xuyên để xử lý táo bón kéo dài vì tình trạng này có thể cần được đánh giá nguyên nhân và điều trị phù hợp hơn.

Bước 4: Theo dõi tác dụng phụ sau thụt

Nhận biết phản ứng thường gặp

• Cảm giác đầy trực tràng, muốn đi tiêu, chướng hơi hoặc co thắt bụng nhẹ có thể xuất hiện trong và sau khi thụt hậu môn.

• Những triệu chứng này thường giảm dần sau khi đi tiêu và nghỉ ngơi.

• Nếu đau bụng, đầy hơi hoặc khó chịu kéo dài quá vài giờ, hãy liên hệ bác sĩ để được đánh giá.

Đề phòng mất nước và điện giải

• Thụt rửa đại tràng quá thường xuyên có thể làm cơ thể mất nước và rối loạn các chất điện giải như natri, kali hoặc phosphate.

• Nguy cơ có thể cao hơn ở trẻ em, người lớn tuổi, người đang mất nước hoặc mắc bệnh tim, bệnh thận.

• Không dùng thuốc thụt nhiều lần hơn liều ghi trên nhãn và không tự lặp lại liều khi lần đầu chưa có tác dụng.

Theo dõi dấu hiệu mất nước

• Các biểu hiện cần chú ý gồm khô miệng, khát nhiều, tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, mệt lả, chóng mặt hoặc choáng khi đứng lên.

• Ở trẻ nhỏ, dấu hiệu mất nước có thể bao gồm khóc không có nước mắt, mắt trũng, ít tiểu hoặc lừ đừ.

• Nếu những triệu chứng này xuất hiện sau khi thụt đại tràng tại nhà, hãy ngừng sử dụng và liên hệ cơ sở y tế.

Nhận biết phản ứng dị ứng

• Dị ứng với thành phần trong thuốc thụt hiếm gặp nhưng vẫn có thể xảy ra.

• Phát ban, ngứa hoặc đỏ da cần được theo dõi và báo cho bác sĩ.

• Nếu sưng môi, mặt, lưỡi hoặc cổ họng; khó thở; choáng váng dữ dội hay ngất, hãy gọi cấp cứu 115 hoặc đến cơ sở cấp cứu gần nhất.

Đi khám ngay khi có dấu hiệu nguy hiểm

• Cần được đánh giá y tế khẩn cấp nếu xuất hiện đau bụng dữ dội hoặc tăng nhanh, chảy máu trực tràng đáng kể, nôn liên tục, bụng chướng cứng, lú lẫn hoặc yếu bất thường.

• Đây có thể là dấu hiệu tổn thương trực tràng, rối loạn điện giải hoặc vấn đề tiêu hóa nghiêm trọng hơn.

• Không tiếp tục thụt hậu môn tại nhà để cố xử lý những triệu chứng này.

Không lạm dụng thuốc thụt

• Thuốc thụt chỉ nên được sử dụng ngắn hạn và đúng chỉ định; đây không phải phương pháp “thải độc” hay làm sạch đại tràng định kỳ.

• Việc lạm dụng có thể gây kích ứng niêm mạc, lệ thuộc vào biện pháp kích thích đi tiêu và che lấp nguyên nhân thật sự của táo bón.

• Nếu thường xuyên cần thụt rửa đại tràng để đi tiêu, hãy đi khám để tìm nguyên nhân và xây dựng cách điều trị an toàn hơn.

Kỹ thuật 4: Lưu ý quan trọng khi thụt rửa đại tràng

Lưu ý 1: Hiểu đúng mục đích của thuốc thụt

Hỗ trợ xử lý táo bón ngắn hạn

• Thuốc thụt hậu môn đưa dung dịch vào trực tràng để làm mềm khối phân và kích thích nhu động ruột, giúp phân được đẩy ra dễ dàng hơn.

• Biện pháp này có thể được cân nhắc khi táo bón không cải thiện bằng những lựa chọn phù hợp khác hoặc khi có chỉ định của nhân viên y tế.

• Thuốc thụt chỉ giải quyết triệu chứng trước mắt, không điều trị nguyên nhân gây táo bón kéo dài.

Chuẩn bị cho thủ thuật y tế

• Bác sĩ có thể chỉ định thuốc thụt để làm sạch phần cuối đại tràng trước khi nội soi đại tràng sigma, phẫu thuật hoặc một số xét nghiệm.

