Bị tiêu chảy nên ăn gì? 2 cách chữa bằng chế độ ăn BRAT cực nhanh

Tiêu chảy là tình trạng rất thường gặp, với khoảng 48 triệu ca bệnh do thực phẩm mỗi năm tại Mỹ. Đi ngoài nhiều lần, phân lỏng không chỉ khiến cơ thể mệt mỏi mà còn làm tăng nguy cơ mất nước và điện giải, đặc biệt nếu tình trạng kéo dài. Vậy bị tiêu chảy nên ăn gì, và đâu là cách cầm tiêu chảy nhanh nhất tại nhà?

Bài viết này, Tiptory giúp bạn hiểu những nguyên nhân thường gặp gây tiêu chảy và cách lựa chọn thực phẩm dễ tiêu để hỗ trợ trị tiêu chảy, trong đó có phương pháp BRAT gồm chuối, cơm, sốt táo và bánh mì nướng. Quan trọng hơn, bạn sẽ biết khi nào có thể chăm sóc tại nhà và khi nào cần đi khám để tránh biến chứng.

Cách 1: Mẹo ăn uống theo chế độ brat giúp cầm nhanh

Mẹo 1: BRAT không phải cách trị tiêu chảy tối ưu

Ưu tiên bù nước và ăn lại sớm

• Tiêu chảy cấp thường kéo dài trong thời gian ngắn và phần lớn trường hợp có thể tự cải thiện. Khi bị tiêu chảy, điều quan trọng nhất không phải nhịn ăn mà là bù nước và điện giải để hạn chế mất nước.

• Khi cảm giác buồn nôn giảm và bắt đầu có thể ăn uống, bạn nên ăn lại chế độ ăn bình thường phù hợp với khả năng dung nạp, ngay cả khi vẫn còn tiêu chảy. Các hướng dẫn hiện nay không khuyến khích nhịn ăn hoặc áp dụng chế độ ăn quá hạn chế trong thời gian dài.

Có thể dùng thực phẩm kiểu BRAT trong thời gian ngắn

• BRAT là viết tắt của Bananas – chuối, Rice – cơm, Applesauce – sốt táo và Toast – bánh mì nướng. Đây đều là những thực phẩm tương đối mềm, dễ tiêu và thường được dung nạp tốt khi đường tiêu hóa đang nhạy cảm.

• Nếu đang tìm hiểu bị tiêu chảy nên ăn gì, bạn có thể lựa chọn những món đơn giản như:

  • Chuối chín.

  • Cơm trắng hoặc cháo, tùy khả năng ăn uống.

  • Bánh mì nướng hoặc bánh quy nhạt.

  • Khoai tây luộc.

  • Cà rốt nấu chín.

  • Thịt gà nạc bỏ da, chế biến ít dầu mỡ.

• Những thực phẩm này có thể giúp bạn dễ ăn hơn trong giai đoạn bụng khó chịu, nhưng không nên xem BRAT là phương pháp cầm tiêu chảy nhanh nhất hoặc cách điều trị nguyên nhân gây tiêu chảy.

Không nên áp dụng BRAT quá lâu

• Chế độ BRAT khá hạn chế về protein, chất béo, chất xơ và nhiều vi chất dinh dưỡng. Vì vậy, nếu chỉ ăn chuối, cơm, sốt táo và bánh mì trong nhiều ngày, cơ thể có thể không nhận đủ dưỡng chất cần thiết cho quá trình hồi phục.

• Các bằng chứng hiện nay cũng cho thấy chế độ ăn hạn chế không mang lại lợi ích rõ ràng trong điều trị viêm dạ dày ruột do virus. Vì vậy, thay vì cố gắng duy trì BRAT trong một khoảng thời gian cố định, hãy tăng dần sự đa dạng của thực phẩm khi cơ thể đã ăn uống tốt hơn.

Biết thực phẩm nào có thể làm tiêu chảy nặng hơn

• Trong thời gian hồi phục, một số loại thực phẩm và đồ uống có thể khiến triệu chứng khó chịu hơn ở một số người. Bạn nên tạm hạn chế:

  • Đồ chiên rán, nhiều chất béo.

