Cách phòng ngừa tắc ruột hiệu quả: 7 mẹo đơn giản qua chế độ ăn

Tắc ruột không phải lúc nào cũng có thể phòng tránh hoàn toàn, nhưng nhiều yếu tố nguy cơ có thể được kiểm soát. Đáng chú ý, một tổng quan trên hơn 150.000 người cho thấy sau phẫu thuật ổ bụng, tình trạng tắc ruột non do mọi nguyên nhân xảy ra khoảng 9%, trong đó dính ruột là nguyên nhân phổ biến nhất.

Nếu từng phẫu thuật vùng bụng, mắc bệnh Crohn hoặc bệnh viêm ruột, nguy cơ có thể cao hơn. Vì vậy, thay vì chờ đến khi đau bụng, chướng bụng, nôn ói hoặc bí trung đại tiện mới tìm cách chữa tắc ruột, điều quan trọng là hiểu các yếu tố nguy cơ và chủ động phòng ngừa tắc ruột phù hợp. Bài viết này, Tiptory giúp bạn nắm nhanh những cách giảm nguy cơ, những điều nên lưu ý trong sinh hoạt và khi nào cần đi khám sớm.

Phần 1: Chế độ ăn phòng ngừa tắc ruột

Mẹo 1: Ăn ít một, chia thành nhiều bữa

Chia nhỏ khẩu phần để giảm áp lực lên ruột

• Thay vì ăn 2–3 bữa lớn, hãy chia thành 4–6 bữa nhỏ mỗi ngày, có thể cách nhau khoảng 2–3 giờ.

• Mỗi bữa chỉ nên ăn lượng vừa phải, ưu tiên thức ăn dễ nhai, dễ tiêu theo hướng dẫn của bác sĩ nếu bạn có nguy cơ tắc ruột non.

• Cách ăn này có thể giúp giảm cảm giác quá no và hạn chế lượng thức ăn đi vào ruột cùng một lúc, đặc biệt ở người từng phẫu thuật ổ bụng hoặc có bệnh lý đường ruột.

Dừng ăn trước khi quá no

• Không cố ăn hết khẩu phần khi đã bắt đầu có cảm giác no. Ăn quá nhiều trong một lần có thể làm tăng khó chịu tiêu hóa ở người có vấn đề về nhu động hoặc lòng ruột.

• Ăn chậm, nhai kỹ và theo dõi phản ứng của cơ thể sau mỗi bữa.

• Nếu thường xuyên đầy bụng, đau quặn, buồn nôn, nôn hoặc khó đi tiêu, không nên tự áp dụng chế độ ăn để chữa tắc ruột mà cần được bác sĩ đánh giá nguyên nhân.

Lưu ý nếu bạn có nguy cơ tắc ruột

• Chia nhỏ bữa ăn là một biện pháp hỗ trợ trong chế độ ăn uống, không thể đảm bảo phòng ngừa tắc ruột trong mọi trường hợp.

• Người từng phẫu thuật bụng, mắc bệnh Crohn hoặc có tiền sử tắc ruột nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để lựa chọn lượng thức ăn và thành phần khẩu phần phù hợp.

• Nếu xuất hiện đau bụng dữ dội hoặc tăng dần, bụng chướng, nôn nhiều hoặc không thể đi ngoài/xì hơi, cần đi khám ngay vì đây có thể là dấu hiệu của tắc ruột cần xử trí y tế.

Mẹo 2: Ăn chậm, nhai kỹ để dễ tiêu hóa

Ăn chậm và nhai kỹ

• Dành thời gian ăn trong không gian thoải mái, tránh vừa ăn vừa vội vàng.

• Nhai thức ăn kỹ trước khi nuốt để giảm kích thước và giúp hệ tiêu hóa xử lý thức ăn thuận lợi hơn.

• Ưu tiên các món được nấu chín, mềm và đủ ẩm, đặc biệt nếu bạn đang thực hiện chế độ ăn nhằm phòng ngừa tắc ruột theo hướng dẫn của bác sĩ.

