Ăn gì để tăng tiết dịch mật? 5 thực phẩm tăng tiết dịch mật tự nhiên

Dịch mật giúp cơ thể tiêu hóa chất béo và hấp thu các vitamin tan trong chất béo. Khi dòng mật bị giảm hoặc tắc nghẽn, cơ thể có thể xuất hiện những dấu hiệu đáng chú ý như mệt mỏi, vàng da, nước tiểu sẫm màu hoặc phân nhạt màu.

Nếu bạn đang tìm cách tăng tiết dịch mật hoặc tăng dịch mật, điều quan trọng không phải là cố kích thích cơ thể sản xuất càng nhiều mật càng tốt, mà trước tiên cần tìm hiểu nguyên nhân khiến dịch mật tiết ra hoặc lưu thông bất thường. Bài viết này, Tiptory giúp bạn hiểu vai trò của dịch mật, những thay đổi trong ăn uống và lối sống có thể hỗ trợ chức năng gan – mật, đồng thời nhận biết khi nào các triệu chứng cần được kiểm tra y tế.

Phần 1: Ăn gì để tăng tiết dịch mật tự nhiên?

Cách 1: Ăn chất béo lành mạnh để hỗ trợ dịch mật

Ưu tiên chất béo lành mạnh trong bữa ăn

• Chất béo trong thức ăn có thể kích thích hormone cholecystokinin (CCK), từ đó thúc đẩy túi mật co bóp và giải phóng dịch mật vào ruột non để hỗ trợ tiêu hóa chất béo. Vì vậy, thay vì cố tăng tiết dịch mật bằng cách ăn thật nhiều chất béo, nên bổ sung một lượng vừa phải các nguồn chất béo có lợi trong chế độ ăn cân bằng.

• Các lựa chọn phù hợp gồm cá béo, dầu ô liu, quả bơ và các loại hạt. Đây là những nguồn chất béo không bão hòa có thể hỗ trợ sức khỏe tim mạch và chức năng của túi mật khi được sử dụng hợp lý.

Chọn thực phẩm giàu chất béo tốt

• Cá béo: Có thể chọn cá hồi và các loại cá giàu chất béo khác trong khẩu phần ăn. Dầu cá cũng được NIDDK đề cập trong nhóm chất béo lành mạnh có thể giúp túi mật co bóp và làm rỗng đều đặn.

• Quả bơ: Có thể thêm bơ vào salad, bánh mì nguyên cám hoặc các món ăn trong ngày để bổ sung chất béo không bão hòa.

• Các loại hạt: Hạnh nhân và hạt điều có thể được dùng như một phần của chế độ ăn cân bằng. Nên ưu tiên loại không tẩm nhiều đường hoặc muối và ăn với khẩu phần vừa phải.

Không nên hiểu rằng ăn càng nhiều chất béo càng tốt

• Mục tiêu của cách tăng dịch mật bằng chế độ ăn không phải là tăng tổng lượng chất béo càng nhiều càng tốt. Thực phẩm nhiều chất béo bão hòa, đồ chiên rán và món tráng miệng nhiều chất béo có thể làm chế độ ăn kém lành mạnh. NIDDK khuyến nghị ưu tiên chất béo lành mạnh như dầu ô liu và chất béo từ cá, đồng thời hạn chế chất béo không lành mạnh.

• Nếu đang có sỏi mật, việc ăn một bữa rất nhiều chất béo có thể kích thích túi mật co bóp và ở một số người có thể làm xuất hiện cơn đau do sỏi gây tắc đường mật. Vì vậy, không nên tự áp dụng chế độ ăn nhiều chất béo để tăng tiết dịch mật khi chưa xác định nguyên nhân triệu chứng.

Kết hợp chất béo tốt với chế độ ăn cân bằng

• Để hỗ trợ sức khỏe túi mật lâu dài, nên kết hợp chất béo lành mạnh với thực phẩm giàu chất xơ, chẳng hạn rau củ, trái cây, đậu và ngũ cốc nguyên hạt; đồng thời hạn chế đường và carbohydrate tinh chế. Đây là hướng tiếp cận được NIDDK khuyến nghị nhằm giảm nguy cơ hình thành sỏi mật.

• Không nên nhịn ăn kéo dài hoặc giảm cân quá nhanh với mục đích cải thiện dịch mật. Giảm cân nhanh có thể làm tăng nguy cơ hình thành sỏi mật do ảnh hưởng đến thành phần của mật và khả năng làm rỗng túi mật.