  • Đồ uống chứa caffeine như cà phê và một số loại trà.

  • Nước ngọt hoặc đồ uống chứa nhiều đường đơn.

  • Rượu bia.

  • Sữa và sản phẩm từ sữa nếu nhận thấy chúng làm triệu chứng nặng hơn. Sau một số đợt viêm dạ dày ruột, khả năng tiêu hóa lactose có thể giảm tạm thời.

Đừng bỏ qua bù nước và điện giải

• Nếu muốn trị tiêu chảy tại nhà, bù nước nên được ưu tiên trước việc lựa chọn một món ăn cụ thể. Nước, nước dùng và dung dịch bù nước điện giải có thể giúp bổ sung lượng dịch và chất điện giải đã mất qua phân lỏng.

• Nếu bị nôn, hãy thử uống từng ngụm nhỏ thay vì uống một lượng lớn cùng lúc. Người lớn tuổi, người có bệnh nền hoặc người bị tiêu chảy nặng có thể cần dung dịch bù nước điện giải và nên trao đổi với nhân viên y tế để lựa chọn phù hợp.

Biết khi nào cần đi khám

• Không nên chỉ tìm cách cầm tiêu chảy nhanh nhất nếu xuất hiện dấu hiệu cảnh báo. Người lớn nên được đánh giá y tế khi có một trong các biểu hiện như:

  • Tiêu chảy kéo dài hơn 3 ngày.

  • Đi ngoài phân lỏng từ 6 lần trở lên trong một ngày.

  • Phân có máu, mủ hoặc màu đen như hắc ín.

  • Đau bụng hoặc đau trực tràng dữ dội.

  • Sốt cao, nôn nhiều.

  • Không thể uống đủ nước hoặc dung dịch bù điện giải.

  • Có dấu hiệu mất nước hoặc thay đổi trạng thái tinh thần.

Cách tiếp cận thực tế khi bị tiêu chảy

• Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào BRAT, hãy ưu tiên theo thứ tự: bù nước và điện giải → ăn những món dễ dung nạp → tăng dần thực phẩm khi cảm thấy khỏe hơn → theo dõi dấu hiệu cảnh báo. Đây là cách tiếp cận phù hợp hơn với bằng chứng hiện nay và giúp cơ thể vừa kiểm soát triệu chứng vừa có đủ dinh dưỡng để phục hồi.

Mẹo 2: Ăn chuối để hỗ trợ giảm tiêu chảy

Ưu tiên chuối chín vừa khi bị tiêu chảy

• Chuối là một trong những thực phẩm thường xuất hiện trong chế độ BRAT và có thể phù hợp khi bạn đang tìm hiểu bị tiêu chảy nên ăn gì. Chuối mềm, dễ ăn và thường ít gây kích ứng dạ dày khi được dùng với lượng vừa phải.

• Chuối cũng cung cấp kali, một chất điện giải có thể bị mất khi cơ thể đi ngoài nhiều lần. Một quả chuối cỡ vừa cung cấp khoảng 400 mg kali, góp phần bổ sung lượng kali trong chế độ ăn.

Chuối xanh có thể cung cấp nhiều pectin hơn

• Nếu muốn lựa chọn thực phẩm có khả năng hỗ trợ làm đặc phân, chuối xanh có hàm lượng pectin và tinh bột kháng cao hơn chuối chín. Pectin là một loại chất xơ hòa tan có khả năng giữ nước và tạo dạng gel trong đường tiêu hóa.

• Tuy nhiên, không nên hiểu rằng ăn chuối xanh có thể cầm tiêu chảy nhanh nhất hoặc thay thế việc bù nước. Hiệu quả kiểm soát tiêu chảy còn phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ bệnh.

Ăn lượng vừa đủ, không ép bản thân

• Khi bị tiêu chảy, hãy ăn chuối theo khả năng dung nạp của cơ thể. Có thể bắt đầu với một lượng nhỏ, sau đó tăng dần nếu không xuất hiện đầy bụng, buồn nôn hoặc khó chịu.

• Không cần ăn thật nhiều chuối để trị tiêu chảy. Ăn quá mức có thể khiến bụng khó chịu và làm chế độ ăn trở nên mất cân đối.

