Cách trị tiêu chảy tại nhà cấp tốc: 7 mẹo cầm tiêu chảy nhanh nhất

Tiêu chảy là tình trạng rất thường gặp, nhưng nếu đi ngoài nhiều lần, phân lỏng kéo dài, cơ thể có thể nhanh chóng mất nước và chất điện giải. Theo số liệu được đề cập trong tài liệu nguồn, tiêu chảy cấp liên quan đến hơn 150.000 ca nhập viện mỗi năm. Điều đáng lo không chỉ là cảm giác đau bụng, mót đi ngoài hay bất tiện trong sinh hoạt, mà còn là nguy cơ mất nước do tiêu chảy nếu không được xử lý đúng cách.

Vậy chữa tiêu chảy thế nào để vừa giảm khó chịu vừa hạn chế mất nước? Khi nào có thể trị tiêu chảy tại nhà, và khi nào cần đi khám? Bài viết này, Tiptory hướng dẫn những cách cầm tiêu chảy và chăm sóc tại nhà an toàn, đồng thời giúp bạn nhận biết các dấu hiệu cảnh báo để tránh biến chứng.

Cách chữa tiêu chảy nhanh hơn

Bù nước và điện giải

• Uống từng ngụm nhỏ nước thường xuyên để bù lượng dịch đã mất do đi ngoài.

• Nếu tiêu chảy nhiều, ưu tiên dung dịch bù nước điện giải (ORS) theo đúng hướng dẫn pha trên bao bì. ORS giúp bổ sung cả nước và các chất điện giải cần thiết.

• Không nên chỉ cố gắng “cầm tiêu chảy” bằng thuốc mà bỏ qua việc bù nước, vì mất nước mới là một trong những nguy cơ đáng lo nhất khi tiêu chảy.

Ăn thực phẩm dễ tiêu

• Không nhất thiết phải nhịn ăn khi bị tiêu chảy. Khi có thể ăn, nên chọn những món mềm, dễ tiêu và ít chất béo.

• Chuối và cơm trắng có thể là lựa chọn phù hợp trong thời gian này. Một số người cũng dễ dung nạp cháo, khoai tây hoặc bánh mì.

• Chia thành nhiều bữa nhỏ nếu cảm thấy khó chịu khi ăn nhiều cùng lúc.

• Hạn chế rượu bia, đồ ăn nhiều dầu mỡ và những thực phẩm khiến triệu chứng nặng hơn.

Dùng thuốc cầm tiêu chảy khi phù hợp

• Một số thuốc không kê đơn có thể giúp giảm số lần đi ngoài ở người lớn bị tiêu chảy cấp, nhưng không phải trường hợp nào cũng nên sử dụng.

• Không tự dùng thuốc cầm tiêu chảy nếu có sốt cao, phân có máu hoặc nghi ngờ tiêu chảy do nhiễm trùng nặng.

• Nếu đang dùng thuốc điều trị bệnh khác, có bệnh nền hoặc không chắc thuốc nào phù hợp, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng.

Theo dõi trong 1–2 ngày

• Phần lớn trường hợp tiêu chảy cấp có thể cải thiện trong vài ngày khi được chăm sóc và bù nước đúng cách.

• Nếu tiêu chảy không giảm sau 1–2 ngày, ngày càng nặng hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước như khát nhiều, khô miệng, tiểu ít, chóng mặt, cần liên hệ cơ sở y tế.

• Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền cần được theo dõi sát hơn vì nguy cơ mất nước có thể cao hơn.

Điều quan trọng khi trị tiêu chảy tại nhà

• Mục tiêu của chữa tiêu chảy không chỉ là làm ngừng đi ngoài càng nhanh càng tốt mà còn phải bù đủ nước, điện giải và xử lý nguyên nhân nếu cần.

• Nếu triệu chứng kéo dài, tái phát hoặc có dấu hiệu bất thường như đau bụng dữ dội, sốt cao, phân đen hoặc có máu, không nên tiếp tục tự điều trị tại nhà mà cần được đánh giá y tế.

Phần 1: Cách trị tiêu chảy bằng phương pháp tự nhiên

Mẹo 1: Bù nước đúng cách khi tiêu chảy

Ưu tiên bù nước và điện giải

• Khi bị tiêu chảy, cơ thể mất nước cùng các chất điện giải như natri, kali và clorua qua phân lỏng. Vì vậy, bù nước khi tiêu chảy là việc cần ưu tiên để phòng mất nước và các biến chứng nguy hiểm.

• Uống nước sạch thường xuyên, từng ngụm nhỏ. Nếu vừa tiêu chảy vừa nôn, không nên uống một lượng lớn cùng lúc vì dễ kích thích nôn thêm; thay vào đó, hãy uống ít một nhưng lặp lại nhiều lần.

Ưu tiên dung dịch oresol khi mất nước

• Nếu đi ngoài nhiều hoặc có dấu hiệu mất nước, dung dịch bù nước điện giải ORS (oresol) là lựa chọn được khuyến nghị. ORS cung cấp nước và các chất điện giải theo tỷ lệ giúp cơ thể hấp thu hiệu quả hơn.

• Pha ORS đúng lượng nước ghi trên bao bì. Không tự ý pha đặc hoặc loãng hơn vì có thể làm thay đổi nồng độ điện giải.

• Nếu người bệnh nôn, tiếp tục cho uống từng lượng nhỏ, thay vì ngừng hoàn toàn việc bù nước.

Chọn đồ uống phù hợp

• Nước lọc có thể giúp bổ sung dịch, đặc biệt khi tiêu chảy nhẹ. Với trường hợp mất nước rõ hơn, ORS phù hợp hơn nước lọc đơn thuần vì giúp bù cả nước và điện giải.

• Có thể sử dụng một số loại nước hoặc chất lỏng khác nếu người bệnh dung nạp tốt, nhưng không nên xem nước ngọt, đồ uống nhiều đường hoặc rượu bia là giải pháp chính để trị tiêu chảy tại nhà.

• Không cần cố uống đồ uống thể thao chỉ vì nghĩ rằng chúng thay thế ORS. Khi cần bù nước và điện giải do tiêu chảy, ORS là lựa chọn có cơ sở y khoa rõ ràng hơn.

Hạn chế đồ uống có caffeine

• Trong thời gian chữa tiêu chảy, nên hạn chế cà phê, trà chứa caffeine và các đồ uống có thể khiến triệu chứng tiêu hóa khó chịu hơn.

• Quan trọng nhất vẫn là đảm bảo cơ thể nhận đủ nước và điện giải thay vì chỉ tập trung vào việc cầm tiêu chảy nhanh chóng.

Nhận biết dấu hiệu mất nước

• Theo dõi các dấu hiệu như khát nhiều, khô miệng, tiểu ít, chóng mặt, mệt lả hoặc không thể uống đủ nước.

• Nếu người bệnh không uống được, nôn liên tục, có dấu hiệu mất nước nặng, phân có máu hoặc tiêu chảy kéo dài, cần được nhân viên y tế đánh giá. WHO đặc biệt khuyến nghị tìm kiếm chăm sóc y tế khi có dấu hiệu mất nước hoặc máu trong phân.

• Với trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền, cần chú ý bù nước sớm vì nguy cơ mất nước có thể cao hơn.

Bù nước quan trọng hơn việc làm ngừng tiêu chảy ngay

• Mục tiêu của chữa tiêu chảy tại nhà trước hết là ngăn mất nước và điện giải, không phải tìm mọi cách làm phân ngừng ngay lập tức.

• Bù nước đúng cách giúp cơ thể duy trì tuần hoàn và các chức năng thiết yếu trong khi nguyên nhân gây tiêu chảy được cơ thể xử lý hoặc được điều trị phù hợp.

Mẹo 2: Nghỉ ngơi giúp cơ thể hồi phục

Ngủ đủ giấc để hỗ trợ phục hồi

• Tiêu chảy thường là triệu chứng liên quan đến nhiễm trùng, rối loạn tiêu hóa hoặc một vấn đề sức khỏe khác. Khi cơ thể đang chống lại tác nhân gây bệnh, nghỉ ngơi khi bị tiêu chảy giúp giảm tiêu hao năng lượng và tạo điều kiện cho quá trình hồi phục.

• Không có bằng chứng cho thấy ngủ nhiều có thể trực tiếp cầm tiêu chảy, nhưng ngủ đủ và nghỉ ngơi hợp lý là phần quan trọng trong chăm sóc tại nhà.

Ưu tiên giấc ngủ và giảm hoạt động nặng

• Cố gắng ngủ đủ thời gian và nghỉ khi cảm thấy mệt, đặc biệt trong những ngày tiêu chảy nhiều lần.

• Tạm thời hạn chế tập luyện cường độ cao, làm việc quá sức hoặc các hoạt động khiến cơ thể mất thêm nước.

• Nếu bị đau bụng hoặc mót đi ngoài khiến khó ngủ, hãy ưu tiên bù nước và điện giải đầy đủ trong ngày để giảm nguy cơ mất nước.

Kết hợp nghỉ ngơi với bù nước

• Ngủ và nghỉ ngơi không thể thay thế bù nước khi tiêu chảy. Đây vẫn là ưu tiên quan trọng nhất để phòng mất nước.

• Uống nước hoặc dung dịch bù nước điện giải theo nhu cầu, đặc biệt sau những lần đi ngoài phân lỏng.

• Khi vừa tiêu chảy vừa nôn, nên uống từng ngụm nhỏ và thường xuyên thay vì uống nhiều cùng một lúc.

Theo dõi diễn biến thay vì chỉ cố trị tiêu chảy

• Nghỉ ngơi có thể hỗ trợ quá trình hồi phục, nhưng không nên chỉ dựa vào ngủ để chữa tiêu chảy tại nhà.