Đừng tự tìm cách tăng dịch mật nếu có dấu hiệu bất thường

• Nếu bạn bị đau vùng bụng trên bên phải kéo dài, vàng da hoặc vàng mắt, nước tiểu màu trà, phân nhạt màu, sốt, rét run, buồn nôn hoặc nôn, cần đi khám thay vì chỉ thay đổi chế độ ăn. Những dấu hiệu này có thể liên quan đến tắc đường mật hoặc biến chứng của sỏi mật.

• Về mặt y khoa, tăng tiết dịch mật không phải lúc nào cũng là mục tiêu điều trị. Gan sản xuất mật, còn túi mật có nhiệm vụ dự trữ và giải phóng mật khi cần. Nếu dòng mật bị cản trở, vấn đề cần tìm nguyên nhân và điều trị phù hợp thay vì chỉ tìm cách tăng dịch mật.

Cách 2: Ưu tiên chất béo không bão hòa

Chọn chất béo không bão hòa thay cho chất béo bão hòa

• Chất béo không bão hòa đa (polyunsaturated fats – PUFA) là một nhóm chất béo có lợi, đặc biệt khi được dùng để thay thế thực phẩm giàu chất béo bão hòa. Các hướng dẫn dinh dưỡng hiện nay của American Heart Association khuyến nghị ưu tiên nguồn chất béo không bão hòa trong một chế độ ăn lành mạnh cho tim mạch.

• Về dịch mật, cholesterol là nguyên liệu quan trọng để gan tổng hợp acid mật. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng cứ ăn nhiều PUFA sẽ trực tiếp làm tăng tiết dịch mật. Bằng chứng khoa học hiện đại ủng hộ việc xây dựng chế độ ăn cân bằng, thay thế chất béo bão hòa bằng chất béo không bão hòa thay vì tập trung vào một loại chất béo riêng lẻ.

Bổ sung thực phẩm giàu chất béo không bão hòa

• Có thể đưa các thực phẩm sau vào bữa ăn với khẩu phần phù hợp:

  • Quả óc chó và các loại hạt.

  • Hạt hướng dương và hạt lanh.

  • Dầu thực vật dạng lỏng như dầu ô liu, dầu cải, dầu đậu nành và dầu ngô.

  • Các loại cá béo như cá hồi, cá thu, cá trích và cá hồi vân.

• Những thực phẩm này không chỉ cung cấp chất béo không bão hòa mà còn có thể góp phần tạo nên một chế độ ăn cân bằng hơn. AHA hiện khuyến nghị ưu tiên các loại hạt, hạt giống, cá và dầu thực vật không nhiệt đới thay cho những nguồn giàu chất béo bão hòa.

Hỗ trợ kiểm soát cholesterol

• Khi mục tiêu là cải thiện cholesterol, điều quan trọng nhất là thay thế chứ không phải chỉ đơn giản là bổ sung thêm chất béo. Thay một phần chất béo bão hòa bằng chất béo không bão hòa có thể giúp giảm LDL-cholesterol và hỗ trợ giảm nguy cơ tim mạch.

• Chẳng hạn, thay bơ hoặc mỡ động vật bằng một lượng vừa phải dầu ô liu, dầu cải hoặc các loại hạt là lựa chọn hợp lý hơn cho chế độ ăn hằng ngày.

Không cần cố đạt một tỷ lệ chất béo cố định

• Nội dung gốc đề xuất 15–20% năng lượng mỗi ngày đến từ chất béo không bão hòa đa. Tuy nhiên, không nên áp dụng máy móc tỷ lệ này cho tất cả mọi người. Hướng dẫn dinh dưỡng hiện nay nhấn mạnh mô hình ăn uống tổng thể thay vì một con số cố định cho từng loại chất béo.

• Nếu đang quan tâm đến cách tăng dịch mật, hãy ưu tiên chế độ ăn đa dạng gồm rau củ, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, nguồn protein phù hợp, cá, các loại hạt và dầu thực vật lành mạnh. Mục tiêu nên là hỗ trợ sức khỏe gan và túi mật tổng thể thay vì cố kích thích cơ thể sản xuất thật nhiều dịch mật.

Lưu ý khi có cholesterol cao hoặc bệnh lý đường mật

• Nếu xét nghiệm cho thấy LDL-cholesterol cao hoặc bạn đã được chẩn đoán rối loạn lipid máu, thay đổi chế độ ăn là quan trọng nhưng có thể chưa đủ. Hướng dẫn ACC/AHA năm 2026 khuyến nghị đánh giá nguy cơ tim mạch tổng thể và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp từng người.

