Bị ngộ độc thức ăn phải làm sao? 3 cách xử lý nhanh tại nhà

Ngộ độc thức ăn không chỉ gây đau bụng, nôn ói và tiêu chảy mà còn có thể khiến cơ thể mất nước nhanh chóng. Theo WHO, thực phẩm không an toàn gây ra khoảng 866 triệu ca bệnh và 1,52 triệu ca tử vong trên toàn cầu mỗi năm. Phần lớn trường hợp ngộ độc thực phẩm nhẹ có thể cải thiện khi được bù nước, nghỉ ngơi và chăm sóc đúng cách.

Bài viết này, Tiptory sẽ giúp bạn nhận biết triệu chứng, biết cách chữa ngộ độc thức ăn tại nhà an toàn và xác định thời điểm cần đi khám, tránh để một bữa ăn “có vấn đề” biến thành tình huống nguy hiểm.

Cách 1: Bị ngộ độc thức ăn khi nào cần đi bác sĩ?

Lưu ý 1: Cách tìm nguyên nhân ngộ độc thức ăn

Không chỉ kiểm tra món vừa ăn gần nhất

• Khi xuất hiện buồn nôn, nôn, đau bụng hoặc tiêu chảy, nhiều người cho rằng món ăn gần nhất là “thủ phạm”. Tuy nhiên, nguyên nhân ngộ độc thức ăn có thể đến từ thực phẩm đã dùng trước đó vài giờ, vài ngày, thậm chí lâu hơn tùy tác nhân.

• CDC cho biết nhiều trường hợp bắt đầu có triệu chứng sau khoảng 2–3 ngày. Vì vậy, giới hạn kiểm tra trong 4–36 giờ có thể khiến bạn bỏ sót nguồn gây bệnh.

• Hãy ghi lại những thực phẩm, đồ uống và địa điểm ăn uống trong ít nhất vài ngày gần đây, kèm thời điểm triệu chứng bắt đầu.

Kiểm tra xem người ăn cùng có bị bệnh không

• Hỏi người thân, bạn bè hoặc đồng nghiệp đã dùng chung món ăn xem họ có triệu chứng tương tự hay không.

• Nếu nhiều người cùng bị đau bụng, nôn hoặc tiêu chảy sau khi ăn chung, món ăn đó có thể liên quan đến vụ ngộ độc thực phẩm.

• Giữ lại hóa đơn, bao bì, nhãn sản phẩm hoặc phần thức ăn còn thừa nếu vẫn bảo quản an toàn. Những thông tin này có thể giúp cơ quan y tế truy tìm nguồn lây.

Xem lại các thực phẩm có nguy cơ cao

• Chú ý thịt, gia cầm, hải sản và trứng sống hoặc chưa chín kỹ; sữa chưa tiệt trùng; rau quả chưa rửa sạch; thực phẩm để ngoài nhiệt độ phòng quá lâu.

• Các thực phẩm này có thể nhiễm Salmonella, một số chủng E. coli, Listeria hoặc những vi sinh vật gây bệnh khác.

• Nấu chín và bảo quản lạnh đúng cách giúp giảm nguy cơ, nhưng không thể xác định tác nhân chỉ bằng mùi vị hay vẻ ngoài của món ăn. Thực phẩm trông bình thường vẫn có thể gây bệnh.

Đặc biệt thận trọng với cá nóc

• Cá nóc có thể chứa tetrodotoxin, một độc tố thần kinh mạnh và không bị phá hủy hoàn toàn bằng cách nấu hoặc cấp đông thông thường.

• Nếu sau khi ăn cá nóc xuất hiện tê môi, tê lưỡi, yếu cơ, chóng mặt hoặc khó thở, cần gọi cấp cứu và đến bệnh viện ngay; không áp dụng cách chữa ngộ độc thức ăn tại nhà.

• Cách phòng ngừa an toàn nhất là không tự đánh bắt, sơ chế hoặc ăn cá nóc không rõ nguồn gốc.

Không tự nhận diện nấm rừng để ăn

• Nhiều loại nấm độc có hình dáng gần giống nấm ăn được; nhận diện qua ảnh, màu sắc hoặc kinh nghiệm truyền miệng có thể dẫn đến nhầm lẫn nguy hiểm.

• Một số độc tố nấm có thể gây suy gan và tử vong. Không nên ăn nấm hoang dã nếu chưa được chuyên gia có chuyên môn xác định chính xác.

• Khi nghi ngờ ngộ độc thức ăn do nấm, hãy giữ lại mẫu nấm hoặc ảnh chụp nếu có và đến cơ sở y tế ngay, kể cả khi triệu chứng ban đầu còn nhẹ.

Không tự kết luận chỉ dựa vào triệu chứng

• Buồn nôn, nôn, tiêu chảy và đau bụng có thể xuất hiện trong nhiều bệnh khác nhau. Việc ghi lại món ăn chỉ giúp khoanh vùng, không thay thế chẩn đoán y khoa hoặc xét nghiệm.

• Cần đi khám nếu tiêu chảy có máu, sốt cao, nôn liên tục, tiêu chảy kéo dài trên 3 ngày hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước như khô miệng, tiểu ít và chóng mặt.

Lưu ý 2: Khi nào ngộ độc cần đi cấp cứu?

Đánh giá mức độ trước khi điều trị tại nhà

• Phần lớn trường hợp ngộ độc thức ăn nhẹ ở người trưởng thành khỏe mạnh có thể cải thiện bằng cách nghỉ ngơi và bù nước đúng cách.

• Tuy nhiên, không nên chỉ dựa vào nguyên nhân do vi khuẩn để quyết định chữa ngộ độc thức ăn tại nhà. Mức độ mất nước, triệu chứng bất thường và tình trạng sức khỏe của người bệnh mới là những yếu tố quan trọng.

• Khi chưa xác định rõ mức độ nghiêm trọng, hãy liên hệ cơ sở y tế để được hướng dẫn thay vì tự dùng thuốc kháng sinh hoặc thuốc cầm tiêu chảy.