• Nếu tiêu chảy kéo dài, ngày càng nặng, kèm sốt cao, đau bụng dữ dội, phân có máu hoặc dấu hiệu mất nước như tiểu ít, chóng mặt, khô miệng, cần liên hệ bác sĩ để được đánh giá.

• Với trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền, nên theo dõi sát tình trạng mất nước và tìm tư vấn y tế sớm khi triệu chứng đáng lo xuất hiện.

Mẹo 3: Ăn gì khi bị tiêu chảy?

Ưu tiên món mềm, dễ tiêu

• Khi còn buồn nôn hoặc vừa nôn xong, hãy ưu tiên bù nước và điện giải trước. Khi cảm giác thèm ăn trở lại, có thể ăn từng ít một thay vì nhịn ăn hoàn toàn.

• Cơm trắng, bánh mì nướng, bánh quy nhạt, khoai tây luộc, chuối hoặc thịt gà nạc là những lựa chọn tương đối dễ tiêu khi trị tiêu chảy tại nhà.

• Chia thành nhiều bữa nhỏ có thể giúp hệ tiêu hóa dễ thích nghi hơn, đặc biệt khi vẫn còn buồn nôn hoặc đau bụng.

Không cần áp dụng BRAT quá cứng nhắc

• BRAT là viết tắt của banana (chuối), rice (cơm), applesauce (sốt táo) và toast (bánh mì nướng). Đây là các thực phẩm mềm, ít gây kích ứng và có thể phù hợp trong giai đoạn đầu hồi phục.

• Tuy nhiên, các hướng dẫn hiện nay không khuyến nghị chỉ ăn BRAT trong thời gian dài hoặc nhịn ăn để cầm tiêu chảy. Khi có thể ăn uống bình thường, người bệnh thường có thể từng bước trở lại chế độ ăn thông thường.

• Vì vậy, mục tiêu của chế độ ăn khi bị tiêu chảy là cung cấp đủ năng lượng và dinh dưỡng nhưng tránh những món làm triệu chứng nặng hơn, thay vì cố gắng làm phân đặc lại bằng một danh sách thực phẩm cố định.

Chuối có thể bổ sung kali

• Tiêu chảy có thể làm cơ thể mất nước và chất điện giải. Chuối cung cấp kali và là thực phẩm mềm, tương đối dễ tiêu, nên có thể được đưa vào khẩu phần khi người bệnh bắt đầu ăn lại.

• Tuy nhiên, ăn chuối không thay thế dung dịch bù nước điện giải. Nếu đi ngoài nhiều, bù nước khi tiêu chảy vẫn là ưu tiên quan trọng.

Tạm tránh những món dễ làm tiêu chảy nặng hơn

• Trong giai đoạn cấp, nên hạn chế rượu bia, caffeine, đồ chiên rán hoặc nhiều chất béo và thực phẩm, đồ uống chứa nhiều đường đơn vì chúng có thể khiến triệu chứng tiêu hóa nặng hơn ở một số người.

• Sữa và các sản phẩm từ sữa cũng có thể gây khó chịu tạm thời ở một số người sau tiêu chảy cấp do khả năng tiêu hóa lactose có thể giảm trong thời gian hồi phục.

• Không cần kiêng khem quá mức. Nếu một loại thực phẩm không làm triệu chứng tăng lên và bạn dung nạp tốt, có thể tiếp tục ăn với lượng vừa phải.

Ăn uống kết hợp bù nước để hồi phục

• Thực phẩm chỉ hỗ trợ dinh dưỡng và giúp cơ thể hồi phục; chúng không phải là phương pháp trực tiếp chữa tiêu chảy.

• Hãy tiếp tục uống nước và dung dịch bù nước điện giải phù hợp, đồng thời ăn từng ít một khi có thể.

• Nếu tiêu chảy kéo dài hơn 2 ngày ở người lớn, đi ngoài nhiều lần, nôn liên tục, đau bụng dữ dội, sốt cao, phân có máu hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước, cần được nhân viên y tế đánh giá thay vì tiếp tục tự chữa tiêu chảy tại nhà.

Mẹo 4: Ăn thêm món dễ tiêu khi tiêu chảy

Không chỉ ăn theo chế độ BRAT

• BRAT gồm chuối, cơm, sốt táo và bánh mì nướng. Những món này có thể phù hợp khi đau bụng hoặc tiêu chảy, nhưng không cung cấp đầy đủ năng lượng và dưỡng chất nếu chỉ ăn trong thời gian dài.

• Khi đã bớt buồn nôn và có thể ăn uống, nên mở rộng thực đơn với các món mềm, ít chất béo và dễ tiêu để hỗ trợ cơ thể hồi phục.

• Mục tiêu của chế độ ăn khi trị tiêu chảy tại nhà là cung cấp đủ dinh dưỡng mà không làm hệ tiêu hóa khó chịu thêm.

Bổ sung các món nhạt, dễ tiêu

• Có thể lựa chọn bánh quy mặn, khoai tây luộc, cháo hoặc súp trong, cơm trắng và các món chế biến đơn giản.

• Thịt gà bỏ da nướng hoặc luộc, cà rốt nấu chín và các loại thực phẩm ít dầu mỡ cũng có thể được đưa vào khẩu phần khi người bệnh bắt đầu ăn lại.

• Nên chia thành nhiều bữa nhỏ nếu vẫn còn đầy bụng, buồn nôn hoặc đau bụng.

• Tránh đồ chiên rán, nhiều chất béo, rượu bia và các món nhiều đường nếu nhận thấy chúng khiến tiêu chảy nặng hơn.

Có thể cân nhắc sữa chua chứa probiotic

• Một số loại sữa chua chứa probiotic với các vi khuẩn sống có lợi có thể hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột trong quá trình hồi phục.

• Tuy nhiên, lactose trong sữa và các sản phẩm từ sữa có thể khiến một số người khó chịu hoặc tiêu chảy nhiều hơn trong thời gian ngắn sau đợt tiêu chảy cấp.

• Nếu ăn sữa chua khiến đầy bụng, đau bụng hoặc đi ngoài nhiều hơn, nên tạm ngừng và lựa chọn thực phẩm khác dễ dung nạp hơn.

Đừng quên bù nước và điện giải

• Thức ăn giúp bổ sung năng lượng nhưng không thay thế việc bù nước khi tiêu chảy.

• Nếu đi ngoài nhiều lần, nên ưu tiên dung dịch bù nước điện giải ORS theo đúng hướng dẫn sử dụng để bổ sung nước và các chất điện giải bị mất.

• Không nên chỉ tập trung vào việc cầm tiêu chảy bằng cách ăn thật ít, vì điều này có thể khiến cơ thể thiếu năng lượng trong quá trình hồi phục.

Ăn lại bình thường khi cơ thể dung nạp tốt

• Khi số lần đi ngoài giảm và cảm giác thèm ăn trở lại, có thể từng bước quay về chế độ ăn thông thường thay vì duy trì thực đơn hạn chế quá lâu.

• Nếu một món ăn không làm triệu chứng nặng hơn, không nhất thiết phải kiêng hoàn toàn.

• Nếu tiêu chảy kéo dài, tái phát, kèm sốt cao, đau bụng dữ dội, phân có máu hoặc dấu hiệu mất nước, cần đi khám để tìm nguyên nhân thay vì tiếp tục tự chữa tiêu chảy tại nhà.

Mẹo 5: Tránh món làm tiêu chảy nặng hơn

Hạn chế đồ ăn nhiều dầu mỡ

• Đồ chiên rán, nhiều chất béo có thể khiến hệ tiêu hóa khó chịu hơn và làm tình trạng tiêu chảy kéo dài ở một số người.

• Khi trị tiêu chảy tại nhà, nên ưu tiên món luộc, hấp, nấu mềm, ít dầu mỡ thay vì thức ăn nhanh hoặc món chiên xào.

• Nếu đang buồn nôn hoặc đau bụng, hãy chia nhỏ khẩu phần và ăn chậm để giảm áp lực lên hệ tiêu hóa.

Tạm tránh đồ cay và thực phẩm gây kích ứng

• Ớt, tiêu và các món quá cay có thể làm tăng cảm giác khó chịu ở đường tiêu hóa.

• Trong giai đoạn tiêu chảy cấp, nên tạm thời hạn chế đồ cay, đặc biệt nếu nhận thấy chúng khiến đau bụng hoặc đi ngoài nhiều hơn.

• Sau khi triệu chứng đã hết, có thể từng bước ăn lại theo khả năng dung nạp của cơ thể.

Giảm thực phẩm nhiều đường và chất xơ khó dung nạp

• Đồ uống hoặc thực phẩm chứa nhiều đường đơn có thể kéo thêm nước vào lòng ruột và làm tiêu chảy nặng hơn ở một số trường hợp.

• Khi đang chữa tiêu chảy, nên hạn chế bánh kẹo, nước ngọt và các món quá ngọt.

• Nếu tiêu chảy cấp đang diễn ra, một số thực phẩm giàu chất xơ không hòa tan có thể làm tăng lượng phân hoặc kích thích nhu động ruột. Có thể ưu tiên rau củ được nấu chín, mềm thay vì rau sống hoặc thực phẩm quá nhiều chất xơ.

Tạm hạn chế sữa nếu cơ thể không dung nạp

• Sau tiêu chảy cấp, một số người có thể tạm thời khó tiêu hóa lactose trong sữa, dẫn đến đầy bụng, đau bụng hoặc đi ngoài phân lỏng.

• Nếu uống sữa làm triệu chứng tăng lên, có thể tạm giảm hoặc tránh trong thời gian ngắn và thử lại khi hệ tiêu hóa ổn định hơn.

• Không nhất thiết phải kiêng toàn bộ sản phẩm từ sữa nếu cơ thể vẫn dung nạp tốt.

Tránh sorbitol và chất tạo ngọt có tác dụng nhuận tràng

• Sorbitol có trong một số loại kẹo cao su, kẹo không đường và thực phẩm “sugar-free”.