Ưu tiên thực phẩm mềm, dễ nhai

• Một nguyên tắc đơn giản là: thức ăn càng khó nhai thì càng cần thận trọng, nhất là ở người từng bị tắc ruột non hoặc có nguy cơ hẹp lòng ruột.

• Hạn chế những thực phẩm có phần xơ dai, nhiều sợi khó nghiền nhỏ như:

  • Thân cần tây.

  • Giá đỗ.

  • Dứa hoặc các loại trái cây có nhiều xơ dai.

• Có thể cắt nhỏ, nấu mềm hoặc chế biến kỹ hơn để thức ăn dễ ăn và dễ tiêu hóa.

Không tự ý kiêng quá mức mọi loại chất xơ

• Việc chất xơ có phù hợp hay không phụ thuộc vào nguyên nhân và tình trạng đường ruột của từng người.

• Nếu đang có hẹp ruột, tắc ruột hoặc tiền sử tắc ruột tái phát, nên hỏi bác sĩ về lượng chất xơ phù hợp thay vì tự loại bỏ hoàn toàn rau củ và trái cây.

• Thực phẩm chế biến quá nhiều hoặc các món thịt dai, đặc biệt những phần thịt khó nhai, có thể gây khó chịu tiêu hóa ở một số người; hãy ưu tiên phần thịt mềm và nấu chín kỹ.

Nhận biết khi nào cần đi khám

• Thay đổi cách ăn có thể hỗ trợ phòng ngừa tắc ruột, nhưng không thể ngăn tất cả trường hợp tắc nghẽn.

• Nếu xuất hiện đau bụng tăng dần, chướng bụng, buồn nôn hoặc nôn, bí trung tiện hay không đi ngoài được, không nên tiếp tục tự điều chỉnh chế độ ăn để chữa tắc ruột.

• Đây có thể là dấu hiệu cần được đánh giá y tế khẩn cấp.

Mẹo 3: Uống đủ nước để hỗ trợ tiêu hóa

Duy trì đủ nước trong ngày

• Uống nước đều đặn giúp cơ thể duy trì hoạt động bình thường của hệ tiêu hóa. Đây là thói quen đơn giản có thể kết hợp trong kế hoạch phòng ngừa tắc ruột.

• Thay vì uống một lượng lớn nước cùng lúc, hãy nhấp từng ngụm nhỏ và uống đều trong ngày.

• Nhu cầu nước không giống nhau ở mỗi người. Lượng nước cần uống phụ thuộc vào tuổi, cân nặng, mức độ vận động, thời tiết và tình trạng sức khỏe. Vì vậy, không nên xem mốc 8–10 cốc nước mỗi ngày là con số bắt buộc cho tất cả mọi người.

Có thể bổ sung chất lỏng từ nhiều nguồn

• Ngoài nước lọc, một số lựa chọn như nước dùng, trà hoặc nước ép cũng góp phần cung cấp chất lỏng.

• Nếu sử dụng sữa hoặc sinh tố sữa, hãy cân nhắc khả năng dung nạp lactose và tình trạng tiêu hóa của bản thân.

• Tuy nhiên, nước lọc vẫn nên là nguồn đồ uống chính thay vì dùng nước ép, trà hoặc các loại đồ uống khác để thay thế hoàn toàn.

Uống nước đúng cách khi có nguy cơ tắc ruột

• Có thể uống nước trong hoặc sau bữa ăn nếu cơ thể dung nạp tốt, nhưng không có bằng chứng chắc chắn rằng uống một cốc nước trong mỗi bữa có thể ngăn ngừa tắc ruột.

• Nếu bác sĩ đã yêu cầu bạn hạn chế chất lỏng hoặc điều chỉnh chế độ ăn do bệnh lý đường ruột, hãy ưu tiên hướng dẫn điều trị cá nhân hóa.

• Quan trọng nhất, uống đủ nước không thể chữa tắc ruột. Khi có đau bụng dữ dội, bụng chướng, nôn ói, bí trung tiện hoặc không đi ngoài được, cần đi khám ngay thay vì cố uống thêm nước để tự xử lý tại nhà.