• Đặc biệt, nếu bạn đang tìm cách tăng tiết dịch mật vì có vàng da, đau bụng, nước tiểu sẫm màu hoặc phân bạc màu, không nên tự tăng lượng chất béo trong khẩu phần. Những triệu chứng này có thể liên quan đến vấn đề gan, túi mật hoặc đường mật và cần được đánh giá nguyên nhân.

Cách 3: Sữa ít béo giúp túi mật co bóp

Sữa ít béo có thể kích thích túi mật co bóp

• Uống khoảng 250 ml sữa bán tách béo có thể kích thích túi mật co bóp và giải phóng dịch mật vào ruột non. Cơ chế này liên quan đến phản ứng của cơ thể với thức ăn sau khi ăn, trong đó hormone cholecystokinin (CCK) đóng vai trò quan trọng trong việc kích thích túi mật co bóp. Các nghiên cứu siêu âm ở người cho thấy CCK có thể làm giảm đáng kể thể tích túi mật và tăng lượng mật được đưa xuống ruột.

• Tuy nhiên, cần phân biệt giữa tăng tiết dịch mật và tăng giải phóng dịch mật. Sữa không nhất thiết khiến gan sản xuất nhiều mật hơn; tác động được quan tâm ở đây chủ yếu là giúp túi mật làm rỗng, đưa lượng mật đã được gan sản xuất và dự trữ vào đường tiêu hóa.

Có thể dùng sữa như một phần của bữa ăn

• Nếu dung nạp sữa tốt, có thể sử dụng khoảng 250 ml sữa ít béo cùng bữa ăn thay vì xem đây là một phương pháp điều trị riêng biệt để tăng dịch mật.

• Không nên uống một lượng lớn sữa với mục đích ép túi mật co bóp. Khả năng co bóp của túi mật phụ thuộc vào nhiều yếu tố, đặc biệt là thành phần bữa ăn và các hormone tiêu hóa như CCK. Nghiên cứu ở người cho thấy chất béo trong bữa ăn có thể tạo ra phản ứng co bóp túi mật rõ rệt.

Hiểu đúng mục tiêu khi muốn tăng dịch mật

• Nếu mục tiêu là tăng tiết dịch mật, sữa không phải cách làm tăng trực tiếp lượng mật do gan sản xuất. Gan liên tục tạo mật, trong khi túi mật có nhiệm vụ lưu trữ và giải phóng mật khi cơ thể cần tiêu hóa chất béo.

• Vì vậy, nếu nghi ngờ dịch mật lưu thông kém, cần tìm nguyên nhân thay vì chỉ cố làm túi mật co bóp nhiều hơn. Đặc biệt, người có bệnh lý túi mật hoặc đường mật không nên tự áp dụng các biện pháp kích thích túi mật mà chưa được đánh giá y tế.

Không dùng cách này để tự điều trị bệnh túi mật

• Nếu xuất hiện đau bụng vùng hạ sườn phải, vàng da hoặc vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, phân nhạt màu, sốt, buồn nôn hoặc nôn, nên đi khám để xác định nguyên nhân. Những biểu hiện này có thể liên quan đến rối loạn túi mật hoặc đường mật và không nên chỉ xử lý bằng cách thay đổi lượng sữa hay chế độ ăn.

• Đặc biệt, nếu đã biết mình có sỏi mật, không nên cố ăn hoặc uống nhiều chất béo để thúc đẩy túi mật co bóp. Một bữa ăn nhiều chất béo có thể kích thích co bóp túi mật và ở người có sỏi gây triệu chứng.

Cách 4: Ăn rau củ để hỗ trợ dịch mật

Ưu tiên rau củ trong chế độ ăn

• Atisô, củ cải và cần tây là những thực phẩm thường được nhắc đến khi nói về cách tăng dịch mật. Tuy nhiên, bằng chứng hiện nay chưa đủ mạnh để khẳng định rằng việc ăn các thực phẩm này có thể làm gan sản xuất nhiều dịch mật một cách đáng kể ở người.

• Trong đó, atisô có dữ liệu nghiên cứu trực tiếp hơn. Một thử nghiệm nhỏ, ngẫu nhiên, có đối chứng với giả dược trên 20 người cho thấy chiết xuất atisô có thể làm tăng bài tiết mật trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, nghiên cứu sử dụng chiết xuất atisô được chuẩn hóa đưa trực tiếp vào tá tràng, không phải ăn atisô thông thường, nên không thể suy ra rằng ăn atisô sẽ tạo ra mức tăng tương tự.