Đừng quên bù nước và điện giải

• Chuối chỉ là một phần trong chế độ ăn khi tiêu chảy. Bù nước và điện giải mới là ưu tiên quan trọng để phòng mất nước, đặc biệt khi bạn đi ngoài nhiều lần.

• Nếu tiêu chảy kéo dài, có máu trong phân, sốt cao, nôn nhiều hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước, không nên chỉ dựa vào chuối hay chế độ BRAT mà cần được nhân viên y tế đánh giá.

Mẹo 3: Cơm trắng dễ ăn khi bị tiêu chảy

Chọn cơm trắng mềm, ít gia vị

• Cơm trắng là một lựa chọn tương đối dễ dung nạp khi bạn đang bị tiêu chảy. NIDDK liệt kê cơm trắng trong nhóm thực phẩm mềm, nhạt có thể sử dụng khi tiêu chảy, cùng với chuối, khoai tây luộc, bánh mì nướng và cà rốt nấu chín.

• Nếu đang tìm hiểu bị tiêu chảy nên ăn gì, bạn có thể ăn cơm trắng nấu mềm với lượng vừa phải. Trong những bữa đầu, nên chế biến đơn giản và tránh thêm nhiều dầu mỡ, nước sốt hoặc gia vị cay nếu những món này khiến bụng khó chịu hơn.

Không cần kiêng ăn quá mức

• Cơm trắng có thể giúp bạn dễ ăn hơn trong giai đoạn đường tiêu hóa nhạy cảm, nhưng không phải thuốc trị tiêu chảy và cũng không có bằng chứng cho thấy chỉ ăn cơm trắng có thể cầm tiêu chảy nhanh nhất.

• Các hướng dẫn hiện nay không khuyến khích nhịn ăn hoặc duy trì chế độ ăn quá hạn chế khi bị tiêu chảy. Khi cảm giác thèm ăn trở lại, đa số người bệnh có thể từng bước quay về chế độ ăn thông thường, ngay cả khi vẫn còn tiêu chảy.

Cơm trắng hay cơm gạo lứt?

• Cơm trắng chứa ít chất xơ hơn gạo lứt nên thường dễ tiêu hóa hơn trong thời gian ngắn khi bụng đang nhạy cảm. Vì vậy, nếu ăn cơm khiến bạn dễ chịu hơn, cơm trắng có thể là lựa chọn thực tế trong những bữa đầu.

• Tuy nhiên, không nên hiểu rằng gạo lứt luôn làm tiêu chảy nặng hơn. Chất xơ nói chung là một thành phần quan trọng của chế độ ăn lành mạnh, và WHO khuyến nghị ưu tiên đa dạng các nguồn carbohydrate, bao gồm ngũ cốc nguyên hạt, khi cơ thể đã hồi phục.

Ăn cơm cùng món gì?

• Để bữa ăn đủ dinh dưỡng hơn, có thể kết hợp cơm trắng với các món đơn giản, ít chất béo:

  • Thịt gà bỏ da, luộc hoặc hấp.

  • Khoai tây luộc.

  • Cà rốt nấu chín.

  • Một ít chuối chín nếu dung nạp tốt.

  • Canh hoặc nước dùng nhẹ để bổ sung thêm dịch.

• NIDDK cũng đưa cơm trắng, thịt gà bỏ da và chất béo, khoai tây luộc, cà rốt nấu chín vào nhóm thực phẩm có thể lựa chọn khi bị tiêu chảy.

Ưu tiên bù nước hơn việc chọn một món ăn

• Khi tiêu chảy, cơ thể mất nước và các chất điện giải. Vì vậy, nếu muốn trị tiêu chảy tại nhà, điều quan trọng nhất vẫn là bổ sung đủ dịch và điện giải, chẳng hạn dung dịch bù nước đường uống (ORS) khi phù hợp. WHO xem bù nước bằng ORS là biện pháp điều trị chủ yếu đối với tiêu chảy.

• Nếu tiêu chảy kéo dài, có máu trong phân, xuất hiện dấu hiệu mất nước hoặc tình trạng trở nên nghiêm trọng, không nên chỉ điều chỉnh chế độ ăn mà cần được nhân viên y tế đánh giá.