Mẹo 4: Nấu chín rau củ để dễ tiêu hóa

Ưu tiên rau củ được nấu mềm

• Nếu từng gặp vấn đề về tắc ruột non, nên ưu tiên rau củ được nấu chín kỹ, mềm và dễ nhai thay vì ăn sống.

• Có thể hấp, luộc, hầm hoặc nấu canh đến khi rau củ mềm. Với một số loại, nên bỏ vỏ và hạt trước khi chế biến.

• Một số lựa chọn thường dễ ăn hơn khi được nấu mềm gồm cà rốt, bí đỏ, cà chua, súp lơ, đậu Hà Lan và khoai tây.

Thận trọng với rau nhiều xơ dai

• Một số loại rau có nhiều xơ cứng hoặc dạng sợi có thể khó nhai và khó xử lý hơn ở người bị hẹp lòng ruột hoặc có nguy cơ tắc ruột.

• Nên đặc biệt thận trọng với:

  • Rau lá dai như cải bắp, rau bina.

  • Rau có nhiều sợi như cần tây, măng tây.

  • Rau có lớp vỏ dai như cà tím, ớt xanh hoặc ớt đỏ.

• Nếu vẫn muốn sử dụng, có thể gọt vỏ, bỏ phần xơ, cắt nhỏ và nấu thật mềm theo khả năng dung nạp.

Không nên hiểu rằng mọi loại rau đều phải tránh

• Rau củ vẫn cung cấp vitamin, khoáng chất và các chất dinh dưỡng quan trọng. Việc hạn chế chất xơ chỉ phù hợp với một số tình trạng nhất định và nên dựa trên đánh giá của bác sĩ.

• Đặc biệt, chế độ ăn phù hợp để phòng ngừa tắc ruột có thể khác nhau tùy nguyên nhân, mức độ hẹp ruột và tiền sử phẫu thuật.

• Nếu bạn đang có triệu chứng nghi ngờ tắc ruột như đau bụng tăng dần, bụng chướng, nôn ói hoặc bí trung tiện, không nên cố ăn rau hay tự tìm cách chữa tắc ruột tại nhà mà cần được khám và xử trí y tế.

Mẹo 5: Gọt vỏ, bỏ hạt khi ăn trái cây

Ưu tiên trái cây mềm, đã bỏ vỏ và hạt

• Nếu bạn có nguy cơ tắc ruột non hoặc đang được hướng dẫn ăn ít chất xơ, nên ưu tiên trái cây gọt vỏ, bỏ hạt và cắt nhỏ trước khi ăn.

• Vỏ và hạt của một số loại trái cây chứa nhiều chất xơ không được cơ thể tiêu hóa hoàn toàn. Ở người có hẹp lòng ruột, phần xơ này có thể khó đi qua hơn.

• Các loại trái cây mềm như chuối chín, dưa lưới hoặc trái cây đóng hộp đã bỏ vỏ, hạt có thể dễ ăn hơn, tùy khả năng dung nạp.

Thận trọng với trái cây có nhiều hạt nhỏ

• Các loại quả như dâu tây, mâm xôi hoặc kiwi có nhiều hạt nhỏ nên khó loại bỏ hoàn toàn.

• Nếu bác sĩ yêu cầu bạn hạn chế chất xơ và hạt do nguy cơ tắc ruột, có thể lựa chọn nước ép đã lọc bã thay thế trong một số trường hợp.

• Tuy nhiên, nước ép không nên mặc nhiên thay thế toàn bộ trái cây tươi vì thường chứa ít chất xơ hơn và có thể chứa nhiều đường tự nhiên.

Điều chỉnh theo tình trạng đường ruột

• Không phải ai cũng cần loại bỏ vỏ và hạt của tất cả trái cây. Chế độ ăn phù hợp phụ thuộc vào nguyên nhân gây tắc ruột, tình trạng hẹp ruột và hướng dẫn của bác sĩ.

• Nếu đang có đau bụng tăng dần, chướng bụng, nôn ói, bí trung tiện hoặc không đi ngoài được, không nên tự điều chỉnh chế độ ăn để chữa tắc ruột. Đây có thể là dấu hiệu cần được khám và xử trí y tế sớm.