Có thể thêm atisô vào bữa ăn

• Nếu muốn bổ sung thực phẩm hỗ trợ sức khỏe gan và hệ tiêu hóa, có thể dùng atisô như một phần của chế độ ăn đa dạng.

• Không nên xem atisô hoặc chiết xuất atisô là phương pháp chắc chắn để tăng tiết dịch mật. Bằng chứng về tác dụng kích thích bài tiết mật ở người còn hạn chế và cần thêm các nghiên cứu quy mô lớn hơn.

Cẩn trọng với củ cải và cần tây

• Củ cải và cần tây có giá trị dinh dưỡng và có thể được sử dụng trong chế độ ăn lành mạnh, nhưng bằng chứng cho thấy chúng trực tiếp tăng tiết dịch mật ở người hiện chưa đủ thuyết phục.

• Đặc biệt, kết quả từ nghiên cứu trên động vật không nên được áp dụng trực tiếp cho con người. Vì vậy, thay vì quảng bá củ cải hoặc cần tây như một cách tăng dịch mật, nên xem chúng đơn giản là nguồn rau củ giúp đa dạng hóa khẩu phần.

Phân biệt tăng sản xuất mật và giải phóng mật

• Gan sản xuất dịch mật, trong khi túi mật lưu trữ và giải phóng mật vào ruột khi cơ thể tiêu hóa thức ăn. Sau bữa ăn, các tín hiệu thần kinh và hormone có thể thúc đẩy mật được đưa xuống tá tràng.

• Vì vậy, nếu bạn đang tìm cách tăng tiết dịch mật, cần xác định vấn đề nằm ở khả năng sản xuất mật của gan, khả năng co bóp của túi mật hay sự lưu thông qua đường mật. Chỉ ăn một loại thực phẩm không thể giải quyết tất cả các nguyên nhân này.

Không tự dùng chiết xuất để tăng dịch mật

• Chiết xuất atisô có nồng độ hoạt chất cao hơn đáng kể so với thực phẩm thông thường. Do đó, không nên tự suy luận rằng dùng liều cao sẽ giúp tăng dịch mật tốt hơn.

• Nếu có vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu, đau bụng vùng hạ sườn phải, sốt hoặc buồn nôn kéo dài, nên được nhân viên y tế đánh giá thay vì tự tìm cách kích thích dịch mật.

Cách 5: Ăn tỏi, hành để hỗ trợ dịch mật

Bổ sung tỏi và hành trong bữa ăn

• Tỏi và hành có thể được sử dụng như một phần của chế độ ăn đa dạng, đồng thời là nguồn thực phẩm giàu hợp chất thực vật. Một số nghiên cứu thực nghiệm cho thấy nhóm thực phẩm Allium này có thể ảnh hưởng đến chuyển hóa cholesterol và thành phần của dịch mật.

• Tuy nhiên, bằng chứng hiện có chủ yếu đến từ nghiên cứu trên động vật, chưa đủ để khẳng định rằng ăn tỏi hoặc hành sẽ trực tiếp tăng tiết dịch mật ở người. Vì vậy, không nên xem đây là một phương pháp điều trị thiếu dịch mật.

Tỏi và hành có thể ảnh hưởng đến cholesterol trong mật

• Trong một nghiên cứu trên chuột, chế độ ăn bổ sung tỏi hoặc hành làm giảm lượng cholesterol trong mật, đồng thời làm thay đổi một số chỉ số liên quan đến độ bão hòa cholesterol và quá trình hình thành sỏi mật. Nghiên cứu cũng ghi nhận sự gia tăng hoạt động của một số enzyme liên quan đến chuyển hóa cholesterol và acid mật.

• Một nghiên cứu khác trên chuột cho thấy tỏi và hành có thể làm giảm mức độ bão hòa cholesterol của dịch mật và ảnh hưởng đến quá trình kết tinh cholesterol. Đây là kết quả đáng chú ý nhưng vẫn cần được xác nhận bằng các nghiên cứu chất lượng cao trên người.

Dùng tỏi và hành như thực phẩm, không phải thuốc

• Có thể thêm tỏi, hành vào các món ăn hằng ngày để tăng hương vị thay vì sử dụng các sản phẩm cô đặc với mục đích tăng dịch mật.