• Chất này có thể có tác dụng nhuận tràng, vì vậy nên tránh nếu đang bị tiêu chảy hoặc nhận thấy triệu chứng nặng hơn sau khi sử dụng.

• Khi đọc nhãn thực phẩm, hãy chú ý các thành phần như sorbitol nếu đang cố cầm tiêu chảy.

Hạn chế caffeine và rượu bia

• Cà phê, trà chứa caffeine, nước tăng lực và một số đồ uống chứa caffeine có thể kích thích nhu động ruột, khiến một số người đi ngoài nhiều hơn.

• Rượu bia có thể làm cơ thể mất nước và không phù hợp trong giai đoạn đang tiêu chảy.

• Thay vào đó, ưu tiên nước và dung dịch bù nước điện giải để bù nước khi tiêu chảy.

Không cần kiêng khem quá mức

• Không có một danh sách thực phẩm phải tránh tuyệt đối cho tất cả mọi người. Khả năng dung nạp của mỗi người có thể khác nhau.

• Điều quan trọng là duy trì đủ nước, ăn những món dễ tiêu và tạm tránh các thực phẩm rõ ràng khiến triệu chứng nặng hơn.

• Nếu tiêu chảy kéo dài, có máu trong phân, sốt cao, đau bụng dữ dội hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước, không nên chỉ dựa vào chế độ ăn để chữa tiêu chảy tại nhà mà cần được nhân viên y tế đánh giá.

Mẹo 6: Kẽm có thể hỗ trợ trị tiêu chảy

Kẽm chủ yếu được khuyến nghị cho trẻ em

• Kẽm là vi chất cần thiết cho chức năng miễn dịch, tăng trưởng tế bào và nhiều quá trình chuyển hóa trong cơ thể. Nghiên cứu cho thấy bổ sung kẽm có thể giúp giảm thời gian và mức độ tiêu chảy ở trẻ em.

• Theo hướng dẫn WHO cập nhật, kẽm được sử dụng như một biện pháp hỗ trợ, đi kèm bù nước điện giải ORS và tiếp tục cho trẻ ăn uống phù hợp; kẽm không thay thế việc bù nước.

Liều kẽm cần dựa trên tuổi của trẻ

• WHO hiện khuyến nghị kẽm đường uống cho trẻ bị tiêu chảy cấp hoặc tiêu chảy kéo dài. Hướng dẫn mới của WHO năm 2024–2025 sử dụng liều 5 mg kẽm mỗi ngày, tối đa 14 ngày, cho trẻ đến 10 tuổi.

• Điều này khác với một số tài liệu WHO trước đây từng khuyến nghị 10 mg/ngày cho trẻ dưới 6 tháng và 20 mg/ngày cho trẻ từ 6 tháng trở lên trong 10–14 ngày. Vì vậy, khi trị tiêu chảy tại nhà cho trẻ, nên ưu tiên hướng dẫn mới nhất của bác sĩ hoặc cơ sở y tế địa phương thay vì tự áp dụng liều từ tài liệu cũ.

Người lớn không nên tự bổ sung kẽm chỉ để cầm tiêu chảy

• Bằng chứng và khuyến nghị của WHO về kẽm trong điều trị tiêu chảy tập trung chủ yếu vào trẻ em, không phải khuyến nghị thường quy cho người lớn.

• Vì vậy, người lớn bị tiêu chảy không nên tự dùng liều kẽm dành cho trẻ hoặc tự tăng liều với mục đích cầm tiêu chảy.

• Nếu muốn sử dụng kẽm, đặc biệt khi đang dùng thuốc khác hoặc có bệnh lý nền, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về liều và thời gian phù hợp.

Bù nước vẫn là ưu tiên hàng đầu

• Kẽm chỉ đóng vai trò hỗ trợ. Khi tiêu chảy, việc quan trọng trước tiên vẫn là bù nước khi tiêu chảy bằng ORS phù hợp và duy trì dinh dưỡng.

• Không nên trì hoãn việc bù nước để chờ kẽm phát huy tác dụng. WHO xác định ORS là biện pháp điều trị nền tảng để thay thế nước và chất điện giải bị mất qua phân.

Khi nào cần đưa trẻ đi khám?

• Nếu trẻ có dấu hiệu mất nước, không uống được, nôn liên tục, lừ đừ, tiêu chảy kéo dài hoặc có máu trong phân, cần được nhân viên y tế đánh giá.

• Không nên chỉ dựa vào kẽm hoặc các biện pháp chữa tiêu chảy tại nhà khi trẻ có dấu hiệu bệnh nặng.

• Với trẻ nhỏ, việc đánh giá tình trạng mất nước và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp quan trọng hơn việc cố gắng làm ngừng tiêu chảy thật nhanh.

Mẹo 7: Trở lại chế độ ăn bình thường

Ăn lại khi cơ thể đã sẵn sàng

• Khi cảm giác buồn nôn giảm và bắt đầu thấy đói, bạn có thể ăn lại chế độ bình thường mà không nhất thiết phải chờ tiêu chảy chấm dứt hoàn toàn. Các hướng dẫn của NIDDK cho biết người bị tiêu chảy cấp thường có thể trở lại chế độ ăn thông thường khi cảm giác thèm ăn quay lại.

• Không nên nhịn ăn kéo dài chỉ với mục đích cầm tiêu chảy, vì chế độ ăn quá hạn chế không giúp điều trị tiêu chảy và có thể khiến cơ thể thiếu năng lượng.

Tăng dần các món ăn quen thuộc

• Nếu dạ dày vẫn nhạy cảm, hãy bắt đầu với những món đơn giản, ít dầu mỡ và dễ tiêu.

• Có thể ăn cơm trắng, cá hấp, thịt gà bỏ da, khoai tây luộc hoặc rau củ nấu chín trước khi quay lại những món đậm vị hơn.

• Sau khi cơ thể dung nạp tốt, từng bước bổ sung lại các món ăn quen thuộc thay vì chuyển ngay sang đồ cay, nhiều dầu mỡ hoặc ăn quá nhiều trong một bữa.

Không cần duy trì chế độ BRAT quá lâu

• Chuối, cơm, sốt táo và bánh mì nướng có thể phù hợp khi hệ tiêu hóa đang khó chịu, nhưng đây không phải chế độ ăn cân bằng để duy trì lâu dài.

• NIDDK không khuyến nghị nhịn ăn hoặc áp dụng chế độ ăn quá hạn chế khi bị tiêu chảy cấp. Khi ăn uống trở lại được, nên hướng đến một chế độ ăn đa dạng và đủ dinh dưỡng.

Tiếp tục bù nước trong giai đoạn hồi phục

• Dù đã bắt đầu ăn bình thường, vẫn cần bù nước khi tiêu chảy nếu còn đi ngoài phân lỏng.

• Uống đủ nước và bổ sung dung dịch bù nước điện giải khi cần giúp thay thế lượng nước và chất điện giải đã mất.

• Với trẻ bị tiêu chảy, nên tiếp tục chế độ ăn phù hợp với lứa tuổi và duy trì bú mẹ hoặc sữa công thức theo hướng dẫn, thay vì tự ý nhịn ăn.

Tạm tránh những món dễ làm triệu chứng tái phát

• Trong thời gian hệ tiêu hóa chưa ổn định, nên hạn chế rượu bia, caffeine, thức ăn nhiều chất béo, đồ uống nhiều đường và những thực phẩm mà bạn nhận thấy làm tiêu chảy nặng hơn.

• Nếu sữa hoặc sản phẩm từ sữa khiến đầy bụng, đau bụng hoặc đi ngoài nhiều hơn, có thể tạm hạn chế vì một số người gặp khó khăn trong tiêu hóa lactose sau tiêu chảy cấp.

Ăn uống bình thường là một phần của quá trình hồi phục

• Mục tiêu của chữa tiêu chảy tại nhà không phải là nhịn ăn để làm phân đặc lại, mà là duy trì đủ nước, điện giải và dinh dưỡng trong khi cơ thể hồi phục.

• Nếu tiêu chảy kéo dài, có máu trong phân, dấu hiệu mất nước, sốt hoặc đau bụng nghiêm trọng, cần được nhân viên y tế đánh giá thay vì tiếp tục tự điều trị.

Phần 2: Bị tiêu chảy uống thuốc gì cho nhanh khỏi

Cách 1: Thuốc không kê đơn có thể giảm tiêu chảy

Chỉ dùng thuốc khi phù hợp

• Một số thuốc không kê đơn có thể giúp người lớn giảm tiêu chảy, chẳng hạn loperamide hoặc bismuth subsalicylate. Loperamide làm chậm nhu động ruột, giúp giảm số lần đi ngoài và làm phân bớt lỏng.

• Thuốc chủ yếu giúp kiểm soát triệu chứng trong thời gian ngắn, không điều trị nguyên nhân gây tiêu chảy. Vì vậy, bù nước khi tiêu chảy vẫn là ưu tiên quan trọng nhất.

• Nếu sử dụng thuốc, hãy đọc kỹ hướng dẫn trên bao bì và dùng đúng liều, đúng thời gian khuyến cáo.

Không tự dùng thuốc nếu có dấu hiệu nhiễm trùng

• Không nên dùng thuốc cầm tiêu chảy không kê đơn nếu phân có máu hoặc bạn bị sốt, vì đây có thể là dấu hiệu nhiễm khuẩn hoặc ký sinh trùng cần được đánh giá và điều trị phù hợp.

• Nếu tiêu chảy xuất hiện sau khi dùng kháng sinh, đang trong đợt viêm ruột hoặc bụng chướng, táo bón, cần hỏi bác sĩ trước khi sử dụng loperamide.

• Trẻ em không nên tự dùng thuốc chống tiêu chảy không kê đơn. Việc sử dụng cho trẻ cần có hướng dẫn của bác sĩ hoặc nhân viên y tế.

