Giảm đau bụng do ngộ độc thực phẩm: 3 cách chữa an toàn tại nhà

Mỗi năm, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) ước tính có khoảng 600 triệu người trên thế giới mắc các bệnh do thực phẩm không an toàn, khiến khoảng 420.000 người tử vong. Tại Việt Nam, ngộ độc thực phẩm vẫn là vấn đề sức khỏe phổ biến, đặc biệt vào mùa nắng nóng hoặc khi sử dụng thực phẩm chế biến không đảm bảo vệ sinh. Triệu chứng thường gặp nhất là đau bụng do ngộ độc, kèm theo buồn nôn, nôn ói, tiêu chảy và cảm giác mệt lả, khiến nhiều người lo lắng không biết nên xử lý thế nào để tránh biến chứng.

Nếu bạn đang tìm cách chữa ngộ độc thực phẩm an toàn tại nhà hoặc muốn giảm nhanh các cơn đau bụng do ngộ độc thực phẩm, bài viết này sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, biết cách chăm sóc đúng trong giai đoạn đầu, giảm đau hiệu quả và nhận biết khi nào cần đến cơ sở y tế. Tiptory cũng chia sẻ những lưu ý quan trọng để hỗ trợ cơ thể hồi phục nhanh hơn và hạn chế nguy cơ mất nước hay các biến chứng nguy hiểm.

Cách 1: Ăn uống gì khi bị ngộ độc thực phẩm

Mẹo 1: Uống đủ nước để bù điện giải

Bổ sung đủ nước giúp cơ thể phục hồi nhanh hơn khi bị ngộ độc thực phẩm

• Khi bị ngộ độc thực phẩm, cơ thể thường mất nhiều nước và chất điện giải do nôn ói hoặc tiêu chảy. Vì vậy, hãy cố gắng uống ít nhất 2 lít nước hoặc dung dịch bù điện giải mỗi ngày để giảm nguy cơ mất nước, hỗ trợ chữa ngộ độc thực phẩm và giúp cơ thể hồi phục nhanh hơn.

• Nếu bị đau bụng do ngộ độc kèm tiêu chảy, hãy uống thêm khoảng 200 mL nước hoặc dung dịch bù điện giải sau mỗi lần đi ngoài, ngoài lượng nước uống hằng ngày. Trường hợp mất nước nhiều, bạn cần bổ sung lượng dịch nhiều hơn theo tình trạng thực tế hoặc theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Theo dõi dấu hiệu mất nước để xử lý kịp thời

• Một cách đơn giản để đánh giá cơ thể đã được bù đủ nước là quan sát nước tiểu:

  • Nước tiểu trong hoặc vàng nhạt, đi tiểu đều đặn là dấu hiệu cơ thể được cung cấp đủ nước.

  • Nước tiểu vàng sẫm, đi tiểu ít hơn bình thường hoặc gần như không đi tiểu là dấu hiệu cảnh báo mất nước cần được bù dịch ngay.

Uống từng ngụm nhỏ nếu cảm thấy buồn nôn

• Nếu buồn nôn khiến bạn khó uống nhiều nước cùng lúc, hãy:

  • Uống từng ngụm nhỏ, chia nhiều lần trong ngày.

  • Có thể ngậm đá viên nhỏ để bổ sung nước từ từ và giảm cảm giác khó chịu ở dạ dày.

• Cách này thường giúp người bị đau bụng do ngộ độc thực phẩm dễ dung nạp nước hơn, đồng thời hạn chế kích thích gây nôn.

Ưu tiên các loại đồ uống giúp bù điện giải

• Ngoài nước lọc, bạn có thể lựa chọn:

  • Dung dịch bù nước và điện giải theo hướng dẫn.

  • Đồ uống thể thao có chứa chất điện giải với lượng vừa phải, khoảng 60–120 mL mỗi 30–60 phút nếu không có dung dịch bù điện giải.

  • Nước dừa hoặc nước ép trái cây pha loãng để bổ sung nước và carbohydrate, giúp giảm mệt mỏi sau ngộ độc thực phẩm.

• Nên hạn chế các loại đồ uống có hàm lượng đường cao vì có thể làm tiêu chảy nặng hơn ở một số người.

Tự pha dung dịch bù nước khi cần

• Nếu chưa có sẵn dung dịch bù điện giải, bạn có thể tự pha bằng công thức:

  • 1 lít nước sạch.

  • 6 thìa cà phê đường (khoảng 24 g).

  • 1/2 thìa cà phê muối (khoảng 2,8 g).

• Khuấy tan hoàn toàn trước khi uống. Đây là giải pháp tạm thời giúp bù nước và điện giải trong quá trình chữa ngộ độc thực phẩm tại nhà. Tuy nhiên, nếu có điều kiện, dung dịch bù nước đường uống (ORS) vẫn là lựa chọn được các tổ chức y tế khuyến nghị nhờ tỷ lệ điện giải được cân đối tối ưu.

