Cách móc họng nôn an toàn: 6 bước nôn ra ngoài nhanh và dễ chịu nhất

Cảm giác buồn nôn có thể xuất hiện đột ngột do say tàu xe, rối loạn tiêu hóa, nhiễm trùng hoặc nhiều nguyên nhân khác. Khi cơn nôn ập đến mà không kịp vào nhà vệ sinh, chuẩn bị sẵn xô hoặc vật chứa phù hợp có thể giúp hạn chế chất nôn vương vãi và dễ vệ sinh hơn.

Đặc biệt, người đang tìm cách móc họng nôn, gây nôn nhanh hay làm cho nôn cần thận trọng: chủ động kích thích nôn không phải biện pháp an toàn cho mọi trường hợp và có thể gây sặc hoặc tổn thương đường tiêu hóa. Theo chuyên gia, thay vì cố ép cơ thể nôn, điều quan trọng là nhận biết cơn buồn nôn, chuẩn bị nơi nôn an toàn và theo dõi các dấu hiệu bất thường. Bài viết dưới đây, Tiptory hướng dẫn cách chuẩn bị và sử dụng xô khi cần nôn, đồng thời giúp bạn biết khi nào không nên tự gây nôn và khi nào cần hỗ trợ y tế.

Phần 1: Cách nôn vào xô sạch sẽ không bắn ra ngoài

Bước 1: Chuẩn bị xô khi buồn nôn

Chuẩn bị một chiếc xô hoặc chậu sạch, dễ cầm. Nếu đang buồn nôn và lo rằng có thể nôn bất cứ lúc nào, một vật chứa đặt sẵn gần chỗ nghỉ sẽ hữu ích khi bạn không kịp vào nhà vệ sinh. Mục đích là xử lý cơn nôn an toàn và gọn gàng, không phải dùng xô để làm cho nôn hoặc chủ động kích thích nôn.

• Chọn xô, chậu hoặc vật chứa có miệng tương đối rộng, chắc chắn và đủ nhẹ để có thể cầm bằng hai tay, đưa đến gần miệng khi cần.

• Đặt vật chứa ở vị trí dễ lấy, chẳng hạn cạnh giường hoặc ghế nơi người đang buồn nôn nghỉ ngơi. Không nên để ở vị trí phải đứng dậy hoặc di chuyển xa mới lấy được.

• Có thể lót túi phù hợp bên trong để thuận tiện khi thu gom và vệ sinh sau khi nôn. Sau khi sử dụng, xử lý chất nôn và vệ sinh tay cẩn thận, đặc biệt nếu nghi ngờ viêm dạ dày ruột do virus vì tác nhân gây bệnh có thể lây lan.

• Không nên móc họng nôn, gây nôn nhanh hoặc cố ép cơ thể nôn chỉ vì đang cảm thấy khó chịu. Nếu cơn nôn tự xảy ra, ưu tiên giữ tư thế ổn định và sử dụng vật chứa đã chuẩn bị.

Chuẩn bị trước nếu trẻ đang buồn nôn. Trẻ bị viêm dạ dày ruột có thể nôn đột ngột; nôn thường kéo dài khoảng 1–2 ngày và phần lớn trường hợp giảm trong vòng 3 ngày. Nguy cơ đáng chú ý nhất khi trẻ nôn nhiều là mất nước.

• Với trẻ đủ lớn để tự sử dụng, có thể đặt một chiếc chậu hoặc xô sạch cạnh giường và giải thích đơn giản rằng đây là vật dùng khi trẻ cảm thấy sắp nôn.

• Đặt vật chứa trong tầm với nhưng ở vị trí không khiến trẻ dễ vấp ngã. Trẻ nhỏ vẫn cần người lớn theo dõi và hỗ trợ thay vì chỉ để xô bên cạnh rồi để trẻ tự xử lý.

• Sau khi trẻ nôn, ưu tiên bù nước từng lượng nhỏ và thường xuyên khi trẻ có thể uống. Đây là biện pháp quan trọng nhằm hạn chế mất nước do nôn.

• Cần liên hệ cơ sở y tế nếu trẻ nôn kéo dài, không giữ được chất lỏng, tiểu ít, miệng rất khô hoặc xuất hiện các dấu hiệu mất nước khác. Nôn ra máu hoặc chất nôn màu xanh/vàng-xanh là dấu hiệu cần được đánh giá y tế khẩn cấp.