• Không nên tự dùng lượng lớn tỏi, dầu tỏi hoặc thực phẩm bổ sung từ tỏi để điều trị sỏi mật. Kết quả từ nghiên cứu trên động vật không chứng minh rằng các sản phẩm này có thể làm tan hoặc ngăn ngừa sỏi mật ở người.

Hiểu đúng về cách tăng tiết dịch mật

• Tăng tiết dịch mật và cải thiện sức khỏe túi mật không hoàn toàn giống nhau. Gan sản xuất mật, còn túi mật dự trữ và giải phóng mật vào ruột non khi cần tiêu hóa chất béo.

• Vì vậy, nếu đang tìm cách tăng dịch mật, nên tập trung vào chế độ ăn cân bằng, giàu rau củ, chất xơ và chất béo không bão hòa thay vì dựa vào một thực phẩm đơn lẻ.

Không tự điều trị khi có dấu hiệu bệnh đường mật

• Nếu xuất hiện đau vùng bụng trên bên phải, vàng da hoặc vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, phân nhạt màu, sốt hoặc nôn ói, cần được nhân viên y tế đánh giá. Những dấu hiệu này có thể liên quan đến tắc nghẽn hoặc bệnh lý đường mật và không nên chỉ xử lý bằng cách thay đổi thực phẩm để tăng tiết dịch mật.

Phần 2: Cách tăng dịch mật qua thói quen sinh hoạt

Cách 1: Tìm đúng nguyên nhân giảm dịch mật

Khám để xác định nguyên nhân trước khi điều trị

• Nếu bạn nghi ngờ cơ thể có vấn đề về dịch mật hoặc muốn tìm cách tăng tiết dịch mật, bước quan trọng nhất là xác định nguyên nhân thay vì tự bổ sung thực phẩm hay sản phẩm hỗ trợ. Rối loạn dòng mật có thể liên quan đến túi mật, gan hoặc đường mật và mỗi nguyên nhân cần cách xử trí khác nhau.

• Có thể bắt đầu với bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa hoặc gan mật, đặc biệt khi triệu chứng kéo dài hoặc tái diễn. Bác sĩ sẽ dựa vào triệu chứng, tiền sử bệnh và khám thực thể để định hướng nguyên nhân.

Những nguyên nhân có thể làm giảm hoặc cản trở dòng mật

• Bệnh túi mật: Sỏi mật có thể làm tắc đường mật, khiến mật không lưu thông bình thường. Khi đường mật bị tắc, người bệnh có thể xuất hiện đau vùng bụng trên bên phải và các triệu chứng liên quan đến ứ mật.

• Ứ mật: Tình trạng dòng mật bị chậm hoặc bị cản trở có thể xảy ra do nhiều bệnh lý khác nhau, từ tổn thương gan đến các vấn đề tại đường mật.

• Bệnh gan: Một số bệnh gan có thể ảnh hưởng đến quá trình sản xuất, xử lý hoặc bài tiết dịch mật. Ví dụ, xơ gan có thể gây bất thường xét nghiệm chức năng gan và bilirubin.

• Bệnh lý đường mật: Các bệnh gây viêm, hẹp hoặc tắc đường mật có thể khiến mật bị ứ lại trong gan.

Bác sĩ có thể thực hiện xét nghiệm máu

• Xét nghiệm máu có thể giúp đánh giá tình trạng gan và đường mật. Một số chỉ số thường được kiểm tra gồm ALT, AST, phosphatase kiềm (ALP) và bilirubin. Bất thường ở các chỉ số này có thể gợi ý tổn thương gan hoặc bệnh lý đường mật, nhưng không tự xác định được nguyên nhân.

• Nếu nghi ngờ sỏi mật hoặc tắc nghẽn, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm phù hợp thay vì chỉ dựa vào một xét nghiệm máu.

Có thể cần siêu âm hoặc xét nghiệm hình ảnh

• Siêu âm bụng thường được sử dụng để tìm sỏi mật và đánh giá túi mật. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định CT, MRI/MRCP hoặc HIDA scan để đánh giá gan, túi mật và đường mật chi tiết hơn.

• ERCP là một thủ thuật chuyên sâu được sử dụng có chọn lọc, chẳng hạn để xác định hoặc xử lý một số trường hợp sỏi mắc kẹt trong ống mật chủ. Đây không phải xét nghiệm mà người bệnh nên tự yêu cầu chỉ với mục đích kiểm tra dịch mật.