Mẹo 2: Để dạ dày nghỉ ngơi trước khi ăn

Tạm ngừng ăn trong vài giờ nếu còn buồn nôn hoặc nôn

• Khi bị ngộ độc thực phẩm, dạ dày và ruột đang bị kích thích nên việc ăn quá sớm có thể làm đau bụng do ngộ độc, buồn nôn hoặc nôn nhiều hơn.

• Nếu vẫn còn nôn hoặc tiêu chảy liên tục, hãy tạm ngừng ăn thực phẩm rắn trong vài giờ để hệ tiêu hóa có thời gian ổn định. Trong thời gian này, vẫn nên duy trì uống nước hoặc dung dịch bù điện giải từng ngụm nhỏ để phòng mất nước.

Chỉ ăn trở lại khi triệu chứng đã giảm

• Khi cảm giác buồn nôn giảm bớt và tình trạng nôn, tiêu chảy đã ngừng hoặc thuyên giảm rõ rệt, bạn có thể bắt đầu ăn trở lại với lượng nhỏ.

• Nên ưu tiên các món mềm, dễ tiêu và ít chất béo để giảm áp lực lên hệ tiêu hóa, góp phần hỗ trợ chữa ngộ độc thực phẩm và giúp cơ thể phục hồi thuận lợi hơn.

Không cố ăn nếu cơ thể chưa sẵn sàng

• Việc ép bản thân ăn khi dạ dày vẫn còn khó chịu thường không giúp hồi phục nhanh hơn mà còn có thể khiến các triệu chứng kéo dài.

• Hãy lắng nghe cơ thể, bắt đầu ăn từ từ khi đã cảm thấy dễ chịu hơn, đồng thời tiếp tục theo dõi các dấu hiệu bất thường. Nếu nôn nhiều, không thể giữ được nước hoặc thức ăn trong nhiều giờ, hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước nghiêm trọng, bạn nên đến cơ sở y tế để được đánh giá và điều trị kịp thời.

Mẹo 3: Ăn thực phẩm mềm, dễ tiêu khi cảm thấy khá hơn

Bắt đầu với lượng nhỏ để dạ dày thích nghi

• Khi các triệu chứng ngộ độc thực phẩm đã giảm và bạn không còn buồn nôn nhiều, hãy ăn trở lại với từng khẩu phần nhỏ.

• Nếu cảm thấy buồn nôn hoặc đau bụng do ngộ độc tăng lên sau khi ăn, hãy dừng lại và chờ thêm một thời gian trước khi thử lại.

Ưu tiên thực phẩm nhạt, ít chất xơ và dễ tiêu hóa

• Những thực phẩm này giúp bổ sung năng lượng, bù lại một phần dưỡng chất đã mất do nôn hoặc tiêu chảy, đồng thời giảm gánh nặng cho hệ tiêu hóa trong quá trình chữa ngộ độc thực phẩm.

• Bạn có thể lựa chọn:

  • Chuối chín.

  • Cơm trắng.

  • Cháo yến mạch.

  • Bánh quy mặn.

  • Bánh mì nướng không phết bơ.

  • Nước dùng gà ít béo.

  • Rau củ luộc chín mềm.

Tăng lượng thức ăn từ từ khi cơ thể hồi phục

• Sau khi dung nạp tốt các món ăn nhẹ, bạn có thể tăng dần khẩu phần và đa dạng thực phẩm theo khả năng của cơ thể.

• Tránh ăn quá nhiều trong một bữa vì có thể khiến dạ dày bị kích thích trở lại, làm kéo dài cảm giác khó chịu hoặc tiêu chảy. Việc ăn thành nhiều bữa nhỏ trong ngày thường giúp hệ tiêu hóa phục hồi hiệu quả hơn.

Mẹo 4: Tránh thực phẩm và đồ uống dễ kích thích dạ dày

Hạn chế các loại đồ uống làm triệu chứng nặng hơn

• Trong thời gian ngộ độc thực phẩm, hệ tiêu hóa rất nhạy cảm nên một số đồ uống có thể khiến đau bụng do ngộ độc, buồn nôn hoặc tiêu chảy kéo dài hơn.

• Bạn nên tránh:

  • Cà phê, trà đặc và các loại nước tăng lực chứa caffeine.

  • Rượu, bia và đồ uống có cồn.

  • Nước ngọt có gas hoặc các loại đồ uống sủi bọt.

Không ăn thực phẩm nhiều dầu mỡ hoặc cay nóng

• Các món chiên rán, nhiều chất béo hoặc nhiều gia vị có thể làm dạ dày co bóp mạnh hơn, gây đầy bụng, khó tiêu và kéo dài thời gian hồi phục.

• Trong quá trình chữa ngộ độc thực phẩm, hãy ưu tiên món luộc, hấp hoặc nấu mềm để giảm áp lực lên hệ tiêu hóa.

