Cách chữa bệnh vàng da ở trẻ sơ sinh: 13 mẹo điều trị an toàn tại nhà

Da hoặc lòng trắng mắt bất ngờ chuyển sang màu vàng có thể khiến nhiều người lo lắng. Bệnh vàng da xảy ra khi bilirubin trong máu tăng cao, thường liên quan đến gan, đường mật hoặc quá trình phân hủy hồng cầu. Ở trẻ sơ sinh, vàng da khá phổ biến, nhưng ở người lớn, đây có thể là dấu hiệu của một vấn đề sức khỏe cần được kiểm tra.

Điều đáng chú ý là vàng da không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng cũng không nên tự ý bỏ qua hoặc tìm cách chữa vàng da tại nhà khi chưa biết nguyên nhân. Bài viết này, Tiptory giúp bạn hiểu nhanh bệnh vàng da là gì, nguyên nhân thường gặp, khi nào cần đi khám và các hướng điều trị vàng da phù hợp, từ đó tránh xử lý sai nguyên nhân và bỏ lỡ thời điểm điều trị cần thiết.

Phần 1: Khi nào cần đi khám bệnh vàng da

Mẹo 1: Vàng da cần được khám sớm

Nên đi khám khi xuất hiện dấu hiệu vàng da

• Nếu da, lòng trắng mắt hoặc niêm mạc chuyển vàng, người bệnh nên đi khám sớm thay vì tự tìm cách chữa vàng da tại nhà. Vàng da thường phản ánh tình trạng bilirubin trong máu tăng cao và có thể liên quan đến bệnh lý ở gan, đường mật hoặc quá trình phân hủy hồng cầu.

• Ở người lớn, vàng da thường có thể nhìn thấy rõ khi bilirubin huyết thanh tăng lên khoảng trên 3 mg/dL, mặc dù khả năng nhận biết bằng mắt có thể khác nhau giữa từng người. Vì vậy, chỉ dựa vào màu da để đánh giá mức độ bệnh là chưa đủ.

Chú ý các triệu chứng đi kèm

• Khi xuất hiện bệnh vàng da, hãy theo dõi thêm các biểu hiện như:

  • Sốt hoặc ớn lạnh.

  • Đau bụng, đặc biệt nếu đau nhiều hoặc đau vùng bụng trên bên phải.

  • Mệt mỏi, buồn nôn hoặc chán ăn.

  • Nước tiểu sẫm màu hoặc phân nhạt màu.

  • Ngứa toàn thân.

  • Da và lòng trắng mắt ngày càng vàng hơn.

• Những triệu chứng này không xác định chính xác nguyên nhân, nhưng giúp bác sĩ định hướng điều trị vàng da và tìm bệnh lý đứng phía sau.

Biết khi nào cần cấp cứu

• Nếu vàng da đi kèm đau bụng dữ dội, sốt, lú lẫn hoặc thay đổi ý thức, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc dễ chảy máu, cần được đánh giá y tế ngay. Đây có thể là dấu hiệu của tình trạng gan hoặc đường mật nghiêm trọng.

• Đặc biệt, sốt kèm đau dữ dội vùng bụng trên bên phải và vàng da có thể gợi ý nhiễm trùng đường mật cấp, một tình trạng cần xử trí khẩn cấp.

Không tự điều trị khi chưa biết nguyên nhân

• Chữa vàng da không đơn giản là tìm cách làm da hết vàng. Bác sĩ cần xác định nguyên nhân trước, chẳng hạn như viêm gan, tổn thương gan do thuốc hoặc rượu, tắc nghẽn đường mật, sỏi mật hoặc tình trạng tăng phá hủy hồng cầu.

• Khi thăm khám, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm bilirubin toàn phần và bilirubin trực tiếp/gián tiếp, công thức máu, AST, ALT, GGT, phosphatase kiềm, albumin và các xét nghiệm đánh giá khả năng đông máu. Tùy nguyên nhân nghi ngờ, siêu âm hoặc các phương pháp chẩn đoán hình ảnh khác có thể được thực hiện.

• Vì vậy, cách tiếp cận an toàn nhất với điều trị bệnh vàng da là tìm nguyên nhân → đánh giá mức độ tổn thương → điều trị nguyên nhân, thay vì chỉ tập trung làm giảm màu vàng trên da hoặc mắt.

Mẹo 2: Vàng da ở trẻ cần được kiểm tra sớm

Đưa trẻ đi khám khi có dấu hiệu vàng da

• Bệnh vàng da ở trẻ sơ sinh khá phổ biến và thường tự cải thiện trong khoảng 2 tuần. Tuy nhiên, một số trường hợp có bilirubin tăng cao có thể gây tổn thương thần kinh nghiêm trọng nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời. Theo Học viện Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP), hơn 80% trẻ sơ sinh có thể xuất hiện một mức độ vàng da nhất định, vì vậy việc theo dõi bilirubin rất quan trọng.

• Cha mẹ nên kiểm tra xem da của trẻ có chuyển vàng hay không, đặc biệt ở vùng mặt, đầu và sau đó lan xuống thân mình. Lòng trắng mắt của trẻ bị vàng cũng là một dấu hiệu thường gặp. Tuy nhiên, chỉ quan sát màu da không thể xác định chính xác mức bilirubin; bác sĩ có thể cần đo bilirubin qua da hoặc xét nghiệm máu để đánh giá.

Liên hệ bác sĩ khi trẻ xuất hiện vàng da

• Nếu trẻ trên 24 giờ tuổi bắt đầu có biểu hiện vàng da, cha mẹ nên liên hệ bác sĩ hoặc cơ sở y tế để được đánh giá, đặc biệt khi tình trạng vàng da không giảm hoặc ngày càng rõ hơn.

• Trẻ vàng da trong 24 giờ đầu sau sinh cần được đánh giá nhanh vì đây là một yếu tố nguy cơ quan trọng của tăng bilirubin máu đáng kể. AAP khuyến cáo đo bilirubin toàn phần qua xét nghiệm máu hoặc bilirubin qua da càng sớm càng tốt trong trường hợp này.

Nhận biết dấu hiệu cần cấp cứu

• Cha mẹ cần đưa trẻ đi cấp cứu ngay nếu vàng da kèm theo một trong các biểu hiện:

  • Trẻ buồn ngủ bất thường hoặc khó đánh thức.

  • Bỏ bú hoặc bú kém rõ rệt.

  • Trẻ mềm nhũn, cứng người hoặc có các cơn giật, co giật.

  • Sốt từ 38°C trở lên hoặc thân nhiệt thấp từ 36°C trở xuống.

  • Không có tã ướt hoặc tiểu rất ít.