Tách thời điểm dùng thuốc khi cần

• Nếu đang sử dụng một loại thuốc có tác dụng hấp phụ hoặc bao phủ niêm mạc đường ruột, không nên uống đồng thời với các thuốc khác nếu chưa kiểm tra hướng dẫn sử dụng.

• Một số thuốc có thể ảnh hưởng đến tác dụng của thuốc khác. Với loperamide, NHS khuyến nghị thông báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ về tất cả thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, vitamin và thực phẩm bổ sung đang sử dụng.

• Dược sĩ có thể giúp xác định khoảng cách uống thuốc phù hợp và kiểm tra nguy cơ tương tác trước khi bạn dùng.

Không dùng kéo dài để tự chữa tiêu chảy

• Loperamide dùng không kê đơn thường chỉ nên sử dụng trong thời gian ngắn; NHS khuyến cáo không dùng quá 48 giờ mà không trao đổi với bác sĩ.

• Nếu triệu chứng không cải thiện, trở nên nặng hơn hoặc kéo dài, cần tìm nguyên nhân thay vì tiếp tục tăng liều để cầm tiêu chảy.

• Không tự ý dùng quá liều. Liều loperamide cao hơn khuyến cáo có thể gây các vấn đề nghiêm trọng về tim, bao gồm nhịp tim nhanh hoặc không đều.

Kết hợp thuốc với bù nước đúng cách

• Khi trị tiêu chảy tại nhà, thuốc chỉ là biện pháp hỗ trợ kiểm soát triệu chứng. Nước và điện giải bị mất cần được bổ sung đầy đủ để hạn chế mất nước.

• Nếu có dấu hiệu mất nước, nôn nhiều, đau bụng dữ dội, sốt cao, phân có máu hoặc tình trạng tiêu chảy kéo dài, nên đi khám thay vì chỉ dựa vào thuốc không kê đơn.

Cách 2: Bismuth giúp giảm tiêu chảy

Có thể dùng bismuth để giảm triệu chứng

• Bismuth subsalicylate là hoạt chất có trong một số thuốc không kê đơn dùng để điều trị tiêu chảy cấp ở người lớn. Thuốc có thể làm giảm số lần đi ngoài và rút ngắn thời gian tiêu chảy ở một số trường hợp.

• Cơ chế của thuốc không chỉ liên quan đến tác dụng kháng khuẩn. Bismuth subsalicylate còn giúp giảm tiết dịch vào ruột và giảm viêm niêm mạc, từ đó góp phần làm phân bớt lỏng.

• Vì vậy, thuốc có thể được cân nhắc như một biện pháp hỗ trợ cầm tiêu chảy, nhưng không thay thế việc bù nước và điện giải.

Đặc biệt có thể hữu ích với tiêu chảy do du lịch

• CDC cho biết bismuth subsalicylate là một trong những thuốc không kháng sinh được nghiên cứu nhiều trong tiêu chảy do du lịch.

• Với tiêu chảy do du lịch mức độ nhẹ, bismuth subsalicylate hoặc loperamide có thể được cân nhắc để kiểm soát triệu chứng.

• Tuy nhiên, không nên mặc định mọi trường hợp tiêu chảy đều do vi khuẩn hoặc tự dùng thuốc với mục đích tiêu diệt tác nhân gây bệnh.

Không dùng nếu có sốt hoặc phân có máu

• Nếu tiêu chảy kèm sốt cao, phân có máu hoặc nghi ngờ nhiễm khuẩn đường ruột xâm lấn, không nên tự dùng thuốc chống tiêu chảy để trị tiêu chảy tại nhà.

• CDC khuyến cáo các thuốc chống tiêu chảy không nên được dùng đơn độc trong trường hợp tiêu chảy có máu hoặc kèm sốt.

• Khi có những dấu hiệu này, cần được nhân viên y tế đánh giá để xác định nguyên nhân và lựa chọn điều trị phù hợp.

Lưu ý trước khi sử dụng bismuth

• Bismuth subsalicylate có liên quan đến salicylate, vì vậy không phù hợp với người dị ứng aspirin và cần thận trọng ở người đang dùng thuốc chống đông hoặc một số thuốc khác. Người bị bệnh thận, bệnh gout cũng nên hỏi bác sĩ trước khi sử dụng.

• Thuốc thường không được khuyến nghị cho trẻ dưới 12 tuổi; phụ nữ mang thai cũng không nên tự sử dụng nếu chưa có chỉ định y tế.

• Bismuth có thể khiến lưỡi hoặc phân chuyển sang màu đen tạm thời. Đây là tác dụng phụ đã được ghi nhận và không nhất thiết có nghĩa là đang xuất huyết tiêu hóa.

Bù nước vẫn là bước quan trọng nhất

• Dù sử dụng bismuth hay thuốc cầm tiêu chảy khác, việc bù nước khi tiêu chảy vẫn cần được ưu tiên.

• Nếu tiêu chảy nặng, dung dịch bù nước điện giải ORS giúp bổ sung nước và các chất điện giải bị mất.

• Nếu triệu chứng kéo dài hơn 2 ngày khi đang dùng thuốc không kê đơn, trở nên nặng hơn hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước, cần đi khám thay vì tiếp tục tự tăng liều.

Cách 3: Thuốc giảm nhu động có thể cầm tiêu chảy

Loperamide giúp giảm số lần đi ngoài

• Thuốc giảm nhu động ruột như loperamide làm chậm quá trình di chuyển của thức ăn và dịch qua ruột, tạo thêm thời gian để ruột hấp thu nước. Nhờ đó, phân có thể đặc hơn và số lần đi ngoài giảm xuống. Loperamide thường bắt đầu giúp cải thiện tiêu chảy trong khoảng 1 giờ.

• Đây là thuốc có thể được mua không cần đơn cho người từ 12 tuổi trở lên bị tiêu chảy ngắn ngày ở một số quốc gia. Tuy nhiên, cần đọc kỹ hướng dẫn trên sản phẩm và dùng đúng liều khuyến cáo.

Không dùng khi tiêu chảy có máu hoặc sốt cao

• Không nên tự dùng loperamide hoặc thuốc cầm tiêu chảy không kê đơn nếu phân có máu, có nhầy mủ hoặc kèm sốt cao. Đây có thể là dấu hiệu nhiễm trùng đường ruột cần được bác sĩ đánh giá.

• Đặc biệt, không nên cố làm chậm nhu động ruột khi nghi ngờ tiêu chảy do nhiễm khuẩn xâm lấn. Việc kiểm soát triệu chứng không thay thế điều trị nguyên nhân.

Dùng đúng liều và trong thời gian ngắn

• Với người lớn bị tiêu chảy cấp, liều dùng cần tuân theo hướng dẫn của sản phẩm hoặc bác sĩ. Không tự ý tăng liều vì dùng quá nhiều loperamide có thể gây các vấn đề nghiêm trọng về tim, bao gồm nhịp tim nhanh hoặc không đều.

• Nếu mua thuốc không kê đơn, không nên dùng loperamide quá 48 giờ mà không trao đổi với bác sĩ. Nếu tiêu chảy vẫn tiếp diễn, cần tìm nguyên nhân thay vì tiếp tục tăng thuốc để chữa tiêu chảy.

Một số trường hợp cần hỏi bác sĩ trước

• Không tự dùng loperamide nếu tiêu chảy xuất hiện sau khi dùng kháng sinh, đang có đợt viêm ruột, bị táo bón hoặc bụng chướng.

• Người có bệnh gan, đang mang thai, cho con bú hoặc đang sử dụng nhiều loại thuốc nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng để tránh chống chỉ định và tương tác thuốc.

• Trẻ dưới 12 tuổi không nên tự dùng loperamide nếu chưa có chỉ định của bác sĩ.

Đừng dùng thuốc thay cho bù nước

• Thuốc giảm nhu động chỉ giúp kiểm soát triệu chứng, không thay thế bù nước khi tiêu chảy. Khi đi ngoài nhiều lần, ưu tiên nước và dung dịch bù nước điện giải phù hợp để hạn chế mất nước.

• Nếu tiêu chảy kèm nôn nhiều, đau bụng dữ dội, sốt cao, phân đen hoặc có máu, chóng mặt, tiểu ít hay các dấu hiệu mất nước, cần được chăm sóc y tế thay vì tiếp tục tự trị tiêu chảy tại nhà.

Cách 4: Khi nào cần dùng kháng sinh?

Không tự ý dùng kháng sinh để chữa tiêu chảy

• Phần lớn trường hợp tiêu chảy cấp tự khỏi và không cần kháng sinh. Nguyên nhân thường gặp gồm virus, ngộ độc thực phẩm, tác dụng phụ của thuốc và một số bệnh nhiễm trùng khác.

• Kháng sinh chỉ có tác dụng với một số trường hợp do vi khuẩn và không có tác dụng với tiêu chảy do virus. Vì vậy, tự mua kháng sinh để trị tiêu chảy tại nhà có thể không giúp khỏi bệnh, đồng thời làm tăng nguy cơ tác dụng phụ và kháng kháng sinh.

• Không nên xem kháng sinh là cách cầm tiêu chảy nhanh. Mục tiêu đầu tiên vẫn là bù đủ nước và điện giải.

Đi khám khi tiêu chảy kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường

• Nếu tiêu chảy kéo dài hơn 2–3 ngày, không cải thiện hoặc ngày càng nặng, nên liên hệ bác sĩ để tìm nguyên nhân thay vì tiếp tục tự điều trị.

• Cần đi khám sớm nếu có một trong các dấu hiệu:

  • Phân có máu hoặc màu bất thường đáng lo.

  • Sốt cao.

  • Đau bụng dữ dội hoặc đau tăng dần.

  • Nôn liên tục, không thể uống đủ nước.

  • Tiểu ít, khô miệng, chóng mặt hoặc các dấu hiệu mất nước.

  • Tiêu chảy nhiều và lượng phân lớn.