Mẹo 6: Hạn chế hạt khi có nguy cơ tắc ruột

Hạn chế các loại hạt và thực phẩm nhiều xơ cứng

• Nếu bạn có hẹp lòng ruột, tiền sử tắc ruột hoặc đang được bác sĩ hướng dẫn chế độ ăn ít chất xơ, nên hạn chế các loại hạt, quả hạch và hạt giống.

• Những phần xơ cứng trong các thực phẩm này có thể khó nghiền nhỏ và khó đi qua vùng ruột bị hẹp.

• Không nên tự kết luận rằng hạt là nguyên nhân gây tắc ruột ở tất cả mọi người. Mức độ cần hạn chế phụ thuộc vào nguyên nhân và tình trạng đường ruột của từng người.

Tránh bỏng ngô nếu được yêu cầu ăn ít chất xơ

• Bỏng ngô, đặc biệt phần vỏ và mảnh hạt chưa bung hoàn toàn, có thể chứa phần xơ khó tiêu.

• Người đang có nguy cơ tắc nghẽn đường ruột nên hỏi bác sĩ về việc có cần loại bỏ bỏng ngô khỏi khẩu phần hay không.

• Thay vì chọn món ăn vặt nhiều xơ và khó nhai, có thể ưu tiên thực phẩm mềm, dễ tiêu hơn theo chế độ ăn được khuyến nghị.

Có thể dùng bơ hạt dạng mịn

• Bơ đậu phộng hoặc các loại bơ hạt xay mịn, không còn miếng hạt thường dễ sử dụng hơn so với hạt nguyên.

• Tuy nhiên, nếu bạn đang có triệu chứng nghi ngờ tắc ruột, không nên dùng bơ hạt hoặc bất kỳ thực phẩm nào với mục đích chữa tắc ruột tại nhà.

Nhớ rằng chế độ ăn chỉ là một phần của phòng ngừa

• Điều chỉnh thực phẩm có thể hỗ trợ phòng ngừa tắc ruột ở một số người có nguy cơ, nhưng không thể ngăn ngừa mọi trường hợp.

• Nếu xuất hiện đau bụng dữ dội hoặc tăng dần, bụng chướng, nôn ói, bí trung tiện hoặc không đi ngoài được, cần đi khám ngay để xác định có tắc ruột non hay không.

Mẹo 7: Hạn chế rượu bia và caffeine

Giảm rượu bia và đồ uống chứa caffeine

• Nếu bạn có nguy cơ tắc ruột hoặc thường xuyên gặp vấn đề về tiêu hóa, nên hạn chế rượu bia và các đồ uống chứa nhiều caffeine.

• Rượu bia và caffeine có thể gây khó chịu ở đường tiêu hóa ở một số người. Rượu còn có thể làm tăng nguy cơ mất nước nếu sử dụng nhiều.

• Thay vì uống liên tục trong ngày, hãy ưu tiên nước lọc và các đồ uống phù hợp với tình trạng sức khỏe của bạn.

Cẩn thận với cà phê, kể cả loại decaf

• Cà phê không chỉ chứa caffeine mà bản thân cà phê cũng có thể kích thích đường ruột ở một số người.

• Vì vậy, chuyển sang cà phê đã khử caffeine không đồng nghĩa với việc các triệu chứng tiêu hóa chắc chắn sẽ biến mất.

• Nếu uống cà phê khiến bạn đau bụng, đi ngoài bất thường hoặc khó chịu, nên giảm lượng uống và theo dõi phản ứng của cơ thể.

Uống đủ nước thay vì chỉ tập trung vào việc kiêng đồ uống

• Mất nước có thể ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của hệ tiêu hóa. Duy trì đủ nước là một phần quan trọng trong lối sống hỗ trợ phòng ngừa tắc ruột.

• Hãy uống nước đều đặn trong ngày, đặc biệt khi thời tiết nóng hoặc vận động nhiều.