Bước 2: Giữ vật chứa đúng tư thế

Đưa xô hoặc chậu đến gần miệng khi sắp nôn. Khi cảm giác buồn nôn tăng lên và cơ thể bắt đầu nôn tự nhiên, hãy đưa vật chứa lên đủ gần để hạn chế chất nôn bắn ra ngoài. Không cần cúi sát mặt vào trong xô hoặc cố làm cho nôn nhanh hơn.

• Ngồi hoặc đứng ở tư thế ổn định, hơi nghiêng người về phía trước và giữ đầu ở tư thế thoải mái. Nếu đang yếu hoặc chóng mặt, nên ngồi để giảm nguy cơ té ngã.

• Giữ miệng phía trên vật chứa và hướng chất nôn xuống xô. Tránh ngửa đầu ra sau vì chất nôn có thể đi về phía đường thở, làm tăng nguy cơ hít sặc chất nôn.

• Không cần cố giữ đầu hoàn toàn thẳng về phía trước. Quan trọng hơn là duy trì tư thế giúp chất nôn thoát ra ngoài thuận lợi và không cản trở đường thở.

• Nếu người bệnh quá yếu, buồn ngủ hoặc giảm khả năng kiểm soát tư thế, không nên để nằm ngửa khi đang nôn. Khi cần nằm, nên xoay người sang một bên để chất nôn dễ thoát ra ngoài và giảm nguy cơ hít sặc.

• Sau khi nôn, súc miệng bằng nước và nghỉ ngơi. Nếu có thể uống, bắt đầu bằng những ngụm nước nhỏ thay vì uống nhiều cùng lúc, đặc biệt khi vẫn còn cảm giác buồn nôn.

Không chủ động kích thích nôn. Các cách như móc họng nôn, gây nôn nhanh hoặc cố ép bản thân nôn không phải biện pháp xử lý buồn nôn thông thường. Việc kích thích phản xạ nôn có thể gây tổn thương vùng họng và làm tăng nguy cơ chất nôn đi vào đường thở.

• Nếu nghi ngờ nuốt phải thuốc, hóa chất hoặc chất độc, không tự làm cho nôn trừ khi được nhân viên y tế hoặc trung tâm chống độc hướng dẫn.

• Cần được đánh giá y tế sớm nếu nôn ra máu, chất nôn giống bã cà phê hoặc màu xanh, đau bụng dữ dội, khó thở, lú lẫn, có dấu hiệu mất nước rõ rệt hoặc nôn liên tục khiến không thể giữ được nước.

Bước 3: Buộc tóc gọn trước khi nôn

Giữ tóc tránh xa mặt và miệng. Nếu có mái tóc dài và cảm thấy buồn nôn, sắp nôn, hãy buộc hoặc giữ tóc gọn ra phía sau. Việc này giúp tóc không dính vào chất nôn, đồng thời giúp bạn dễ sử dụng xô hoặc chậu hơn khi cơn nôn xảy ra.

• Nếu còn đủ thời gian và cảm thấy tỉnh táo, hãy dùng dây buộc tóc để cố định tóc ra sau trước khi nôn.

• Nếu cơn nôn đến quá nhanh, ưu tiên đưa vật chứa đến gần và giữ tư thế an toàn; không cần cố tìm dây buộc tóc hoặc di chuyển nhiều khi đang chóng mặt.

• Nếu có người thân ở bên, có thể nhờ họ giữ tóc ra phía sau. Nhờ vậy, bạn có thể dùng cả hai tay giữ chắc xô hoặc chậu và tập trung duy trì tư thế ổn định.

• Người hỗ trợ nên đứng bên cạnh hoặc phía sau, tránh cản trở đường thở và không ép đầu người đang nôn xuống.

• Sau khi nôn, nếu tóc hoặc da bị dính chất nôn, nên rửa sạch bằng nước và xà phòng phù hợp, đồng thời vệ sinh vật chứa và rửa tay kỹ để hạn chế lây truyền tác nhân gây bệnh đường tiêu hóa.

Không dùng việc giữ tóc để hỗ trợ tự gây nôn. Những hướng dẫn trên chỉ áp dụng khi cơ thể nôn tự nhiên. Không nên nhờ người khác giữ tóc để thực hiện móc họng nôn, gây nôn nhanh hoặc cố làm cho nôn, vì chủ động kích thích nôn có thể gây tổn thương và tăng nguy cơ hít sặc.