• Trẻ nhỏ, người cao tuổi, người suy giảm miễn dịch hoặc có bệnh nền cần được đánh giá sớm hơn nếu xuất hiện tiêu chảy đáng kể.

Bác sĩ có thể xét nghiệm để tìm nguyên nhân

• Khi cần xác định nguyên nhân, bác sĩ có thể hỏi về thời gian tiêu chảy, số lần đi ngoài, đặc điểm phân, thực phẩm đã ăn, thuốc đang dùng, tiền sử bệnh và việc đi du lịch gần đây.

• Xét nghiệm phân có thể được sử dụng để tìm máu, vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc dấu hiệu của một số bệnh lý đường tiêu hóa. Không phải ai bị tiêu chảy cấp cũng cần xét nghiệm phân.

• Nếu xác định nguyên nhân là vi khuẩn hoặc ký sinh trùng và có chỉ định điều trị, bác sĩ sẽ lựa chọn thuốc phù hợp dựa trên tác nhân nghi ngờ hoặc kết quả xét nghiệm.

Dùng kháng sinh đúng chỉ định

• Nếu bác sĩ kê kháng sinh, hãy dùng đúng loại, đúng liều và đúng thời gian được hướng dẫn; không tự ý đổi thuốc hoặc ngừng thuốc chỉ vì triệu chứng đã giảm.

• Một số nhiễm khuẩn đường ruột có thể cần kháng sinh, nhưng không phải mọi trường hợp tiêu chảy do vi khuẩn đều cần điều trị bằng kháng sinh. Quyết định này phụ thuộc vào tác nhân, mức độ bệnh và tình trạng sức khỏe của từng người.

• Tự dùng kháng sinh không đúng chỉ định còn có thể làm thay đổi hệ vi sinh đường ruột và làm tăng nguy cơ tiêu chảy liên quan đến Clostridioides difficile.

Tiếp tục bù nước trong khi điều trị

• Dù có cần kháng sinh hay không, bù nước khi tiêu chảy vẫn là bước quan trọng để phòng mất nước.

• Uống đủ nước và dung dịch bù nước điện giải phù hợp, đặc biệt khi đi ngoài nhiều hoặc có dấu hiệu mất nước.

• Nếu tiêu chảy kèm máu, sốt cao, đau bụng dữ dội hoặc mất nước, không nên cố cầm tiêu chảy bằng thuốc không kê đơn rồi chờ thêm. Hãy tìm kiếm chăm sóc y tế để xác định nguyên nhân và điều trị đúng hướng.

Phần 3: Mẹo chữa tiêu chảy bằng bài thuốc dân gian

Mẹo 1: Cẩn trọng với thảo dược trị tiêu chảy

Không tự dùng thảo dược để chữa tiêu chảy

• Các sản phẩm thảo dược thường được xem là lựa chọn “tự nhiên”, nhưng không phải loại nào cũng có bằng chứng khoa học rõ ràng về hiệu quả đối với tiêu chảy.

• NIDDK khuyến cáo nên trao đổi với bác sĩ trước khi sử dụng các phương pháp bổ sung hoặc thay thế để điều trị tiêu chảy.

• Một số sản phẩm thảo dược có thể gây tác dụng phụ hoặc tương tác với thuốc đang sử dụng. Vì vậy, “tự nhiên” không đồng nghĩa với “an toàn tuyệt đối”.

Một số thảo dược có thể làm triệu chứng nặng hơn

• Một số sản phẩm dùng đường uống có thể gây đau bụng hoặc tiêu chảy. Ví dụ, NCCIH ghi nhận nghệ hoặc curcumin có thể gây khó chịu dạ dày, buồn nôn, tiêu chảy hoặc táo bón ở một số người.

• Lô hội dạng latex uống cũng có thể gây đau bụng, co thắt và tiêu chảy, vì vậy không phù hợp để tự sử dụng nhằm cầm tiêu chảy.

• Một số sản phẩm thảo dược còn có thể tương tác với thuốc kê đơn hoặc thuốc không kê đơn, làm thay đổi tác dụng hoặc tăng nguy cơ tác dụng phụ.

Không thay thế bù nước bằng thảo dược

• Khi trị tiêu chảy tại nhà, ưu tiên trước hết vẫn là bù nước và chất điện giải để phòng mất nước.

• Nước, nước dùng và dung dịch bù nước điện giải có thể được sử dụng tùy tình trạng; ORS đặc biệt hữu ích khi tiêu chảy nhiều hoặc có nguy cơ mất nước.

• Không nên dùng trà thảo dược, nước lá hoặc thực phẩm bổ sung như một phương pháp thay thế cho ORS khi cơ thể đang mất nhiều nước.

Hỏi bác sĩ trước khi dùng nếu đang uống thuốc

• Hãy thông báo cho bác sĩ hoặc dược sĩ về tất cả thuốc, vitamin và thực phẩm bổ sung đang sử dụng trước khi thêm một sản phẩm thảo dược.

• Đặc biệt cần thận trọng nếu đang mang thai, cho con bú, có bệnh mạn tính hoặc đang dùng thuốc có nguy cơ tương tác.

• Nếu sản phẩm được quảng cáo có khả năng “cầm tiêu chảy nhanh” nhưng không cung cấp bằng chứng nghiên cứu đáng tin cậy, không nên xem đó là phương pháp điều trị chính.

Đi khám nếu tiêu chảy có dấu hiệu bất thường

• Không nên tiếp tục thử nhiều loại thảo dược nếu tiêu chảy không cải thiện hoặc ngày càng nặng.

• Cần được đánh giá y tế khi có phân máu, sốt, đau bụng dữ dội, nôn nhiều, dấu hiệu mất nước hoặc tiêu chảy kéo dài. Đây có thể là dấu hiệu cần điều trị nguyên nhân thay vì chỉ kiểm soát triệu chứng.

• Với trẻ em, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền, nên tìm tư vấn y tế sớm hơn khi tiêu chảy đáng kể.

Ưu tiên phương pháp có bằng chứng

• Mục tiêu của chữa tiêu chảy tại nhà là duy trì đủ nước và điện giải, ăn uống phù hợp và theo dõi diễn biến bệnh.

• Thảo dược chỉ nên được cân nhắc sau khi đã đánh giá lợi ích, bằng chứng về hiệu quả và nguy cơ tương tác hoặc tác dụng phụ.

• Nếu nguyên nhân cần điều trị đặc hiệu, bác sĩ có thể lựa chọn thuốc phù hợp dựa trên triệu chứng và nguyên nhân nghi ngờ.

Mẹo 2: Probiotic có giúp giảm tiêu chảy?

Probiotic có thể hỗ trợ hệ vi sinh đường ruột

• Probiotic là các vi sinh vật sống, thường là vi khuẩn có lợi, có thể bổ sung cho hệ vi sinh đường ruột. Một số nghiên cứu cho thấy một số chủng probiotic có thể giúp rút ngắn thời gian tiêu chảy, đặc biệt trong một số trường hợp tiêu chảy nhiễm trùng. Tuy nhiên, hiệu quả phụ thuộc vào từng chủng và nguyên nhân gây bệnh.

• Vì vậy, không nên hiểu rằng cứ dùng bất kỳ sản phẩm probiotic nào cũng có thể cầm tiêu chảy nhanh hoặc thay thế thuốc điều trị.

Không xem probiotic là phương pháp điều trị chính

• Với người lớn bị tiêu chảy cấp, bằng chứng hiện nay chưa đủ để khuyến nghị sử dụng probiotic thường quy. Hướng dẫn của American College of Gastroenterology không khuyến nghị probiotic để điều trị tiêu chảy cấp ở người lớn, ngoại trừ một số trường hợp tiêu chảy liên quan đến việc sử dụng kháng sinh.

• NIDDK cũng cho biết các nhà nghiên cứu vẫn đang tiếp tục đánh giá hiệu quả của probiotic trong điều trị tiêu chảy và nhiều chuyên gia chưa cho rằng bằng chứng hiện tại đủ mạnh để sử dụng thường quy.

• Do đó, khi trị tiêu chảy tại nhà, ưu tiên vẫn là bù nước, bổ sung điện giải và duy trì chế độ ăn phù hợp.

Có thể bổ sung probiotic từ thực phẩm

• Probiotic có trong một số thực phẩm lên men, chẳng hạn sữa chua có chứa các chủng vi khuẩn sống.

• Nếu cơ thể dung nạp sữa chua tốt, có thể sử dụng một lượng vừa phải trong chế độ ăn khi hồi phục.

• Tuy nhiên, một số người sau tiêu chảy cấp có thể tạm thời khó tiêu hóa lactose. Nếu ăn sữa chua hoặc uống sữa khiến đầy bụng, đau bụng hoặc tiêu chảy tăng lên, nên tạm ngừng.

Nếu dùng thực phẩm bổ sung, cần chọn đúng sản phẩm

• Không phải mọi probiotic đều giống nhau. Hiệu quả có thể phụ thuộc vào chủng vi khuẩn, liều lượng và tình trạng cụ thể của người sử dụng.

• Không nên chỉ dựa vào số lượng “tỷ vi khuẩn” được quảng cáo để đánh giá sản phẩm có phù hợp hay không.

• Nếu đang mang thai, có bệnh nền, suy giảm miễn dịch, người cao tuổi hoặc muốn dùng probiotic cho trẻ nhỏ, nên hỏi bác sĩ trước khi sử dụng. NIDDK đặc biệt khuyến nghị trao đổi với bác sĩ trước khi dùng probiotic hoặc các liệu pháp bổ sung trong những nhóm có nguy cơ cao.

Đừng quên bù nước khi tiêu chảy

• Probiotic không thể thay thế dung dịch bù nước điện giải ORS. Khi đi ngoài nhiều lần, việc bổ sung nước và điện giải vẫn là bước quan trọng nhất để phòng mất nước.