Mẹo 4: Sốt táo có phù hợp khi tiêu chảy?

Có thể chọn sốt táo không đường

• Sốt táo là một thực phẩm mềm, dễ ăn và thường được đưa vào chế độ BRAT gồm chuối, cơm, sốt táo và bánh mì nướng. Nếu đang tìm hiểu bị tiêu chảy nên ăn gì, sốt táo không đường có thể là một lựa chọn tạm thời khi bạn cảm thấy khó ăn các món thông thường.

• Táo và chuối đều chứa pectin, một loại chất xơ hòa tan có khả năng giữ nước trong đường tiêu hóa và có thể góp phần làm phân đặc hơn. Tuy nhiên, chưa có bằng chứng đủ mạnh để xem sốt táo là phương pháp cầm tiêu chảy nhanh nhất. 

Ưu tiên loại không thêm đường

• Khi mua sốt táo, nên chọn loại không đường hoặc ít đường, thay vì các sản phẩm có thêm nhiều đường, siro hoặc chất tạo ngọt.

• Lý do là lượng lớn đường đơn, đặc biệt fructose, có thể làm tiêu chảy nặng hơn ở một số người do kéo nước vào lòng ruột. NIDDK khuyến cáo người bị tiêu chảy cấp nên hạn chế thực phẩm và đồ uống chứa nhiều đường đơn, chẳng hạn nước ngọt, một số loại nước trái cây và món tráng miệng đóng gói.

Không nên ăn quá nhiều sốt táo

• Sốt táo có thể giúp bổ sung năng lượng khi bạn chán ăn, nhưng không nên ăn nhiều lần trong ngày với mục tiêu trị tiêu chảy. Ăn quá nhiều thực phẩm chứa đường, kể cả đường tự nhiên, có thể khiến phân lỏng hơn ở một số người.

• Hãy bắt đầu với một phần nhỏ và theo dõi phản ứng của cơ thể. Nếu sau khi ăn bạn thấy đầy bụng, đau bụng hoặc đi ngoài nhiều hơn, nên tạm ngừng và lựa chọn thực phẩm khác dễ dung nạp hơn.

Không cần chỉ ăn theo chế độ BRAT

• BRAT có thể cung cấp một số thực phẩm đơn giản, dễ ăn trong thời gian ngắn, nhưng đây không phải chế độ ăn đầy đủ dinh dưỡng. Các hướng dẫn hiện nay không khuyến khích nhịn ăn hoặc duy trì chế độ ăn quá hạn chế khi bị tiêu chảy cấp. Khi cảm giác thèm ăn trở lại, bạn thường có thể dần quay về chế độ ăn thông thường phù hợp với khả năng dung nạp.

• Vì vậy, sốt táo chỉ nên được xem là một lựa chọn trong chế độ ăn khi bị tiêu chảy, không phải phương pháp điều trị nguyên nhân gây bệnh.

Ưu tiên bù nước và điện giải

• Dù ăn sốt táo, chuối hay cơm trắng, điều quan trọng hơn khi bị tiêu chảy vẫn là bù nước và điện giải để phòng mất nước. Nếu tiêu chảy nhiều hoặc nghiêm trọng, dung dịch bù nước đường uống (ORS) có thể được sử dụng để thay thế lượng nước và điện giải đã mất.

• Nếu tiêu chảy có máu, sốt cao, đau bụng dữ dội, nôn nhiều, dấu hiệu mất nước hoặc không cải thiện, không nên chỉ dựa vào chế độ ăn tại nhà mà cần được nhân viên y tế đánh giá.

Mẹo 5: Bánh mì nướng khi bị tiêu chảy

Chọn bánh mì nướng đơn giản

• Bánh mì nướng là một lựa chọn tương đối dễ ăn khi bị tiêu chảy, đặc biệt khi bạn đang tìm hiểu bị tiêu chảy nên ăn gì. NIDDK đưa bánh mì nướng vào nhóm thực phẩm mềm, nhạt có thể sử dụng khi tiêu chảy.