Bước 4: Để cơ thể nôn tự nhiên

Để cơn nôn diễn ra tự nhiên. Khi đã ở tư thế ổn định và có xô hoặc chậu trước mặt, không cần cố kìm cơn nôn nếu cơ thể đang nôn tự nhiên. Đồng thời, không nên móc họng nôn, gây nôn nhanh hay cố làm cho nôn, vì việc chủ động kích thích phản xạ nôn có thể gây tổn thương và tăng nguy cơ hít sặc.

• Hơi nghiêng người về phía trước, giữ miệng phía trên vật chứa và để chất nôn thoát ra ngoài tự nhiên. Không ngửa đầu ra sau.

• Trong lúc nôn, không cố ăn, uống hoặc hít thật sâu. Sau khi cơn nôn ngừng và nhịp thở ổn định, hãy thở bình thường, chậm rãi.

• Chưa nên đưa xô ra xa ngay sau lần nôn đầu tiên nếu vẫn còn cảm giác buồn nôn hoặc co thắt dạ dày, vì cơn nôn có thể tiếp tục sau một khoảng nghỉ ngắn.

• Sau khi hết nôn, súc miệng bằng nước. Khi dạ dày dịu hơn, có thể bắt đầu uống từng ngụm nhỏ; uống quá nhiều hoặc quá nhanh có thể kích thích nôn trở lại.

• Nếu nôn nhiều, cần chú ý dấu hiệu mất nước như khát nhiều, khô miệng, tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, mệt hoặc chóng mặt.

Theo dõi những dấu hiệu cần khám sớm. Nôn thường là một triệu chứng chứ không phải bệnh riêng biệt, vì vậy nguyên nhân phía sau mới là điều cần quan tâm nếu tình trạng kéo dài hoặc có biểu hiện bất thường.

• Cần được đánh giá y tế nếu nôn liên tục, không thể giữ được nước, có dấu hiệu mất nước rõ rệt, đau bụng dữ dội hoặc tình trạng ngày càng nặng.

• Nôn ra máu, chất nôn giống bã cà phê, chất nôn màu xanh hoặc kèm khó thở, lú lẫn hay đau đầu dữ dội là những dấu hiệu cần được chăm sóc y tế khẩn cấp.

• Nếu nghi ngờ ngộ độc hoặc nuốt phải hóa chất, không tự làm cho nôn trừ khi được nhân viên y tế hoặc chuyên gia chống độc hướng dẫn.

Bước 5: Vệ sinh xô sau khi nôn

Xử lý chất nôn và vệ sinh ngay khi có thể. Chất nôn có thể chứa các tác nhân gây bệnh, đặc biệt trong trường hợp viêm dạ dày ruột do virus như norovirus. Vì vậy, sau khi hết buồn nôn và nôn, nên xử lý chất nôn cẩn thận, tránh để vương vãi hoặc tiếp xúc trực tiếp với da.

• Nếu có thể, đổ chất nôn vào bồn cầu và xả sạch. Khi xử lý, hạn chế làm bắn hoặc tạo giọt chất nôn ra khu vực xung quanh.

• Đeo găng tay dùng một lần nếu có và tránh chạm tay lên mắt, mũi hoặc miệng trong quá trình vệ sinh.

• Rửa sạch xô hoặc chậu bằng nước và chất tẩy rửa phù hợp để loại bỏ chất bẩn hữu cơ trước khi tiến hành khử khuẩn.

• Dùng khăn giấy dùng một lần để lau phần chất nôn bị vương ra ngoài, sau đó bỏ khăn vào túi rác và buộc kín.

• Sau khi hoàn tất, rửa tay bằng xà phòng và nước ít nhất 20 giây. Với norovirus, rửa tay bằng xà phòng và nước đặc biệt quan trọng vì dung dịch sát khuẩn tay chứa cồn không hoạt động tốt bằng biện pháp này.

Khử khuẩn đúng cách nếu nghi ngờ bệnh truyền nhiễm. Với chất nôn liên quan đến norovirus, CDC khuyến cáo làm sạch toàn bộ khu vực ngay lập tức rồi khử khuẩn bằng dung dịch chlorine bleach theo nồng độ được khuyến nghị hoặc sản phẩm đã được đăng ký có hiệu quả chống norovirus.