• Tiếp tục ăn uống khi có thể và lựa chọn những thực phẩm dễ tiêu, thay vì nhịn ăn để cố chữa tiêu chảy.

• Nếu tiêu chảy kéo dài, trở nên nghiêm trọng, có máu trong phân, sốt hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước, cần được nhân viên y tế đánh giá thay vì chỉ dùng probiotic để tự điều trị.

Mẹo 3: Trà hoa cúc có nên uống khi tiêu chảy?

Có thể uống nhưng không nên xem là thuốc chữa tiêu chảy

• Trà hoa cúc thường được sử dụng theo kinh nghiệm để làm dịu đường tiêu hóa, nhưng hiện chưa có đủ bằng chứng tin cậy cho thấy hoa cúc có thể trực tiếp chữa tiêu chảy.

• NCCIH cho biết một số nghiên cứu về sản phẩm kết hợp nhiều loại thảo dược có chứa hoa cúc cho thấy khả năng hỗ trợ tiêu chảy ở trẻ em, nhưng hoa cúc dùng đơn độc chưa được chứng minh có hiệu quả rõ ràng.

• Vì vậy, nếu muốn uống trà hoa cúc khi trị tiêu chảy tại nhà, hãy xem đây là thức uống bổ sung chứ không thay thế nước, dung dịch ORS hoặc phương pháp điều trị cần thiết.

Uống lượng vừa phải và từng ngụm nhỏ

• Nếu cơ thể dung nạp tốt, có thể uống trà hoa cúc loãng, ấm và không thêm nhiều đường.

• Khi đang buồn nôn hoặc tiêu chảy nhiều, nên uống từng ngụm nhỏ và thường xuyên thay vì uống một lượng lớn cùng lúc.

• Tránh pha quá đặc hoặc thêm nhiều đường, vì đồ uống nhiều đường có thể làm triệu chứng tiêu chảy nặng hơn ở một số người.

• Điều quan trọng nhất vẫn là bù nước khi tiêu chảy, đặc biệt khi đi ngoài nhiều lần hoặc có nguy cơ mất nước.

Không dùng nếu từng dị ứng với họ cúc

• Người dị ứng với cỏ phấn hương (ragweed), cúc, cúc vạn thọ hoặc các thực vật cùng họ có nguy cơ phản ứng dị ứng với hoa cúc cao hơn.

• Phản ứng có thể gồm phát ban, ngứa, khó chịu và trong trường hợp hiếm gặp có thể xảy ra phản ứng dị ứng nghiêm trọng.

• Nếu xuất hiện khó thở, sưng môi hoặc mặt sau khi uống, cần ngừng sử dụng và tìm kiếm chăm sóc y tế ngay.

Cẩn trọng khi đang dùng thuốc

• Hoa cúc có thể tương tác với một số thuốc. NCCIH ghi nhận các tương tác được báo cáo với warfarin và một số thuốc chuyển hóa qua gan; cũng có cơ sở lý thuyết về tương tác với thuốc an thần.

• Một số dữ liệu sơ bộ cũng cho thấy hoa cúc có thể ảnh hưởng đến tác dụng của thuốc tránh thai đường uống, dù mức độ ảnh hưởng trên thực tế vẫn chưa được xác định chắc chắn.

• Nếu đang dùng thuốc kê đơn, thuốc chống đông, thuốc an thần hoặc nhiều loại thuốc cùng lúc, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi dùng thường xuyên.

Đừng dùng trà hoa cúc để thay thế ORS

• Trà hoa cúc không cung cấp công thức điện giải tối ưu để điều trị mất nước do tiêu chảy.

• Khi đi ngoài nhiều, dung dịch bù nước điện giải ORS vẫn là lựa chọn quan trọng để bổ sung nước và chất điện giải. Hướng dẫn về tiêu chảy cấp cũng nhấn mạnh việc duy trì đủ dịch hoặc ORS trong chăm sóc tại nhà.

• Do đó, không nên chỉ uống trà và chờ tiêu chảy tự hết nếu xuất hiện dấu hiệu mất nước.

Đi khám khi tiêu chảy có dấu hiệu bất thường

• Nếu tiêu chảy kéo dài, ngày càng nặng, kèm sốt cao, phân có máu, đau bụng dữ dội, nôn liên tục, chóng mặt hoặc tiểu ít, cần được nhân viên y tế đánh giá.

• Đặc biệt, trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền nên được tư vấn y tế sớm hơn khi tiêu chảy đáng kể.

• Mục tiêu của chữa tiêu chảy tại nhà không phải là tìm một loại trà có thể cầm tiêu chảy ngay, mà là kiểm soát mất nước, duy trì dinh dưỡng và nhận biết sớm những dấu hiệu cần điều trị chuyên môn.

Mẹo 4: Psyllium có thể làm phân đặc hơn

Psyllium có khả năng hút nước trong ruột

• Psyllium husk (vỏ hạt mã đề) là một loại chất xơ hòa tan. Khi gặp nước, psyllium tạo thành dạng gel và giữ nước trong cấu trúc này, từ đó có thể giúp phân đặc và định hình hơn. Một số nghiên cứu cho thấy psyllium có tiềm năng hỗ trợ kiểm soát tình trạng phân lỏng.

• Tuy nhiên, bằng chứng về psyllium trong tiêu chảy cấp vẫn chưa đủ mạnh để xem đây là phương pháp điều trị chính. Một thử nghiệm ngẫu nhiên trên bệnh nhân nuôi ăn qua ống cũng không ghi nhận psyllium làm giảm đáng kể tỷ lệ tiêu chảy.

• Vì vậy, psyllium có thể được xem là biện pháp hỗ trợ trong một số trường hợp, không phải thuốc cầm tiêu chảy thay thế cho bù nước hoặc điều trị nguyên nhân.

Uống đủ nước khi dùng psyllium

• Psyllium cần được uống cùng lượng nước đầy đủ để chất xơ có thể hấp thu nước và tạo gel đúng cách.

• Không nên tự ý dùng psyllium với lượng lớn khi đang tiêu chảy và có dấu hiệu mất nước, vì bù nước khi tiêu chảy vẫn là ưu tiên hàng đầu.

• Hãy làm theo hướng dẫn trên nhãn sản phẩm về cách pha, lượng dùng và lượng nước cần uống.

Không tự dùng nếu mắc bệnh viêm ruột

• Người mắc bệnh viêm ruột như Crohn hoặc viêm loét đại tràng nên hỏi bác sĩ trước khi bổ sung psyllium, đặc biệt khi đang trong đợt bùng phát triệu chứng.

• Bệnh viêm ruột có thể gây tiêu chảy, đau bụng và các triệu chứng tiêu hóa khác, vì vậy cần xác định nguyên nhân thay vì chỉ cố làm phân đặc lại.

• Nếu tiêu chảy kéo dài hoặc tái diễn, bác sĩ có thể cần đánh giá nguyên nhân trước khi khuyến nghị bổ sung chất xơ.

Ngừng sử dụng nếu triệu chứng nặng hơn

• Chất xơ hòa tan thường có khả năng hỗ trợ điều hòa phân, nhưng psyllium cũng có thể gây đầy bụng, chướng hơi hoặc làm triệu chứng tiêu hóa khó chịu hơn ở một số người.

• Nếu xuất hiện đau bụng tăng lên, chướng bụng nhiều, nôn hoặc khó nuốt sau khi dùng, nên ngừng sử dụng và tìm tư vấn y tế.

• Không nên tăng liều với mục đích cầm tiêu chảy nhanh nếu tình trạng không cải thiện.

Psyllium chỉ là biện pháp hỗ trợ

• Khi trị tiêu chảy tại nhà, ưu tiên vẫn là uống đủ nước, bổ sung điện giải và duy trì chế độ ăn phù hợp.

• Psyllium có thể giúp cải thiện độ đặc của phân ở một số trường hợp, nhưng không xử lý các nguyên nhân như nhiễm virus, vi khuẩn, ký sinh trùng hoặc bệnh lý đường ruột.

• Nếu tiêu chảy có máu, sốt cao, đau bụng dữ dội, nôn liên tục, dấu hiệu mất nước hoặc kéo dài bất thường, cần đi khám thay vì tiếp tục tự chữa tiêu chảy tại nhà.

Mẹo 5: Rễ marshmallow chưa đủ bằng chứng trị tiêu chảy

Không nên xem rễ marshmallow là thuốc chữa tiêu chảy

• Rễ marshmallow (Althaea officinalis) là một loại thảo dược chứa nhiều chất nhầy thực vật (mucilage), thường được sử dụng theo kinh nghiệm để làm dịu niêm mạc và các triệu chứng khó chịu ở đường tiêu hóa.

• Tuy nhiên, bằng chứng lâm sàng về hiệu quả của rễ marshmallow đối với tiêu chảy còn hạn chế. Cơ quan Dược phẩm châu Âu (EMA) đánh giá việc sử dụng rễ marshmallow cho một số triệu chứng khó chịu nhẹ ở dạ dày và đường ruột chủ yếu dựa trên kinh nghiệm sử dụng truyền thống, chưa có đủ bằng chứng từ các thử nghiệm lâm sàng để khẳng định hiệu quả.

• Vì vậy, không nên dùng rễ marshmallow như phương pháp chính để cầm tiêu chảy hoặc thay thế dung dịch bù nước điện giải.

Nếu muốn sử dụng, hãy tuân thủ hướng dẫn sản phẩm

• Có thể gặp rễ marshmallow dưới dạng trà, bột, viên nang hoặc chiết xuất. Liều lượng và cách dùng khác nhau tùy từng sản phẩm.

• Không nên tự tăng liều với kỳ vọng trị tiêu chảy tại nhà nhanh hơn, đặc biệt khi chưa có bằng chứng rõ ràng về hiệu quả đối với tiêu chảy cấp.

• Nếu dùng dạng trà, cần pha và sử dụng theo hướng dẫn của nhà sản xuất thay vì tự ước lượng lượng thảo dược.