Đến cơ sở cấp cứu ngay khi có dấu hiệu nguy hiểm

• Khó thở, thở nhanh, môi tím hoặc cảm giác nghẹn thở.

• Ngất xỉu, lú lẫn, phản ứng chậm, co giật hoặc yếu cơ.

• Nôn ra máu hoặc chất nôn có màu nâu đen giống bã cà phê.

• Đi ngoài ra máu, phân đen như hắc ín hoặc đau bụng dữ dội.

• Nghi ngộ độc thực phẩm do cá nóc, nấm hoang dã, hóa chất hoặc độc tố không rõ nguồn gốc.

Các biểu hiện này có thể liên quan đến xuất huyết tiêu hóa, tổn thương thần kinh hoặc ngộ độc nặng. Không nên chờ triệu chứng tự hết hay cố gây nôn tại nhà.

Đi khám sớm khi không thể bù nước

• Nôn liên tục, uống vào lại nôn hoặc không thể giữ được nước trong cơ thể.

• Tiểu ít, nước tiểu sẫm màu, khô miệng, khát nhiều hoặc chóng mặt khi đứng lên.

• Tiêu chảy từ 6 lần trở lên trong một ngày hoặc kéo dài quá 3 ngày.

• Sốt trên 38,9°C hoặc cơ thể mệt lả bất thường.

Nôn và tiêu chảy thường xuyên có thể gây mất nước do ngộ độc thức ăn. Nếu không được bù nước kịp thời, tình trạng này có thể dẫn đến tụt huyết áp, tổn thương cơ quan hoặc sốc.

Chủ động hỏi bác sĩ nếu thuộc nhóm nguy cơ cao

• Trẻ dưới 5 tuổi, đặc biệt là trẻ sơ sinh.

• Người từ 65 tuổi trở lên.

• Phụ nữ đang mang thai.

• Người có hệ miễn dịch suy yếu hoặc đang mắc bệnh nền nghiêm trọng.

Những nhóm này có nguy cơ gặp biến chứng nặng cao hơn khi bị ngộ độc thực phẩm. Theo CDC, gần một nửa số người từ 65 tuổi trở lên mắc Salmonella, Campylobacter, Listeria hoặc E. coli đã được xác nhận bằng xét nghiệm phải nhập viện. Vì vậy, nên liên hệ bác sĩ sớm ngay khi có triệu chứng thay vì chờ bệnh trở nặng.

Trong lúc chờ hỗ trợ y tế

• Cho người bệnh nghỉ ngơi và uống từng ngụm nhỏ nước hoặc dung dịch bù nước điện giải nếu họ còn tỉnh táo và nuốt được.

• Không ép uống lượng lớn cùng lúc vì có thể làm tăng cảm giác buồn nôn.

• Không tự gây nôn, không tùy ý dùng kháng sinh và không dùng thuốc cầm tiêu chảy khi đi ngoài ra máu hoặc sốt cao.

• Ghi lại thực phẩm đã ăn, thời điểm xuất hiện triệu chứng và thuốc đang sử dụng để cung cấp cho nhân viên y tế.

Cách 2: Mẹo giảm triệu chứng ngộ độc thức ăn tại nhà

Mẹo 1: Bù nước đúng cách khi ngộ độc

Ưu tiên bù nước và điện giải

• Nôn và tiêu chảy khiến cơ thể mất cả nước lẫn các chất điện giải như natri và kali. Vì vậy, bù nước khi ngộ độc thức ăn là biện pháp chăm sóc quan trọng nhất đối với trường hợp nhẹ.

• Uống nhiều nước không giúp “đẩy độc tố” ra ngoài nhanh hơn. Mục tiêu chính là phòng ngừa hoặc cải thiện tình trạng mất nước trong thời gian cơ thể hồi phục.

• Có thể dùng nước lọc, nước canh hoặc dung dịch bù nước điện giải đường uống. Nếu tiêu chảy hoặc nôn nhiều, dung dịch bù nước điện giải phù hợp hơn nước lọc đơn thuần vì giúp bổ sung cả nước và muối khoáng đã mất.

Uống từng ngụm nhỏ nếu đang buồn nôn

1. Bắt đầu bằng những ngụm nhỏ và uống chậm, đều đặn.

2. Nếu uống vào lại nôn, hãy tạm nghỉ một lúc rồi thử lại với lượng ít hơn.

3. Tăng dần lượng nước khi cảm giác buồn nôn giảm; không cố uống một cốc lớn cùng lúc.

4. Theo dõi màu nước tiểu và số lần đi tiểu để nhận biết cơ thể có đang thiếu nước hay không.

Cách uống từng ít một thường dễ dung nạp hơn và hạn chế kích thích nôn khi chữa ngộ độc thức ăn tại nhà.

Bù nước thận trọng cho trẻ em

• Trẻ bị ngộ độc thực phẩm nên được dùng dung dịch bù nước đường uống theo hướng dẫn của nhân viên y tế hoặc thông tin trên sản phẩm.

• Trẻ sơ sinh vẫn cần tiếp tục bú mẹ hoặc dùng sữa công thức như bình thường; không tự ý pha loãng sữa.

• Không tùy tiện cho trẻ nhỏ uống thuốc cầm tiêu chảy. Nếu trẻ tiểu ít, không có nước mắt khi khóc, khô miệng, mắt trũng, li bì hoặc không uống được, cần đưa trẻ đi khám ngay.

Nhận biết dấu hiệu mất nước

• Khô miệng, khát nhiều hoặc mệt lả.

• Tiểu ít hoặc nước tiểu có màu sẫm.

• Chóng mặt, choáng váng khi đứng lên.

• Trẻ nhỏ không làm ướt tã trong nhiều giờ, quấy khóc bất thường hoặc ngủ li bì.

Mất nước là biến chứng phổ biến nhất của ngộ độc thức ăn. Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người có bệnh nền có thể trở nặng nhanh hơn nên cần được theo dõi sát.

Đi khám nếu không thể giữ được nước

• Nôn liên tục hoặc uống bất kỳ chất lỏng nào cũng nôn ra.

• Không thể uống đủ nước hay dung dịch điện giải.

• Các dấu hiệu mất nước không cải thiện sau khi bù nước.