• Không nên áp dụng máy móc công thức pha thuốc tẩy 1:10 cho mọi sản phẩm, vì nồng độ sodium hypochlorite của thuốc tẩy gia dụng có thể khác nhau. Hãy đọc nhãn sản phẩm và pha đúng nồng độ được cơ quan y tế hoặc nhà sản xuất hướng dẫn.

• CDC hướng dẫn khi xử lý khu vực nhiễm norovirus có thể sử dụng dung dịch chlorine bleach ở nồng độ 1.000–5.000 ppm, sau đó để dung dịch tiếp xúc với bề mặt ít nhất 5 phút trước khi làm sạch lại bằng xà phòng và nước nóng.

• Mở cửa hoặc tăng thông khí khi sử dụng sản phẩm chứa chlorine và tránh hít hơi hóa chất.

• Tuyệt đối không trộn thuốc tẩy với ammonia, acid hoặc các chất tẩy rửa khác, vì phản ứng hóa học có thể tạo ra khí độc.

• Với xô hoặc chậu làm từ vật liệu nhạy cảm với chlorine, nên kiểm tra hướng dẫn của nhà sản xuất trước khi khử khuẩn.

Có thể lót túi để việc thu gom thuận tiện hơn. Nếu người bệnh đang nôn nhiều lần, sử dụng túi lót phù hợp trong vật chứa có thể giảm lượng chất bẩn bám trực tiếp vào xô và giúp xử lý nhanh hơn.

• Chọn túi chắc chắn, không thủng và đặt cố định để túi không trượt vào trong khi sử dụng.

• Sau khi nôn, buộc kín túi trước khi bỏ vào thùng rác theo quy định xử lý rác tại nơi sinh sống.

• Việc sử dụng túi lót không thay thế cho vệ sinh. Nếu chất nôn rò rỉ hoặc bắn lên xô, bề mặt đó vẫn cần được làm sạch và khử khuẩn thích hợp.

Tránh tiếp xúc với mùi nếu vẫn còn buồn nôn. Mùi mạnh có thể làm cảm giác buồn nôn khó chịu hơn ở một số người. Nếu vừa nôn xong và vẫn còn mệt, không nhất thiết phải tự mình vệ sinh ngay.

• Nhờ người khỏe mạnh hỗ trợ xử lý nếu có thể, đặc biệt khi bạn đang chóng mặt, yếu hoặc có nguy cơ nôn tiếp.

• Di chuyển đến nơi thoáng khí và nghỉ ở tư thế thoải mái, nhưng vẫn nên chuẩn bị một vật chứa sạch khác trong tầm với nếu cơn nôn quay lại.

• Không cần móc họng nôn, gây nôn nhanh hoặc cố làm cho nôn để cảm thấy “sạch bụng”. Nếu cơ thể không tự nôn, chủ động kích thích nôn có thể gây thêm rủi ro thay vì giúp giải quyết nguyên nhân gây buồn nôn.

Bước 6: Vệ sinh cơ thể sau khi nôn

Súc miệng bằng nước sau khi nôn. Axit dạ dày trong chất nôn có thể làm môi trường trong miệng trở nên có tính axit và góp phần làm mòn men răng. Vì vậy, sau khi buồn nôn và nôn, nên làm sạch miệng đúng cách thay vì đánh răng ngay lập tức.

• Súc miệng nhẹ nhàng bằng nước để loại bỏ chất nôn còn sót lại và giảm vị chua, đắng khó chịu.

• Có thể súc bằng nước pha một lượng nhỏ baking soda nếu phù hợp để giúp trung hòa môi trường axit trong miệng.

• Không nên đánh răng ngay sau khi nôn. Axit có thể tạm thời làm bề mặt men răng mềm hơn, khiến việc chải răng ngay lúc này làm tăng nguy cơ mài mòn. Nên đợi khoảng 30–60 phút rồi mới đánh răng nhẹ nhàng bằng kem đánh răng chứa fluoride.

• Nếu khô miệng hoặc vẫn còn cảm giác buồn nôn, có thể nhấp từng ngụm nước nhỏ khi cơ thể đã có thể dung nạp.