Nhận biết dấu hiệu cần đi khám sớm

• Không nên chỉ tìm cách tăng dịch mật tại nhà nếu có vàng da hoặc vàng mắt, nước tiểu màu trà, phân nhạt màu, đau bụng kéo dài, sốt, rét run, buồn nôn hoặc nôn. Những biểu hiện này có thể xuất hiện khi đường mật bị tắc hoặc khi gan, túi mật và đường mật đang gặp vấn đề.

• Đặc biệt, đau bụng kèm sốt hoặc vàng da cần được đánh giá y tế sớm vì tắc nghẽn đường mật kéo dài có thể dẫn đến biến chứng nghiêm trọng.

Điều trị nguyên nhân quan trọng hơn cố tăng tiết dịch mật

• Nếu thực sự có bất thường về dịch mật, mục tiêu điều trị thường là xử lý nguyên nhân gây ra vấn đề. Vì vậy, việc tự ăn một loại thực phẩm, uống sản phẩm bổ sung hoặc cố tăng tiết dịch mật không thể thay thế chẩn đoán và điều trị y khoa.

• Nói cách khác, dịch mật ít không phải lúc nào cũng là vấn đề cần “tăng lên”. Điều quan trọng là xác định mật được sản xuất, lưu trữ và lưu thông như thế nào, từ đó lựa chọn hướng xử trí phù hợp.

Cách 2: Uống đủ nước để hỗ trợ dịch mật

Duy trì đủ nước mỗi ngày

• Dịch mật có thành phần chủ yếu là nước, khoảng 95%. Nước và các chất điện giải tham gia vào quá trình hình thành và lưu thông mật trong gan và đường mật. Vì vậy, duy trì đủ nước là một phần quan trọng của sức khỏe tổng thể, nhưng không nên hiểu rằng uống càng nhiều nước sẽ càng tăng tiết dịch mật.

• Một nghiên cứu nhỏ trên người từng ghi nhận uống nước có thể làm tăng bài tiết mật so với trạng thái nhịn uống, nhưng đây là nghiên cứu trên chỉ 9 người đã cắt túi mật. Do đó, kết quả này chưa đủ để khẳng định uống nước là phương pháp điều trị thiếu dịch mật hoặc giúp tăng sản xuất mật ở mọi người.

Uống nước đều đặn thay vì cố uống thật nhiều

• Hãy uống nước đều trong ngày và tăng lượng nước khi thời tiết nóng hoặc hoạt động thể chất khiến cơ thể mất nhiều nước. Nhu cầu nước thực tế thay đổi theo tuổi, cân nặng, mức vận động, khí hậu và lượng nước nhận được từ thực phẩm.

• Không nhất thiết phải ép bản thân đạt đúng một con số cố định như 3,7 lít hoặc 2,7 lít nước mỗi ngày. Các mức thường được trích dẫn từ National Academies là tổng lượng nước từ cả đồ uống và thực phẩm, không phải riêng lượng nước lọc cần uống.

Có thể bắt đầu ngày mới bằng một cốc nước

• Uống một cốc nước sau khi thức dậy là cách đơn giản để bổ sung chất lỏng sau một đêm ngủ. Tuy nhiên, đây là thói quen hỗ trợ bù nước, không phải phương pháp đặc biệt để tăng dịch mật.

• Trong ngày, có thể uống nước khi khát và dùng thêm nước từ các món như canh, rau củ và trái cây. Cách tiếp cận này thực tế hơn việc cố uống một lượng nước rất lớn trong thời gian ngắn.

Đừng nhầm giữa đủ nước và tăng sản xuất mật

• Gan tạo mật bằng cách bài tiết acid mật, lipid, điện giải và các chất khác vào các tiểu quản mật; nước đi theo các chất này nhờ cơ chế thẩm thấu. Vì vậy, nước là thành phần quan trọng của dịch mật, nhưng quá trình tạo mật được điều hòa bởi nhiều cơ chế phức tạp chứ không đơn giản là “uống thêm nước thì gan tạo thêm mật”.

• Nếu đang tìm cách tăng tiết dịch mật vì có triệu chứng bất thường, ưu tiên vẫn là tìm nguyên nhân. Uống đủ nước có lợi cho sức khỏe nhưng không thể thay thế việc đánh giá các bệnh lý gan, túi mật hoặc đường mật.

Không tự tăng lượng nước quá mức

• Uống quá nhiều nước trong thời gian ngắn không giúp tăng dịch mật hiệu quả hơn và có thể gây rối loạn cân bằng natri trong máu. Vì vậy, mục tiêu phù hợp là duy trì trạng thái đủ nước, không phải uống càng nhiều càng tốt.