• Xuất hiện lú lẫn, ngất xỉu, tiêu chảy ra máu, sốt cao hoặc đau bụng dữ dội.

Đây không còn là tình huống phù hợp để tiếp tục chữa ngộ độc thức ăn tại nhà. Người bệnh có thể cần được đánh giá và truyền dịch tại cơ sở y tế.

Mẹo 2: Ăn gì khi bị ngộ độc thức ăn?

Không cần cố nhịn ăn kéo dài

• Nôn và tiêu chảy là phản ứng của hệ tiêu hóa trước nhiễm trùng hoặc chất gây kích ứng, nhưng không nên xem đây là cách cơ thể “đào thải độc tố” để rồi cố nhịn ăn.

• Khi đang nôn liên tục, hãy ưu tiên bù nước và tạm hoãn thức ăn đặc cho đến khi dạ dày dịu lại.

• Khi cảm thấy có thể ăn, nên bắt đầu trở lại bằng lượng nhỏ. Không cần tiếp tục nhịn đói hoặc áp dụng chế độ ăn kiêng quá nghiêm ngặt nếu cơ thể đã dung nạp được thức ăn.

Ăn từng ít một sau khi giảm nôn

1. Bắt đầu với một khẩu phần nhỏ và ăn chậm.

2. Có thể chọn cháo, cơm mềm, bánh mì, chuối, khoai tây, súp hoặc những món quen thuộc, dễ tiêu.

3. Nếu không buồn nôn hoặc đau bụng tăng, hãy tăng dần lượng thức ăn.

4. Khi khẩu vị trở lại, người bệnh thường có thể quay về chế độ ăn bình thường, ngay cả khi vẫn còn tiêu chảy nhẹ.

Những món như chuối, cơm trắng hoặc bánh mì có thể dễ chịu hơn với dạ dày, nhưng không phải là thực đơn bắt buộc khi chữa ngộ độc thức ăn tại nhà.

Tránh thực phẩm nghi gây ngộ độc

• Ngừng sử dụng và không tiếp tục phục vụ món ăn bị nghi ngờ cho người khác.

• Tách riêng thực phẩm, giữ lại bao bì, nhãn sản phẩm và hóa đơn mua hàng nếu có thể cần cung cấp thông tin cho cơ quan y tế.

• Không nếm lại để kiểm tra vì thực phẩm gây ngộ độc thức ăn vẫn có thể có mùi vị và hình thức bình thường.

Tạm tránh món làm tiêu chảy nặng hơn

• Thực phẩm chiên rán, nhiều dầu mỡ hoặc quá cay.

• Đồ uống chứa caffeine như cà phê, trà đặc, nước tăng lực và một số loại nước ngọt.

• Rượu, bia và đồ uống có cồn.

• Nước ngọt nhiều đường và một số loại nước ép trái cây.

• Sữa và chế phẩm từ sữa nếu uống vào thấy đầy bụng hoặc tiêu chảy tăng.

Sau ngộ độc thực phẩm, một số người có thể tạm thời khó tiêu hóa lactose trong sữa trong vài tuần. Chỉ cần hạn chế khi nhận thấy triệu chứng nặng hơn, không nhất thiết phải kiêng hoàn toàn ở tất cả mọi người.

Không dùng nước ngọt có gas để bù nước

• Chưa có bằng chứng đáng tin cậy cho thấy ga trong ginger ale hoặc nước chanh có gas giúp điều trị buồn nôn do ngộ độc thức ăn.

• Lượng đường cao trong nước ngọt và nước ép có thể kéo thêm nước vào ruột, khiến tiêu chảy nghiêm trọng hơn.

• Lựa chọn phù hợp hơn là nước lọc, nước canh hoặc dung dịch bù nước điện giải; uống từng ngụm nhỏ nếu còn buồn nôn.

Đi khám nếu không thể ăn uống

• Nôn liên tục khiến bất kỳ thức ăn hoặc chất lỏng nào uống vào cũng bị nôn ra.

• Có biểu hiện mất nước như tiểu ít, khô miệng, chóng mặt hoặc mệt lả.

• Xuất hiện sốt cao, đau bụng dữ dội, tiêu chảy ra máu hoặc rối loạn ý thức.

Khi có các dấu hiệu này, người bệnh không nên tiếp tục tự chữa ngộ độc thức ăn tại nhà mà cần được nhân viên y tế đánh giá sớm.

Mẹo 3: Bù điện giải khi bị ngộ độc

Bổ sung đúng lượng nước và điện giải đã mất

• Nôn và tiêu chảy làm cơ thể mất nước cùng các chất điện giải như natri và kali. Vì vậy, bù nước điện giải khi ngộ độc thức ăn là biện pháp quan trọng giúp phòng ngừa mất nước.

• Dung dịch oresol (ORS) được pha theo tỷ lệ glucose và điện giải phù hợp để cơ thể hấp thu nước hiệu quả hơn.

• Nếu chỉ nôn hoặc tiêu chảy nhẹ, người trưởng thành có thể uống nước, nước canh và các chất lỏng phù hợp. Khi mất nước nhiều, nên ưu tiên oresol thay vì chỉ uống nước lọc.

Pha và uống oresol đúng cách

1. Đọc kỹ hướng dẫn trên gói và pha với đúng lượng nước được chỉ định.

2. Không tự ý pha đặc hơn, loãng hơn hoặc chia nhỏ gói nếu không đo được chính xác.

3. Không pha oresol với sữa, nước trái cây, nước ngọt hoặc nước khoáng.

4. Uống từng ngụm nhỏ và đều đặn; nếu buồn nôn, giảm lượng mỗi lần thay vì ngừng uống hoàn toàn.

5. Dung dịch đã pha cần được bảo quản và sử dụng đúng thời hạn ghi trên bao bì.

Pha sai tỷ lệ có thể làm rối loạn cân bằng muối và nước, đặc biệt nguy hiểm với trẻ nhỏ.

Không xem nước thể thao là lựa chọn tương đương

• Nước thể thao như Gatorade được thiết kế chủ yếu để bù nước khi vận động, không phải để điều trị mất nước do tiêu chảy.