Rửa sạch tay và vùng da dính chất nôn. Chất nôn có thể chứa vi sinh vật gây bệnh, nhất là khi nguyên nhân liên quan đến viêm dạ dày ruột. Vệ sinh đúng cách vừa giúp cơ thể dễ chịu hơn vừa hạn chế lây nhiễm sang người khác.

• Rửa tay kỹ bằng xà phòng và nước trong ít nhất 20 giây, đặc biệt sau khi tiếp xúc với chất nôn hoặc vệ sinh xô, chậu.

• Nếu chất nôn dính lên mặt, tay hoặc vùng da khác, rửa sạch bằng nước và xà phòng dịu nhẹ.

• Thay quần áo nếu bị bẩn. Quần áo, khăn hoặc ga giường dính chất nôn nên được xử lý riêng và giặt sạch theo hướng dẫn phù hợp với chất liệu.

• Nếu nghi ngờ norovirus, không nên chỉ dựa vào nước rửa tay chứa cồn thay cho rửa tay bằng xà phòng và nước, vì biện pháp rửa tay đúng cách có vai trò đặc biệt quan trọng trong kiểm soát loại virus này.

Có thể tắm nếu cơ thể đủ khỏe. Một lần tắm nhanh có thể giúp loại bỏ chất nôn còn bám trên da, giảm mùi khó chịu và tạo cảm giác sạch sẽ hơn sau khi nôn.

• Chỉ nên tắm khi đã tỉnh táo và đứng vững. Nếu đang chóng mặt, kiệt sức hoặc có dấu hiệu mất nước, hãy nghỉ ngơi và nhờ người khác hỗ trợ thay vì tự vào phòng tắm.

• Có thể chọn nước ấm vừa phải, tránh nước quá nóng nếu đang mệt hoặc choáng.

• Sau khi vệ sinh, nghỉ ngơi và bắt đầu bù nước bằng từng ngụm nhỏ nếu có thể uống được. Nếu nôn nhiều hoặc tiêu chảy kèm theo, dung dịch bù nước điện giải đường uống có thể hữu ích hơn chỉ uống nước trong một số trường hợp.

• Việc làm sạch cơ thể chỉ giúp vệ sinh và dễ chịu hơn, không phải cách làm cho nôn hay điều trị nguyên nhân gây nôn. Không nên móc họng nôn hoặc cố gây nôn nhanh nếu cơ thể không tự nôn.

Phần 2: Mẹo kiềm chế cơn buồn nôn nhanh nhất tại nhà

Mẹo 1: Hít thở không khí thoáng mát

Di chuyển đến nơi thoáng khí khi buồn nôn. Không khí trong lành và tránh những căn phòng bí, nóng hoặc có mùi mạnh có thể giúp một số người cảm thấy dễ chịu hơn khi buồn nôn. NHS cũng khuyến nghị tận dụng không khí trong lành như một biện pháp tự chăm sóc đơn giản để giảm cảm giác khó chịu.

• Nếu cơ thể đủ khỏe, có thể ra ngoài hoặc đến khu vực thông thoáng trong vài phút. Nếu đang chóng mặt hoặc yếu sau khi nôn, nên ngồi nghỉ gần cửa sổ thay vì tự đi lại.

• Nếu không thể ra ngoài, hãy mở cửa sổ hoặc tăng thông khí trong phòng. Một không gian thông thoáng cũng giúp giảm mùi thức ăn và các mùi mạnh có thể kích thích cảm giác buồn nôn.

• Hít thở chậm và tự nhiên. Các bài tập thở, thư giãn hoặc chuyển hướng sự chú ý có thể giúp một số người kiểm soát cảm giác khó chịu tốt hơn.

• Tránh khói thuốc, nước hoa, mùi thức ăn đang nấu và các mùi nồng nếu nhận thấy chúng khiến cơn buồn nôn tăng lên. NCI khuyến nghị ăn hoặc nghỉ trong không gian thông thoáng, ít mùi khi mùi thức ăn gây khó chịu.

• Nếu vừa nôn xong, vẫn nên để xô hoặc chậu sạch trong tầm với cho đến khi chắc chắn cơn buồn nôn đã giảm, phòng trường hợp nôn trở lại.