Cẩn trọng vì có thể ảnh hưởng đến thuốc đang dùng

• Rễ marshmallow chứa chất nhầy có thể làm thay đổi khả năng hấp thu của một số thuốc uống. Đây là một trong những lý do cần hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng cùng thuốc kê đơn.

• Đặc biệt, người đang dùng lithium cần thận trọng. Có cơ sở lý thuyết cho rằng rễ marshmallow có thể ảnh hưởng đến quá trình thải lithium và làm tăng nồng độ thuốc trong máu, từ đó làm tăng nguy cơ độc tính.

• Nếu đang sử dụng thuốc điều trị thường xuyên, không nên tự thêm thảo dược mà chưa kiểm tra nguy cơ tương tác.

Ưu tiên bù nước thay vì cố cầm tiêu chảy

• Khi chữa tiêu chảy tại nhà, việc quan trọng nhất vẫn là bổ sung nước và điện giải đã mất, đặc biệt khi đi ngoài nhiều lần.

• Rễ marshmallow không thể thay thế dung dịch ORS và cũng không xử lý được các nguyên nhân gây tiêu chảy như nhiễm virus, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng.

• Nếu có dấu hiệu mất nước, nôn nhiều, sốt cao, đau bụng dữ dội, phân có máu hoặc tiêu chảy kéo dài, cần được nhân viên y tế đánh giá thay vì tiếp tục thử các loại thảo dược.

Mẹo 6: Slippery ELM chưa đủ bằng chứng trị tiêu chảy

Slippery ELM chủ yếu được dùng theo kinh nghiệm

• Slippery ELM (Ulmus rubra), còn gọi là cây du trơn, chứa chất nhầy thực vật có khả năng tạo lớp gel bao phủ và làm dịu niêm mạc đường tiêu hóa. Tuy nhiên, hiện chưa có các thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn chứng minh hiệu quả của Slippery ELM trong chữa tiêu chảy.

• Vì vậy, không nên xem Slippery ELM là thuốc cầm tiêu chảy hoặc dùng thay thế các biện pháp điều trị đã được chứng minh như bù nước và điện giải.

• Nếu muốn sử dụng, nên chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất thay vì tự tăng liều.

Không tự pha liều cố định tại nhà

• Một số tài liệu dân gian hướng dẫn pha bột Slippery ELM với nước nóng để uống. Tuy nhiên, hàm lượng hoạt chất có thể khác nhau giữa từng sản phẩm, nên không nên áp dụng một công thức cố định cho mọi loại bột.

• Hãy đọc kỹ nhãn sản phẩm về lượng dùng, cách pha và số lần sử dụng trong ngày.

• Nếu đang tiêu chảy nhiều, ưu tiên bù nước khi tiêu chảy trước khi cân nhắc bất kỳ sản phẩm thảo dược nào.

Cẩn trọng khi đang dùng thuốc

• Chất nhầy trong Slippery ELM có thể ảnh hưởng đến quá trình hấp thu một số thuốc uống. Một số nhãn sản phẩm khuyến cáo không dùng Slippery ELM đồng thời với thuốc và nên hỏi nhân viên y tế nếu đang điều trị bằng thuốc.

• Nếu đang dùng thuốc kê đơn, thuốc không kê đơn, vitamin hoặc thực phẩm bổ sung, hãy trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng.

• Không nên tự dùng nhiều loại thảo dược cùng lúc để trị tiêu chảy tại nhà, vì điều này khiến việc xác định nguyên nhân gây tác dụng phụ hoặc tương tác thuốc trở nên khó khăn hơn.

Phụ nữ mang thai và cho con bú cần thận trọng

• Dữ liệu về độ an toàn của Slippery ELM trong thai kỳ và thời kỳ cho con bú còn hạn chế. Một số sản phẩm bổ sung ghi rõ phụ nữ mang thai hoặc đang cho con bú không nên sử dụng nếu chưa có khuyến nghị của bác sĩ.

• Chưa có đủ bằng chứng đáng tin cậy để khẳng định Slippery ELM gây sảy thai. Do đó, không nên khẳng định nguy cơ này như một tác dụng đã được chứng minh.

• Nếu đang mang thai hoặc cho con bú và bị tiêu chảy, nên hỏi bác sĩ trước khi sử dụng bất kỳ sản phẩm thảo dược nào.

Bù nước vẫn là ưu tiên hàng đầu

• Khi chữa tiêu chảy tại nhà, mục tiêu trước tiên là phòng mất nước và rối loạn điện giải, không phải tìm cách làm phân đặc ngay lập tức.

• Nếu đi ngoài nhiều lần, hãy ưu tiên nước và dung dịch bù nước điện giải phù hợp; Slippery ELM không thể thay thế ORS.

• Nếu tiêu chảy kèm phân có máu, sốt cao, đau bụng dữ dội, nôn liên tục, chóng mặt, tiểu ít hoặc kéo dài bất thường, cần đi khám thay vì tiếp tục tự điều trị bằng thảo dược.

Mẹo 7: Giấm táo chưa đủ bằng chứng trị tiêu chảy

Không nên xem giấm táo là thuốc chữa tiêu chảy

• Giấm táo thường được quảng bá như một cách hỗ trợ sức khỏe đường ruột, nhưng hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng đáng tin cậy để khẳng định giấm táo có thể chữa tiêu chảy hoặc giúp cầm tiêu chảy hiệu quả.

• Các cơ quan chuyên môn về sức khỏe bổ sung như NCCIH lưu ý rằng bằng chứng về hiệu quả của nhiều sản phẩm bổ sung và phương pháp tự nhiên còn hạn chế, đồng thời “tự nhiên” không đồng nghĩa với an toàn.

• Vì vậy, không nên dựa vào giấm táo thay cho các biện pháp đã được chứng minh, đặc biệt là bù nước khi tiêu chảy.

Không cần cố uống giấm táo khi đang tiêu chảy

• Không có liều giấm táo tiêu chuẩn được các hướng dẫn y khoa uy tín khuyến nghị để điều trị tiêu chảy cấp.

• Công thức pha giấm táo với nước được một số nguồn dân gian đề cập không nên được xem là phác đồ điều trị. Việc tự tăng lượng giấm với hy vọng trị tiêu chảy tại nhà nhanh hơn có thể gây thêm khó chịu cho đường tiêu hóa.

• Nếu muốn sử dụng giấm táo như một thực phẩm thông thường, nên dùng lượng nhỏ và pha loãng, thay vì uống trực tiếp hoặc uống với lượng lớn.

Ưu tiên bù nước và điện giải

• Khi bị tiêu chảy, vấn đề cần quan tâm trước tiên là lượng nước và chất điện giải bị mất qua phân.

• Hãy uống nước thường xuyên và sử dụng dung dịch bù nước điện giải ORS khi cần, đặc biệt nếu đi ngoài nhiều lần hoặc có dấu hiệu mất nước.

• Giấm táo không thể thay thế ORS và cũng không cung cấp tỷ lệ điện giải phù hợp để điều trị mất nước.

Thận trọng nếu giấm táo gây khó chịu

• Giấm táo có tính acid, vì vậy uống trực tiếp hoặc dùng quá nhiều có thể gây kích ứng đường tiêu hóa ở một số người.

• Nếu sau khi uống xuất hiện đau bụng, buồn nôn, nóng rát hoặc tiêu chảy tăng lên, nên ngừng sử dụng.

• Người đang dùng thuốc hoặc thực phẩm bổ sung cũng nên trao đổi với bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng thường xuyên, vì các sản phẩm bổ sung có thể gây tương tác hoặc không phù hợp với một số bệnh lý.

Đừng để giấm táo làm chậm việc điều trị

• Nếu tiêu chảy có máu, sốt cao, đau bụng dữ dội, nôn liên tục, chóng mặt, tiểu ít hoặc các dấu hiệu mất nước, không nên tiếp tục thử các phương pháp dân gian để cầm tiêu chảy.

• Những dấu hiệu này có thể cần được bác sĩ đánh giá để tìm nguyên nhân và lựa chọn điều trị phù hợp.

• Với trị tiêu chảy tại nhà, cách tiếp cận an toàn hơn là tập trung vào bù nước, ăn uống phù hợp và theo dõi diễn biến thay vì kỳ vọng một loại thực phẩm như giấm táo có thể giải quyết nguyên nhân gây bệnh.

Mẹo 8: Thảo dược làm se chưa đủ bằng chứng

Thảo dược làm se có thể làm phân đặc hơn theo lý thuyết

• Thảo dược làm se (astringent herbs) được sử dụng theo kinh nghiệm với mục đích làm giảm tiết dịch và làm se niêm mạc đường ruột, từ đó có thể giúp phân bớt lỏng.

• Một số loại thường được nhắc đến gồm lá mâm xôi, lá dâu đen, bột carob, chiết xuất việt quất bilberry và agrimony.

• Tuy nhiên, bằng chứng khoa học về hiệu quả của nhiều loại thảo dược này còn hạn chế. NCCIH lưu ý rằng bằng chứng về các thực phẩm bổ sung thảo dược rất khác nhau và nhiều sản phẩm chưa được nghiên cứu đầy đủ về hiệu quả, độ an toàn hoặc tương tác thuốc.

Agrimony có bằng chứng truyền thống rõ hơn

• EMA cho biết agrimony có thể được sử dụng đường uống để giảm tiêu chảy nhẹ dựa trên kinh nghiệm sử dụng lâu dài, nhưng đây không phải bằng chứng tương đương với các thử nghiệm lâm sàng chất lượng cao.

• EMA khuyến nghị chỉ sử dụng các chế phẩm agrimony phù hợp cho người lớn và trẻ trên 12 tuổi; nếu tiêu chảy kéo dài quá 3 ngày trong khi sử dụng, cần hỏi bác sĩ.