  • Khó thở, thở nhanh hoặc có biểu hiện gắng sức khi thở.

  • Trẻ dưới 24 giờ tuổi đã xuất hiện vàng da.

• Những dấu hiệu trên không nên được xử lý bằng các biện pháp chữa vàng da tại nhà, bởi tăng bilirubin nặng có thể dẫn đến bệnh não do bilirubin và kernicterus, một dạng tổn thương não có nguy cơ để lại di chứng vận động và thính giác.

Điều trị vàng da phụ thuộc vào mức bilirubin

• Không phải trẻ nào bị vàng da cũng cần điều trị. Với nhiều trẻ khỏe mạnh, tình trạng này tự giảm khi gan trưởng thành hơn. Nếu bilirubin đạt ngưỡng cần can thiệp, bác sĩ có thể chỉ định chiếu đèn (phototherapy); những trường hợp rất nặng có thể cần các biện pháp điều trị chuyên sâu hơn tại bệnh viện.

• Khi quyết định điều trị bệnh vàng da, bác sĩ không chỉ dựa vào màu da mà còn xem xét tuổi của trẻ tính theo giờ, tuổi thai, mức bilirubin và các yếu tố nguy cơ tổn thương thần kinh. Vì vậy, cha mẹ không nên tự đánh giá mức độ vàng da hoặc tự mua thuốc điều trị cho trẻ.

Theo dõi trẻ sau khi về nhà

• Cho trẻ bú thường xuyên, khoảng 8–12 lần mỗi ngày trong những ngày đầu có thể giúp hạn chế nguy cơ tăng bilirubin liên quan đến bú không đủ. Nếu trẻ quá buồn ngủ hoặc bú khó, cha mẹ nên trao đổi với nhân viên y tế để được hướng dẫn.

• Nếu trẻ vẫn vàng da kéo dài, đặc biệt hơn 2 tuần ở trẻ bú sữa công thức hoặc hơn 3–4 tuần ở trẻ bú mẹ, cần được kiểm tra bilirubin toàn phần và bilirubin trực tiếp để tìm nguyên nhân bệnh lý.

Mẹo 3: Vàng da cần tìm đúng nguyên nhân

Xác định nguyên nhân trước khi điều trị

• Ở người lớn, bệnh vàng da không phải là một bệnh riêng biệt mà thường là dấu hiệu cho thấy bilirubin trong máu tăng cao. Nguyên nhân có thể xuất phát từ gan, đường mật, túi mật, tình trạng phá hủy hồng cầu hoặc tác dụng của thuốc. Vì vậy, muốn chữa vàng da hiệu quả, bước đầu tiên là xác định chính xác bệnh lý gây ra tình trạng này.

• Một số nguyên nhân thường gặp gồm viêm gan A, B, C, bệnh gan liên quan đến rượu, sỏi mật gây tắc đường mật, viêm đường mật hoặc túi mật, viêm tụy, bệnh gan tự miễn và tổn thương gan do thuốc. Một số thuốc và sản phẩm thảo dược cũng có thể gây tổn thương gan dẫn đến vàng da.

Bước 1: Khai thác triệu chứng và tiền sử

• Bác sĩ thường hỏi thời điểm bắt đầu vàng da, mức độ tiến triển và các triệu chứng đi kèm như đau bụng, sốt, ngứa, mệt mỏi, buồn nôn, nước tiểu sẫm màu hoặc phân nhạt màu. Những thông tin này giúp định hướng nguyên nhân trước khi lựa chọn xét nghiệm.

• Người bệnh cũng nên cung cấp đầy đủ thông tin về rượu bia, thuốc đang sử dụng, thực phẩm bổ sung, tiền sử bệnh gan và các yếu tố nguy cơ viêm gan virus. Đây là những dữ liệu quan trọng để bác sĩ phân biệt bệnh gan, tắc nghẽn đường mật và tổn thương gan do thuốc.

Bước 2: Xét nghiệm máu để tìm nguyên nhân

• Xét nghiệm ban đầu thường bao gồm bilirubin toàn phần và bilirubin trực tiếp/gián tiếp, công thức máu, AST, ALT, GGT, phosphatase kiềm, albumin và các xét nghiệm đánh giá khả năng đông máu như PT/INR.

• Việc phân biệt bilirubin liên hợp và không liên hợp giúp bác sĩ định hướng cơ chế gây vàng da. Ví dụ, bilirubin không liên hợp tăng có thể liên quan đến tăng phá hủy hồng cầu hoặc rối loạn chuyển hóa bilirubin; trong khi bilirubin liên hợp tăng thường gặp ở bệnh lý tế bào gan hoặc tình trạng ứ, tắc mật.

Bước 3: Chẩn đoán hình ảnh khi cần thiết

• Nếu nghi ngờ tắc đường mật hoặc bệnh lý gan, túi mật, bác sĩ có thể chỉ định siêu âm bụng. Đây thường là phương pháp hình ảnh ban đầu vì không xâm lấn, tương đối an toàn và có thể phát hiện sỏi mật hoặc tình trạng giãn đường mật.

• Tùy trường hợp, người bệnh có thể cần chụp CT, MRI hoặc MRCP để quan sát rõ hơn gan, túi mật, đường mật và tuyến tụy. Nếu phát hiện tắc nghẽn đường mật, ERCP có thể vừa hỗ trợ chẩn đoán vừa được sử dụng để xử lý một số nguyên nhân như sỏi gây tắc.

Bước 4: Sinh thiết gan trong trường hợp chưa rõ nguyên nhân

• Sinh thiết gan không phải xét nghiệm thường quy cho mọi trường hợp vàng da. Phương pháp này thường chỉ được cân nhắc khi bệnh sử, xét nghiệm máu và chẩn đoán hình ảnh chưa xác định được nguyên nhân hoặc khi kết quả sinh thiết có khả năng ảnh hưởng đến việc điều trị và tiên lượng.

Điều trị vàng da phải dựa vào nguyên nhân

• Không có một phương pháp điều trị bệnh vàng da áp dụng cho tất cả mọi người. Bác sĩ sẽ điều trị bệnh lý nền gây tăng bilirubin. Chẳng hạn, tắc đường mật có thể cần can thiệp để giải phóng vị trí tắc, trong khi viêm gan hoặc tổn thương gan do thuốc cần hướng điều trị khác.

• Vì vậy, người bị vàng da ở người lớn không nên tự dùng thuốc, thuốc bổ gan hoặc các sản phẩm được quảng cáo là chữa vàng da nhanh khi chưa biết nguyên nhân. Làm giảm màu vàng bên ngoài nhưng bỏ sót bệnh lý bên trong giống như tắt đèn cảnh báo thay vì sửa động cơ: triệu chứng có thể thay đổi nhưng nguyên nhân vẫn còn.