• Những sản phẩm này có thể chứa nhiều đường và tỷ lệ điện giải không phù hợp; dùng quá nhiều có thể khiến tiêu chảy nặng hơn.

• Nếu chưa có oresol, người lớn bị ngộ độc thực phẩm nhẹ có thể tạm uống nước hoặc nước canh. Với tình trạng nôn, tiêu chảy nhiều, nên mua oresol tại nhà thuốc hoặc hỏi nhân viên y tế.

Oresol đặc biệt quan trọng với trẻ em

• Nhận định rằng dung dịch điện giải chỉ phù hợp với người lớn là không chính xác. Trẻ nhỏ dễ mất nước nhanh và thường cần dung dịch oresol dành cho trẻ theo hướng dẫn.

• Trẻ sơ sinh vẫn nên tiếp tục bú mẹ hoặc dùng sữa công thức đúng tỷ lệ bình thường.

• Không thay oresol bằng nước ngọt, nước ép hoặc nước thể thao và không tự cho trẻ dùng thuốc cầm tiêu chảy.

• Cha mẹ nên hỏi bác sĩ về loại dung dịch và lượng uống phù hợp, nhất là với trẻ sơ sinh hoặc trẻ đang có bệnh nền.

Thận trọng nếu người bệnh có bệnh nền

• Người mắc bệnh thận, suy tim, tiểu đường hoặc phải hạn chế nước và muối nên hỏi bác sĩ trước khi tự bù nhiều dung dịch điện giải.

• Cần đi khám nếu người bệnh không uống được, uống vào lại nôn, tiểu rất ít, chóng mặt, lú lẫn hoặc các dấu hiệu mất nước không cải thiện.

• Đây là những trường hợp không nên tiếp tục chữa ngộ độc thức ăn tại nhà, vì người bệnh có thể cần truyền dịch và theo dõi tại cơ sở y tế.

Mẹo 4: Nghỉ ngơi khi bị ngộ độc

Dành thời gian để cơ thể hồi phục

• Nôn, tiêu chảy, sốt và ăn uống kém có thể khiến người bị ngộ độc thức ăn mệt mỏi, mất sức và khó tập trung.

• Hãy ở nhà, nghỉ ngơi và ngủ theo nhu cầu của cơ thể. Tạm hoãn công việc nặng hoặc tập luyện cho đến khi ăn uống bình thường và sức khỏe ổn định trở lại.

• Nghỉ ngơi giúp tiết kiệm năng lượng trong quá trình hồi phục, nhưng không thay thế việc bù nước và điện giải — biện pháp quan trọng nhất khi chữa ngộ độc thức ăn tại nhà.

Sắp xếp không gian nghỉ an toàn

• Nằm nghỉ ở nơi thoáng, dễ tiếp cận nhà vệ sinh và chuẩn bị sẵn nước hoặc dung dịch oresol.

• Nếu còn buồn nôn, nên nằm nghiêng hoặc kê cao phần thân trên thay vì nằm ngửa hoàn toàn.

• Đứng dậy từ từ vì mất nước có thể gây chóng mặt, choáng váng và làm tăng nguy cơ té ngã.

• Nhờ người thân theo dõi nếu cơ thể quá yếu, đặc biệt với trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền.

Không cố ngủ để chờ bệnh tự khỏi

• Không có bằng chứng cho thấy ngủ càng nhiều sẽ trực tiếp loại bỏ tác nhân gây ngộ độc thực phẩm nhanh hơn.

• Hãy thức dậy định kỳ để uống từng ngụm nước, theo dõi số lần nôn, tiêu chảy và đi tiểu.

• Tránh dùng rượu, thuốc an thần hoặc thuốc gây buồn ngủ để dễ ngủ vì chúng có thể làm tăng mất nước hoặc che lấp dấu hiệu bệnh trở nặng.

Phân biệt mệt thông thường với dấu hiệu nguy hiểm

• Mệt nhẹ và muốn ngủ có thể xuất hiện trong quá trình hồi phục.

• Cần đi khám ngay nếu người bệnh li bì khó đánh thức, lú lẫn, ngất xỉu, tiểu rất ít, chóng mặt nhiều hoặc không thể uống nước.

• Đây có thể là dấu hiệu mất nước do ngộ độc thức ăn hoặc biến chứng nghiêm trọng, không nên chỉ tiếp tục nằm nghỉ tại nhà.

Mẹo 5: Dùng thuốc khi ngộ độc: Cần thận trọng

Không cần tránh tuyệt đối mọi loại thuốc

• Nhận định rằng tất cả thuốc chống tiêu chảy hoặc chống nôn đều làm chậm quá trình loại bỏ tác nhân gây bệnh là chưa chính xác.

• Một số người trưởng thành bị ngộ độc thức ăn nhẹ có thể dùng thuốc không kê đơn để giảm tiêu chảy. Tuy nhiên, thuốc chỉ kiểm soát triệu chứng, không điều trị được mọi nguyên nhân gây bệnh.

• Biện pháp ưu tiên khi chữa ngộ độc thức ăn tại nhà vẫn là bù nước, điện giải và theo dõi các dấu hiệu trở nặng.

Không dùng thuốc cầm tiêu chảy khi có dấu hiệu cảnh báo

• Không tự dùng loperamide hoặc thuốc làm chậm nhu động ruột nếu tiêu chảy ra máu, sốt cao, đau bụng dữ dội hoặc tiêu chảy kéo dài trên 2 ngày.

• Những biểu hiện này có thể liên quan đến nhiễm khuẩn cần được bác sĩ đánh giá.

• Đặc biệt, thuốc cầm tiêu chảy có thể làm tăng nguy cơ biến chứng ở người nhiễm E. coli sinh độc tố Shiga, trong đó có hội chứng tán huyết tăng urê máu gây tổn thương thận.

Không tự cho trẻ nhỏ dùng thuốc

• Thuốc chống tiêu chảy không kê đơn có thể không an toàn với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ.

• Không dùng thuốc chứa bismuth subsalicylate cho trẻ dưới 12 tuổi nếu chưa có chỉ định chuyên môn.