• Vì vậy, không nên xem agrimony là phương pháp chính để cầm tiêu chảy hoặc thay thế bù nước.

Lá mâm xôi cũng chủ yếu dựa trên kinh nghiệm

• EMA ghi nhận các chế phẩm lá mâm xôi từng được sử dụng để giảm tiêu chảy, nhưng kết luận này chủ yếu dựa trên truyền thống sử dụng, do thiếu các nghiên cứu lâm sàng đủ chất lượng.

• Điều này có nghĩa là chưa thể khẳng định lá mâm xôi có hiệu quả điều trị tiêu chảy tương đương với các phương pháp y khoa đã được chứng minh.

• Nếu sử dụng, nên lựa chọn sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng và tuân thủ hướng dẫn của nhà sản xuất.

Không tự phối hợp nhiều loại thảo dược

• Các sản phẩm thảo dược có thể khác nhau về thành phần, nồng độ và chất lượng so với sản phẩm từng được nghiên cứu. Một số cũng có khả năng tương tác với thuốc đang sử dụng.

• Vì vậy, không nên tự pha nhiều loại như lá mâm xôi, lá dâu đen, agrimony hoặc bilberry với nhau để trị tiêu chảy tại nhà.

• Người đang dùng thuốc kê đơn, mang thai, cho con bú, có bệnh mạn tính hoặc đang điều trị bệnh đường ruột nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ trước khi sử dụng.

Bù nước vẫn quan trọng hơn việc làm se phân

• Dù có sử dụng thảo dược hay không, ưu tiên trong chữa tiêu chảy vẫn là bù nước và điện giải để phòng mất nước.

• Không nên cố làm phân đặc lại bằng thảo dược nếu người bệnh đang khát nhiều, tiểu ít, chóng mặt, khô miệng hoặc có các dấu hiệu mất nước khác.

• Nếu tiêu chảy có máu, sốt cao, đau bụng dữ dội, nôn liên tục hoặc kéo dài nhiều ngày, cần được nhân viên y tế đánh giá thay vì tiếp tục thử các phương pháp thảo dược.

Thảo dược chỉ nên đóng vai trò hỗ trợ

• Với tiêu chảy cấp, mục tiêu của trị tiêu chảy tại nhà là duy trì đủ nước, điện giải và dinh dưỡng, đồng thời theo dõi dấu hiệu cảnh báo.

• Thảo dược làm se có thể được nhắc đến như một lựa chọn bổ sung trong một số trường hợp tiêu chảy nhẹ, nhưng không nên quảng bá như cách cầm tiêu chảy nhanh khi chưa có đủ bằng chứng lâm sàng.

• Nếu triệu chứng không cải thiện hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, đánh giá nguyên nhân và điều trị y tế vẫn là hướng an toàn hơn.

Khi nào cần đi khám vì tiêu chảy?

Theo dõi dấu hiệu cảnh báo

• Phần lớn tiêu chảy cấp có thể cải thiện trong vài ngày, nhưng một số trường hợp cần được bác sĩ đánh giá sớm.

• Ở người lớn, nên đi khám nếu tiêu chảy kéo dài hơn 2 ngày mà không cải thiện; ở trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ sơ sinh, cần liên hệ bác sĩ sớm hơn nếu tiêu chảy kéo dài hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước.

• Nếu tiêu chảy trở nên nghiêm trọng hoặc triệu chứng ngày càng nặng, không nên tiếp tục chỉ trị tiêu chảy tại nhà.

Nhận biết mất nước

• Mất nước là biến chứng quan trọng cần phòng ngừa khi bị tiêu chảy. Các dấu hiệu có thể gồm:

  • Khát nhiều, khô miệng hoặc khô môi.

  • Tiểu ít hơn bình thường hoặc nước tiểu sẫm màu.

  • Mệt mỏi, chóng mặt hoặc choáng váng.

  • Ở trường hợp nặng có thể xuất hiện lú lẫn, lừ đừ hoặc ngất.

• Khi có dấu hiệu mất nước, hãy ưu tiên bù nước khi tiêu chảy bằng dung dịch bù nước điện giải ORS và tìm kiếm chăm sóc y tế nếu tình trạng không cải thiện.

Đi khám khi sốt hoặc có máu trong phân

• Tiêu chảy kèm sốt cao, phân có máu hoặc phân đen có thể là dấu hiệu của nhiễm trùng hoặc bệnh lý đường tiêu hóa cần được đánh giá.

• Không nên tự dùng thuốc cầm tiêu chảy để che lấp các triệu chứng này. Một số thuốc chống tiêu chảy có thể không phù hợp khi tiêu chảy kèm sốt hoặc phân có máu.

• Nếu sốt cao kèm đau bụng dữ dội, nôn nhiều hoặc tình trạng toàn thân xấu đi, cần đi khám sớm.

Thận trọng sau khi dùng kháng sinh

• Nếu tiêu chảy xuất hiện trong hoặc sau một đợt dùng kháng sinh, cần thông báo với bác sĩ, đặc biệt khi tiêu chảy nhiều hoặc kéo dài.

• Kháng sinh có thể làm thay đổi hệ vi sinh đường ruột và trong một số trường hợp liên quan đến nhiễm Clostridioides difficile, gây tiêu chảy cần được điều trị chuyên môn.

• Không tự mua thêm thuốc kháng sinh để chữa tiêu chảy, vì điều này có thể khiến tình trạng phức tạp hơn.

Giữ vệ sinh để hạn chế lây nhiễm

• Nếu nghi ngờ tiêu chảy do nhiễm trùng, nên nghỉ học hoặc nghỉ làm cho đến khi tình trạng cải thiện và thực hiện vệ sinh tay kỹ bằng xà phòng và nước.

• Rửa tay sau khi đi vệ sinh và trước khi chế biến hoặc ăn thức ăn.

• Không dùng chung khăn, dụng cụ ăn uống hoặc thực phẩm với người khác nếu đang mắc bệnh có khả năng lây truyền.

• Giữ nhà vệ sinh sạch sẽ để hạn chế nguy cơ lây nhiễm cho các thành viên trong gia đình.

Có thể dùng biện pháp hỗ trợ để giảm khó chịu

• Tắm nước ấm hoặc đặt túi chườm ấm lên bụng có thể giúp một số người cảm thấy dễ chịu hơn khi đau quặn nhẹ.

• Nghỉ ngơi đầy đủ và uống đủ nước giúp cơ thể phục hồi.

• Không có bằng chứng chắc chắn rằng uống nước chanh nóng, nằm sấp hoặc dùng các sản phẩm khử mùi có thể cầm tiêu chảy hoặc rút ngắn thời gian bệnh. Vì vậy, không nên xem đây là phương pháp điều trị.

Thuốc không kê đơn chỉ dùng khi phù hợp

• Một số thuốc như loperamide hoặc bismuth subsalicylate có thể giúp giảm triệu chứng ở một số người lớn bị tiêu chảy cấp không biến chứng.

• Không dùng thuốc chống tiêu chảy nếu có phân máu hoặc sốt cao nếu chưa được bác sĩ tư vấn.

• Luôn đọc hướng dẫn sử dụng và không dùng quá liều. Nếu triệu chứng không cải thiện trong thời gian khuyến cáo, cần đi khám thay vì tiếp tục tăng thuốc.

Trẻ nhỏ cần được theo dõi sát hơn

• Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có thể mất nước nhanh hơn người lớn. Nếu trẻ tiêu chảy kéo dài hơn 24 giờ, uống kém, nôn nhiều, tiểu ít, lừ đừ hoặc có dấu hiệu mất nước, nên liên hệ bác sĩ sớm.

• Không tự cho trẻ dùng thuốc chống tiêu chảy của người lớn nếu chưa có chỉ định.

• Khi chữa tiêu chảy tại nhà cho trẻ, ưu tiên bù nước và điện giải, tiếp tục cho trẻ bú hoặc ăn phù hợp với lứa tuổi và theo dõi sát tình trạng.

Tóm lại, đừng chỉ cố “cầm” tiêu chảy

• Mục tiêu của chữa tiêu chảy là phòng mất nước, duy trì dinh dưỡng và xử lý nguyên nhân khi cần.

• Nếu có máu trong phân, sốt cao, mất nước, đau bụng dữ dội, nôn liên tục, tiêu chảy kéo dài hoặc tình trạng ngày càng xấu đi, cần được nhân viên y tế đánh giá.

• Bù nước khi tiêu chảy vẫn là bước quan trọng nhất trong chăm sóc ban đầu, còn thuốc cầm tiêu chảy chỉ nên được sử dụng khi phù hợp với nguyên nhân và tình trạng của người bệnh.

Nguồn tham khảo

1. World Health Organization. (2024). Diarrhoeal disease. World Health Organization.
2. World Health Organization. (2024). Guideline on management of diarrhoea in children up to 10 years of age. World Health Organization.
3. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (2024). Treatment of diarrhea. National Institutes of Health.
4. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (2024). Eating, diet, & nutrition for diarrhea. National Institutes of Health.
5. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (2019). Eating, diet, & nutrition for food poisoning. National Institutes of Health.
6. Centers for Disease Control and Prevention. (2026). Travelers’ diarrhea. In CDC Yellow Book: Health Information for International Travel.
7. Halsey, E. S., Angelo, K. M., Barnett, E. D., et al., eds. (2025). CDC Yellow Book 2026: Health Information for International Travel. Centers for Disease Control and Prevention.
8. National Center for Complementary and Integrative Health. (2026). Probiotics: Usefulness and safety. National Institutes of Health.
9. National Center for Complementary and Integrative Health. (2026). Chamomile: Usefulness and safety. National Institutes of Health.
10. National Center for Complementary and Integrative Health. (2026). 5 things to know about probiotics. National Institutes of Health.

Biên tập nội dung: Lesley Collins Tran.

Thông tin được tham vấn và kiểm chứng bởi chuyên gia: Mia Taylor.