Không cố gây nôn để giảm khó chịu. Không khí thoáng chỉ là biện pháp hỗ trợ kiểm soát triệu chứng, không phải cách điều trị nguyên nhân gây nôn. Nếu đang tìm cách móc họng nôn, gây nôn nhanh hoặc làm cho nôn, không nên tự kích thích phản xạ nôn. Thay vào đó, hãy để cơ thể nôn tự nhiên nếu cơn nôn xảy ra và theo dõi tình trạng; buồn nôn kéo dài vài ngày hoặc tái diễn thường xuyên nên được đánh giá y tế.

Mẹo 2: Bấm huyệt P6 để giảm buồn nôn

Có thể thử bấm huyệt P6 để hỗ trợ giảm buồn nôn. Huyệt P6 (Neiguan/Nội quan) nằm ở mặt trong cổ tay và thường được sử dụng trong bấm huyệt để hỗ trợ kiểm soát buồn nôn và nôn. Một số cơ sở y khoa, bao gồm Memorial Sloan Kettering Cancer Center, hướng dẫn P6 như một biện pháp hỗ trợ; tuy nhiên, hiệu quả có thể khác nhau tùy người và nguyên nhân gây buồn nôn. Một tổng quan Cochrane về buồn nôn và nôn trong thai kỳ cũng ghi nhận kết quả nghiên cứu về P6 còn không đồng nhất.

1. Ngửa một bàn tay lên sao cho lòng bàn tay hướng về phía bạn.

2. Đặt ba ngón tay của bàn tay còn lại ngang ngay dưới nếp gấp cổ tay.

3. Xác định vị trí ở mặt trong cổ tay, khoảng ba bề rộng ngón tay tính từ nếp gấp cổ tay và nằm giữa hai gân lớn. Đây là vị trí huyệt P6.

4. Dùng ngón cái ấn chắc nhưng vừa sức vào điểm này, sau đó massage theo chuyển động tròn trong khoảng 2–3 phút. Có thể xoay theo chiều kim đồng hồ hoặc ngược lại.

5. Thực hiện tương tự ở cổ tay bên kia. Có thể lặp lại vài lần trong ngày nếu cảm thấy phương pháp này giúp giảm cảm giác buồn nôn.

Không bấm quá mạnh gây đau. Khi bấm P6, bạn có thể cảm thấy hơi căng hoặc tức tại vị trí ấn nhưng không nên đau. Nếu thấy đau, hãy giảm lực. Không bấm lên vùng da đang có vết thương hở, phồng rộp, phát ban, sưng đỏ, nóng hoặc có dấu hiệu nhiễm trùng.

Xem bấm huyệt là biện pháp hỗ trợ, không phải cách gây nôn. Mục tiêu của bấm huyệt P6 là hỗ trợ giảm buồn nôn và kiểm soát nôn ở một số trường hợp, chứ không phải kích thích cơ thể nôn. Vì vậy, không nên kết hợp với móc họng nôn, cố gây nôn nhanh hoặc tìm cách làm cho nôn. Bấm huyệt cũng không thay thế thuốc chống nôn hoặc phương pháp điều trị mà bác sĩ đã chỉ định.

Theo dõi nếu buồn nôn và nôn không cải thiện. Nếu nôn nhiều lần, không thể giữ được nước hoặc thuốc, chóng mặt, yếu, lú lẫn hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước như tiểu ít hơn bình thường, nên liên hệ nhân viên y tế để được đánh giá nguyên nhân và điều trị phù hợp.

Mẹo 3: Thư giãn để giảm buồn nôn

Thử thư giãn để kiểm soát cảm giác buồn nôn. Căng thẳng và lo âu có thể khiến cảm giác khó chịu trở nên rõ rệt hơn. Các kỹ thuật như thở chậm, thiền, thư giãn cơ và tưởng tượng có hướng dẫn được sử dụng như biện pháp hỗ trợ kiểm soát buồn nôn và nôn, đặc biệt đã được nghiên cứu trong bối cảnh buồn nôn liên quan đến điều trị ung thư. Tuy nhiên, đây là phương pháp hỗ trợ chứ không thay thế việc tìm và điều trị nguyên nhân gây nôn.

1. Tập trung vào một ý nghĩ giúp thư giãn. Có thể chuyển sự chú ý khỏi cảm giác buồn nôn bằng cách tập trung vào hơi thở, một từ, câu ngắn hoặc hình ảnh tạo cảm giác bình tĩnh. Đây là nguyên tắc thường được sử dụng trong thiền và các kỹ thuật thư giãn.