Mẹo 4: Điều trị nguyên nhân để giảm vàng da

Điều trị bệnh gây ra vàng da

• Bệnh vàng da thường là biểu hiện của một vấn đề sức khỏe khác, vì vậy điều trị vàng da chủ yếu tập trung vào nguyên nhân gây tăng bilirubin thay vì chỉ tìm cách làm giảm màu vàng trên da và mắt.

• Khi bác sĩ xác định được nguyên nhân, phác đồ chữa vàng da sẽ được lựa chọn dựa trên bệnh lý cụ thể, mức độ nghiêm trọng và tình trạng sức khỏe của người bệnh.

Điều trị viêm gan và các bệnh lý ở gan

• Nếu vàng da liên quan đến viêm gan virus, bệnh gan do rượu, bệnh gan tự miễn hoặc tổn thương gan do thuốc, bác sĩ sẽ điều trị hoặc kiểm soát bệnh nền tương ứng.

• Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc, thực phẩm bổ sung hoặc thảo dược với mục đích chữa vàng da, bởi một số sản phẩm có thể tiếp tục gây tổn thương gan hoặc tương tác với thuốc đang sử dụng.

Xử lý tình trạng tắc nghẽn đường mật

• Nếu vàng da do tắc mật, chẳng hạn sỏi mật hoặc tổn thương gây chèn ép đường mật, việc giải quyết nguyên nhân tắc nghẽn có thể giúp bilirubin giảm và tình trạng vàng da cải thiện.

• Tùy nguyên nhân, bác sĩ có thể sử dụng các phương pháp nội soi, phẫu thuật hoặc can thiệp khác để khôi phục dòng chảy của mật.

Theo dõi và điều trị biến chứng

• Một số bệnh lý gây bệnh vàng da có thể ảnh hưởng đến chức năng gan, đông máu, dinh dưỡng hoặc các cơ quan khác. Vì vậy, bác sĩ có thể cần theo dõi thêm xét nghiệm chức năng gan, bilirubin và các chỉ số liên quan.

• Nếu xuất hiện đau bụng dữ dội, sốt, lú lẫn, chảy máu bất thường hoặc vàng da tăng nhanh, người bệnh cần được đánh giá y tế sớm thay vì tiếp tục tự điều trị tại nhà.

Không chỉ tập trung làm hết màu vàng

• Điều trị vàng da hiệu quả nghĩa là kiểm soát hoặc loại bỏ nguyên nhân gây tăng bilirubin. Khi bệnh nền được điều trị phù hợp, bilirubin có thể giảm và màu vàng của da, mắt cũng dần cải thiện.

• Vì vậy, nếu đang tìm cách chữa vàng da, ưu tiên quan trọng nhất là đi khám để xác định nguyên nhân → điều trị bệnh nền → theo dõi bilirubin và chức năng gan. Đây là cách tiếp cận an toàn hơn so với chỉ sử dụng các biện pháp làm giảm triệu chứng.

Mẹo 5: Một số trường hợp vàng da tự khỏi

Không phải trường hợp nào cũng cần điều trị ngay

• Bệnh vàng da có thể tự cải thiện trong một số trường hợp, đặc biệt khi nguyên nhân là tình trạng tạm thời và không gây tổn thương nghiêm trọng. Tuy nhiên, không nên mặc định rằng vàng da tự khỏi mà chưa được đánh giá nguyên nhân.

• Ở người lớn, vàng da thường là dấu hiệu của một bệnh lý nền nên việc theo dõi cần dựa trên kết quả khám và xét nghiệm. Chữa vàng da không nhất thiết đồng nghĩa với dùng thuốc; đôi khi phương án phù hợp là theo dõi trong thời gian nhất định dưới sự hướng dẫn của bác sĩ.

Chỉ lựa chọn theo dõi khi bác sĩ xác nhận an toàn

• Nếu bác sĩ xác định tình trạng vàng da nhẹ, nguyên nhân không cần can thiệp đặc hiệu và không có dấu hiệu nguy hiểm, người bệnh có thể được hướng dẫn theo dõi vàng da tại nhà thay vì điều trị ngay.

• Trong thời gian này, nên tái khám hoặc xét nghiệm theo lịch được chỉ định để kiểm tra bilirubin và chức năng gan, đồng thời phát hiện sớm nếu tình trạng thay đổi.

Không tự chờ vàng da hết nếu có bệnh nền

• Người có bệnh gan, viêm gan, bệnh túi mật, tắc nghẽn đường mật hoặc đang sử dụng thuốc có khả năng ảnh hưởng đến gan không nên tự quyết định bỏ qua điều trị.

• Nếu vàng da ngày càng rõ, kéo dài hoặc xuất hiện thêm đau bụng, sốt, nôn ói, nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu, ngứa nhiều, mệt mỏi bất thường hoặc lú lẫn, cần liên hệ bác sĩ để được đánh giá lại.

Điều trị vàng da cần dựa trên nguyên nhân

• Mục tiêu của điều trị bệnh vàng da không phải đơn giản là làm da hết vàng mà là xác định xem cơ thể có đang gặp vấn đề ở gan, đường mật, túi mật, máu hoặc cơ quan khác hay không.

• Vì vậy, cách tiếp cận an toàn là xác định nguyên nhân → đánh giá mức độ → điều trị hoặc theo dõi theo chỉ định → kiểm tra lại khi cần. Với vàng da, “chờ xem có tự hết không” chỉ phù hợp khi đã biết rõ nguyên nhân và được bác sĩ xác nhận rằng việc theo dõi là an toàn.

Mẹo 6: Giảm ngứa do vàng da đúng cách

Dùng thuốc khi ngứa ảnh hưởng sinh hoạt

• Một số người bị bệnh vàng da, đặc biệt khi liên quan đến tình trạng ứ hoặc tắc mật, có thể xuất hiện ngứa da kéo dài. Cơn ngứa thường rõ hơn vào ban đêm và có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ, sinh hoạt hằng ngày.

• Nếu ngứa nhẹ, có thể bắt đầu bằng các biện pháp chăm sóc như dưỡng ẩm, tránh tắm nước nóng, mặc quần áo rộng và giữ móng tay ngắn để hạn chế tổn thương da do gãi.

Cholestyramine có thể được dùng để giảm ngứa

• Với ngứa do ứ mật, cholestyramine là một trong những lựa chọn điều trị đầu tay. Thuốc thuộc nhóm gắn kết acid mật, giúp giữ acid mật trong đường tiêu hóa và hạn chế sự tái hấp thu của chúng. Cơ chế này có thể giúp giảm cảm giác ngứa ở người bị bệnh gan ứ mật.

