Dấu hiệu rò hậu môn: 5 triệu chứng phổ biến và cách chẩn đoán sớm

Rò hậu môn có thể bắt đầu chỉ bằng một vùng sưng đau, chảy dịch hoặc một lỗ nhỏ bất thường quanh hậu môn, nhưng nếu kéo dài, tình trạng này có thể gây viêm nhiễm và tái phát. Theo các tài liệu y khoa, khoảng 30–50% trường hợp áp-xe hậu môn có thể tiến triển thành rò hậu môn, vì vậy việc nhận biết sớm dấu hiệu rò hậu môn có ý nghĩa quan trọng trong điều trị.

Bài viết này, Tiptory giúp người đọc hiểu rõ rò hậu môn là gì, dấu hiệu rò hậu môn thường gặp và chẩn đoán rò hậu môn được thực hiện như thế nào, từ thăm khám trực tiếp đến các xét nghiệm hình ảnh khi cần thiết. Khi hiểu đúng tình trạng của mình, người bệnh sẽ biết khi nào cần đi khám và cần chuẩn bị gì trước khi bác sĩ chẩn đoán rò hậu môn, thay vì tự theo dõi hoặc điều trị kéo dài tại nhà.

Phần 1: Cách nhận biết triệu chứng rò hậu môn

Triệu chứng 1: Nhận biết đau do rò hậu môn

Kiểm tra vị trí đau và sưng bất thường

• Rò hậu môn có thể gây đau, sưng hoặc kích ứng quanh hậu môn. Một số người còn cảm thấy khó chịu ở vùng sinh dục hoặc vùng đáy chậu, tức khu vực nằm giữa hậu môn và cơ quan sinh dục.

• Đau khi đi đại tiện là một dấu hiệu rò hậu môn thường được người bệnh chú ý, đặc biệt khi đường rò hoặc vùng viêm nằm gần hậu môn. Cơn đau có thể rõ hơn khi phân đi qua và gây kích thích vùng tổn thương.

• Nếu có đau quanh hậu môn kèm sưng, chảy dịch, mủ hoặc xuất hiện lỗ nhỏ bất thường trên da, người bệnh nên đi khám thay vì tự xác định nguyên nhân. Những biểu hiện này có thể liên quan đến rò hậu môn nhưng cũng gặp trong áp-xe hậu môn, nứt hậu môn hoặc một số bệnh lý khác.

• Đau ở vùng sinh dục khi quan hệ tình dục có thể xuất hiện ở một số loại đường rò liên quan đến âm đạo. Đây không phải dấu hiệu đặc hiệu của rò, vì vậy cần được bác sĩ đánh giá cùng các triệu chứng khác.

Đánh giá mức độ và diễn biến của cơn đau

• Khi chuẩn bị chẩn đoán rò hậu môn, người bệnh nên ghi nhận thời điểm bắt đầu đau, vị trí đau, mức độ đau và tình trạng có tăng lên khi đi đại tiện hay không.

• Nếu cơn đau kéo dài, tái phát hoặc ngày càng tăng, đặc biệt khi đi kèm sốt, sưng nóng quanh hậu môn hoặc chảy mủ, nên khám chuyên khoa sớm. Bác sĩ có thể thăm khám vùng hậu môn và chỉ định thêm xét nghiệm hình ảnh nếu cần để xác định đường rò.

• Không nên chỉ dựa vào cảm giác đau để kết luận có rò hậu môn. Việc chẩn đoán rò hậu môn cần dựa trên bệnh sử, khám lâm sàng và trong một số trường hợp có thể cần siêu âm nội hậu môn hoặc MRI để xác định vị trí và đường đi của đường rò.

Triệu chứng 2: Nhận biết chảy dịch do rò hậu môn

Kiểm tra chảy máu hoặc dịch bất thường

• Rò hậu môn có thể gây chảy dịch hoặc chảy máu bất thường quanh hậu môn. Dịch có thể xuất hiện lặp đi lặp lại và đôi khi có mùi hôi khó chịu.

• Dịch mủ quanh hậu môn là một dấu hiệu rò hậu môn cần lưu ý, đặc biệt nếu đi kèm sưng, đau, đỏ da hoặc xuất hiện một lỗ nhỏ trên vùng da gần hậu môn. Tuy nhiên, các biểu hiện này cũng có thể gặp khi áp-xe hoặc nhiễm trùng, vì vậy không nên tự chẩn đoán chỉ dựa vào dịch tiết.

• Khi quan sát thấy dịch, người bệnh nên chú ý màu sắc, mùi, lượng dịch và thời điểm xuất hiện. Những thông tin này giúp bác sĩ có thêm dữ liệu khi thăm khám và chẩn đoán rò hậu môn.

Lưu ý dịch bất thường ở âm đạo

• Với rò giữa trực tràng và âm đạo, người bệnh có thể nhận thấy dịch âm đạo bất thường, trong đó có thể chứa mủ hoặc phân.

• Xì hơi qua âm đạo cũng là một biểu hiện bất thường có thể gợi ý đường thông giữa trực tràng hoặc ruột với âm đạo. Đây là triệu chứng cần được bác sĩ đánh giá, đặc biệt khi xuất hiện cùng dịch có mùi hôi hoặc phân trong dịch âm đạo.