• Nếu có vàng da, vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, phân nhạt màu, đau bụng vùng hạ sườn phải hoặc các triệu chứng tiêu hóa kéo dài, nên đi khám để tìm nguyên nhân thay vì chỉ thay đổi lượng nước uống.

Cách 3: Hạn chế đường và thực phẩm chế biến

Giảm đường và carbohydrate tinh chế

• Nếu đang quan tâm đến cách tăng dịch mật hoặc bảo vệ sức khỏe túi mật, nên hạn chế đường bổ sung và các loại carbohydrate tinh chế như bánh ngọt, kẹo, nước ngọt có đường, bánh mì trắng và các món ăn chứa nhiều đường. NIDDK khuyến nghị chế độ ăn giúp phòng sỏi mật nên có ít đường và carbohydrate tinh chế hơn.

• Điều này không có nghĩa là phải loại bỏ hoàn toàn carbohydrate. Thay vào đó, có thể ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt, rau củ, đậu và trái cây nguyên quả để tăng chất xơ và cải thiện chất lượng tổng thể của khẩu phần ăn.

Hạn chế thực phẩm chế biến và đồ ăn nhiều đường

• Các loại bánh kẹo, đồ uống có đường, món tráng miệng và thực phẩm chế biến thường cung cấp nhiều đường hoặc carbohydrate tinh chế nhưng ít chất xơ. Một chế độ ăn nhiều calorie, giàu carbohydrate tinh chế và ít chất xơ có liên quan đến nguy cơ sỏi mật cao hơn.

• Vì vậy, thay vì tập trung vào một thực phẩm có khả năng tăng tiết dịch mật, nên xây dựng chế độ ăn tổng thể lành mạnh hơn. Đây là hướng có cơ sở khoa học tốt hơn để hỗ trợ sức khỏe gan, túi mật và đường mật.

Chọn trái cây nguyên quả khi thèm đồ ngọt

• Khi muốn ăn ngọt, có thể chọn táo, nho, dâu tây hoặc các loại trái cây nguyên quả khác. Trái cây cung cấp chất xơ và nhiều vi chất dinh dưỡng, đồng thời phù hợp hơn với chế độ ăn ít đường bổ sung.

• Nên ưu tiên trái cây nguyên quả thay vì nước ép hoặc đồ uống có đường. Nước ép có thể chứa lượng đường tự nhiên khá cao nhưng ít chất xơ hơn so với việc ăn cả quả.

Không nên hiểu rằng đường trực tiếp làm giảm dịch mật

• Bằng chứng hiện nay không cho thấy đơn giản rằng ăn nhiều đường sẽ khiến gan lập tức sản xuất ít dịch mật. Mối liên hệ đáng quan tâm hơn là chế độ ăn nhiều calorie, đường và carbohydrate tinh chế có thể góp phần vào các yếu tố chuyển hóa liên quan đến nguy cơ sỏi mật.

• Vì vậy, mục tiêu của việc giảm đường không phải là “ép” cơ thể tăng dịch mật, mà là cải thiện chất lượng chế độ ăn và giảm các yếu tố có thể gây bất lợi cho sức khỏe túi mật.

Ưu tiên chế độ ăn cân bằng

• Một chế độ ăn hỗ trợ sức khỏe túi mật nên kết hợp rau củ, trái cây, thực phẩm giàu chất xơ, ngũ cốc nguyên hạt, protein phù hợp và chất béo lành mạnh, đồng thời giảm đường bổ sung và carbohydrate tinh chế.

• Không nên nhịn ăn hoặc giảm cân quá nhanh để cải thiện dịch mật. Giảm cân nhanh và chế độ ăn quá ít calorie có thể làm tăng nguy cơ hình thành sỏi mật.

Đi khám nếu nghi ngờ bệnh túi mật

• Nếu bạn có đau bụng vùng hạ sườn phải, buồn nôn, nôn, sốt, vàng da hoặc vàng mắt, nước tiểu màu trà hay phân nhạt màu, không nên chỉ thay đổi chế độ ăn để tăng tiết dịch mật. Đây có thể là dấu hiệu liên quan đến sỏi mật hoặc tắc nghẽn đường mật và cần được đánh giá y tế.