• Cholestyramine cũng được sử dụng để làm giảm cholesterol, nhưng trong trường hợp điều trị vàng da kèm ngứa do ứ mật, thuốc được sử dụng nhằm kiểm soát triệu chứng ngứa chứ không phải để chữa nguyên nhân gây vàng da.

Dùng thuốc đúng thời điểm để tránh tương tác

• Cholestyramine có thể làm giảm hấp thu nhiều thuốc khác. Vì vậy, người bệnh cần báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ tất cả thuốc, vitamin và thực phẩm bổ sung đang sử dụng trước khi bắt đầu thuốc.

• Theo hướng dẫn sử dụng thuốc, các thuốc khác thường cần được dùng ít nhất 1 giờ trước hoặc 4 giờ sau cholestyramine. Thời gian cụ thể nên tuân theo đơn thuốc và hướng dẫn của bác sĩ.

Theo dõi tác dụng phụ

• Cholestyramine có thể gây táo bón, đầy hơi, đau bụng, khó tiêu, buồn nôn hoặc chướng bụng. Táo bón là một trong những tác dụng phụ thường gặp nhất.

• Nếu các triệu chứng tiêu hóa kéo dài, táo bón nghiêm trọng hoặc xuất hiện biểu hiện bất thường, người bệnh nên liên hệ bác sĩ để được điều chỉnh cách dùng hoặc lựa chọn phương pháp khác.

Không tự dùng thuốc để chữa vàng da

• Cholestyramine chủ yếu giúp giảm ngứa do ứ mật, không điều trị nguyên nhân gây tăng bilirubin. Vì vậy, thuốc không thay thế việc tìm nguyên nhân và điều trị bệnh vàng da.

• Nếu vàng da mới xuất hiện hoặc đi kèm ngứa nhiều, đau bụng, sốt, nước tiểu sẫm màu hay phân bạc màu, người bệnh nên được khám để xác định có bệnh lý gan hoặc tắc nghẽn đường mật hay không. Khi nguyên nhân được xử lý, tình trạng vàng da và các triệu chứng liên quan có thể được cải thiện.

Mẹo 7: Điều trị vàng da ở trẻ sơ sinh

Không phải trẻ vàng da nào cũng cần điều trị

• Bệnh vàng da ở trẻ sơ sinh rất phổ biến và nhiều trường hợp nhẹ có thể tự cải thiện. Tuy nhiên, nếu bilirubin tăng đến ngưỡng cần can thiệp, trẻ phải được điều trị theo tuổi tính bằng giờ, tuổi thai, mức bilirubin và các yếu tố nguy cơ tổn thương thần kinh.

• Cha mẹ không nên tự quyết định chữa vàng da cho trẻ tại nhà chỉ dựa vào màu da hoặc lòng trắng mắt. Bác sĩ thường sử dụng bilirubin qua da hoặc bilirubin toàn phần trong máu để xác định trẻ có cần điều trị hay không.

Bước 1: Chiếu đèn khi bilirubin vượt ngưỡng

• Chiếu đèn điều trị vàng da (phototherapy) là phương pháp thường được sử dụng khi bilirubin đạt ngưỡng điều trị. Ánh sáng có bước sóng phù hợp biến đổi bilirubin thành các dạng dễ được cơ thể đào thải hơn, từ đó giúp giảm nồng độ bilirubin trong máu.

• Ngưỡng bắt đầu chiếu đèn không giống nhau ở mọi trẻ. Bác sĩ sẽ căn cứ vào tuổi của trẻ tính theo giờ, tuổi thai và các yếu tố nguy cơ như tan máu, nhiễm trùng hoặc tình trạng lâm sàng không ổn định.

• Không nên tự cho trẻ phơi nắng để điều trị vàng da. Hướng dẫn AAP không xem ánh nắng trực tiếp là phương pháp điều trị đáng tin cậy vì khó kiểm soát lượng ánh sáng và nguy cơ gây bỏng hoặc tổn thương da.

Bước 2: Cân nhắc immunoglobulin trong một số trường hợp

• Immunoglobulin truyền tĩnh mạch (IVIG) có thể được bác sĩ cân nhắc ở trẻ bị tan máu do bất đồng miễn dịch, chẳng hạn bất đồng nhóm máu ABO hoặc Rh, khi bilirubin tiếp tục tăng dù đã chiếu đèn tích cực và trẻ tiến gần ngưỡng cần can thiệp khẩn cấp.

• Tuy nhiên, IVIG không phải phương pháp điều trị vàng da thường quy. AAP năm 2022 cho rằng hiệu quả của IVIG trong việc ngăn ngừa truyền máu thay thế còn chưa chắc chắn và có những nguy cơ tiềm ẩn, vì vậy quyết định sử dụng phải do bác sĩ chuyên khoa đánh giá.

Bước 3: Truyền máu thay thế khi vàng da rất nặng

• Truyền máu thay thế là biện pháp điều trị chuyên sâu dành cho những trường hợp tăng bilirubin rất nặng hoặc khi trẻ có dấu hiệu bệnh não cấp do bilirubin. Một lượng máu của trẻ được thay thế dần bằng máu phù hợp để nhanh chóng loại bỏ bilirubin và các yếu tố gây tan máu.

• Đây là thủ thuật cấp cứu, được thực hiện tại đơn vị hồi sức sơ sinh với đội ngũ được đào tạo và khả năng theo dõi, hồi sức đầy đủ. Trẻ cần được chiếu đèn tích cực trong quá trình chuẩn bị và điều trị theo chỉ định chuyên khoa.

Điều trị vàng da cần theo dõi bilirubin sát

• Khi trẻ cần điều trị bệnh vàng da, bác sĩ sẽ theo dõi bilirubin định kỳ để đánh giá đáp ứng và quyết định có tiếp tục, tăng cường hoặc thay đổi phương pháp điều trị hay không. Với trường hợp cần nâng mức chăm sóc, AAP khuyến cáo theo dõi bilirubin toàn phần rất sát và xử trí tại cơ sở có khả năng hồi sức sơ sinh.

• Vì vậy, nếu trẻ vàng da đậm dần, vàng da xuất hiện trong 24 giờ đầu sau sinh, bú kém, ngủ li bì, khó đánh thức hoặc có biểu hiện bất thường về trương lực cơ, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay. Tăng bilirubin nghiêm trọng nếu không được xử trí kịp thời có thể gây bệnh não cấp do bilirubin và kernicterus, dẫn đến tổn thương thần kinh lâu dài.