Khi nào nên đi khám?

• Nếu chảy dịch quanh hậu môn kéo dài, có mủ, mùi hôi hoặc tái phát, người bệnh nên khám chuyên khoa để tìm nguyên nhân.

• Không phải mọi trường hợp chảy dịch hay chảy máu đều là rò hậu môn. Bác sĩ sẽ dựa vào triệu chứng, khám trực tiếp và có thể chỉ định xét nghiệm hình ảnh để xác định có đường rò hay không và đánh giá vị trí, mức độ tổn thương.

Triệu chứng 3: Nhận biết bất thường khi tiểu tiện

Lưu ý các vấn đề về đường tiết niệu

• Một số loại rò đường tiết niệu có thể tạo ra đường thông bất thường giữa bàng quang và cơ quan lân cận, gây ra nhiều thay đổi khi đi tiểu. Đây không phải biểu hiện điển hình của rò hậu môn, nhưng có thể xuất hiện trong một số dạng rò phức tạp.

• Tiểu không tự chủ hoặc rò nước tiểu ra vị trí bất thường là dấu hiệu cần chú ý. Chẳng hạn, nước tiểu có thể thoát qua âm đạo nếu tồn tại đường rò giữa bàng quang và âm đạo.

• Nhiễm trùng đường tiết niệu tái diễn cũng có thể liên quan đến một số loại đường rò. Nếu tình trạng nhiễm trùng lặp lại nhiều lần mà không rõ nguyên nhân, bác sĩ có thể cần kiểm tra khả năng tồn tại bất thường ở đường tiết niệu.

• Có khí thoát ra từ niệu đạo khi đi tiểu là biểu hiện bất thường. Trong một số trường hợp, triệu chứng này có thể xảy ra khi tồn tại đường thông bất thường giữa đường tiêu hóa và đường tiết niệu.

• Nước tiểu đục, đổi màu hoặc có mùi hôi bất thường cũng nên được ghi nhận, đặc biệt khi đi kèm tiểu buốt, tiểu rắt, đau vùng bụng dưới hoặc sốt.

Nên làm gì khi xuất hiện các dấu hiệu này?

• Không nên tự kết luận đây là dấu hiệu rò hậu môn vì các triệu chứng tiết niệu có thể xuất phát từ nhiễm trùng đường tiết niệu hoặc nhiều bệnh lý khác.

• Nếu có rò nước tiểu bất thường, khí trong nước tiểu, nhiễm trùng đường tiết niệu tái diễn hoặc nước tiểu có mùi hôi kéo dài, người bệnh nên đi khám để được đánh giá nguyên nhân.

• Khi chẩn đoán rò hậu môn hoặc các loại đường rò khác, bác sĩ sẽ kết hợp bệnh sử, khám lâm sàng và các xét nghiệm cần thiết để xác định vị trí cũng như đường đi của lỗ rò.

Triệu chứng 4: Nhận biết triệu chứng tiêu hóa bất thường

Lưu ý đau vùng bụng và vùng chậu

• Một số loại rò tiêu hóa có thể gây đau ở vùng bụng hoặc vùng chậu. Cơn đau có thể xuất hiện âm ỉ, kéo dài hoặc tái diễn tùy vị trí và nguyên nhân hình thành đường rò.

• Đau bụng hoặc đau vùng chậu không phải là dấu hiệu rò hậu môn đặc hiệu. Tuy nhiên, nếu triệu chứng xuất hiện cùng đau vùng sinh dục, chảy dịch bất thường hoặc các biểu hiện quanh hậu môn, người bệnh nên đi khám để tìm nguyên nhân.

Theo dõi các triệu chứng tiêu hóa đi kèm

• Một số người có thể xuất hiện buồn nôn, tiêu chảy hoặc nôn. Đây là những triệu chứng khá phổ biến và có thể liên quan đến nhiều bệnh lý tiêu hóa khác nhau, nên không thể dùng riêng lẻ để xác định có đường rò.

• Khi tiêu chảy, buồn nôn hoặc nôn xuất hiện đồng thời với đau vùng bụng, đau vùng chậu và dịch bất thường ở hậu môn hoặc cơ quan sinh dục, bác sĩ có thể xem xét khả năng có đường rò hoặc một bệnh lý liên quan.

Đừng tự chẩn đoán chỉ dựa vào triệu chứng

• Các biểu hiện tiêu hóa thường không đủ để chẩn đoán rò hậu môn. Để xác định nguyên nhân, bác sĩ cần kết hợp bệnh sử, triệu chứng, khám vùng hậu môn và các xét nghiệm cần thiết.

• Nếu có đau bụng kéo dài, nôn nhiều, tiêu chảy dai dẳng, sốt hoặc chảy mủ quanh hậu môn, người bệnh nên đi khám sớm. Việc đánh giá đúng nguyên nhân giúp phân biệt rò hậu môn, áp-xe hậu môn và các bệnh lý tiêu hóa khác, từ đó lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

Triệu chứng 5: Nhận biết dấu hiệu nhiễm trùng

Theo dõi các triệu chứng toàn thân

• Rò hậu môn có thể liên quan đến nhiễm trùng, đặc biệt khi đường rò xuất hiện cùng ổ áp-xe hoặc tình trạng viêm kéo dài. Khi đó, cơ thể có thể xuất hiện các triệu chứng không đặc hiệu.