• Ngồi ở nơi yên tĩnh và chọn tư thế thoải mái, đặc biệt nếu đang mệt hoặc chóng mặt.

• Chọn một từ hoặc câu ngắn gợi cảm giác bình tĩnh và lặp lại trong đầu.

• Khi sự chú ý quay trở lại cảm giác muốn nôn, nhẹ nhàng đưa tâm trí trở về hơi thở hoặc ý nghĩ đã chọn.

• Có thể kết hợp thả lỏng lần lượt các nhóm cơ ở mặt, vai, cánh tay, thân và chân để giảm căng cơ.

2. Thử tưởng tượng có hướng dẫn. Guided imagery là kỹ thuật tập trung tâm trí vào một khung cảnh hoặc trải nghiệm dễ chịu. Một số nghiên cứu trong chăm sóc ung thư cho thấy phương pháp này có thể hỗ trợ giảm căng thẳng và các cụm triệu chứng bao gồm buồn nôn, nhưng mức độ hiệu quả không giống nhau ở tất cả mọi người.

• Nhắm mắt nếu cảm thấy thoải mái và hình dung một nơi khiến bạn cảm thấy bình yên, chẳng hạn bãi biển, khu vườn hoặc một căn phòng quen thuộc.

• Tập trung lần lượt vào những gì bạn tưởng tượng mình có thể nhìn, nghe, cảm nhận hoặc ngửi thấy ở nơi đó.

• Kết hợp hình dung với nhịp thở chậm và thả lỏng cơ thể.

• Nếu hình dung làm bạn chóng mặt hoặc khó chịu hơn, hãy dừng lại và trở về nhịp thở tự nhiên.

3. Thở chậm và đều. Các bài tập thở là một trong những kỹ thuật thư giãn đơn giản được NCI và Memorial Sloan Kettering đề cập trong hỗ trợ kiểm soát căng thẳng và buồn nôn.

• Ngồi ở tư thế thoải mái và nới lỏng quần áo quá chật quanh bụng.

• Hít vào chậm bằng mũi, để bụng nhẹ nhàng nâng lên thay vì cố hít thật mạnh.

• Thở ra chậm và thoải mái qua mũi hoặc miệng.

• Tiếp tục trong vài phút nếu cảm thấy dễ chịu. NCI mô tả một bài tập thở thư giãn với nhịp khoảng 9–12 lần/phút, nhưng không cần ép cơ thể phải đạt đúng con số này.

• Nếu thở sâu khiến buồn nôn, choáng hoặc khó chịu tăng lên, hãy trở lại nhịp thở bình thường.

Xem thư giãn là biện pháp hỗ trợ, không phải cách gây nôn. Những kỹ thuật trên hướng đến giảm căng thẳng và hỗ trợ kiểm soát cảm giác buồn nôn, không nhằm làm cho nôn. Không nên kết hợp chúng với móc họng nôn hoặc các biện pháp gây nôn nhanh. Nếu cơn nôn xảy ra tự nhiên, ưu tiên tư thế an toàn, bù nước phù hợp và theo dõi nguyên nhân; nếu nôn kéo dài, không giữ được nước hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, cần được nhân viên y tế đánh giá.

Chăm sóc an toàn khi bị nôn

Báo cho người bên cạnh nếu cảm thấy sắp nôn. Nếu đang buồn nôn và cảm giác nôn sắp xảy ra, hãy báo cho người thân hoặc người ở gần nếu có thể. Sự hỗ trợ này đặc biệt hữu ích khi bạn đang chóng mặt, yếu hoặc nôn nhiều lần.

• Người hỗ trợ có thể chuẩn bị xô hoặc chậu, giữ tóc dài gọn ra phía sau và giúp vệ sinh sau khi nôn.

• Nếu người đang nôn yếu hoặc choáng, người bên cạnh có thể hỗ trợ họ ngồi hoặc duy trì tư thế an toàn để hạn chế té ngã.

• Với người buồn ngủ, giảm ý thức hoặc không thể tự kiểm soát tư thế, cần đặc biệt chú ý nguy cơ hít sặc chất nôn và tìm trợ giúp y tế khi cần.

Bù nước sau khi nôn bằng từng ngụm nhỏ. Nôn làm cơ thể mất nước và chất điện giải. Vì vậy, bù lại lượng dịch đã mất là một phần quan trọng trong chăm sóc sau nôn. Tuy nhiên, không nên cố uống thật nhiều nước ngay trước khi sắp nôn với mục đích trì hoãn cơn nôn; điều này không phải biện pháp kiểm soát nôn đáng tin cậy.