• Khi trẻ bị ngộ độc thực phẩm, hãy ưu tiên dung dịch bù nước đường uống và hỏi bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc nào.

Không tự mua kháng sinh để điều trị

• Ngộ độc thức ăn có thể do virus, vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc độc tố; kháng sinh không có tác dụng với tất cả các nguyên nhân.

• Dùng kháng sinh không đúng chỉ định có thể gây tác dụng phụ, làm tăng tình trạng kháng thuốc và thậm chí tăng nguy cơ biến chứng trong một số trường hợp nhiễm E. coli.

• Chỉ sử dụng kháng sinh khi được bác sĩ kê đơn sau khi đánh giá triệu chứng và nguy cơ cụ thể.

Hỏi bác sĩ khi nôn quá nhiều

• Không tự ý dùng thuốc chống nôn, đặc biệt với trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi hoặc người đang sử dụng nhiều loại thuốc khác.

• Bác sĩ có thể kê thuốc kiểm soát nôn trong một số trường hợp, nhưng cần xác định nguyên nhân và kiểm tra tình trạng mất nước trước.

• Nếu nôn liên tục, uống vào lại nôn, tiểu ít, chóng mặt hoặc mệt lả, người bệnh cần đi khám thay vì tiếp tục tự dùng thuốc tại nhà.

Cách 3: Phòng tránh ngộ độc thực phẩm hiệu quả

Lưu ý 1: Giữ bếp sạch để ngừa ngộ độc

Rửa tay đúng cách trước khi chế biến

• Rửa tay bằng xà phòng dưới vòi nước sạch trong ít nhất 20 giây trước, trong và sau khi chuẩn bị thức ăn.

• Luôn rửa tay sau khi chạm vào thịt, gia cầm, hải sản, trứng sống; sau khi đi vệ sinh và trước khi ăn.

• Nước ấm hoặc nước lạnh đều có thể dùng được. Điều quan trọng là có xà phòng, chà kỹ toàn bộ bàn tay và rửa đủ thời gian.

Thói quen đơn giản này giúp hạn chế vi khuẩn và virus lây từ tay sang thực phẩm, qua đó giảm nguy cơ ngộ độc thức ăn.

Làm sạch dụng cụ sau mỗi loại thực phẩm

1. Rửa dao, đĩa, bát, dụng cụ nấu và thớt bằng nước nóng cùng nước rửa chén.

2. Thực hiện sau mỗi lần xử lý một loại thực phẩm, đặc biệt là thịt, cá, hải sản và trứng sống.

3. Để dụng cụ khô hoàn toàn trước khi sử dụng lại.

4. Thay thớt khi có nhiều khe nứt hoặc rãnh sâu khó làm sạch.

Không đặt thức ăn đã nấu chín trở lại chiếc đĩa từng đựng nguyên liệu sống nếu đĩa chưa được rửa sạch.

Tách riêng thực phẩm sống và chín

• Dùng thớt hoặc đĩa riêng cho thịt, gia cầm và hải sản sống.

• Dùng dụng cụ khác cho rau quả, bánh mì và thực phẩm ăn ngay.

• Bảo quản nguyên liệu sống trong hộp kín, đặt ở ngăn thấp để nước thịt không nhỏ xuống thức ăn khác.

• Không rửa thịt gà sống dưới vòi nước vì nước bắn có thể phát tán vi khuẩn sang bồn rửa, mặt bàn và dụng cụ xung quanh.

Tách sống – chín là bước quan trọng để ngăn lây nhiễm chéo trong nhà bếp, một nguyên nhân phổ biến dẫn đến ngộ độc thực phẩm.

Lau sạch bàn bếp và bề mặt chế biến

• Sau khi chuẩn bị thức ăn, rửa mặt bàn, bàn ăn, tay nắm và bồn rửa bằng nước nóng pha chất tẩy rửa phù hợp.

• Nếu bề mặt đã tiếp xúc với dịch từ thịt sống hoặc chất nôn, tiêu chảy của người bệnh, cần làm sạch trước rồi mới khử khuẩn bằng sản phẩm phù hợp theo hướng dẫn trên nhãn.

• Không trộn các hóa chất tẩy rửa với nhau vì có thể tạo ra khí độc.

• Dùng khăn sạch hoặc giấy dùng một lần; khăn bếp ẩm và bẩn có thể trở thành chiếc “xe trung chuyển” đưa vi khuẩn đi khắp gian bếp.

Không chế biến thức ăn khi đang mắc bệnh

• Người đang nôn hoặc tiêu chảy không nên nấu ăn hay phục vụ thức ăn cho người khác.

• Rửa tay kỹ sau mỗi lần đi vệ sinh và không dùng chung khăn tay, cốc hoặc dụng cụ ăn uống.

• Đây là cách hạn chế mầm bệnh tiếp tục lan truyền trong gia đình, thay vì chỉ tập trung chữa ngộ độc thức ăn tại nhà cho người đã mắc bệnh.

CDC khuyến nghị bốn nguyên tắc phòng ngộ độc thức ăn gồm: làm sạch, tách riêng, nấu chín và bảo quản lạnh đúng cách.

Lưu ý 2: Bảo quản thực phẩm đúng cách

Đưa thực phẩm dễ hỏng vào tủ lạnh sớm

• Thịt, gia cầm, hải sản, trứng, sữa và thực phẩm cần giữ lạnh nên được cất vào tủ lạnh hoặc tủ đông ngay sau khi mua về.

• Không để thực phẩm dễ hỏng ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ. Nếu nhiệt độ môi trường trên 32°C, giới hạn này giảm còn 1 giờ.

• Khi đi chợ hoặc siêu thị, nên mua thực phẩm đông lạnh và thực phẩm cần bảo quản lạnh sau cùng, sau đó mang về nhà ngay.

Tuân thủ mốc thời gian này giúp hạn chế vi khuẩn phát triển và giảm nguy cơ ngộ độc thức ăn do bảo quản sai cách.

Duy trì tủ lạnh ở nhiệt độ an toàn

• Giữ ngăn mát ở mức 4°C trở xuống và ngăn đông ở khoảng -18°C.