• Sốt là dấu hiệu cần lưu ý, nhất là khi đi kèm đau, sưng, nóng đỏ quanh hậu môn hoặc chảy dịch, mủ. Sốt có thể gợi ý tình trạng nhiễm trùng đang diễn ra.

• Ớn lạnh hoặc rét run có thể xuất hiện khi cơ thể phản ứng với nhiễm trùng. Nếu triệu chứng này đi cùng sốt và đau vùng hậu môn, người bệnh nên được đánh giá y tế sớm.

• Mệt mỏi, uể oải hoặc cảm giác khó chịu toàn thân cũng có thể xuất hiện khi cơ thể đang chống lại tình trạng viêm hoặc nhiễm trùng. Tuy nhiên, đây là triệu chứng không đặc hiệu và có thể do nhiều nguyên nhân khác.

Kết hợp triệu chứng để đánh giá đúng hơn

• Một triệu chứng đơn lẻ chưa đủ để xác định dấu hiệu rò hậu môn. Người bệnh nên chú ý sự kết hợp giữa đau quanh hậu môn, sưng, chảy mủ hoặc dịch bất thường và sốt.

• Nếu có sốt cao, rét run, đau hoặc sưng quanh hậu môn tăng nhanh, chảy nhiều mủ hay cảm thấy rất mệt, nên đi khám sớm. Đây có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng hoặc áp-xe cần được xử trí.

• Khi chẩn đoán rò hậu môn, bác sĩ sẽ đánh giá cả triệu chứng tại chỗ và tình trạng toàn thân, sau đó quyết định có cần thực hiện thêm xét nghiệm hoặc chẩn đoán hình ảnh để xác định đường rò hay không.

Phần 2: Các bước chẩn đoán rò hậu môn tại cơ sở y tế

Bước 1: Khi nào nên khám rò hậu môn?

Đặt lịch khám khi nghi ngờ có đường rò

• Nếu nhận thấy các dấu hiệu rò hậu môn như đau hoặc sưng quanh hậu môn, chảy mủ, dịch có mùi hôi, xuất hiện lỗ bất thường trên da hoặc triệu chứng tái đi tái lại, người bệnh nên chủ động đi khám thay vì chờ tình trạng tự khỏi.

• Rò hậu môn không được điều trị có thể liên quan đến nhiễm trùng tái phát và ảnh hưởng đến các mô xung quanh. Khám sớm giúp bác sĩ xác định nguyên nhân và đánh giá mức độ tổn thương để có hướng xử trí phù hợp.

Chuẩn bị thông tin trước khi đi khám

• Ghi lại các triệu chứng đang gặp: Thời điểm bắt đầu, vị trí đau, mức độ đau, tình trạng sưng, chảy dịch hoặc mủ, chảy máu và các triệu chứng có thay đổi theo thời gian hay không.

• Cung cấp tiền sử sức khỏe: Cho bác sĩ biết những bệnh lý đã từng mắc, các thủ thuật hoặc phẫu thuật liên quan đến vùng hậu môn – trực tràng và các vấn đề sức khỏe hiện tại.

• Liệt kê thuốc đang sử dụng: Bao gồm thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, vitamin hoặc thực phẩm bổ sung. Thông tin này giúp bác sĩ đánh giá đầy đủ trước khi lựa chọn phương pháp điều trị.

Bác sĩ sẽ làm gì để chẩn đoán?

• Trong quá trình chẩn đoán rò hậu môn, bác sĩ thường bắt đầu bằng việc hỏi bệnh và kiểm tra vùng hậu môn – trực tràng để tìm lỗ rò, tình trạng sưng đau hoặc dấu hiệu nhiễm trùng.

• Tùy biểu hiện và mức độ nghi ngờ, bác sĩ có thể chỉ định thêm siêu âm, MRI hoặc các xét nghiệm hình ảnh khác nhằm xác định đường đi của lỗ rò, đặc biệt khi đường rò nằm sâu hoặc khó quan sát bằng khám thông thường.

Bước 2: Khám trực tiếp để tìm đường rò

Kiểm tra vùng tổn thương bên ngoài

• Khi chẩn đoán rò hậu môn, bác sĩ thường bắt đầu bằng việc quan sát vùng da quanh hậu môn để tìm lỗ rò, vết sưng, vùng đỏ, chảy dịch hoặc dấu hiệu nhiễm trùng.

• Lỗ rò hậu môn đôi khi có thể nhìn thấy như một lỗ nhỏ bất thường trên da gần hậu môn. Tuy nhiên, không phải đường rò nào cũng biểu hiện rõ bên ngoài, đặc biệt khi đường rò nằm sâu.

Kiểm tra bằng tay và dụng cụ chuyên khoa

• Bác sĩ có thể nhẹ nhàng sờ vùng hậu môn để phát hiện khối bất thường, điểm đau, vùng cứng hoặc dấu hiệu viêm. Đây là bước quan trọng giúp đánh giá vị trí tổn thương và định hướng nguyên nhân.