Phần 2: Cách phòng ngừa bệnh vàng da hiệu quả

Mẹo 1: Phòng viêm gan để giảm nguy cơ vàng da

Chủ động phòng viêm gan virus

• Một số loại viêm gan virus có thể gây tổn thương gan và dẫn đến bệnh vàng da. Vì vậy, phòng ngừa viêm gan là một trong những cách giúp giảm nguy cơ xuất hiện vàng da do bệnh lý gan. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp vàng da đều do viêm gan.

• Các virus viêm gan có đường lây truyền khác nhau. Viêm gan A chủ yếu lây qua thực phẩm hoặc nước bị nhiễm bẩn, trong khi viêm gan B và C chủ yếu liên quan đến tiếp xúc với máu hoặc dịch cơ thể nhiễm virus.

Tiêm vaccine phòng viêm gan A và B

• Vaccine viêm gan A giúp phòng nhiễm virus viêm gan A. Bên cạnh tiêm chủng, cần chú ý an toàn thực phẩm và nguồn nước, đặc biệt khi đi du lịch hoặc ăn uống tại nơi có điều kiện vệ sinh chưa đảm bảo.

• Vaccine viêm gan B là biện pháp phòng bệnh quan trọng và hiệu quả. WHO khuyến nghị tiêm liều vaccine viêm gan B cho trẻ sơ sinh càng sớm càng tốt sau sinh, đồng thời tiếp tục lịch tiêm chủng phù hợp.

• Hiện chưa có vaccine phòng viêm gan C, vì vậy phòng tiếp xúc với máu nhiễm virus là biện pháp chủ yếu để giảm nguy cơ mắc bệnh.

Ăn uống an toàn để phòng viêm gan A

• Để giảm nguy cơ nhiễm virus gây viêm gan A và các bệnh lây qua đường thực phẩm, nên:

  • Uống nước từ nguồn an toàn.

  • Ăn thực phẩm được nấu chín kỹ.

  • Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.

  • Thận trọng với thực phẩm sống hoặc chưa được xử lý vệ sinh, đặc biệt khi đi du lịch.

• Những biện pháp này không trực tiếp chữa vàng da, nhưng giúp hạn chế một trong những nhóm nguyên nhân có thể gây tổn thương gan và vàng da.

Không dùng chung kim tiêm hoặc dụng cụ có nguy cơ dính máu

• Để phòng viêm gan B và C, tuyệt đối không dùng chung kim tiêm, bơm kim tiêm hoặc các dụng cụ có thể tiếp xúc với máu. Dụng cụ dùng để xăm, xỏ khuyên hoặc thủ thuật thẩm mỹ cũng cần được tiệt khuẩn và sử dụng đúng quy trình.

• Khi cần làm thủ thuật y tế, nên lựa chọn cơ sở sử dụng dụng cụ vô khuẩn và tuân thủ quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn. Đây là bước quan trọng để giảm nguy cơ lây truyền virus qua đường máu.

Hiểu đúng về khả năng lây nhiễm

• Viêm gan B và C không lây qua những tiếp xúc thông thường như ôm, bắt tay hoặc dùng chung thức ăn. Vì vậy, không nên xa lánh người mắc viêm gan virus chỉ vì lo sợ lây bệnh qua sinh hoạt hằng ngày.

• Với viêm gan C, WHO cho biết thuốc kháng virus tác động trực tiếp có thể chữa khỏi hơn 95% người mắc bệnh khi được chẩn đoán và điều trị phù hợp. Vì vậy, nếu có nguy cơ phơi nhiễm, xét nghiệm và điều trị sớm có ý nghĩa quan trọng hơn việc chỉ chờ xuất hiện triệu chứng vàng da.

Đừng chờ vàng da mới kiểm tra

• Bệnh vàng da có thể xuất hiện khi viêm gan đã gây ảnh hưởng đến chức năng gan, nhưng nhiều trường hợp viêm gan virus lại diễn biến ít triệu chứng hoặc không có triệu chứng rõ ràng. Do đó, người có nguy cơ nên trao đổi với bác sĩ về việc xét nghiệm thay vì chỉ quan sát màu da và mắt.

• Nếu đã xuất hiện vàng da, mục tiêu không phải chỉ tìm cách chữa vàng da nhanh mà cần xác định nguyên nhân. Khi nguyên nhân là viêm gan virus, điều trị vàng da cần gắn với việc đánh giá và điều trị bệnh gan theo hướng dẫn chuyên môn.

Mẹo 2: Hạn chế rượu để bảo vệ gan

Ưu tiên giảm hoặc ngừng uống rượu bia

• Rượu bia được chuyển hóa chủ yếu tại gan và có thể gây tổn thương gan nếu sử dụng thường xuyên hoặc với lượng lớn. Ở người đang có bệnh vàng da, đặc biệt khi nghi ngờ bệnh gan liên quan đến rượu, việc tiếp tục uống rượu có thể khiến tình trạng tổn thương gan nặng hơn. WHO cũng nhấn mạnh rằng không có mức uống rượu nào hoàn toàn không có rủi ro cho sức khỏe.

• Vì vậy, nếu đang bị vàng da hoặc có xét nghiệm chức năng gan bất thường, lựa chọn thận trọng là ngừng uống rượu bia và trao đổi với bác sĩ, thay vì cố duy trì một “mức uống an toàn” để chữa vàng da.

Không áp dụng mức giới hạn cũ cho người đang bệnh gan

• Một số tài liệu trước đây đưa ra giới hạn rượu hằng ngày cho nam và nữ khỏe mạnh. Tuy nhiên, những con số này không nên được hiểu là mức an toàn để người đang bị bệnh gan tiếp tục uống rượu. WHO hiện không xác định một ngưỡng uống rượu hoàn toàn không gây hại.

• Với người đã mắc bệnh gan do rượu, kiêng rượu hoàn toàn có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. AASLD ghi nhận việc duy trì cai rượu là yếu tố quan trọng đối với tiên lượng lâu dài ở người mắc bệnh gan liên quan đến rượu.

Giảm rượu không thay thế điều trị vàng da

• Nếu vàng da do rượu hoặc tổn thương gan liên quan đến rượu, ngừng uống có thể là một phần quan trọng của quá trình phục hồi gan. Tuy nhiên, người bệnh vẫn cần được khám để xác định mức độ tổn thương và loại trừ các nguyên nhân khác như viêm gan virus, tắc mật hoặc bệnh gan tự miễn.

• Điều trị vàng da cần tập trung vào nguyên nhân. Chỉ ngừng rượu nhưng bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo hoặc không kiểm tra chức năng gan có thể khiến bệnh lý nền bị phát hiện muộn.