Tạm thời tránh các thực phẩm khó tiêu

• Cho đến khi các triệu chứng cải thiện hoàn toàn, bạn nên hạn chế:

  • Thực phẩm giàu chất xơ như đậu, đậu lăng, cám ngũ cốc và các loại ngũ cốc nguyên hạt.

  • Sữa và các sản phẩm từ sữa, đặc biệt là sữa tươi và phô mai, vì nhiều người có thể bị giảm khả năng tiêu hóa đường lactose sau đợt tiêu chảy cấp.

  • Bánh kẹo, bánh quy, bánh ngọt và các thực phẩm chứa nhiều đường, vì lượng đường cao có thể làm tiêu chảy nặng hơn ở một số trường hợp.

Ăn uống bình thường trở lại khi triệu chứng đã hết

• Sau khi hết đau bụng do ngộ độc, không còn nôn hoặc tiêu chảy trong khoảng 24–48 giờ, bạn có thể đưa các thực phẩm trên trở lại chế độ ăn từng bước.

• Hãy theo dõi phản ứng của cơ thể và tăng dần khẩu phần để hệ tiêu hóa thích nghi, góp phần phục hồi nhanh sau ngộ độc thực phẩm.

Cách 2: Mẹo giảm đau bụng ngộ độc cấp tốc

Mẹo 1: Dùng gừng để hỗ trợ giảm đau bụng

Gừng có thể giúp làm dịu dạ dày và giảm cảm giác khó chịu

• Gừng là một nguyên liệu tự nhiên chứa các hợp chất có đặc tính chống viêm và hỗ trợ giảm buồn nôn. Một số nghiên cứu cho thấy gừng có thể giúp cải thiện tình trạng khó chịu ở đường tiêu hóa, đặc biệt là cảm giác buồn nôn và co thắt nhẹ.

• Nếu bị ngộ độc thực phẩm với triệu chứng đau bụng do ngộ độc ở mức nhẹ, bạn có thể cân nhắc sử dụng gừng như một biện pháp hỗ trợ, nhưng không nên thay thế việc bù nước hoặc điều trị y tế khi cần thiết.

Có thể dùng gừng dưới nhiều dạng

• Bạn có thể lựa chọn:

  • Gừng tươi.

  • Trà gừng.

  • Kẹo gừng.

  • Viên uống hoặc thực phẩm bổ sung chứa gừng.

• Nếu sử dụng viên uống hoặc thực phẩm bổ sung, hãy đọc kỹ hướng dẫn sử dụng và tuân thủ liều lượng được nhà sản xuất khuyến nghị.

Cách pha trà gừng tại nhà

• Để hỗ trợ chữa ngộ độc thực phẩm và làm dịu dạ dày, bạn có thể tự pha trà gừng theo các bước sau:

  1. Rửa sạch một củ gừng tươi, cạo hoặc gọt vỏ.

  2. Thái khoảng 4–6 lát gừng mỏng.

  3. Đun sôi 470 mL nước, cho gừng vào và tiếp tục đun khoảng 10–20 phút, tùy độ đậm mong muốn.

  4. Tắt bếp, lọc bỏ bã gừng.

  5. Có thể thêm một lượng nhỏ mật ong để dễ uống nếu không có chống chỉ định, sau đó dùng khi trà còn ấm.

Lưu ý khi sử dụng gừng

• Gừng chỉ có tác dụng hỗ trợ giảm triệu chứng, không thể loại bỏ vi khuẩn, virus hoặc độc tố gây ngộ độc thực phẩm.

• Một số người có thể cảm thấy nóng rát dạ dày khi dùng nhiều gừng. Nếu triệu chứng đau bụng do ngộ độc, nôn hoặc tiêu chảy trở nên nặng hơn sau khi sử dụng, hãy ngừng dùng và theo dõi tình trạng sức khỏe.

• Nếu xuất hiện sốt cao, tiêu chảy ra máu, nôn liên tục hoặc có dấu hiệu mất nước nghiêm trọng, bạn nên đến cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Mẹo 2: Uống trà hoa cúc để hỗ trợ giảm co thắt dạ dày

Trà hoa cúc có thể giúp làm dịu cơn đau bụng nhẹ

• Trà hoa cúc là thức uống thảo mộc được sử dụng phổ biến để hỗ trợ giảm khó chịu ở đường tiêu hóa. Một số nghiên cứu cho thấy hoa cúc có đặc tính chống viêm và có thể giúp thư giãn cơ trơn của dạ dày, từ đó hỗ trợ giảm các cơn đau bụng do ngộ độc ở mức độ nhẹ.

• Đây chỉ là biện pháp hỗ trợ trong quá trình chữa ngộ độc thực phẩm, không thay thế việc bù nước, nghỉ ngơi hoặc điều trị y tế khi cần.