• Với trường hợp nghi ngờ rò hậu môn hoặc rò trực tràng, bác sĩ có thể thực hiện thăm khám trực tràng bằng ngón tay có đeo găng để kiểm tra bên trong trực tràng và tìm những bất thường mà quan sát bên ngoài không phát hiện được.

• Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể sử dụng ống soi hậu môn (anoscope) để quan sát trực tiếp bên trong hậu môn và phần thấp của trực tràng. Phương pháp này giúp đánh giá niêm mạc và hỗ trợ xác định vị trí liên quan đến đường rò.

Nếu nghi ngờ rò âm đạo

• Khi có triệu chứng gợi ý rò âm đạo, bác sĩ có thể thực hiện khám vùng chậu và sử dụng mỏ vịt để quan sát bên trong âm đạo, từ đó tìm dấu hiệu bất thường hoặc vị trí nghi ngờ của đường rò.

Khám thực thể chưa phải lúc nào cũng đủ

• Kết quả khám trực tiếp có thể giúp bác sĩ nhận biết dấu hiệu rò hậu môn, nhưng không phải mọi đường rò đều có thể xác định đầy đủ chỉ bằng thăm khám.

• Nếu đường rò nằm sâu, phức tạp hoặc chưa xác định rõ đường đi, bác sĩ có thể chỉ định thêm chẩn đoán hình ảnh như MRI hoặc siêu âm chuyên khoa. Việc kết hợp nhiều phương pháp giúp chẩn đoán rò hậu môn chính xác hơn và hỗ trợ lựa chọn phương án điều trị phù hợp.

Bước 3: Chẩn đoán rò bằng hình ảnh

Thực hiện xét nghiệm chẩn đoán hình ảnh khi cần

• Khi bác sĩ nghi ngờ có rò hậu môn, xét nghiệm hình ảnh có thể được chỉ định để xác định vị trí, hướng đi và mức độ phức tạp của đường rò. Đây là bước đặc biệt hữu ích khi lỗ rò nằm sâu hoặc không thể xác định đầy đủ qua thăm khám bên ngoài.

• X-quang có thuốc cản quang có thể được sử dụng để khảo sát trực tràng, đường tiết niệu hoặc cơ quan sinh dục. Thuốc cản quang giúp làm nổi bật đường thông bất thường trên hình ảnh. Tùy vị trí cần kiểm tra, thuốc có thể được đưa vào bằng đường uống, tiêm hoặc thụt theo chỉ định của bác sĩ.

• Chụp CT hoặc MRI cung cấp hình ảnh chi tiết hơn về các mô và cấu trúc xung quanh. Trong chẩn đoán rò hậu môn, MRI vùng chậu thường có giá trị trong việc xác định đường rò và các nhánh rò nằm sâu, từ đó hỗ trợ bác sĩ lập kế hoạch điều trị.

• Siêu âm hậu môn hoặc âm đạo có thể được lựa chọn để khảo sát đường rò ở những vị trí phù hợp. Phương pháp này sử dụng sóng siêu âm để tạo hình ảnh bên trong cơ thể và không sử dụng tia X.

Không phải ai cũng cần tất cả xét nghiệm

• Việc lựa chọn phương pháp chẩn đoán rò hậu môn phụ thuộc vào triệu chứng, kết quả khám thực thể, vị trí nghi ngờ của đường rò và tiền sử bệnh. Bác sĩ sẽ cân nhắc xét nghiệm phù hợp thay vì thực hiện tất cả các phương pháp.

• Nếu được chỉ định chụp hình ảnh, người bệnh nên trao đổi với bác sĩ về mục đích xét nghiệm, cách thực hiện và việc sử dụng thuốc cản quang. Điều này giúp quá trình kiểm tra diễn ra an toàn và cung cấp thông tin cần thiết để xác định chính xác đường rò.

Bước 4: Khi nào cần nội soi đại tràng?

Nội soi đại tràng khi bác sĩ chỉ định

• Nếu bác sĩ nghi ngờ rò hậu môn có liên quan đến bệnh Crohn hoặc một bệnh viêm ruột khác, nội soi đại tràng có thể được chỉ định để kiểm tra bên trong đại tràng và tìm các tổn thương liên quan.

• Nội soi đại tràng được thực hiện bằng một ống mềm có gắn camera ở đầu, đưa qua hậu môn vào đại tràng. Hình ảnh thu được giúp bác sĩ quan sát trực tiếp niêm mạc và phát hiện những bất thường mà khám bên ngoài không thể nhìn thấy.

Bạn có thể được dùng thuốc an thần

• Nội soi đại tràng thường được thực hiện với thuốc an thần, giúp người bệnh thư giãn và giảm cảm giác khó chịu trong quá trình thực hiện. Mức độ an thần và phương pháp sử dụng thuốc có thể khác nhau tùy cơ sở y tế và tình trạng của từng người.

• Trước khi nội soi, người bệnh cần tuân thủ hướng dẫn của bác sĩ về nhịn ăn, làm sạch đại tràng và sử dụng thuốc đang điều trị. Chuẩn bị đúng giúp bác sĩ quan sát đại tràng rõ hơn và hạn chế phải thực hiện lại xét nghiệm.