• Khi vừa nôn xong, để dạ dày ổn định rồi bắt đầu với những ngụm nước nhỏ và thường xuyên thay vì uống một lượng lớn cùng lúc.

• Nếu tiếp tục nôn hoặc kèm tiêu chảy, có thể sử dụng dung dịch bù nước đường uống (ORS) theo hướng dẫn để bổ sung cả nước và các chất điện giải bị mất.

• Theo dõi các dấu hiệu mất nước như khát nhiều, khô miệng, tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, mệt hoặc chóng mặt.

• Nếu uống vào lại nôn liên tục và không thể giữ được chất lỏng, cần được tư vấn y tế vì nguy cơ mất nước có thể tăng lên.

Đi khám nếu thường xuyên bị nôn. Nôn là triệu chứng có thể xuất hiện trong nhiều tình trạng, từ viêm dạ dày ruột, ngộ độc thực phẩm và đau nửa đầu đến tác dụng phụ của thuốc hoặc một số bệnh lý cần điều trị. Vì vậy, nôn tái diễn không nên chỉ được xử lý bằng cách cố chịu đựng hoặc tự tìm cách gây nôn.

• Nên trao đổi với bác sĩ nếu tình trạng buồn nôn và nôn thường xuyên tái phát, kéo dài hoặc ảnh hưởng đến khả năng ăn uống và sinh hoạt.

• Cần được chăm sóc y tế sớm nếu không giữ được nước, có biểu hiện mất nước, đau bụng dữ dội hoặc tình trạng ngày càng nặng.

• Nôn ra máu, chất nôn giống bã cà phê hoặc màu xanh, lú lẫn, khó thở, đau đầu dữ dội hay các triệu chứng nghiêm trọng khác cần được đánh giá khẩn cấp.

• Nếu nghi ngờ nuốt phải hóa chất, thuốc quá liều hoặc chất độc, không móc họng nôn, gây nôn nhanh hay cố làm cho nôn. Việc tự gây nôn có thể làm tăng nguy cơ hít sặc hoặc gây thêm tổn thương; hãy liên hệ cơ sở y tế hoặc đơn vị chống độc để được hướng dẫn phù hợp.

Nguồn tham khảo

1. Johns, T., & Lawrence, E. (2024). Evaluation and treatment of nausea and vomiting in adults. American Family Physician, 109(5), 417–425.
2. Lee, A., Zhang, J. Z., Xie, J., Cheng, V., Wong, M. K. H., & Yau, D. K. W. (2025). Stimulation of the wrist acupuncture point PC6 for preventing postoperative nausea and vomiting: A network meta-analysis. Cochrane Database of Systematic Reviews, Issue 9, CD003281.
3. Matthews, A., Haas, D. M., O’Mathúna, D. P., & Dowswell, T. (2015). Interventions for nausea and vomiting in early pregnancy. Cochrane Database of Systematic Reviews, CD007575.
4. Ezzo, J., Streitberger, K., & Schneider, A. (2006). Cochrane systematic reviews examine P6 acupuncture-point stimulation for nausea and vomiting. The Journal of Alternative and Complementary Medicine, 12(5), 489–495.
5. World Health Organization & United Nations Children’s Fund. (2006). Oral rehydration salts: Production of the new ORS. World Health Organization.
6. Centers for Disease Control and Prevention. (2025). How to prevent norovirus. National Center for Immunization and Respiratory Diseases, Division of Viral Diseases.
7. Centers for Disease Control and Prevention. (2025). Norovirus. In CDC Yellow Book: Health Information for International Travel. Centers for Disease Control and Prevention.
8. American Dental Association. (n.d.). Dental erosion. American Dental Association.
9. National Cancer Institute. (2025). Nausea and vomiting and cancer: Side effects. National Institutes of Health.
10. National Cancer Institute. (2025). Nausea and vomiting related to cancer treatment (PDQ®): Health professional version. National Institutes of Health.
11. National Cancer Institute. (n.d.). Meditation and relaxation for your mind and body. National Institutes of Health.

Biên tập nội dung: Rowan Hudson Le.

Thông tin được tham vấn và kiểm chứng bởi chuyên gia: James Mitchell.