• Loại dung dịch, liều lượng và thời điểm sử dụng phụ thuộc vào từng thủ thuật.

• Trường hợp này cần làm đúng hướng dẫn của cơ sở y tế, không tự thay thế bằng phương pháp thụt rửa đại tràng tại nhà.

Đưa thuốc vào trực tràng

• Một số thuốc dạng thụt được kê để điều trị bệnh tại trực tràng hoặc đại tràng dưới, chẳng hạn viêm loét đại tràng.

• Đây là thuốc điều trị chuyên biệt, có thành phần và thời gian lưu giữ riêng; không giống thuốc thụt dùng để trị táo bón.

• Không tự đưa kháng sinh, thuốc chống co giật, thảo dược hoặc các loại thuốc uống vào túi thụt.

Không dùng thuốc thụt để bù nước

• Trực tràng có thể hấp thu một số chất, nhưng thụt hậu môn để điều trị mất nước không phải biện pháp chăm sóc thông thường và có thể gây rối loạn điện giải.

• Người mất nước do nôn hoặc tiêu chảy cần được bù nước đúng cách qua đường uống hay đường truyền theo đánh giá của nhân viên y tế.

• Nếu tiểu ít, khát dữ dội, chóng mặt, lừ đừ hoặc không thể uống nước, cần đi khám thay vì tự thụt dung dịch.

Tránh thụt cà phê và phương pháp “thải độc”

• Liệu pháp Gerson sử dụng chế độ ăn nghiêm ngặt, thực phẩm bổ sung và thụt cà phê, nhưng chưa có bằng chứng khoa học đáng tin cậy cho thấy phương pháp này chữa được ung thư.

• Thụt đại tràng thải độc bằng cà phê hoặc thảo dược có thể gây viêm trực tràng, bỏng niêm mạc, nhiễm trùng, mất nước và rối loạn điện giải.

• Không dùng phương pháp này để thay thế điều trị ung thư hoặc bất kỳ phác đồ y khoa nào đã được bác sĩ chỉ định.

Không lạm dụng để đi tiêu

• Dùng thuốc thụt thường xuyên có thể gây kích ứng hậu môn – trực tràng, rối loạn nước và điện giải, đồng thời khiến người dùng trì hoãn việc tìm nguyên nhân táo bón.

• Không nên xem thụt rửa đại tràng là thói quen làm sạch cơ thể định kỳ.

• Táo bón tái diễn nên được cải thiện bằng chế độ ăn đủ chất xơ, uống đủ nước, vận động, tập thói quen đi tiêu và thuốc phù hợp theo tư vấn chuyên môn.

Hỏi bác sĩ trước khi thực hiện

• Cần tham khảo bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng bất kỳ loại thuốc thụt nào, đặc biệt với trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh tim, bệnh thận hoặc bệnh viêm ruột.

• Không tự thụt nếu đang đau bụng dữ dội, nôn, chảy máu trực tràng, bụng chướng hoặc nghi ngờ tắc ruột.

• Chỉ nên thụt đại tràng tại nhà khi đã xác định rõ mục đích, sản phẩm, liều lượng và cách sử dụng an toàn.

Lưu ý 2: Chọn dung dịch thụt an toàn

Ưu tiên sản phẩm đã được hướng dẫn

• Dung dịch thụt hậu môn có thể là thuốc đóng sẵn hoặc thuốc kê đơn dùng cho một bệnh lý cụ thể.

• Lựa chọn phù hợp phụ thuộc vào mục đích sử dụng, tuổi, bệnh nền và các thuốc đang dùng.

• Chuyên gia khuyến cáo không tự pha dung dịch thụt rửa đại tràng tại nhà từ nguyên liệu gia dụng vì sai nồng độ có thể gây tổn thương niêm mạc hoặc rối loạn điện giải.

Không tùy tiện dùng nước máy

• Nước máy có nồng độ chất điện giải thấp hơn dịch cơ thể. Dùng thể tích lớn hoặc lặp lại nhiều lần có thể làm thay đổi cân bằng nước và natri trong máu.

• Trẻ em, người cao tuổi và người mắc bệnh tim hoặc bệnh thận có nguy cơ biến chứng cao hơn.