Nội soi không phải xét nghiệm bắt buộc cho mọi trường hợp

• Không phải tất cả người có dấu hiệu rò hậu môn đều cần nội soi đại tràng. Xét nghiệm này thường được cân nhắc khi triệu chứng hoặc tiền sử bệnh gợi ý bệnh viêm ruột như Crohn.

• Trong quá trình chẩn đoán rò hậu môn, bác sĩ có thể kết hợp khám trực tiếp, xét nghiệm hình ảnh và nội soi tùy trường hợp. Mục tiêu là tìm nguyên nhân, xác định mức độ tổn thương và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

Bước 5: Xét nghiệm máu khi cần thiết

Làm xét nghiệm máu theo chỉ định

• Trong một số trường hợp nghi ngờ rò hậu môn, bác sĩ có thể yêu cầu xét nghiệm máu để đánh giá tình trạng viêm, nhiễm trùng hoặc tìm dấu hiệu của bệnh lý nền có liên quan.

• Bệnh Crohn là một trong những bệnh có thể liên quan đến hình thành đường rò. Khi người bệnh có các triệu chứng tiêu hóa kéo dài hoặc nhiều dấu hiệu bất thường khác, xét nghiệm máu có thể hỗ trợ bác sĩ đánh giá khả năng mắc bệnh viêm ruột này.

Xét nghiệm máu không thể tự xác định rò hậu môn

• Kết quả xét nghiệm máu chủ yếu cung cấp thông tin hỗ trợ, chẳng hạn dấu hiệu viêm hoặc tình trạng sức khỏe tổng quát. Không thể chỉ dựa vào xét nghiệm máu để khẳng định có rò hậu môn.

• Để chẩn đoán rò hậu môn, bác sĩ thường kết hợp bệnh sử, khám vùng hậu môn và các phương pháp chẩn đoán hình ảnh khi cần. Nếu nghi ngờ bệnh Crohn hoặc bệnh viêm ruột khác, xét nghiệm máu có thể giúp tìm nguyên nhân nền và định hướng bước kiểm tra tiếp theo.

Trao đổi về tiền sử và triệu chứng

• Khi đi khám, người bệnh nên thông báo nếu có đau bụng kéo dài, tiêu chảy tái diễn, sụt cân không chủ ý, chảy dịch quanh hậu môn hoặc các triệu chứng rò hậu môn tái phát. Những thông tin này giúp bác sĩ đánh giá toàn diện hơn thay vì chỉ tập trung vào một triệu chứng riêng lẻ.

• Nếu bác sĩ chỉ định xét nghiệm máu, người bệnh nên thực hiện theo hướng dẫn và kết hợp kết quả với các thăm khám khác để xác định chính xác nguyên nhân.

Bước 6: Test nhuộm màu tìm rò âm đạo

Thực hiện test nhuộm màu khi nghi ngờ rò âm đạo

• Với trường hợp nghi ngờ rò âm đạo, bác sĩ có thể sử dụng test nhuộm màu để tìm đường thông bất thường giữa âm đạo với bàng quang hoặc trực tràng. Đây là phương pháp hỗ trợ xác định vị trí đường rò dựa trên sự xuất hiện của thuốc nhuộm tại vị trí bất thường.

• Tùy mục đích kiểm tra, thuốc nhuộm có thể được uống hoặc đưa vào bàng quang, trực tràng theo chỉ định. Sau đó, bác sĩ có thể sử dụng tampon đặt trong âm đạo để kiểm tra xem thuốc nhuộm có xuất hiện hay không.

Test nhuộm kép giúp tìm rò giữa âm đạo và đường tiết niệu

• Test nhuộm kép thường được sử dụng khi nghi ngờ đường rò giữa âm đạo và đường tiết niệu, đặc biệt là bàng quang. Kết quả có thể giúp bác sĩ định hướng vị trí đường thông bất thường.

• Nếu thuốc nhuộm xuất hiện trên tampon sau khi được đưa vào đường tiết niệu, kết quả có thể là dấu hiệu gợi ý rò bàng quang–âm đạo và cần được đánh giá thêm bằng các phương pháp phù hợp.

Test xanh giúp phát hiện rò giữa trực tràng và âm đạo

• Test nhuộm xanh có thể được sử dụng để kiểm tra khả năng tồn tại đường rò giữa trực tràng và âm đạo. Thuốc nhuộm được đưa vào trực tràng, sau đó kiểm tra xem màu có xuất hiện trong âm đạo hay trên tampon hay không.

• Nếu phát hiện thuốc nhuộm ở vị trí bất thường, bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm hình ảnh để xác định chính xác vị trí và đường đi của lỗ rò.

Lưu ý khi đọc kết quả

• Test nhuộm màu chủ yếu có vai trò hỗ trợ chẩn đoán và không phải phương pháp phù hợp cho mọi trường hợp rò hậu môn. Việc lựa chọn xét nghiệm phụ thuộc vào vị trí nghi ngờ và các triệu chứng đi kèm.

• Khi chẩn đoán rò hậu môn hoặc rò vùng chậu, bác sĩ có thể kết hợp khám thực thể, xét nghiệm hình ảnh và các xét nghiệm chuyên biệt để xác định đường rò trước khi lựa chọn phương pháp điều trị.