• Có thể đặt nhiệt kế chuyên dụng trong tủ nếu thiết bị không hiển thị nhiệt độ.

• Không nhồi thực phẩm quá chật vì khí lạnh cần lưu thông để làm mát đồng đều.

• Kiểm tra và loại bỏ thực phẩm quá hạn, có dấu hiệu hư hỏng hoặc đã không được giữ lạnh đúng cách.

Nhiệt độ thấp làm chậm sự phát triển của vi khuẩn nhưng không tiêu diệt hoàn toàn mọi tác nhân gây ngộ độc thực phẩm.

Tách thực phẩm sống khỏi món ăn sẵn

1. Cho thịt, gia cầm và hải sản sống vào túi hoặc hộp kín.

2. Đặt chúng ở ngăn thấp nhất của tủ lạnh để nước sống không nhỏ xuống thức ăn bên dưới.

3. Giữ riêng với rau củ, trái cây, thức ăn chín và những món có thể ăn ngay.

4. Không dùng chung đĩa, hộp hoặc dụng cụ cho thực phẩm sống và chín khi chưa rửa sạch.

Việc tách riêng giúp ngăn lây nhiễm chéo thực phẩm, đặc biệt từ nước thịt sống chứa Salmonella, Campylobacter hoặc một số chủng E. coli.

Bảo quản thức ăn chín và đồ ăn thừa

• Chia lượng thức ăn lớn vào các hộp sạch, nông và nhỏ để món ăn nguội nhanh hơn.

• Đậy kín và cho vào tủ lạnh trong vòng 2 giờ sau khi nấu; không cần chờ thức ăn nguội hoàn toàn mới cất.

• Ghi ngày bảo quản trên hộp và sử dụng trong thời gian phù hợp với từng loại thực phẩm.

• Nếu không nhớ món ăn đã để ngoài bao lâu hoặc bảo quản bao nhiêu ngày, nên bỏ đi thay vì nếm thử.

Rã đông thực phẩm an toàn

• Rã đông trong ngăn mát tủ lạnh, bằng nước lạnh hoặc trong lò vi sóng.

• Nếu dùng nước lạnh, thực phẩm cần được bọc kín và thay nước định kỳ.

• Không rã đông thịt trên mặt bàn bếp vì phần bên ngoài có thể bước vào “vùng nhiệt độ nguy hiểm” khi bên trong vẫn còn đông.

• Nấu ngay sau khi rã đông bằng nước lạnh hoặc lò vi sóng.

Bảo quản lạnh đúng cách là hàng rào phòng bệnh hiệu quả, giúp gia đình tránh phải chữa ngộ độc thức ăn tại nhà vì những sai sót nhỏ nhưng thường gặp trong gian bếp.

Lưu ý 3: Nấu chín thịt ở nhiệt độ an toàn

Dùng nhiệt kế thay vì nhìn màu thịt

• Nấu chín đúng nhiệt độ giúp tiêu diệt nhiều vi khuẩn gây ngộ độc thức ăn như Salmonella, Campylobacter và một số chủng E. coli.

• Màu sắc, độ mềm hoặc nước thịt không phản ánh chính xác thực phẩm đã an toàn hay chưa.

• Cách đáng tin cậy nhất là dùng nhiệt kế thực phẩm để đo nhiệt độ bên trong trước khi kết thúc quá trình nấu.

Nấu từng loại thịt đến mức nhiệt phù hợp

• Thịt gà, vịt và các loại gia cầm, kể cả thịt gia cầm xay: tối thiểu 74°C.

• Thịt bò, lợn, cừu hoặc bê xay: tối thiểu 71°C.

• Thịt bò, lợn, cừu hoặc bê nguyên miếng: tối thiểu 63°C, sau đó để thịt nghỉ ít nhất 3 phút trước khi cắt hoặc ăn.

• Cá: tối thiểu 63°C; hoặc nấu đến khi phần thịt đục màu và dễ tách bằng nĩa.

• Thức ăn thừa và món hầm khi hâm lại: tối thiểu 74°C.

Như vậy, khuyến nghị nấu mọi loại thịt lợn đến 71°C trong nội dung gốc chưa đủ chính xác: thịt lợn nguyên miếng có thể đạt 63°C rồi nghỉ 3 phút, còn thịt lợn xay cần đạt 71°C.

Đo nhiệt độ đúng vị trí

1. Cắm đầu nhiệt kế vào phần dày nhất của miếng thịt, tránh chạm xương, mỡ hoặc đáy chảo.

2. Với miếng mỏng, có thể đưa nhiệt kế từ cạnh bên vào giữa.

3. Khi nấu gia cầm nguyên con, kiểm tra phần trong cùng của đùi, cánh và phần dày nhất của ức.

4. Đo tại nhiều vị trí nếu miếng thịt lớn hoặc có độ dày không đều.

5. Rửa sạch đầu nhiệt kế bằng nước nóng và xà phòng sau mỗi lần sử dụng.

Hâm nóng thức ăn thừa đúng cách

• Không có quy tắc chung rằng hâm thịt nhiều lần sẽ tự tạo ra vi khuẩn. Nguy cơ chủ yếu xuất hiện khi thức ăn được làm nguội chậm, để ngoài quá lâu hoặc hâm không đủ nóng.

• Chỉ lấy lượng vừa đủ dùng ra hâm và giữ phần còn lại trong tủ lạnh.

• Hâm thức ăn đồng đều đến ít nhất 74°C; với lò vi sóng, nên đậy, đảo hoặc xoay món ăn để tránh vùng còn lạnh.

• Không hâm lại thực phẩm dễ hỏng đã để ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ, hoặc quá 1 giờ khi trời nóng trên 32°C.

Không để thịt chín nhiễm khuẩn trở lại

• Đặt thịt đã chín lên đĩa sạch, không dùng lại đĩa từng đựng thịt sống nếu chưa rửa.

• Không quét lại nước ướp đã tiếp xúc với thịt sống, trừ khi đã đun sôi kỹ.

• Giữ riêng dụng cụ dùng cho thực phẩm sống và thức ăn đã chín.