Sử dụng với lượng vừa phải

• Bạn có thể dùng trà hoa cúc pha sẵn hoặc túi lọc bán tại siêu thị, cửa hàng thực phẩm hoặc nhà thuốc.

• Mỗi ngày nên uống khoảng 1 cốc trà hoa cúc để hỗ trợ làm dịu dạ dày.

• Người khỏe mạnh thường có thể sử dụng từ 3–5 cốc mỗi ngày, miễn là không gặp tác dụng phụ và không có chống chỉ định.

Lưu ý trước khi sử dụng

• Không nên uống trà hoa cúc nếu đang dùng thuốc chống đông máu như warfarin hoặc các thuốc có tác dụng tương tự, vì hoa cúc chứa một số hợp chất có thể làm tăng nguy cơ chảy máu khi dùng cùng các thuốc này.

• Nếu bạn từng dị ứng với các loài thực vật thuộc họ Cúc (Asteraceae), chẳng hạn như cúc họa mi hoặc cúc vạn thọ, hãy thận trọng vì cũng có nguy cơ dị ứng với trà hoa cúc.

• Nếu sau khi uống xuất hiện phát ban, ngứa, khó thở hoặc các dấu hiệu dị ứng khác, hãy ngừng sử dụng ngay và đến cơ sở y tế để được xử trí.

Kết hợp với các biện pháp chăm sóc khác

• Để quá trình chữa ngộ độc thực phẩm đạt hiệu quả tốt hơn, hãy kết hợp uống đủ nước, ăn thực phẩm mềm, dễ tiêu và nghỉ ngơi hợp lý.

• Nếu đau bụng do ngộ độc kéo dài, sốt cao, tiêu chảy ra máu hoặc nôn liên tục, bạn nên đi khám sớm để xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp.

Mẹo 3: Dùng viên nang tinh dầu bạc hà để hỗ trợ giảm co thắt

Tinh dầu bạc hà có thể giúp giảm co thắt đường tiêu hóa

• Một số nghiên cứu cho thấy viên nang chứa tinh dầu bạc hà có thể giúp thư giãn cơ trơn của ruột, từ đó hỗ trợ giảm co thắt và cảm giác đau bụng do ngộ độc ở một số người.

• Đây là biện pháp hỗ trợ làm giảm triệu chứng, không có tác dụng điều trị nguyên nhân gây ngộ độc thực phẩm.

Sử dụng đúng theo hướng dẫn

• Bạn có thể mua viên nang tinh dầu bạc hà tại nhà thuốc hoặc cửa hàng thực phẩm bổ sung.

• Chỉ nên sử dụng theo đúng hướng dẫn trên nhãn sản phẩm hoặc theo khuyến cáo của nhân viên y tế.

• Không nên tự ý tăng liều với mong muốn chữa ngộ độc thực phẩm nhanh hơn vì chưa có bằng chứng cho thấy dùng liều cao mang lại hiệu quả tốt hơn.

Không phù hợp với mọi trường hợp

• Người bị trào ngược dạ dày – thực quản (GERD) hoặc thường xuyên ợ nóng nên thận trọng vì tinh dầu bạc hà có thể làm các triệu chứng này nặng hơn.

• Phụ nữ mang thai, đang cho con bú, trẻ nhỏ hoặc người có bệnh lý nền nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ thực phẩm bổ sung nào.

Ưu tiên các biện pháp điều trị nền tảng

• Khi bị ngộ độc thực phẩm, việc bù nước và điện giải, nghỉ ngơi và ăn uống hợp lý vẫn là những biện pháp quan trọng nhất giúp cơ thể hồi phục.

• Nếu đau bụng do ngộ độc dữ dội, kéo dài trên 48 giờ hoặc đi kèm sốt cao, tiêu chảy ra máu, nôn liên tục hoặc dấu hiệu mất nước nghiêm trọng, bạn cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời.

Mẹo 4: Chườm ấm để giảm co thắt bụng

Nhiệt ấm có thể giúp làm dịu cơn đau bụng

• Nếu bị đau bụng do ngộ độc với các cơn co thắt nhẹ, bạn có thể chườm ấm vùng bụng khoảng 20 phút mỗi lần để giúp cơ bụng và cơ trơn đường tiêu hóa thư giãn, từ đó giảm cảm giác khó chịu.

• Có thể lặp lại vài lần trong ngày nếu thấy dễ chịu hơn, nhưng cần đảm bảo nhiệt độ vừa phải để tránh gây bỏng da.

Sử dụng túi chườm đúng cách

• Bạn có thể dùng:

  • Túi chườm nóng.

  • Túi nước ấm.

  • Miếng chườm giữ nhiệt.

• Không đặt nguồn nhiệt trực tiếp lên da. Hãy bọc túi chườm bằng một lớp khăn mỏng và kiểm tra nhiệt độ trước khi sử dụng, đặc biệt với trẻ em, người cao tuổi hoặc người có da nhạy cảm.