Bước 7: Làm thêm xét nghiệm khi cần

Thực hiện các xét nghiệm bổ sung theo chỉ định

• Không phải trường hợp rò hậu môn nào cũng cần cùng một nhóm xét nghiệm. Tùy triệu chứng, tiền sử bệnh và vị trí nghi ngờ của đường rò, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm để tìm nguyên nhân hoặc đánh giá chức năng hậu môn – trực tràng.

Sinh thiết mô ruột khi nghi ngờ bệnh Crohn

• Nếu bác sĩ nghi ngờ bệnh Crohn là nguyên nhân liên quan đến đường rò, có thể chỉ định sinh thiết mô ruột trong quá trình nội soi. Một mẫu mô nhỏ được lấy để kiểm tra dưới kính hiển vi và hỗ trợ đánh giá tình trạng viêm.

• Sinh thiết không nhằm trực tiếp xác định lỗ rò hậu môn, mà chủ yếu giúp tìm hoặc đánh giá bệnh lý nền có thể liên quan đến sự hình thành đường rò.

Kiểm tra chức năng trực tràng và cơ thắt

• Một số xét nghiệm có thể được thực hiện để đánh giá sức cơ và khả năng hoạt động của trực tràng, cơ thắt hậu môn. Kết quả giúp bác sĩ hiểu rõ hơn tình trạng chức năng vùng hậu môn – trực tràng.

• Việc đánh giá này đặc biệt hữu ích khi người bệnh có triệu chứng liên quan đến kiểm soát đại tiện hoặc khi bác sĩ cần thêm thông tin trước khi lựa chọn phương pháp điều trị.

Lựa chọn xét nghiệm dựa trên từng trường hợp

• Trong quá trình chẩn đoán rò hậu môn, không nên tự yêu cầu thực hiện tất cả xét nghiệm. Bác sĩ sẽ lựa chọn phương pháp phù hợp dựa trên triệu chứng và kết quả khám ban đầu.

• Khi kết hợp khám lâm sàng, chẩn đoán hình ảnh và xét nghiệm chuyên sâu khi cần, bác sĩ có thể xác định nguyên nhân, vị trí và mức độ phức tạp của đường rò, từ đó xây dựng kế hoạch điều trị phù hợp.

Bước 8: Điều trị rò hậu môn như thế nào?

Trao đổi với bác sĩ để chọn phương pháp phù hợp

• Điều trị rò hậu môn phụ thuộc vào vị trí, kích thước, đường đi của lỗ rò, mức độ nhiễm trùng và các biến chứng đi kèm. Không có một phương pháp duy nhất phù hợp cho tất cả người bệnh.

• Với những trường hợp phức tạp hoặc đường rò liên quan đến cơ quan tiết niệu, sinh dục, bác sĩ có thể phối hợp hoặc chuyển người bệnh đến chuyên khoa phù hợp như tiết niệu, phụ khoa hoặc ngoại khoa đại trực tràng.

Dẫn lưu dịch hoặc mủ khi có nhiễm trùng

• Nếu đường rò có tình trạng tích tụ dịch, mủ hoặc bị tắc nghẽn, bác sĩ có thể sử dụng ống thông nhỏ để dẫn lưu. Mục tiêu là giúp thoát dịch và kiểm soát tình trạng nhiễm trùng.

• Nếu có nhiễm trùng, kháng sinh có thể được sử dụng trong những trường hợp phù hợp. Tuy nhiên, thuốc kháng sinh không phải lúc nào cũng loại bỏ được đường rò và không nên tự mua thuốc để điều trị.

Phẫu thuật xử lý đường rò

• Phẫu thuật rò hậu môn là một trong những phương pháp điều trị quan trọng đối với nhiều trường hợp rò hậu môn dai dẳng. Bác sĩ sẽ lựa chọn kỹ thuật dựa trên đường đi của lỗ rò và mối liên quan với cơ thắt hậu môn.

• Với một số đường rò giữa hậu môn và da bên ngoài, bác sĩ có thể tạo một đường mở nhỏ trên vùng da và mô phía trên đường rò để giúp đường rò dẫn lưu và lành từ bên trong.

Sử dụng vật liệu để đóng đường rò

• Trong một số trường hợp được lựa chọn, bác sĩ có thể sử dụng keo sinh học hoặc vật liệu chuyên dụng để bịt hoặc lấp đường rò. Phương pháp này nhằm đóng đường thông bất thường mà không cần loại bỏ toàn bộ mô xung quanh.

• Hiệu quả của từng phương pháp phụ thuộc vào đặc điểm đường rò và tình trạng cụ thể của người bệnh. Vì vậy, quyết định điều trị cần được đưa ra sau khi chẩn đoán rò hậu môn đầy đủ.

Điều trị cần hướng đến nguyên nhân và biến chứng

• Nếu rò hậu môn liên quan đến bệnh Crohn hoặc một bệnh lý nền khác, việc kiểm soát bệnh nền cũng có thể là một phần quan trọng của kế hoạch điều trị.

• Người bệnh nên trao đổi với bác sĩ về vị trí đường rò, nguy cơ tái phát, ảnh hưởng đến cơ thắt hậu môn, thời gian hồi phục và khả năng cần phẫu thuật trước khi lựa chọn phương án.