Nếu khó ngừng uống rượu, hãy tìm hỗ trợ

• Người đã uống rượu thường xuyên trong thời gian dài không nên tự ý ngừng đột ngột nếu có nguy cơ lệ thuộc rượu, vì hội chứng cai có thể nghiêm trọng. Hãy trao đổi với bác sĩ để được đánh giá và xây dựng kế hoạch giảm hoặc ngừng rượu an toàn.

• Tóm lại, nếu đang tìm cách chữa vàng da, đừng xem rượu bia là một thói quen có thể “uống trong giới hạn” mà hãy ưu tiên ngừng rượu, xác định nguyên nhân vàng da và điều trị bệnh gan nếu có. Gan giống như một nhà máy lọc của cơ thể: khi hệ thống đã phát tín hiệu cảnh báo, giảm tải cho nó là bước khôn ngoan hơn việc tiếp tục ép máy chạy.

Mẹo 3: Giữ cân nặng để bảo vệ gan

Duy trì cân nặng khỏe mạnh

• Giữ cân nặng ở mức phù hợp giúp giảm nguy cơ bệnh gan nhiễm mỡ, một trong những vấn đề có thể ảnh hưởng đến chức năng gan. Tuy nhiên, cân nặng hợp lý không phải là cách chữa vàng da trực tiếp. Nếu đã xuất hiện vàng da, người bệnh vẫn cần tìm nguyên nhân và được đánh giá y tế.

• Mục tiêu nên là duy trì cân nặng ổn định thông qua chế độ ăn cân bằng, vận động thường xuyên và hạn chế các yếu tố gây tổn thương gan thay vì giảm cân quá nhanh.

Ăn uống ưu tiên thực phẩm tốt cho gan

• Một chế độ ăn lành mạnh có thể hỗ trợ kiểm soát cân nặng và sức khỏe chuyển hóa. Nên ưu tiên:

  • Rau xanh và các loại rau củ.

  • Trái cây với khẩu phần phù hợp.

  • Ngũ cốc nguyên hạt.

  • Các nguồn protein nạc như cá, thịt gia cầm, trứng, đậu và các loại đậu.

  • Sữa hoặc sản phẩm từ sữa ít chất béo nếu phù hợp.

  • Chất béo không bão hòa từ cá, các loại hạt và dầu thực vật.

• Đồng thời, nên hạn chế đồ uống có đường, thực phẩm nhiều đường bổ sung, chất béo bão hòa và thực phẩm siêu chế biến, đặc biệt nếu đang thừa cân hoặc có bệnh gan nhiễm mỡ.

Không áp dụng một mức calo cho tất cả mọi người

• Nhu cầu năng lượng hằng ngày phụ thuộc vào tuổi, giới tính, chiều cao, cân nặng, mức độ vận động và tình trạng sức khỏe. Vì vậy, không nên áp dụng cứng nhắc con số 1.800–2.200 kcal/ngày cho tất cả người đang tìm cách giảm cân hoặc phòng bệnh gan.

• Nếu thừa cân hoặc béo phì và mắc bệnh gan nhiễm mỡ, giảm cân từ từ theo kế hoạch phù hợp có thể giúp cải thiện lượng mỡ trong gan và các yếu tố chuyển hóa. Người bệnh nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để đặt mục tiêu phù hợp.

Tập thể dục đều đặn

• Vận động thường xuyên giúp kiểm soát cân nặng, cải thiện sức khỏe tim mạch và chuyển hóa, đồng thời có lợi cho người mắc bệnh gan nhiễm mỡ. Không cần bắt đầu bằng những bài tập quá nặng; đi bộ nhanh, đạp xe, bơi hoặc các hoạt động aerobic cường độ vừa có thể là lựa chọn thực tế.

• Người trưởng thành nên hướng tới ít nhất 150 phút hoạt động thể chất cường độ vừa mỗi tuần, kết hợp với các hoạt động tăng cường cơ bắp ít nhất 2 ngày mỗi tuần, theo khuyến nghị của WHO.

• Nếu đang bị bệnh vàng da, mệt mỏi nhiều hoặc có bệnh gan đáng kể, mức độ vận động nên được điều chỉnh theo tình trạng sức khỏe và hướng dẫn của bác sĩ.

Hiểu đúng vai trò của cân nặng với vàng da

• Duy trì cân nặng khỏe mạnh chủ yếu giúp bảo vệ sức khỏe gan và giảm một số yếu tố nguy cơ gây bệnh gan, chứ không thể thay thế điều trị vàng da khi bilirubin đã tăng do viêm gan, tắc mật, bệnh lý máu hoặc nguyên nhân khác.

• Nếu da hoặc lòng trắng mắt đã chuyển vàng, ưu tiên vẫn là khám để tìm nguyên nhân → kiểm tra bilirubin và chức năng gan → điều trị bệnh nền nếu cần. Một lối sống lành mạnh là nền móng bảo vệ gan, nhưng không nên dùng nó như chiếc “chìa khóa vạn năng” cho mọi trường hợp vàng da.

Mẹo 4: Kiểm soát cholesterol để bảo vệ gan

Kiểm soát cholesterol bằng lối sống lành mạnh

• Duy trì mức cholesterol phù hợp có lợi cho sức khỏe tim mạch và chuyển hóa, đồng thời hỗ trợ giảm các yếu tố nguy cơ liên quan đến bệnh gan nhiễm mỡ. Tuy nhiên, kiểm soát cholesterol không phải là phương pháp chữa vàng da trực tiếp. Nếu đã xuất hiện vàng da, người bệnh vẫn cần xác định nguyên nhân.

• Cholesterol có thể được kiểm soát thông qua chế độ ăn uống, vận động, kiểm soát cân nặng và thuốc theo chỉ định nếu nguy cơ tim mạch hoặc mức cholesterol cần điều trị.

Bổ sung chất xơ hòa tan và chất béo tốt

• Nên ưu tiên các thực phẩm giàu chất xơ hòa tan, chất béo không bão hòa và omega-3, chẳng hạn:

  • Yến mạch và các loại ngũ cốc nguyên hạt.

  • Đậu lăng, đậu và các loại đậu khác.

  • Rau củ và trái cây.

  • Cá béo như cá hồi.

  • Các loại hạt như hạnh nhân.

  • Dầu ô liu và các loại dầu thực vật giàu chất béo không bão hòa.

• Chất xơ hòa tan có thể làm giảm hấp thu cholesterol tại đường tiêu hóa, trong khi thay thế chất béo bão hòa bằng chất béo không bão hòa giúp cải thiện hồ sơ lipid máu.