Tự làm túi chườm ấm tại nhà

• Nếu không có túi chườm, bạn có thể thực hiện theo các bước sau:

  1. Làm ẩm hai chiếc khăn sạch rồi vắt để khăn chỉ còn hơi ẩm.

  2. Cho một chiếc khăn vào túi zip, để miệng túi hé mở.

  3. Hâm trong lò vi sóng khoảng 2 phút hoặc đến khi đạt nhiệt độ ấm phù hợp.

  4. Lấy túi ra cẩn thận, đóng kín miệng túi rồi quấn bên ngoài bằng chiếc khăn ẩm còn lại.

  5. Đặt lên vùng bụng khoảng 20 phút để hỗ trợ giảm đau bụng do ngộ độc.

Lưu ý khi chườm nóng

• Không chườm nếu vùng bụng có vết thương hở, sưng đỏ hoặc khi nhiệt độ quá nóng.

• Chườm ấm chỉ giúp giảm triệu chứng, không thể chữa ngộ độc thực phẩm hoặc loại bỏ tác nhân gây bệnh.

• Nếu cơn đau bụng ngày càng dữ dội, kéo dài nhiều giờ, kèm sốt cao, nôn liên tục, tiêu chảy ra máu hoặc bụng cứng, bạn cần đến cơ sở y tế để được chẩn đoán và điều trị sớm.

Mẹo 5: Nghỉ ngơi đầy đủ để cơ thể phục hồi

Dành thời gian nghỉ ngơi giúp cơ thể chống lại tác nhân gây bệnh

• Khi bị ngộ độc thực phẩm, cơ thể cần nhiều năng lượng để chống lại vi khuẩn, virus hoặc độc tố và phục hồi niêm mạc đường tiêu hóa.

• Hãy giảm tối đa các hoạt động thể lực, ưu tiên nghỉ ngơi trong những ngày đầu để hỗ trợ chữa ngộ độc thực phẩm hiệu quả hơn.

Ngủ đủ giấc để đẩy nhanh quá trình hồi phục

• Cố gắng ngủ đủ giấc vào ban đêm và tranh thủ ngủ ngắn khi cảm thấy mệt.

• Nghỉ ngơi hợp lý không chỉ giúp giảm cảm giác đau bụng do ngộ độc, mệt mỏi mà còn hỗ trợ hệ miễn dịch hoạt động hiệu quả hơn.

Tạm nghỉ học hoặc nghỉ làm để tránh lây lan và hồi phục tốt hơn

• Nếu ngộ độc thực phẩm gây nôn hoặc tiêu chảy, bạn nên ở nhà và hạn chế tiếp xúc với người khác.

• Chỉ nên quay lại học tập hoặc làm việc khi đã ít nhất 48 giờ không còn nôn hoặc tiêu chảy. Điều này đặc biệt quan trọng nếu nguyên nhân là virus như norovirus, vì bệnh vẫn có thể lây cho người khác sau khi các triệu chứng giảm.

Không vội trở lại sinh hoạt bình thường

• Ngay cả khi đã cảm thấy khỏe hơn, hãy tăng dần cường độ hoạt động thay vì làm việc hoặc tập luyện quá sức.

• Kết hợp nghỉ ngơi, uống đủ nước, ăn thực phẩm dễ tiêu và theo dõi triệu chứng sẽ giúp quá trình chữa ngộ độc thực phẩm diễn ra thuận lợi và giảm nguy cơ tái mệt hoặc kéo dài thời gian hồi phục.

Cách 3: Bị ngộ độc thực phẩm uống thuốc gì?

Mẹo 1: Dùng dung dịch bù nước đường uống (ORS) khi có nguy cơ mất nước

ORS giúp bù nước và điện giải hiệu quả

• Khi ngộ độc thực phẩm gây nôn hoặc tiêu chảy, cơ thể không chỉ mất nước mà còn mất các chất điện giải như natri và kali.

• Trong những trường hợp này, dung dịch bù nước đường uống (ORS) là lựa chọn được các tổ chức y tế khuyến nghị để hỗ trợ chữa ngộ độc thực phẩm, giúp bù lại lượng nước, muối và glucose đã mất.

• Hãy pha ORS đúng theo hướng dẫn trên bao bì và uống với lượng phù hợp. Không tự ý pha đặc hơn hoặc loãng hơn vì có thể làm giảm hiệu quả bù nước.

Những người có nguy cơ mất nước cần đặc biệt lưu ý

• Một số nhóm đối tượng dễ bị mất nước nghiêm trọng hơn khi ngộ độc thực phẩm, bao gồm:

  • Người cao tuổi.

  • Người mắc bệnh tim mạch.

  • Người bị tiêu chảy hoặc nôn nhiều kéo dài.