• Không nên tự chọc, nặn hoặc cố làm kín lỗ rò tại nhà. Những hành động này có thể làm tổn thương mô, cản trở dẫn lưu và khiến tình trạng nhiễm trùng trở nên phức tạp hơn.

Phần 3: Đối tượng dễ bị rò hậu môn và nguyên nhân

Lưu ý 1: Bệnh viêm ruột có thể gây rò

Kiểm tra bệnh viêm ruột liên quan

• Bệnh viêm ruột như bệnh Crohn và viêm loét đại tràng có thể làm tăng nguy cơ hình thành một số loại đường rò. Vì vậy, nếu xuất hiện dấu hiệu rò hậu môn đồng thời có triệu chứng tiêu hóa kéo dài, người bệnh nên thông báo đầy đủ cho bác sĩ.

Nhận biết các dấu hiệu gợi ý bệnh viêm ruột

• Những triệu chứng có thể gặp gồm:

  • Tiêu chảy kéo dài hoặc tái diễn.

  • Đau hoặc co thắt bụng.

  • Đầy hơi, chướng bụng.

  • Phân có máu.

  • Sốt.

  • Buồn nôn.

  • Sụt cân không rõ nguyên nhân.

• Không phải cứ có các triệu chứng trên là mắc bệnh viêm ruột. Tuy nhiên, khi chúng xuất hiện cùng đau, sưng hoặc chảy dịch quanh hậu môn, bác sĩ có thể cần đánh giá thêm để tìm bệnh lý nền liên quan đến rò hậu môn.

Lưu ý bệnh túi thừa đại tràng

• Viêm túi thừa đại tràng xảy ra khi các túi nhỏ hình thành ở thành đại tràng bị viêm hoặc nhiễm trùng. Trong một số trường hợp, tình trạng này có thể dẫn đến hình thành đường rò.

• Nếu từng được chẩn đoán viêm túi thừa hoặc thường xuyên có triệu chứng tiêu hóa bất thường, người bệnh nên cung cấp thông tin này khi đi khám. Đây là dữ liệu quan trọng giúp bác sĩ xác định nguyên nhân và lựa chọn xét nghiệm phù hợp.

Thông báo tiền sử bệnh khi chẩn đoán rò

• Nếu đã mắc hoặc nghi ngờ bệnh Crohn, viêm loét đại tràng hoặc viêm túi thừa, hãy chủ động cho bác sĩ biết khi xuất hiện dấu hiệu rò hậu môn.

• Trong quá trình chẩn đoán rò hậu môn, bác sĩ có thể kết hợp bệnh sử, khám lâm sàng, xét nghiệm máu, nội soi và chẩn đoán hình ảnh tùy từng trường hợp. Xác định bệnh lý nền giúp việc điều trị không chỉ tập trung vào đường rò mà còn kiểm soát nguyên nhân có thể khiến rò tái phát.

Lưu ý 2: Sinh nở khó có thể gây rò

Lưu ý tiền sử sinh nở

• Rò hậu môn và một số loại đường rò vùng chậu có thể xuất hiện sau quá trình sinh nở khó hoặc có biến chứng do tổn thương các mô giữa trực tràng, âm đạo và vùng hậu môn.

• Rò trực tràng – âm đạo là một dạng đường rò có thể liên quan đến chấn thương khi sinh. Ngoài ra, tổn thương vùng quanh hậu môn sau sinh cũng có thể làm tăng nguy cơ hình thành đường rò ở một số trường hợp.

Theo dõi quá trình hồi phục sau sinh

• Sau sinh, người mẹ nên tái khám theo lịch hẹn với bác sĩ sản phụ khoa để kiểm tra các vết rách, vết khâu hoặc tổn thương vùng tầng sinh môn có đang lành đúng cách hay không.

• Nếu xuất hiện đau kéo dài, sưng, chảy dịch có mùi hôi, mủ hoặc lỗ bất thường quanh hậu môn, cần thông báo cho bác sĩ. Đây có thể là dấu hiệu rò hậu môn hoặc nhiễm trùng cần được đánh giá.

Đặc biệt chú ý dấu hiệu nhiễm trùng

• Nếu vừa sinh con và xuất hiện sốt, đau tăng lên hoặc dịch tiết có mùi hôi bất thường, người bệnh nên liên hệ với bác sĩ sản phụ khoa sớm để được kiểm tra.

• Những triệu chứng này không đủ để khẳng định rò hậu môn, nhưng việc phát hiện sớm tổn thương hoặc nhiễm trùng sau sinh có thể giúp hạn chế biến chứng và hỗ trợ điều trị kịp thời.

Cung cấp đầy đủ tiền sử khi chẩn đoán

• Khi thực hiện chẩn đoán rò hậu môn, hãy cho bác sĩ biết thời điểm sinh, phương pháp sinh, các tổn thương hoặc thủ thuật xảy ra trong quá trình sinh và tình trạng hồi phục sau đó.

• Thông tin về tiền sử sinh nở giúp bác sĩ đánh giá khả năng tổn thương vùng hậu môn – trực tràng hoặc vùng chậu có liên quan đến triệu chứng hiện tại hay không, từ đó lựa chọn phương pháp thăm khám và xét nghiệm phù hợp.