Hạn chế chất béo bão hòa và chất béo chuyển hóa

• Hạn chế thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa như thịt nhiều mỡ, bơ, một số sản phẩm sữa nguyên kem và thực phẩm chế biến từ dầu dừa hoặc dầu cọ với lượng lớn.

• Chất béo chuyển hóa có thể làm tăng LDL-cholesterol và giảm HDL-cholesterol. Nên hạn chế thực phẩm công nghiệp có chứa dầu hydro hóa một phần và các món chiên rán thường xuyên.

Vận động đều đặn

• Hoạt động thể chất thường xuyên giúp cải thiện sức khỏe tim mạch, hỗ trợ kiểm soát cân nặng và có thể cải thiện một số chỉ số lipid máu. Mục tiêu thực tế đối với người trưởng thành là ít nhất 150 phút hoạt động thể chất cường độ vừa mỗi tuần, kết hợp tập luyện tăng cường cơ bắp.

• Có thể bắt đầu bằng những hoạt động dễ duy trì như đi bộ nhanh, đạp xe, bơi hoặc tập aerobic. Quan trọng nhất là duy trì đều đặn thay vì tập quá sức trong thời gian ngắn rồi bỏ cuộc.

Bỏ thuốc lá nếu đang hút

• Cai thuốc lá mang lại nhiều lợi ích cho tim mạch và sức khỏe tổng thể. Một số nghiên cứu cho thấy bỏ thuốc có thể làm HDL-cholesterol tăng theo thời gian, nhưng lợi ích quan trọng hơn là giảm nguy cơ bệnh tim mạch và nhiều bệnh liên quan đến thuốc lá.

Khi nào cần dùng thuốc hạ cholesterol?

• Nếu thay đổi lối sống chưa đủ để kiểm soát cholesterol hoặc người bệnh thuộc nhóm có nguy cơ tim mạch cao, bác sĩ có thể kê statin hoặc thuốc hạ lipid khác. Không nên tự mua thuốc chỉ vì xét nghiệm cholesterol cao.

• Đặc biệt, nếu đang có bệnh vàng da hoặc men gan bất thường, hãy thông báo cho bác sĩ trước khi bắt đầu hoặc thay đổi thuốc. Việc lựa chọn thuốc cần dựa trên nguyên nhân vàng da, chức năng gan và nguy cơ tim mạch của từng người.

Đừng nhầm kiểm soát cholesterol với điều trị vàng da

• Kiểm soát cholesterol là một phần của lối sống bảo vệ gan và sức khỏe chuyển hóa, nhưng không thay thế điều trị bệnh vàng da. Nếu vàng da xuất hiện, cần ưu tiên tìm nguyên nhân như bệnh gan, tắc nghẽn đường mật hoặc các rối loạn khác.

• Nói cách khác, giảm cholesterol có thể giúp bảo vệ sức khỏe lâu dài, nhưng để chữa vàng da, điều quan trọng nhất vẫn là xác định và điều trị đúng nguyên nhân gây tăng bilirubin.

Mẹo 5: Cho trẻ bú đủ để giảm vàng da

Đảm bảo trẻ được bú đủ và thường xuyên

• Với trẻ sơ sinh, bú đủ là một yếu tố quan trọng giúp giảm nguy cơ tăng bilirubin do trẻ nhận không đủ sữa. Khi lượng sữa nạp vào thấp, trẻ có thể đi ngoài ít hơn và bilirubin được tái hấp thu nhiều hơn tại ruột, từ đó làm tình trạng vàng da ở trẻ sơ sinh trở nên rõ hơn.

• Không phải cứ trẻ bú mẹ là dễ bị vàng da. Vấn đề đáng lưu ý là bú không đủ hoặc nhận không đủ sữa. AAP khuyến nghị trẻ bú mẹ được cho bú theo nhu cầu, ít nhất khoảng 8 lần trong 24 giờ trong những ngày đầu sau sinh.

Theo dõi xem trẻ có bú đủ hay không

• Cha mẹ có thể chú ý một số dấu hiệu thực tế:

  • Trẻ bú thường xuyên và có thể nghe thấy tiếng nuốt khi sữa về.

  • Số lần tiểu và đi ngoài tăng dần phù hợp với tuổi.

  • Trẻ tỉnh táo hơn sau cữ bú và có dấu hiệu hài lòng sau khi ăn.

  • Cân nặng được theo dõi định kỳ, đặc biệt trong những ngày đầu sau sinh.

• Nếu trẻ bú kém, khó ngậm bắt vú, ngủ li bì khi bú, tiểu ít hoặc sụt cân nhiều, cha mẹ nên liên hệ bác sĩ hoặc chuyên gia hỗ trợ nuôi con bằng sữa mẹ. Đây có thể là dấu hiệu trẻ chưa nhận đủ lượng sữa cần thiết.

Cho trẻ bú 8–12 lần mỗi ngày khi bú mẹ

• Trong tuần đầu, nhiều hướng dẫn của AAP khuyến nghị trẻ bú mẹ khoảng 8–12 lần trong 24 giờ. Không nên cố kéo dài khoảng cách giữa các cữ bú chỉ để trẻ ngủ lâu hơn nếu trẻ đang có nguy cơ nhận không đủ sữa.

• Nếu trẻ quá buồn ngủ do vàng da và khó đánh thức để bú, đây không phải lúc để chỉ theo dõi tại nhà. Cha mẹ nên đưa trẻ đi đánh giá vì vàng da nặng có thể gây ảnh hưởng thần kinh.

Không tự cho trẻ uống nước để trị vàng da

• Không nên cho trẻ sơ sinh uống nước lọc hoặc nước đường với mục đích làm giảm bilirubin. AAP khuyến cáo không sử dụng nước hoặc nước glucose để phòng ngừa hay làm giảm tăng bilirubin máu.

• Nếu trẻ nhận sữa không đủ, việc bổ sung sữa mẹ đã vắt, sữa hiến tặng thanh trùng hoặc sữa công thức cần được cân nhắc dựa trên tình trạng của từng trẻ và trao đổi với nhân viên y tế. Không nên tự ý bổ sung chỉ vì thấy da trẻ hơi vàng.

Đừng dùng việc cho bú thay thế việc kiểm tra bilirubin

• Cho trẻ bú đủ giúp phòng và hỗ trợ kiểm soát vàng da, nhưng không thể thay thế việc đo bilirubin khi trẻ có nguy cơ tăng bilirubin đáng kể. Màu da bằng mắt thường không phải lúc nào cũng phản ánh chính xác nồng độ bilirubin.