• Lượng nước phù hợp phụ thuộc vào từng người; nếu đang mắc bệnh tim, bệnh thận hoặc được bác sĩ yêu cầu hạn chế nước, cần tuân thủ hướng dẫn riêng.

Đừng dùng đồ uống để tự chữa tắc ruột

• Hạn chế rượu bia và caffeine có thể giúp giảm một số vấn đề tiêu hóa, nhưng không phải phương pháp chữa tắc ruột.

• Nếu xuất hiện đau bụng dữ dội hoặc tăng dần, bụng chướng, nôn ói, bí trung tiện hoặc không đi ngoài được, cần đi khám ngay để xác định nguyên nhân và xử trí tắc ruột non kịp thời.

Phần 2: Thói quen sinh hoạt phòng tắc ruột

Mẹo 1: Bỏ thuốc lá để giảm nguy cơ tắc ruột

Ngừng hút thuốc để bảo vệ đường ruột

• Hút thuốc có liên quan đến nguy cơ mắc một số bệnh đường ruột, trong đó có bệnh Crohn, một tình trạng viêm mạn tính có thể làm tăng nguy cơ tắc ruột non.

• Ở người mắc bệnh Crohn, hút thuốc có thể khiến bệnh diễn tiến khó kiểm soát hơn và làm tăng khả năng cần can thiệp phẫu thuật.

• Vì vậy, bỏ thuốc lá không chỉ tốt cho tim phổi mà còn là một thay đổi lối sống quan trọng nếu bạn đang tìm cách phòng ngừa tắc ruột do bệnh lý đường ruột.

Lập kế hoạch cai thuốc thay vì bỏ đột ngột theo cảm tính

• Nếu hút thuốc thường xuyên, hãy trao đổi với bác sĩ để xây dựng kế hoạch cai thuốc lá phù hợp.

• Có thể xác định ngày bắt đầu, nhận diện những thời điểm dễ thèm thuốc và chuẩn bị cách thay thế hành vi hút thuốc.

• Các phương pháp hỗ trợ cai thuốc như tư vấn hành vi hoặc liệu pháp thay thế nicotine có thể được cân nhắc tùy từng người.

Đừng chờ đến khi có triệu chứng mới thay đổi

• Bỏ thuốc không phải là phương pháp chữa tắc ruột, nhưng có thể góp phần kiểm soát những yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh đường ruột.

• Nếu bạn có tiền sử tắc ruột, bệnh Crohn hoặc từng phẫu thuật ổ bụng, nên kết hợp bỏ thuốc với chế độ ăn và kế hoạch theo dõi do bác sĩ hướng dẫn.

• Khi xuất hiện đau bụng dữ dội, bụng chướng, nôn ói hoặc bí trung tiện, cần đi khám ngay thay vì tự tìm cách chữa tắc ruột tại nhà.

Mẹo 2: Hạn chế nâng vật nặng

Tránh nâng vật quá nặng

• Nâng vật nặng làm tăng áp lực trong ổ bụng, từ đó có thể làm tăng nguy cơ thoát vị. Trong một số trường hợp, thoát vị có thể chèn ép hoặc làm tắc đoạn ruột, dẫn đến tắc ruột non.

• Đặc biệt thận trọng nếu bạn vừa phẫu thuật vùng bụng hoặc vừa điều trị chấn thương ruột, vì thành bụng và các mô xung quanh cần thời gian để hồi phục.

• Khi cần nâng đồ, hãy tránh cố sức hoặc nín thở để rướn người. Nếu chưa chắc mức vận động nào an toàn, hãy hỏi bác sĩ điều trị.

Tuân thủ giới hạn vận động sau phẫu thuật

• Sau phẫu thuật ổ bụng, bác sĩ có thể đưa ra giới hạn cụ thể về mức cân nặng được phép nâng và thời điểm có thể trở lại các hoạt động bình thường.

• Không nên tự ý quay lại tập tạ, bê hàng hoặc làm việc nặng chỉ vì cảm thấy vết mổ đã lành.

• Nếu công việc thường xuyên phải nâng vật nặng, hãy trao đổi với bác sĩ về giới hạn vận động và thời gian phù hợp để trở lại công việc.