• Nếu thuộc nhóm nguy cơ cao, bạn nên theo dõi sát các dấu hiệu mất nước và sử dụng ORS ngay khi có chỉ định hoặc theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

Tham khảo bác sĩ nếu có bệnh lý nền

• Người mắc bệnh thận hoặc phải hạn chế lượng nước, natri hoặc kali nên hỏi ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng ORS.

• Việc sử dụng đúng loại và đúng lượng dung dịch bù nước sẽ giúp đảm bảo an toàn và phù hợp với tình trạng sức khỏe.

Lưu ý khi trẻ bị ngộ độc thực phẩm

• Nếu trẻ bị ngộ độc thực phẩm, hãy đưa trẻ đi khám hoặc liên hệ bác sĩ để được hướng dẫn sử dụng dung dịch bù nước phù hợp theo độ tuổi, chẳng hạn như các sản phẩm ORS dành cho trẻ em.

• Nếu trẻ không chịu uống, có thể cho uống từng ngụm nhỏ nhiều lần hoặc dùng xi lanh (ống bơm uống thuốc không kim) để bơm từ từ vào khóe miệng theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

• Cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay nếu trẻ có dấu hiệu mất nước như khô môi, mắt trũng, quấy khóc không có nước mắt, tiểu rất ít, li bì hoặc không thể uống được nước.

Mẹo 2: Dùng thuốc giảm đau không kê đơn khi cần thiết

Chỉ cân nhắc thuốc giảm đau nếu triệu chứng phù hợp

• Nếu đau bụng do ngộ độc ở mức nhẹ đến vừa hoặc kèm sốt, bạn có thể cân nhắc sử dụng thuốc hạ sốt, giảm đau không kê đơn theo hướng dẫn của nhân viên y tế hoặc hướng dẫn sử dụng trên bao bì.

• Không tự ý dùng thuốc quá liều hoặc kết hợp nhiều loại thuốc giảm đau cùng lúc.

Lưu ý khi lựa chọn thuốc

• Paracetamol (acetaminophen) thường được ưu tiên nếu bạn bị sốt hoặc đau nhức kèm theo ngộ độc thực phẩm, vì thuốc ít gây kích ứng dạ dày hơn so với nhiều thuốc giảm đau khác khi dùng đúng liều.

• Ibuprofen có thể giúp giảm đau và hạ sốt, nhưng không phải là lựa chọn phù hợp cho tất cả mọi người. Thuốc có thể làm tăng nguy cơ kích ứng dạ dày hoặc ảnh hưởng đến chức năng thận, đặc biệt ở người đang bị mất nước do nôn hoặc tiêu chảy.

Không tự ý dùng thuốc trong một số trường hợp

• Không nên tự dùng ibuprofen nếu:

  • Đang mang thai, trừ khi có chỉ định của bác sĩ.

  • Đang mất nước nhiều do ngộ độc thực phẩm.

  • Có tiền sử loét dạ dày, xuất huyết tiêu hóa, bệnh thận hoặc dị ứng với thuốc kháng viêm không steroid (NSAID).

Thuốc giảm đau không điều trị nguyên nhân gây ngộ độc

• Thuốc giảm đau chỉ giúp giảm cảm giác khó chịu tạm thời, không có tác dụng chữa ngộ độc thực phẩm hoặc loại bỏ vi khuẩn, virus hay độc tố gây bệnh.

• Nếu đau bụng do ngộ độc dữ dội, kéo dài, kèm sốt cao, tiêu chảy ra máu, nôn liên tục hoặc có dấu hiệu mất nước nghiêm trọng, bạn nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị phù hợp thay vì chỉ dùng thuốc giảm đau.

Mẹo 3: Không tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy

Tiêu chảy là phản ứng tự nhiên giúp cơ thể đào thải tác nhân gây bệnh

• Khi bị ngộ độc thực phẩm, tiêu chảy và nôn là cơ chế tự nhiên giúp cơ thể loại bỏ vi khuẩn, virus hoặc độc tố ra khỏi đường tiêu hóa.

• Nếu triệu chứng ở mức nhẹ và không có dấu hiệu nguy hiểm, việc để quá trình này diễn ra tự nhiên kết hợp với bù nước đầy đủ thường có lợi hơn là cố gắng cầm tiêu chảy ngay.

Không nên tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy

• Các thuốc cầm tiêu chảy có thể làm chậm quá trình đào thải tác nhân gây bệnh, khiến vi khuẩn hoặc độc tố lưu lại trong ruột lâu hơn.

• Ngoài ra, thuốc còn có thể che lấp mức độ nghiêm trọng của bệnh, làm người bệnh chủ quan và trì hoãn việc đi khám khi cần thiết.

• Vì vậy, việc chữa ngộ độc thực phẩm nên tập trung vào bù nước, nghỉ ngơi và theo dõi triệu chứng thay vì tự ý dùng thuốc cầm tiêu chảy.