• Bạn có thể chọn bánh mì trắng nướng nhẹ, ăn từng phần nhỏ và theo dõi khả năng dung nạp. Cách chế biến đơn giản giúp hạn chế thêm chất béo hoặc đường có thể khiến triệu chứng khó chịu hơn ở một số người.

Không cần phết nhiều bơ hoặc mứt ngọt

• Khi bị tiêu chảy, nên hạn chế bơ và các loại đồ phết có nhiều chất béo vì thực phẩm giàu chất béo có thể làm tiêu chảy nặng hơn ở một số người.

• Mứt nhiều đường cũng không phải lựa chọn lý tưởng. NIDDK lưu ý rằng thực phẩm và đồ uống chứa nhiều đường đơn có thể làm triệu chứng tiêu chảy nặng hơn ở một số người.

Ăn bánh mì vừa đủ, không cần chỉ ăn bánh mì

• Bánh mì nướng có thể giúp bổ sung carbohydrate và năng lượng trong lúc bạn khó ăn, nhưng không nên chỉ dựa vào bánh mì để trị tiêu chảy. Một chế độ quá hạn chế không cung cấp đầy đủ dưỡng chất cần thiết cho quá trình hồi phục.

• Khi cảm giác thèm ăn trở lại, bạn thường có thể từng bước quay về chế độ ăn thông thường phù hợp với khả năng dung nạp, ngay cả khi vẫn còn tiêu chảy.

Ưu tiên bù nước và điện giải

• Nếu mục tiêu là cầm tiêu chảy nhanh nhất, đừng chỉ tập trung vào việc chọn bánh mì hay các món ăn làm đặc phân. Điều quan trọng nhất vẫn là bù nước và điện giải để phòng mất nước. Dung dịch bù nước đường uống (ORS) có thể được sử dụng khi phù hợp.

• Nếu tiêu chảy kéo dài, trở nên nghiêm trọng, có máu trong phân, sốt hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước, bạn nên được nhân viên y tế đánh giá thay vì chỉ tiếp tục điều chỉnh chế độ ăn.

Mẹo 6: BRAT có thể linh hoạt khi tiêu chảy

Có thể thêm sữa chua nếu dung nạp tốt

• Một số biến thể của BRAT thêm sữa chua và được gọi là BRATY. Sữa chua có thể cung cấp protein và kali, nhưng không phải ai bị tiêu chảy cũng dung nạp tốt sản phẩm từ sữa.

• Sau một đợt tiêu chảy cấp, một số người có thể tạm thời khó tiêu hóa lactose trong sữa và chế phẩm từ sữa. Nếu ăn sữa chua khiến đầy bụng, đau bụng hoặc đi ngoài nhiều hơn, nên tạm ngừng và lựa chọn thực phẩm khác.

• Vì vậy, nếu đang tìm hiểu bị tiêu chảy nên ăn gì, không cần cố bổ sung sữa chua chỉ vì đây là một thành phần của BRATY. Hãy dựa vào khả năng dung nạp thực tế của cơ thể.

Không nên mặc định uống trà để trị tiêu chảy

• Một biến thể khác là BRATT, bổ sung trà vào chế độ ăn. Tuy nhiên, điều này cần được điều chỉnh vì trà chứa caffeine có thể khiến tiêu chảy nặng hơn ở một số người. NIDDK khuyến cáo hạn chế đồ uống chứa caffeine khi bị tiêu chảy cấp.

• Nếu cần bổ sung dịch, ưu tiên nước và dung dịch bù nước điện giải ORS thay vì xem trà là cách cầm tiêu chảy nhanh nhất. Bù nước và điện giải là trọng tâm trong xử trí tiêu chảy để phòng mất nước.

• Nếu vẫn muốn uống trà, nên tránh trà đặc, trà chứa nhiều caffeine và các loại trà pha nhiều đường. Với người đang mất nước, đồ uống quá ngọt cũng không phải lựa chọn tối ưu.

Không cần kết hợp thành BRATTY

• Về lý thuyết, BRATTY là cách kết hợp BRAT với trà và sữa chua. Tuy nhiên, không có lý do khoa học để buộc người bị tiêu chảy phải sử dụng đầy đủ tất cả thành phần này.