Chủ động giảm nguy cơ thoát vị và tắc ruột

• Duy trì cân nặng phù hợp, xử lý tình trạng ho kéo dài hoặc táo bón theo hướng dẫn y tế và thực hiện đúng các hạn chế vận động sau phẫu thuật có thể giúp giảm áp lực lên thành bụng.

• Tuy nhiên, hạn chế nâng vật nặng không phải là phương pháp chữa tắc ruột và không thể ngăn mọi nguyên nhân gây tắc nghẽn.

• Nếu xuất hiện đau bụng dữ dội, bụng chướng, nôn ói hoặc bí trung tiện/không đi ngoài được, cần đi khám ngay để loại trừ tắc ruột thay vì tiếp tục tự điều trị tại nhà.

Mẹo 3: Vận động mỗi ngày để hỗ trợ tiêu hóa

Duy trì vận động nhẹ hằng ngày

• Hoạt động thể chất đều đặn giúp duy trì nhu động ruột và hỗ trợ hệ tiêu hóa hoạt động bình thường.

• Bạn có thể bắt đầu bằng những hoạt động đơn giản như đi bộ, đặc biệt là đi bộ nhẹ sau bữa ăn nếu cơ thể cảm thấy thoải mái.

• Không cần tập luyện quá sức; điều quan trọng là duy trì vận động phù hợp với thể trạng và tình trạng đường ruột.

Tăng cường vận động sau phẫu thuật theo hướng dẫn

• Sau phẫu thuật ổ bụng hoặc điều trị thoát vị, vận động phù hợp có thể hỗ trợ quá trình hồi phục và giúp cơ thể sớm trở lại sinh hoạt bình thường.

• Tuy nhiên, không nên tự tăng cường độ tập luyện khi vết mổ chưa hồi phục hoàn toàn.

• Hãy tuân thủ giới hạn vận động do bác sĩ đưa ra, đặc biệt về thời điểm đi bộ, tập thể dục và nâng vật nặng.

Thận trọng với tập kháng lực và nâng tạ

• Nếu muốn tập gym hoặc các bài tập kháng lực, nên hỏi bác sĩ trước, nhất là khi bạn vừa phẫu thuật hoặc có tiền sử thoát vị.

• Tránh bắt đầu bằng mức tạ nặng hoặc các bài tập làm tăng mạnh áp lực trong ổ bụng.

• Tăng cường độ từ từ khi cơ thể đã thích nghi và được đánh giá là an toàn.

Hiểu đúng về vận động và phòng ngừa tắc ruột

• Vận động là một phần của lối sống lành mạnh và có thể hỗ trợ phòng ngừa tắc ruột, nhưng không có nghĩa tập thể dục có thể ngăn chặn mọi nguyên nhân gây tắc nghẽn.

• Nếu bạn đang có triệu chứng như đau bụng tăng dần, bụng chướng, nôn ói hoặc bí trung tiện, không nên tập thể dục để tự chữa tắc ruột.

• Những dấu hiệu này cần được đánh giá y tế sớm để loại trừ tắc ruột non và xác định phương pháp điều trị phù hợp.

Mẹo 4: Bổ sung vitamin khi ăn hạn chế

Ưu tiên dinh dưỡng từ thực phẩm

• Thực phẩm vẫn nên là nguồn cung cấp vitamin và khoáng chất chính trong chế độ ăn hằng ngày.

• Khi cần áp dụng chế độ ăn ít chất xơ để giảm nguy cơ tắc ruột, việc gọt vỏ, bỏ hạt hoặc hạn chế một số loại rau củ và trái cây có thể khiến khẩu phần kém đa dạng hơn.

• Vì vậy, hãy ưu tiên nhiều nhóm thực phẩm phù hợp với khả năng dung nạp thay vì tự loại bỏ quá nhiều món ăn.

Chỉ bổ sung vitamin và khoáng chất khi cần

• Nếu chế độ ăn bị hạn chế trong thời gian dài, bác sĩ có thể đánh giá nguy cơ thiếu một số vitamin hoặc khoáng chất.