• Chỉ dùng loại dung dịch và thể tích đã được nhân viên y tế hướng dẫn; không xem nước máy là lựa chọn mặc định để thụt đại tràng tại nhà.

Tránh tự pha dung dịch xà phòng

• Xà phòng có thể kích thích đại tràng co bóp nhưng cũng dễ gây bỏng rát, viêm và tổn thương niêm mạc trực tràng.

• Không dùng xà phòng rửa tay, sữa tắm, nước rửa chén hoặc sản phẩm có chất tạo mùi để pha thuốc thụt.

• Kể cả xà phòng Castile cũng không nên tự sử dụng nếu chưa được bác sĩ chỉ định và hướng dẫn cụ thể.

Dùng thuốc thụt dầu đúng chỉ định

• Một số sản phẩm chứa dầu khoáng có thể giúp làm mềm khối phân cứng ở trực tràng và hỗ trợ đại tiện.

• Liều dùng và thời gian giữ dung dịch phải tuân theo nhãn sản phẩm hoặc đơn thuốc; không tự áp dụng mức 150 ml cho mọi người lớn hay 75 ml cho mọi trẻ em.

• Không tự dùng cho trẻ nhỏ, người khó nuốt, người có nguy cơ hít sặc hoặc người đang đau bụng chưa rõ nguyên nhân.

Không tự pha sữa bột với mật đường

• Dung dịch sữa bột và mật đường từng được sử dụng trong một số cơ sở y tế để xử lý táo bón nặng, nhưng không phải lựa chọn tiêu chuẩn để tự pha tại nhà.

• Công thức sai, dụng cụ không sạch hoặc sử dụng không đúng đối tượng có thể gây nhiễm khuẩn, kích ứng và rối loạn điện giải.

• Táo bón nặng hoặc nghi có phân đóng khối cần được bác sĩ đánh giá thay vì tự thụt hậu môn bằng nguyên liệu tại nhà.

Không sử dụng cà phê để thụt

• Chưa có bằng chứng khoa học đáng tin cậy cho thấy thụt cà phê thải độc, tăng hoạt động gan hoặc điều trị ung thư.

• Caffeine và các chất trong cà phê vẫn có thể được hấp thu qua trực tràng; do đó, quan niệm thụt cà phê không đưa caffeine vào cơ thể là không chính xác.

• Phương pháp này có thể gây bỏng trực tràng, viêm đại tràng, nhiễm trùng, mất nước, rối loạn điện giải và đã được ghi nhận liên quan đến biến chứng nghiêm trọng.

Thận trọng với thuốc thụt phosphate

• Thuốc thụt sodium phosphate có thể hỗ trợ táo bón trong một số trường hợp nhưng không phù hợp với tất cả mọi người.

• Dùng quá liều hoặc lặp lại quá sớm có thể gây mất nước, tổn thương thận, rối loạn điện giải và nhịp tim bất thường.

• Người mắc bệnh thận, bệnh tim, mất nước, tắc ruột hoặc đang dùng thuốc ảnh hưởng đến thận cần hỏi bác sĩ trước khi sử dụng.

Trao đổi với bác sĩ trước khi lựa chọn

• Hãy cung cấp thông tin về tuổi, tình trạng táo bón, bệnh nền và thuốc đang dùng để bác sĩ hoặc dược sĩ tư vấn sản phẩm phù hợp.

• Không trộn nhiều loại dung dịch, thay đổi nồng độ hoặc dùng liên tiếp nhiều liều trong 24 giờ nếu chưa có chỉ định.

• Nếu thụt rửa đại tràng không có tác dụng hoặc gây đau dữ dội, chảy máu, nôn hay bụng chướng, cần dừng ngay và đi khám.

Lưu ý 3: Biết khi nào không nên thụt

Không tự thụt khi nghi tắc ruột

• Không thực hiện thụt hậu môn nếu đang đau bụng dữ dội hoặc đau quặn từng cơn, bụng chướng, nôn, không thể đi tiêu hay trung tiện.

• Đây có thể là dấu hiệu tắc ruột, liệt ruột hoặc đại tràng giãn bất thường, cần được khám khẩn cấp.

• Cố đưa thêm dung dịch vào ruột trong tình trạng này có thể làm tăng áp lực và dẫn đến biến chứng nghiêm trọng.