Đặc biệt tránh dùng trong một số trường hợp

• Không nên tự sử dụng thuốc cầm tiêu chảy nếu nghi ngờ ngộ độc thực phẩm do các vi khuẩn sinh độc tố như:

  • Escherichia coli (E. coli) sản sinh độc tố Shiga.

  • Clostridioides difficile (C. difficile).

• Trong những trường hợp này, việc làm chậm nhu động ruột có thể làm tăng nguy cơ biến chứng và khiến bệnh diễn tiến nặng hơn.

Khi nào cần đi khám thay vì tự điều trị?

• Hãy đến cơ sở y tế nếu đau bụng do ngộ độc hoặc tiêu chảy đi kèm một trong các dấu hiệu sau:

  • Tiêu chảy ra máu hoặc phân đen.

  • Sốt cao kéo dài.

  • Nôn liên tục, không thể giữ được nước.

  • Dấu hiệu mất nước như khát nhiều, khô miệng, tiểu rất ít, chóng mặt hoặc lơ mơ.

  • Triệu chứng kéo dài trên 48–72 giờ hoặc ngày càng nặng.

• Bác sĩ sẽ xác định nguyên nhân gây bệnh và quyết định có cần sử dụng thuốc đặc hiệu hoặc các phương pháp điều trị khác hay không.

Mẹo 4: Đi khám ngay nếu triệu chứng nghiêm trọng

Không trì hoãn việc thăm khám khi bệnh diễn tiến nặng

• Phần lớn các trường hợp ngộ độc thực phẩm sẽ cải thiện trong vòng vài ngày nếu được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, bạn nên đến cơ sở y tế ngay nếu:

  • Triệu chứng kéo dài nhiều ngày nhưng không cải thiện.

  • Nôn liên tục khiến không thể uống hoặc giữ được nước.

  • Xuất hiện đau bụng do ngộ độc dữ dội hoặc ngày càng tăng.

Nhận biết các dấu hiệu mất nước nghiêm trọng

• Hãy đi cấp cứu hoặc đến bệnh viện nếu có các biểu hiện sau:

  • Lú lẫn hoặc giảm tỉnh táo.

  • Tim đập nhanh bất thường.

  • Mắt trũng.

  • Tiểu rất ít hoặc không đi tiểu.

  • Khát dữ dội, khô miệng hoặc chóng mặt khi đứng lên.

• Đây đều là những dấu hiệu cho thấy cơ thể đang mất nước nghiêm trọng và cần được điều trị kịp thời.

Một số đối tượng cần được bác sĩ đánh giá sớm

• Ngay cả khi triệu chứng chưa quá nặng, bạn cũng nên đi khám nếu thuộc một trong các nhóm sau:

  • Phụ nữ mang thai.

  • Người trên 60 tuổi.

  • Người có bệnh mạn tính như bệnh tim, bệnh thận, bệnh gan hoặc đái tháo đường.

  • Người có hệ miễn dịch suy giảm do bệnh lý hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch.

• Những đối tượng này có nguy cơ gặp biến chứng cao hơn khi ngộ độc thực phẩm.

Bác sĩ sẽ xác định nguyên nhân và điều trị phù hợp

• Tùy theo tình trạng lâm sàng, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm phân để tìm nguyên nhân gây bệnh.

• Nếu xác định ngộ độc thực phẩm do vi khuẩn và có chỉ định, bác sĩ sẽ cân nhắc sử dụng kháng sinh phù hợp. Kháng sinh không có tác dụng đối với các trường hợp do virus và không phải lúc nào cũng cần thiết.

• Nếu nôn quá nhiều, bác sĩ có thể kê thuốc chống nôn để giúp người bệnh uống và giữ được nước.

Có thể cần truyền dịch nếu mất nước nặng

• Trường hợp mất nước nghiêm trọng hoặc không thể bù nước bằng đường uống, người bệnh có thể phải nhập viện để:

  • Truyền dịch và điện giải qua đường tĩnh mạch.

  • Theo dõi các chỉ số sức khỏe.

  • Điều trị nguyên nhân và xử trí các biến chứng nếu có.

• Việc đi khám sớm khi có dấu hiệu bất thường sẽ giúp chữa ngộ độc thực phẩm hiệu quả hơn, hạn chế nguy cơ biến chứng và rút ngắn thời gian hồi phục.

Lưu ý quan trọng khi bị ngộ độc thực phẩm

Đi khám nếu triệu chứng không cải thiện hoặc mất nước

• Bạn nên đến cơ sở y tế nếu:

  • Ngộ độc thực phẩm không cải thiện sau vài ngày.

  • Đau bụng do ngộ độc ngày càng nặng.

  • Có dấu hiệu mất nước như khô miệng, khát nhiều, tiểu ít, chóng mặt, mắt trũng hoặc mệt lả.

• Việc thăm khám sớm giúp xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp chữa ngộ độc thực phẩm phù hợp, đặc biệt khi có nguy cơ biến chứng.