• Một số người có thể được khuyến nghị sử dụng multivitamin hoặc sản phẩm bổ sung phù hợp với chế độ ăn và bệnh lý hiện tại.

• Không nên tự mua và sử dụng nhiều loại thực phẩm bổ sung cùng lúc. Liều lượng quá cao của một số vitamin và khoáng chất có thể gây tác dụng không mong muốn.

Trao đổi với bác sĩ trước khi bổ sung

• Hãy cho bác sĩ biết bạn đang ăn kiêng theo hướng nào, có tiền sử tắc ruột, phẫu thuật đường tiêu hóa hoặc mắc bệnh đường ruột hay không.

• Bác sĩ có thể dựa vào chế độ ăn, bệnh sử và khi cần thiết là xét nghiệm để xác định bạn có thực sự cần bổ sung hay không.

• Vitamin và khoáng chất không có tác dụng chữa tắc ruột. Nếu xuất hiện đau bụng dữ dội, chướng bụng, nôn ói hoặc bí trung tiện, cần đi khám ngay thay vì tự dùng thực phẩm bổ sung để xử lý.

Mục tiêu là đủ chất, không phải kiêng càng nhiều càng tốt

• Chế độ ăn hỗ trợ phòng ngừa tắc ruột cần được cá nhân hóa, đặc biệt ở người có hẹp ruột hoặc tiền sử tắc nghẽn.

• Một chế độ ăn quá hạn chế có thể khiến cơ thể thiếu năng lượng và vi chất. Vì vậy, nên cân bằng giữa việc giảm thực phẩm khó tiêu và duy trì đầy đủ dinh dưỡng.

Mẹo 5: Tầm soát ung thư đại trực tràng

Không bỏ qua tầm soát ung thư đại trực tràng

• Một số trường hợp tắc ruột có thể liên quan đến khối u hoặc ung thư đường tiêu hóa. Tuy nhiên, tắc ruột non không đồng nghĩa với ung thư, và không phải ai từng bị tắc ruột cũng cần tầm soát ung thư hằng năm.

• Với người có nguy cơ ung thư đại trực tràng, việc tầm soát đúng độ tuổi và đúng khoảng thời gian giúp phát hiện tổn thương sớm, khi việc điều trị thường thuận lợi hơn.

• Theo các khuyến cáo hiện nay, người trưởng thành có nguy cơ trung bình thường bắt đầu tầm soát ung thư đại trực tràng từ 45 tuổi, thay vì mặc định chờ đến 50 tuổi.

Trao đổi với bác sĩ nếu từng bị tắc ruột

• Nếu bạn từng bị tắc ruột non, đặc biệt khi nguyên nhân chưa được xác định rõ, hãy tái khám theo lịch và hỏi bác sĩ liệu có cần kiểm tra thêm đường tiêu hóa hay không.

• Bác sĩ sẽ dựa vào tuổi, triệu chứng, tiền sử gia đình, bệnh lý đường ruột và nguyên nhân gây tắc nghẽn để lựa chọn xét nghiệm phù hợp.

• Không nên tự thực hiện nội soi hoặc xét nghiệm tầm soát với tần suất hằng năm nếu chưa có chỉ định.

Tuân thủ lịch khám và theo dõi lâu dài

• Giữ đầy đủ các cuộc hẹn giúp bác sĩ theo dõi những yếu tố có thể làm tăng nguy cơ tắc ruột và phát hiện sớm các vấn đề bất thường.

• Nếu đã được chẩn đoán bệnh đường ruột hoặc từng phẫu thuật ổ bụng, hãy tuân thủ lịch tái khám và các hướng dẫn về chế độ ăn, vận động.

• Tầm soát ung thư có vai trò phát hiện sớm, nhưng không phải phương pháp chữa tắc ruột. Khi có đau bụng dữ dội, chướng bụng, nôn ói hoặc bí trung tiện, cần được đánh giá y tế ngay.

Giảm đầy hơi và nhận biết tắc ruột

Hạn chế thực phẩm và đồ uống dễ gây đầy hơi

• Nếu bạn thường xuyên đầy bụng hoặc có nguy cơ tắc ruột, có thể thử hạn chế những thực phẩm dễ sinh hơi như đậu, bắp cải và đồ uống có gas.