• Nếu vàng da xuất hiện trong 24 giờ đầu sau sinh, vàng da tăng nhanh, trẻ bú kém, khó đánh thức hoặc có biểu hiện bất thường, cần đưa trẻ đi khám ngay. Khi cần điều trị vàng da, bác sĩ sẽ quyết định dựa trên bilirubin, tuổi của trẻ tính theo giờ, tuổi thai và các yếu tố nguy cơ.

Tóm lại, cách đơn giản nhất là: cho trẻ bú sớm, bú thường xuyên, theo dõi lượng tiểu – phân và cân nặng, đồng thời đưa trẻ đi kiểm tra khi vàng da tăng hoặc có dấu hiệu bất thường. Đây là nền tảng quan trọng để giảm nguy cơ tăng bilirubin do bú không đủ, nhưng không phải phương pháp chữa vàng da cho mọi trường hợp.

Mẹo 6: Cho trẻ bú đúng cách để giảm vàng da

Cho trẻ bú mẹ 8–12 lần mỗi ngày

• Trong tuần đầu đời, trẻ bú mẹ nên được bú khoảng 8–12 lần trong 24 giờ. Việc bú thường xuyên giúp trẻ nhận đủ sữa, tăng số lần đi tiểu và đi ngoài, từ đó hỗ trợ đào thải bilirubin. AAP cho biết bú ít hơn 8 lần mỗi ngày có liên quan đến nồng độ bilirubin cao hơn.

• Nếu trẻ ngủ nhiều, khó đánh thức để bú hoặc thường xuyên bỏ cữ, cha mẹ nên kiểm tra khả năng bú và lượng sữa trẻ nhận được thay vì chỉ nghĩ rằng trẻ đang ngủ ngon. Vàng da ở trẻ sơ sinh kèm bú kém cần được nhân viên y tế đánh giá.

Nếu trẻ uống sữa công thức, chia nhỏ các cữ bú

• Trong tuần đầu, trẻ uống sữa công thức thường được hướng dẫn khoảng 30–60 ml mỗi 2–3 giờ. Đây là mức tham khảo; lượng sữa thực tế cần điều chỉnh theo tuổi, cân nặng, khả năng dung nạp và tín hiệu đói của từng trẻ.

• Không nên cố ép trẻ uống hết một lượng cố định nếu trẻ đã có dấu hiệu no. Ngược lại, nếu trẻ liên tục bú ít, nôn nhiều, khó đánh thức hoặc không tăng cân phù hợp, cần trao đổi với bác sĩ.

Theo dõi dấu hiệu trẻ nhận đủ sữa

• Cha mẹ có thể theo dõi:

  • Trẻ bú đều và có thể nghe thấy tiếng nuốt.

  • Số tã ướt và số lần đi ngoài tăng dần theo tuổi.

  • Cân nặng được theo dõi và không sụt quá mức.

  • Trẻ tỉnh táo hơn sau khi bú và có phản ứng phù hợp.

• Nếu trẻ bú không đủ, tiểu ít, sụt cân nhiều hoặc vàng da tăng dần, cần liên hệ bác sĩ. Tình trạng nhận sữa không đủ có thể làm tăng nguy cơ tăng bilirubin máu ở trẻ sơ sinh.

Không cho trẻ uống nước để chữa vàng da

• Không nên cho trẻ sơ sinh uống nước lọc hoặc nước đường với mục đích làm giảm bilirubin. AAP khuyến cáo không sử dụng nước hoặc nước đường để phòng ngừa hay điều trị tăng bilirubin máu.

• Nếu trẻ bú mẹ nhưng nhận sữa không đủ, việc bổ sung sữa mẹ vắt, sữa hiến tặng thanh trùng hoặc sữa công thức có thể được cân nhắc trong một số trường hợp. Quyết định này nên dựa trên tình trạng bú, cân nặng, mức độ mất nước và bilirubin của trẻ, thay vì tự bổ sung thường quy.

Cho bú đủ không thay thế việc kiểm tra bilirubin

• Bú đủ là một biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ vàng da do trẻ nhận không đủ sữa, nhưng không phải phương pháp chữa vàng da cho mọi trẻ. Một số trường hợp vẫn cần đo bilirubin, chiếu đèn hoặc điều trị chuyên khoa.

• Nếu vàng da xuất hiện trong 24 giờ đầu sau sinh, vàng da đậm lên nhanh, trẻ bú kém hoặc khó đánh thức, cha mẹ cần đưa trẻ đi khám sớm. Mức bilirubin cần được đánh giá theo tuổi của trẻ tính bằng giờ và các yếu tố nguy cơ, không nên chỉ dựa vào màu da bằng mắt thường.

Nguồn tham khảo

1. Nelson M, Mulani SR, Saguil A. Evaluation of Jaundice in Adults. American Family Physician. 2025;111(1):25–30.
2. Kwo PY, Cohen SM, Lim JK. ACG Clinical Guideline: Evaluation of Abnormal Liver Chemistries. The American Journal of Gastroenterology. 2017;112(1):18–35.
3. Hindman NM, Arif-Tiwari H, Kamel IR, et al. ACR Appropriateness Criteria® Jaundice. Journal of the American College of Radiology. 2019;16(5S):S126–S140.
4. Neuberger J, Patel J, Caldwell H, et al. Guidelines on the Use of Liver Biopsy in Clinical Practice from the British Society of Gastroenterology, the Royal College of Radiologists and the Royal College of Pathology. Gut. 2020;69(8):1382–1403.
5. Kemper AR, Newman TB, Slaughter JL, et al. Clinical Practice Guideline Revision: Management of Hyperbilirubinemia in the Newborn Infant 35 or More Weeks of Gestation. Pediatrics. 2022;150(3):e2022058859.
6. Slaughter JL, Kemper AR, Newman TB, et al. Technical Report: Diagnosis and Management of Hyperbilirubinemia in the Newborn Infant 35 or More Weeks of Gestation. Pediatrics. 2022;150(3):e2022058865.
7. American Academy of Pediatrics. Hyperbilirubinemia: Clinical Guidance for the Diagnosis and Management of Hyperbilirubinemia in Newborns. American Academy of Pediatrics. 2022.
8. World Health Organization. Hepatitis: Overview and Global Health Information. World Health Organization. 2026.
9. World Health Organization. Hepatitis A: Fact Sheet. World Health Organization. 2026.
10. Fargo MV, Grogan SP, Saguil A. Evaluation of Jaundice in Adults. American Family Physician. 2017;95(3):164–168.
11. Markovic AP, Lalosevic MS, Mijac DD, et al. Jaundice as a Diagnostic and Therapeutic Problem. Digestive Diseases. 2022;40(3):362–369.

Biên tập nội dung: Rowan Hudson Le.

Thông tin được tham vấn và kiểm chứng bởi chuyên gia: Matthew Turner.