Nhiệt độ nấu đúng chỉ là một nửa chiếc khóa; bảo quản và chống lây nhiễm chéo là nửa còn lại để phòng ngộ độc thực phẩm, thay vì phải chữa ngộ độc thức ăn tại nhà sau một bữa ăn tưởng như vô hại.

Lưu ý 4: Không tự hái nấm hoang dã để ăn

Không dựa vào hình dáng để nhận biết nấm

• Nấm độc có thể rất giống nấm ăn được về màu sắc, kích thước và hình dạng. Một số loại còn không có mùi hoặc vị bất thường.

• Không nên nhận diện nấm bằng ảnh trên mạng, ứng dụng điện thoại, sách hướng dẫn phổ thông hoặc kinh nghiệm truyền miệng.

• Ngay cả người từng hái nấm nhiều lần vẫn có thể nhầm loài nếu thiếu kiến thức chuyên sâu và phương pháp kiểm tra phù hợp.

Vì vậy, cách an toàn nhất để phòng ngộ độc thức ăn do nấm là không ăn nấm hoang dã chưa được chuyên gia nấm học có năng lực xác định chính xác.

Nấu chín không loại bỏ được mọi độc tố

• Luộc, xào, nướng, sấy khô hoặc cấp đông không thể biến nấm độc thành thực phẩm an toàn.

• Một số độc tố trong nấm Amanita vẫn tồn tại sau khi nấu và có thể gây tổn thương gan nghiêm trọng, suy đa cơ quan hoặc tử vong.

• Không thử một miếng nhỏ để kiểm tra vì chỉ một lượng nấm độc không lớn cũng có thể gây hậu quả nặng.

Chỉ sử dụng nấm có nguồn gốc rõ ràng

• Nên mua nấm từ cửa hàng, siêu thị hoặc cơ sở sản xuất đáng tin cậy.

• Kiểm tra nhãn, hạn sử dụng và tình trạng bao bì trước khi mua.

• Không nhận nấm rừng từ người quen nếu nguồn gốc và loài nấm chưa được xác định bởi chuyên gia thực sự.

• Trẻ nhỏ, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người có bệnh gan càng cần tránh thử nấm lạ.

Xử trí ngay khi nghi ngộ độc nấm

1. Ngừng ăn và không cho người khác dùng phần nấm còn lại.

2. Không tự gây nôn và không áp dụng các mẹo “giải độc” tại nhà.

3. Giữ lại mẫu nấm, thức ăn thừa hoặc ảnh chụp để hỗ trợ việc nhận diện.

4. Đưa người bệnh đến cơ sở y tế ngay, kể cả khi chưa có triệu chứng.

Triệu chứng ngộ độc thực phẩm do nấm có thể xuất hiện muộn sau nhiều giờ. Cảm giác khỏe mạnh ban đầu không có nghĩa là đã an toàn.

Nhận biết dấu hiệu nguy hiểm

• Nôn nhiều, tiêu chảy dữ dội hoặc đau bụng.

• Vã mồ hôi, tiết nhiều nước bọt, nhìn mờ hoặc lú lẫn.

• Co giật, khó thở, yếu cơ hoặc mất ý thức.

• Vàng da, tiểu ít hoặc mệt lả bất thường.

Khi nghi ăn phải nấm độc, đây không phải tình huống phù hợp để chữa ngộ độc thức ăn tại nhà. Người bệnh cần được đánh giá y tế càng sớm càng tốt vì trì hoãn có thể làm mất “thời gian vàng” điều trị.

Mẹo chăm sóc khi bị ngộ độc

Uống từng ngụm nhỏ để bù nước

• Khi buồn nôn, hãy uống từng ngụm nhỏ và lặp lại thường xuyên thay vì uống một lượng lớn cùng lúc.

• Nếu khó giữ nước, có thể ngậm đá viên nhỏ làm từ nước sạch rồi tăng dần lượng chất lỏng khi dạ dày dễ chịu hơn.

• Dung dịch oresol pha đúng hướng dẫn phù hợp hơn nước lọc khi người bệnh nôn hoặc tiêu chảy nhiều vì giúp bổ sung cả nước và điện giải.

• Nếu uống vào lại nôn hoặc không thể bù đủ nước, cần đi khám thay vì tiếp tục chữa ngộ độc thức ăn tại nhà.

Không dùng nước ép hay nước ngọt đông đá để bù nước

• Đá làm từ nước ép hoặc nước ngọt có thể dễ ngậm, nhưng lượng đường cao có khả năng khiến tiêu chảy nặng hơn.

• Nước có gas cũng không được chứng minh là có thể điều trị buồn nôn do ngộ độc thức ăn; khí gas còn có thể gây đầy bụng ở một số người.

• Nên ưu tiên đá làm từ nước sạch hoặc dung dịch điện giải phù hợp. NHS khuyến cáo tránh nước ép và đồ uống có gas khi đang tiêu chảy.

Ăn lại khi cơ thể đã sẵn sàng

1. Chờ đến khi giảm nôn và có thể giữ được chất lỏng.

2. Bắt đầu bằng một lượng nhỏ thức ăn mềm, ít dầu mỡ như cháo, cơm, bánh mì, khoai tây hoặc chuối.

3. Tăng dần khẩu phần nếu không thấy buồn nôn, đau bụng hoặc tiêu chảy nặng hơn.

4. Không cần ép bản thân chỉ ăn chuối, táo và sữa chua; những món này không phải phương pháp điều trị ngộ độc thực phẩm.

Sữa chua có thể cung cấp dinh dưỡng, nhưng chưa có bằng chứng chắc chắn rằng nó giúp người bị ngộ độc thức ăn nhanh hồi phục. Một số người còn tạm thời khó tiêu hóa lactose sau tiêu chảy, vì vậy nên dừng nếu ăn vào thấy đầy hơi hoặc tiêu chảy tăng.

Không xem bạc hà là thuốc chữa buồn nôn

• Chưa có đủ bằng chứng cho thấy ăn lá bạc hà tươi với muối giúp giảm buồn nôn do ngộ độc thực phẩm.