Tránh dùng khi đang mất nước

• Không tự dùng thuốc thụt nếu bị khát nhiều, khô miệng, chóng mặt, tiểu ít, nôn hoặc tiêu chảy kéo dài.

• Một số dung dịch thụt rửa đại tràng, đặc biệt loại chứa sodium phosphate, có thể làm mất nước và rối loạn điện giải nặng hơn.

• Người mất nước cần được đánh giá và bù dịch đúng cách thay vì sử dụng thuốc thụt để kích thích đi tiêu.

Thận trọng khi mắc bệnh thận hoặc tim

• Người bị suy thận, suy tim sung huyết hoặc đang dùng thuốc lợi tiểu, thuốc ảnh hưởng đến chức năng thận phải hỏi bác sĩ trước khi thụt đại tràng tại nhà.

• Cơ thể của nhóm này khó điều chỉnh lượng nước và khoáng chất, làm tăng nguy cơ tổn thương thận, phù hoặc rối loạn nhịp tim.

• Không tự sử dụng thuốc thụt phosphate khi chưa được bác sĩ xác nhận là an toàn.

Không dùng khi trực tràng đang tổn thương

• Tránh tự thụt nếu đang chảy máu hậu môn không rõ nguyên nhân, đau hậu môn dữ dội, nghi thủng ruột hoặc vừa phẫu thuật vùng hậu môn – trực tràng.

• Việc đưa đầu ống và dung dịch vào có thể làm tổn thương nặng hơn.

• Cần đi khám ngay nếu xuất hiện phân đen, máu đỏ nhiều hoặc đau tăng sau khi thụt.

Không tự điều trị bệnh viêm ruột

• Người đang có đợt bùng phát viêm loét đại tràng, bệnh Crohn, viêm trực tràng hoặc phình đại tràng nhiễm độc không nên tự dùng thuốc thụt trị táo bón.

• Tuy nhiên, một số thuốc dạng thụt như mesalamine hoặc corticosteroid có thể được bác sĩ kê để điều trị viêm ở đại tràng dưới.

• Vì vậy, bệnh viêm ruột không phải chống chỉ định tuyệt đối với mọi loại thuốc thụt; điều quan trọng là dùng đúng thuốc và đúng chỉ định chuyên khoa.

Phụ nữ mang thai hoặc cho con bú cần hỏi bác sĩ

• Không tự dùng thuốc thụt hậu môn khi mang thai hoặc đang cho con bú, kể cả sản phẩm bán không cần đơn.

• Bác sĩ sẽ cân nhắc loại thuốc, liều lượng, tuổi thai và tình trạng sức khỏe trước khi đưa ra hướng dẫn.

• Nếu mang thai kèm đau bụng, ra máu, nôn nhiều hoặc không đi tiêu kéo dài, cần được khám thay vì tự xử lý tại nhà.

Không tự thụt cho trẻ em và người cao tuổi

• Trẻ em không được dùng thuốc thụt của người lớn hoặc tự điều chỉnh liều theo cân nặng.

• Người cao tuổi có nguy cơ mất nước, rối loạn điện giải và tổn thương trực tràng cao hơn, nhất là khi có nhiều bệnh nền.

• Cả hai nhóm chỉ nên thụt rửa đại tràng tại nhà khi có hướng dẫn cụ thể từ bác sĩ.

Trao đổi về thuốc và bệnh nền trước khi dùng

• Hãy cho bác sĩ hoặc dược sĩ biết nếu đang dùng thuốc lợi tiểu, thuốc huyết áp, thuốc chống viêm không steroid hoặc thuốc ảnh hưởng đến thận và điện giải.

• Đọc kỹ chống chỉ định của từng sản phẩm vì mỗi dung dịch có mức độ rủi ro khác nhau.

• Khi chưa chắc mình có thuộc nhóm chống chỉ định hay không, lựa chọn an toàn nhất là chưa thực hiện thụt hậu môn cho đến khi được tư vấn.

Chỉ dùng thuốc thụt khi cần

Chỉ hỗ trợ táo bón trong ngắn hạn

• Thụt hậu môn có thể làm mềm phân và kích thích đại tràng co bóp, nhờ đó hỗ trợ giải quyết một đợt táo bón trong một số trường hợp.