• Nhai kẹo cao su cũng có thể khiến bạn nuốt nhiều không khí hơn, từ đó làm tăng cảm giác đầy hơi ở một số người.

• Tuy nhiên, đầy hơi thông thường không đồng nghĩa với tắc ruột. Không cần loại bỏ hoàn toàn các thực phẩm này nếu bạn vẫn dung nạp tốt, trừ khi bác sĩ có hướng dẫn riêng.

Theo dõi các dấu hiệu cảnh báo

• Đau bụng dữ dội hoặc tăng dần cần được đánh giá y tế ngay, đặc biệt nếu đi kèm:

  • Bụng chướng hoặc căng tức rõ rệt.

  • Buồn nôn, nôn ói.

  • Không thể đi ngoài hoặc xì hơi.

  • Đau quặn bụng từng cơn.

• Tắc ruột non có thể trở nên nghiêm trọng nếu không được xử trí kịp thời. Vì vậy, không nên chờ triệu chứng tự hết hoặc tiếp tục thử các biện pháp chữa tắc ruột tại nhà.

Chủ động xử trí khi nghi ngờ tắc ruột

• Khi có các dấu hiệu nghi ngờ, hãy ngừng tự điều trị và tìm kiếm chăm sóc y tế càng sớm càng tốt.

• Không tự dùng thuốc nhuận tràng hoặc cố ăn thêm để “đẩy” thức ăn qua chỗ tắc khi chưa được bác sĩ đánh giá.

• Nếu đau bụng dữ dội, nôn liên tục, bụng chướng nhanh hoặc tình trạng xấu đi, cần đến cơ sở y tế khẩn cấp.

Hiểu đúng về phòng ngừa tắc ruột

• Hạn chế thực phẩm sinh hơi có thể giúp giảm đầy bụng ở một số người, nhưng không phải biện pháp có thể ngăn ngừa mọi trường hợp tắc ruột.

• Nếu từng bị tắc ruột, phẫu thuật ổ bụng hoặc mắc bệnh đường ruột, hãy trao đổi với bác sĩ để xây dựng chế độ ăn và kế hoạch theo dõi phù hợp.

Nguồn tham khảo

1. American College of Gastroenterology. (2018). ACG Clinical Guideline: Management of Crohn’s Disease in Adults. American Journal of Gastroenterology, 113(4), 481–517.
2. Bologna Guidelines. (2017). Bologna guidelines for diagnosis and management of adhesive small bowel obstruction (ASBO): 2017 update of the evidence-based guidelines from the World Society of Emergency Surgery ASBO Working Group. World Journal of Emergency Surgery, 13, 24.
3. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (2024). Eating, Diet, & Nutrition for Intestinal Pseudo-obstruction. National Institutes of Health.
4. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (2024). Intestinal Obstruction. National Institutes of Health.
5. National Cancer Institute. (2024). Colorectal Cancer Screening (PDQ®)–Patient Version. National Institutes of Health.
6. U.S. Preventive Services Task Force. (2021). Screening for Colorectal Cancer: US Preventive Services Task Force Recommendation Statement. JAMA, 325(19), 1965–1977.
7. U.S. Preventive Services Task Force. (2021). Colorectal Cancer: Screening—Clinician Summary.
8. U.S. Preventive Services Task Force. (2021). Tobacco Smoking Cessation in Adults, Including Pregnant Persons: Interventions. JAMA, 325(3), 265–279.
9. American Society of Colon and Rectal Surgeons. (2021). Clinical Practice Guidelines for the Prevention and Management of Colorectal Cancer. Diseases of the Colon & Rectum.
10. Bharucha, A. E., & Lacy, B. E. (2020). Mechanisms, Evaluation, and Management of Chronic Constipation. Gastroenterology, 158(5), 1232–1249.

Biên tập nội dung: Sidney Bailey Hoang.

Thông tin được tham vấn và kiểm chứng bởi chuyên gia: William Harris.