Lưu ý 3: Tiền sử tổn thương có thể gây rò

Kiểm tra tiền sử chấn thương vùng chậu

• Khi chẩn đoán rò hậu môn, bác sĩ có thể hỏi về tiền sử tổn thương ruột, trực tràng hoặc vùng chậu. Chấn thương ở những khu vực này có thể làm tổn thương mô và tạo điều kiện hình thành đường thông bất thường.

• Nguyên nhân có thể bao gồm chấn thương do tai nạn, tổn thương vùng chậu hoặc các biến chứng sau phẫu thuật. Vì vậy, hãy cho bác sĩ biết nếu trước đây từng gặp chấn thương nghiêm trọng hoặc phẫu thuật vùng bụng – chậu.

Lưu ý tiền sử phẫu thuật và xạ trị

• Một số ca phẫu thuật vùng chậu phức tạp có thể gây tổn thương các mô lân cận và làm tăng nguy cơ hình thành đường rò. Tiền sử phẫu thuật như cắt tử cung hoặc các can thiệp vùng chậu là thông tin quan trọng khi đánh giá dấu hiệu rò hậu môn hoặc rò vùng chậu.

• Xạ trị vùng chậu cũng có thể gây tổn thương mô và dẫn đến đường rò sau một khoảng thời gian. Tổn thương do xạ trị đôi khi xuất hiện muộn, vì vậy người từng xạ trị vùng chậu nên thông báo cho bác sĩ ngay cả khi việc điều trị đã kết thúc một thời gian.

Kiểm tra khả năng nhiễm trùng hoặc bệnh lý nền

• Một số nhiễm trùng vùng chậu có thể liên quan đến hình thành đường rò. Ngoài ra, ung thư hoặc các bệnh lý gây tổn thương mô tại vùng chậu cũng có thể là yếu tố liên quan.

• Một số bệnh lây truyền qua đường tình dục, chẳng hạn chlamydia hoặc HIV, có thể làm tăng nguy cơ biến chứng liên quan đến đường rò trong những trường hợp nhất định. Nếu có tiền sử hoặc nguy cơ nhiễm trùng, người bệnh nên trao đổi thẳng thắn với bác sĩ để được đánh giá phù hợp.

Cung cấp đầy đủ tiền sử khi đi khám

• Hãy thông báo cho bác sĩ nếu từng bị chấn thương vùng chậu, phẫu thuật vùng bụng – chậu, xạ trị, nhiễm trùng hoặc mắc bệnh lý ảnh hưởng đến vùng này.

• Những thông tin này giúp bác sĩ có thêm cơ sở khi chẩn đoán rò hậu môn, xác định yếu tố có thể liên quan và lựa chọn xét nghiệm cần thiết. Không nên bỏ qua những sự kiện xảy ra từ lâu, vì một số đường rò có thể hình thành hoặc biểu hiện sau một thời gian đáng kể.

Nguồn tham khảo

1. Dsouza R, Griner S, Mandava N. Anorectal Fistula. In: StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2026.
2. Gionchetti P, Dignass A, Danese S, et al. 3rd European Evidence-based Consensus on the Diagnosis and Management of Crohn’s Disease 2016: Part 2. Surgical Management and Special Situations. Journal of Crohn’s and Colitis. 2017;11(2):135–149.
3. Maaser C, Sturm A, Vavricka SR, et al. ECCO-ESGAR Guideline for Diagnostic Assessment in IBD Part 1: Initial Diagnosis, Monitoring of Known IBD, Detection of Complications. Journal of Crohn’s and Colitis. 2019;13(2):144–164.
4. Panés J, Bouhnik Y, Reinisch W, et al. Imaging techniques for assessment of inflammatory bowel disease: Joint ECCO and ESGAR evidence-based consensus guidelines. Journal of Crohn’s and Colitis. 2013;7(7):556–585.
5. Van Assche G, Dignass A, Reinisch W, et al. The second European evidence-based Consensus on the diagnosis and management of Crohn’s disease: Special situations. Journal of Crohn’s and Colitis. 2010;4(1):63–101.
6. Schwartz DA, Wiersema MJ, Dudiak KM, et al. A comparison of endoscopic ultrasound, magnetic resonance imaging, and examination under anesthesia for evaluation of Crohn’s perianal fistulas. Gastroenterology. 2001;121(5):1064–1072.
7. Buchanan GN, Halligan S, Williams AB, et al. Effect of MRI on clinical outcome of recurrent fistula-in-ano. Lancet. 2002;360(9346):1661–1662.
8. Gecse KB, Bemelman W, Kamm MA, et al. A global consensus on the classification, diagnosis and multidisciplinary treatment of fistulising Crohn’s disease. Gut. 2014;63(9):1381–1392.
9. American Society of Colon and Rectal Surgeons. Clinical Practice Guidelines for the Management of Anorectal Abscess, Fistula-in-Ano, and Rectovaginal Fistula. Diseases of the Colon & Rectum.
10. World Gastroenterology Organisation. WGO Practice Guideline: Inflammatory Bowel Disease. Milwaukee, WI: World Gastroenterology Organisation.

Biên tập nội dung: Leigh Kennedy Ly.

Thông tin được tham vấn và kiểm chứng bởi chuyên gia: Christopher Walker.