• Đây không phải lựa chọn đầu tiên cho mọi người. Nên ưu tiên chế độ ăn đủ chất xơ, uống đủ nước, vận động và dùng thuốc nhuận tràng phù hợp theo tư vấn chuyên môn.

• Nếu táo bón kéo dài hoặc tái diễn, cần tìm nguyên nhân thay vì liên tục thụt rửa đại tràng để xử lý phần ngọn.

Không dùng thuốc thụt để bù nước

• Đưa dung dịch vào trực tràng không phải phương pháp bù nước thông thường và có thể làm rối loạn nước, natri hoặc các chất điện giải khác.

• Khi mất nước do nôn hoặc tiêu chảy, nên sử dụng dung dịch bù nước đường uống phù hợp; trường hợp nặng cần được điều trị tại cơ sở y tế.

• Không tự pha dung dịch để thụt đại tràng tại nhà với mục đích bổ sung nước cho cơ thể.

Không biến thuốc thụt thành thói quen

• Thuốc thụt chỉ nên được sử dụng thỉnh thoảng, đúng liều và đúng mục đích.

• Lạm dụng có thể gây kích ứng hoặc tổn thương trực tràng, mất nước, rối loạn điện giải và làm người dùng phụ thuộc vào biện pháp kích thích đi tiêu.

• Việc thường xuyên cần thuốc thụt táo bón cũng có thể là dấu hiệu của phân đóng khối, rối loạn nhu động ruột, tác dụng phụ của thuốc hoặc bệnh lý tiêu hóa.

Đi khám khi táo bón không cải thiện

• Không tự tăng liều hoặc lặp lại thuốc thụt nếu lần đầu không có tác dụng.

• Cần trao đổi với bác sĩ khi táo bón kéo dài, thường xuyên phải thụt mới đi tiêu được hoặc thói quen đại tiện thay đổi bất thường.

• Đi khám sớm nếu táo bón kèm đau bụng dữ dội, nôn, bụng chướng, sốt, sụt cân, phân có máu hoặc không thể trung tiện.

Nguồn tham khảo

1. Chang, L., Chey, W. D., Imdad, A., Almario, C. V., Bharucha, A. E., Diem, S., Greer, K. B., Hanson, B., Harris, L. A., Ko, C., Murad, M. H., Patel, A., Shah, E. D., & Sultan, S. (2023). American Gastroenterological Association–American College of Gastroenterology clinical practice guideline: Pharmacological management of chronic idiopathic constipation. Gastroenterology, 164(7), 1086–1106.
2. Mendoza, J., Legido, J., Rubio, S., & Gisbert, J. P. (2007). Systematic review: The adverse effects of sodium phosphate enema. Alimentary Pharmacology & Therapeutics, 26(1), 9–20.
3. Smith, R. H., Ekins, B. R., & Minuck, M. (2022). Toxicity of phosphate enemas: An updated review. Clinical Toxicology, 60(7), 781–790.
4. Son, H., Song, H. J., & Seo, H. J. (2020). The safety and effectiveness of self-administered coffee enema: A systematic review of case reports. Medicine, 99(36), e21998.
5. Kim, E. S., Chun, H. J., Keum, B., Seo, Y. S., Jeen, Y. T., Um, S. H., Kim, C. D., & Ryu, H. S. (2012). A case of coffee enema-induced colitis. Endoscopy, 44(Suppl. 2), E135.
6. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (2018). Treatment for constipation. U.S. Department of Health and Human Services, National Institutes of Health.
7. U.S. Food and Drug Administration. (2014). FDA drug safety communication: FDA warns of possible harm from exceeding recommended dose of over-the-counter sodium phosphate products to treat constipation. U.S. Department of Health and Human Services.
8. National Cancer Institute. (2015). Gerson therapy: Patient version. U.S. Department of Health and Human Services, National Institutes of Health.
9. Acosta, R. D., & Cash, B. D. (2009). Clinical effects of colonic cleansing for general health promotion: A systematic review. The American Journal of Gastroenterology, 104(11), 2830–2836.
10. Bharucha, A. E., Pemberton, J. H., & Locke, G. R. (2013). American Gastroenterological Association technical review on constipation. Gastroenterology, 144(1), 218–238.
    

Biên tập nội dung: Rene Lee Nguyen.

Thông tin được tham vấn và kiểm chứng bởi chuyên gia: Benjamin Lewis.