Cách 4: Không tự ý dùng muối mật bổ sung

Chỉ dùng muối mật khi bác sĩ chỉ định

• Muối mật là các acid mật và muối của chúng, đóng vai trò quan trọng trong quá trình nhũ hóa và hấp thu chất béo. Tuy nhiên, việc bổ sung muối mật không phải là cách thông thường để tăng tiết dịch mật ở người khỏe mạnh.

• Nếu bạn nghi ngờ thiếu dịch mật, trước tiên cần xác định nguyên nhân. Rối loạn gan, túi mật, đường mật hoặc quá trình hấp thu acid mật đều có thể gây các vấn đề khác nhau và không phải trường hợp nào cũng phù hợp với việc bổ sung acid mật.

Không tự mua sản phẩm để tăng dịch mật

• Bằng chứng về hiệu quả của các sản phẩm bổ sung muối mật ở người còn hạn chế. Vì vậy, không nên tự dùng với mục đích tăng dịch mật chỉ vì có triệu chứng đầy bụng, khó tiêu hoặc ăn nhiều chất béo thấy khó chịu.

• Đặc biệt, nếu bạn đang có bệnh gan, bệnh túi mật, tắc nghẽn đường mật hoặc đã phẫu thuật đường tiêu hóa, việc sử dụng sản phẩm chứa acid mật cần được bác sĩ đánh giá trước.

Dùng sai có thể làm tăng acid mật xuống đại tràng

• Acid mật bình thường được tái hấp thu chủ yếu ở đoạn cuối ruột non và quay trở lại gan thông qua chu trình gan–ruột. Khi quá nhiều acid mật đi xuống đại tràng, chúng có thể kích thích bài tiết nước và điện giải, dẫn đến tiêu chảy phân lỏng hoặc tiêu chảy kéo dài.

• Vì vậy, không nên nghĩ rằng tăng tiết dịch mật luôn có lợi. Cơ thể cần duy trì lượng acid mật và quá trình lưu thông mật ở mức phù hợp; quá ít hoặc quá nhiều đều có thể gây vấn đề.

Phân biệt muối mật với thuốc điều trị tiêu chảy do acid mật

• Một điểm dễ gây nhầm lẫn là thuốc điều trị tiêu chảy do acid mật như cholestyramine hoặc colesevelam hoạt động theo hướng ngược lại: chúng gắn với acid mật trong ruột để hạn chế tác động của acid mật lên đại tràng. Các nghiên cứu tổng hợp cho thấy nhóm thuốc này có hiệu quả ở người được chẩn đoán tiêu chảy do acid mật.

• Vì vậy, không nên tự suy luận rằng “acid mật có lợi cho tiêu hóa” đồng nghĩa với việc bổ sung thêm muối mật sẽ luôn cải thiện tiêu hóa.

Trao đổi với bác sĩ trước khi sử dụng

• Nếu bác sĩ xác định bạn thực sự có vấn đề liên quan đến mật và cho rằng bổ sung acid mật phù hợp, hãy sử dụng đúng sản phẩm, liều lượng và thời gian được hướng dẫn.

• Nếu xuất hiện tiêu chảy kéo dài, đau bụng, vàng da hoặc vàng mắt, nước tiểu sẫm màu, phân nhạt màu hoặc sụt cân không chủ ý, nên đi khám để tìm nguyên nhân thay vì tiếp tục tự bổ sung sản phẩm nhằm tăng tiết dịch mật.

Nguồn tham khảo

1. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (2017). Definition & Facts for Gallstones. National Institutes of Health.
2. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (2017). Symptoms & Causes of Gallstones. National Institutes of Health.
3. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (2017). Diagnosis of Gallstones. National Institutes of Health.
4. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (2017). Eating, Diet, & Nutrition for Gallstones. National Institutes of Health.
5. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (2017). Dieting & Gallstones. National Institutes of Health.
6. Everhart, J. E. (2008). Chapter 22: Gallstones. The Burden of Digestive Diseases in the United States. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases.
7. Di Ciaula, A., Garruti, G., Lunardi Baccetto, R., et al. (2017). Bile acid physiology. Annals of Hepatology, 16(1), 4–14.
8. Hopman, W. P., Rosenbusch, G., Jansen, J. B. J., de Jong, A. J. L., & Lamers, C. B. H. W. (1985). Gallbladder contraction: effects of fatty meals and cholecystokinin. Radiology, 157(1), 37–39.
9. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (2024). Gallstones. National Institutes of Health.

Biên tập nội dung: Lesley Collins Tran.

Thông tin được tham vấn và kiểm chứng bởi chuyên gia: Mia Taylor.