• Bạc hà có thể gây khó tiêu hoặc làm trào ngược nặng hơn ở một số người.

• Ăn thêm muối không thể thay thế oresol vì dung dịch bù nước cần tỷ lệ nước, glucose và điện giải phù hợp.

Do đó, có thể dùng bạc hà như thực phẩm thông thường nếu cơ thể dung nạp tốt, nhưng không nên xem đây là cách chữa ngộ độc thức ăn tại nhà.

Xử lý thực phẩm để lâu một cách thận trọng

• Không ăn thực phẩm có mùi lạ, đổi màu, quá hạn hoặc không rõ đã được bảo quản bao lâu.

• Thực phẩm dễ hỏng để ngoài nhiệt độ phòng quá 2 giờ, hoặc quá 1 giờ khi nhiệt độ trên 32°C, nên được loại bỏ.

• Đừng nếm thử để kiểm tra độ an toàn vì thực phẩm chứa mầm bệnh vẫn có thể trông và ngửi bình thường.

• Khi nghi một món ăn gây bệnh cho nhiều người, hãy tách riêng và giữ lại bao bì, hóa đơn hoặc mẫu thực phẩm theo hướng dẫn của cơ quan y tế thay vì vội vàng tiêu hủy toàn bộ bằng chứng.

Chọn đồ ăn bên ngoài theo mức độ an toàn

• Không cần tránh hoàn toàn hàng quán, nhưng nên chọn cơ sở sạch sẽ, đông khách và có quy trình bảo quản thực phẩm rõ ràng.

• Ưu tiên món vừa nấu chín và còn nóng; tránh thức ăn sống, tái, để lâu ở nhiệt độ phòng hoặc không được che đậy.

• Với người đang hồi phục, nên hạn chế đồ ăn lạ, món nhiều dầu mỡ và thực phẩm không rõ nguồn gốc.

Rửa sạch trái cây trước khi ăn

• Rửa trái cây dưới vòi nước sạch và chà nhẹ bề mặt trước khi gọt hoặc cắt.

• Loại bỏ phần dập nát, hư hỏng; dùng dao và thớt sạch.

• Không rửa trái cây bằng xà phòng, nước rửa chén hoặc hóa chất tẩy rửa.

• Trái cây hái ngoài tự nhiên chỉ nên ăn khi xác định chắc chắn đúng loại và khu vực không bị ô nhiễm bởi phân động vật, thuốc bảo vệ thực vật hoặc nguồn nước bẩn.

Theo dõi sát tình trạng mất nước ở trẻ

• Trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ sơ sinh, có thể mất nước nhanh khi nôn hoặc tiêu chảy thường xuyên.

• Dấu hiệu cảnh báo gồm khô miệng, không có nước mắt khi khóc, mắt trũng, tiểu ít, tã khô bất thường, li bì hoặc quấy khóc nhiều.

• Tiếp tục cho trẻ bú mẹ hoặc dùng sữa công thức đúng tỷ lệ; cho uống oresol theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

• Cần đưa trẻ đi khám sớm nếu nôn liên tục, không uống được, có dấu hiệu mất nước, sốt, tiêu chảy ra máu hoặc phản ứng kém.

Nguồn tham khảo

1. Centers for Disease Control and Prevention. (2025). Preventing food poisoning. National Center for Emerging and Zoonotic Infectious Diseases, Atlanta, Georgia, Hoa Kỳ.
2. Centers for Disease Control and Prevention. (2024). Food poisoning symptoms. National Center for Emerging and Zoonotic Infectious Diseases, Atlanta, Georgia, Hoa Kỳ.
3. Centers for Disease Control and Prevention. (2025). People at increased risk for food poisoning. National Center for Emerging and Zoonotic Infectious Diseases, Atlanta, Georgia, Hoa Kỳ.
4. Centers for Disease Control and Prevention. (2024). Treatment of E. coli infection. National Center for Emerging and Zoonotic Infectious Diseases, Atlanta, Georgia, Hoa Kỳ.
5. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (2023). Food poisoning: Treatment. National Institutes of Health, Bethesda, Maryland, Hoa Kỳ.
6. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (2023). Food poisoning: Symptoms and causes. National Institutes of Health, Bethesda, Maryland, Hoa Kỳ.
7. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (2023). Eating, diet, and nutrition for food poisoning. National Institutes of Health, Bethesda, Maryland, Hoa Kỳ.
8. U.S. Department of Agriculture, Food Safety and Inspection Service. (2024). Safe minimum internal temperature chart. Washington, D.C., Hoa Kỳ.
9. U.S. Food and Drug Administration. (2024). Safe food handling. Center for Food Safety and Applied Nutrition, Silver Spring, Maryland, Hoa Kỳ.
10. U.S. Food and Drug Administration. (2024). Refrigerator thermometers: Cold facts about food safety. Center for Food Safety and Applied Nutrition, Silver Spring, Maryland, Hoa Kỳ.
11. U.S. Food and Drug Administration. (2012). Bad bug book: Foodborne pathogenic microorganisms and natural toxins handbook (Ấn bản lần thứ 2). Center for Food Safety and Applied Nutrition, Silver Spring, Maryland, Hoa Kỳ.
12. World Health Organization. (2026). Food safety. World Health Organization, Geneva, Thụy Sĩ.
13. Shane, A. L., Mody, R. K., Crump, J. A., Tarr, P. I., Steiner, T. S., Kotloff, K., Langley, J. M., Wanke, C., Warren, C. A., Cheng, A. C., Cantey, J. và Pickering, L. K. (2017). 2017 Infectious Diseases Society of America clinical practice guidelines for the diagnosis and management of infectious diarrhea. Clinical Infectious Diseases, 65(12), e45–e80.
14. Whitfield, Y., Johnson, K., Hobbs, L., Middleton, D. và Dhar, B. (2017). Descriptive study of enteric zoonoses in Ontario, Canada, from 2010 to 2012. BMC Public Health, 17, 217.

Biên tập nội dung: Lesley Collins Tran.

Thông tin được tham vấn và kiểm chứng bởi chuyên gia: Sophia Miller.