Một số đối tượng cần được bác sĩ đánh giá sớm

• Hãy liên hệ với bác sĩ ngay nếu bạn bị ngộ độc thực phẩm và thuộc một trong các nhóm sau:

  • Phụ nữ mang thai.

  • Người từ 60 tuổi trở lên.

  • Người mắc bệnh mạn tính như bệnh tim, bệnh gan, bệnh thận hoặc đái tháo đường.

  • Người có hệ miễn dịch suy giảm do bệnh lý hoặc đang sử dụng thuốc ức chế miễn dịch.

• Đây là những đối tượng có nguy cơ diễn tiến nặng hơn và cần được theo dõi chặt chẽ.

Không đánh răng ngay sau khi nôn

• Sau khi nôn, axit từ dạ dày bám trên bề mặt răng có thể làm men răng mềm hơn trong thời gian ngắn.

• Đánh răng ngay lúc này có thể làm tăng nguy cơ mòn men răng.

• Thay vào đó, hãy:

  • Súc miệng bằng nước sạch hoặc dung dịch pha từ nước và một lượng nhỏ baking soda để giúp trung hòa axit.

  • Chờ ít nhất 1 giờ rồi mới đánh răng như bình thường.

Đưa trẻ nhỏ đi khám nếu nghi ngờ bị ngộ độc thực phẩm

• Nếu trẻ sơ sinh hoặc trẻ nhỏ có dấu hiệu ngộ độc thực phẩm, không nên tự điều trị tại nhà nếu chưa có hướng dẫn từ nhân viên y tế.

• Trẻ có nguy cơ mất nước nhanh hơn người lớn, vì vậy cần đưa trẻ đi khám sớm để được đánh giá và hướng dẫn chăm sóc phù hợp.

• Đặc biệt, hãy đưa trẻ đến bệnh viện ngay nếu trẻ nôn liên tục, tiêu chảy nhiều, sốt cao, bỏ bú, ngủ li bì hoặc có các dấu hiệu mất nước như môi khô, mắt trũng và tiểu rất ít.

Nguồn tham khảo

1. World Health Organization. Food Safety. World Health Organization.
2. World Health Organization. Diarrhoeal Disease. World Health Organization.
3. Centers for Disease Control and Prevention. Food Poisoning: Symptoms, Causes, and Treatment. U.S. Department of Health and Human Services.
4. Centers for Disease Control and Prevention. Dehydration and Rehydration. U.S. Department of Health and Human Services.
5. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Food Poisoning. National Institutes of Health.
6. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Viral Gastroenteritis ("Stomach Flu"). National Institutes of Health.
7. National Institute for Health and Care Excellence. Diarrhoea and Vomiting Caused by Gastroenteritis in Under 5s: Diagnosis and Management. NICE Guideline.
8. American College of Gastroenterology. Acute Diarrheal Infections in Adults: Clinical Guideline. The American Journal of Gastroenterology.
9. Infectious Diseases Society of America. 2017 Infectious Diseases Society of America Clinical Practice Guidelines for the Diagnosis and Management of Infectious Diarrhea. Clinical Infectious Diseases.
10. European Society for Clinical Nutrition and Metabolism. ESPEN Guideline on Clinical Nutrition and Hydration in Geriatrics. Clinical Nutrition.
11. World Gastroenterology Organisation. World Gastroenterology Organisation Global Guidelines: Acute Diarrhea in Adults and Children. World Gastroenterology Organisation.
12. National Health Service. Food Poisoning. NHS England.
13. Mayo Clinic. Food Poisoning: Symptoms and Causes. Mayo Clinic.
14. Merck Manual Professional Edition. Gastroenteritis. Merck & Co., Inc.
15. Cochrane Database of Systematic Reviews. Oral Rehydration Solutions for Treating Dehydration Due to Gastroenteritis in Adults and Children. Cochrane Collaboration.
16. Guarino A, Ashkenazi S, Gendrel D, Lo Vecchio A, Shamir R, Szajewska H. European Society for Pediatric Gastroenterology, Hepatology, and Nutrition/European Society for Pediatric Infectious Diseases Evidence-Based Guidelines for the Management of Acute Gastroenteritis in Children in Europe. Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition.
17. Freedman SB, Pasichnyk D, Black KJL, et al. Gastroenteritis Therapies in Developed Countries: Systematic Review and Meta-analysis. PLoS ONE.
18. Camilleri M. Management of the Patient with Acute Diarrhea. Gastroenterology.
19. U.S. Food and Drug Administration. Bad Bug Book: Foodborne Pathogenic Microorganisms and Natural Toxins Handbook. U.S. Food and Drug Administration.
20. MedlinePlus. Food Poisoning. U.S. National Library of Medicine.
    

Biên tập nội dung: Ashley Wright Nguyen.

Thông tin được tham vấn và kiểm chứng bởi chuyên gia: Ava Anderson.