• Các hướng dẫn hiện nay không khuyến khích chế độ ăn quá hạn chế hoặc nhịn ăn khi bị tiêu chảy cấp. Khi cảm giác thèm ăn trở lại, phần lớn người bệnh có thể ăn lại chế độ bình thường phù hợp với khả năng dung nạp, ngay cả khi vẫn còn tiêu chảy.

Có thể cân nhắc chế độ ít chất xơ trong một số trường hợp

• Chế độ ăn ít chất xơ hoặc ít bã (low-residue) có thể được sử dụng trong một số tình huống cụ thể, nhưng không nên tự áp dụng kéo dài chỉ với mục tiêu trị tiêu chảy.

• Với tiêu chảy cấp thông thường, chuyên gia không khuyến cáo phải kiêng khem quá mức. Quan trọng hơn là lựa chọn những món dễ dung nạp, hạn chế thực phẩm nhiều chất béo, nhiều đường đơn, caffeine và những thực phẩm cá nhân khiến triệu chứng nặng hơn.

Ưu tiên bù nước thay vì chạy theo các biến thể BRAT

• Nếu mục tiêu là cầm tiêu chảy nhanh nhất, không nên kỳ vọng BRAT, BRATY hay BRATTY có thể nhanh chóng loại bỏ nguyên nhân gây tiêu chảy. Các chế độ này chủ yếu giúp lựa chọn thực phẩm dễ ăn trong thời gian ngắn.

• Bù nước và điện giải, tiếp tục ăn uống đầy đủ khi có thể và theo dõi dấu hiệu cảnh báo mới là nền tảng quan trọng. WHO nhấn mạnh mất nước là mối nguy lớn nhất của tiêu chảy và khuyến nghị bù nước bằng ORS, đồng thời duy trì dinh dưỡng phù hợp.

Mẹo 7: Trẻ tiêu chảy không nên kiêng ăn

Không nên bắt trẻ chỉ ăn BRAT

• Với trẻ bị tiêu chảy cấp, chế độ BRAT gồm chuối, cơm, sốt táo và bánh mì nướng có thể cung cấp một số món dễ ăn, nhưng quá hạn chế và không đáp ứng đầy đủ nhu cầu dinh dưỡng đang tăng trong thời gian trẻ bệnh.

• WHO khuyến nghị tiếp tục cho trẻ ăn thực phẩm giàu dinh dưỡng trong khi bị tiêu chảy, đồng thời tiếp tục cho trẻ bú mẹ. Vì vậy, không nên áp dụng BRAT như một chế độ ăn bắt buộc trong nhiều ngày.

Tiếp tục cho trẻ ăn sớm và từng ít một

• Không nên chủ động nhịn ăn hoặc để trẻ đói với mục đích cầm tiêu chảy nhanh nhất. Khi trẻ có thể ăn, hãy tiếp tục cho ăn với khẩu phần nhỏ, chia thành nhiều bữa nếu trẻ khó chịu hoặc dễ nôn.

• Có thể thực hiện theo từng bước:

  1. Cho trẻ uống dung dịch bù nước đường uống (ORS) phù hợp để phòng mất nước.

  2. Tiếp tục bú mẹ theo nhu cầu đối với trẻ đang bú mẹ.

  3. Khi trẻ muốn ăn, cho ăn những món quen thuộc, dễ tiêu và giàu dinh dưỡng.

  4. Nếu trẻ nôn, tạm ngừng khoảng 10 phút rồi cho uống lại từng ngụm nhỏ, chậm hơn.

Ưu tiên thực phẩm giàu dinh dưỡng, phù hợp lứa tuổi

• Thay vì chỉ cho trẻ ăn cơm, chuối hoặc bánh mì, chế độ ăn nên đa dạng hơn khi trẻ có thể dung nạp. Có thể lựa chọn:

  • Cháo hoặc cơm mềm, khoai tây và các nguồn tinh bột phù hợp với lứa tuổi.

  • Thịt nạc, cá hoặc trứng được nấu chín kỹ.

  • Rau củ và trái cây phù hợp với độ tuổi.

  • Sữa chua nếu trẻ dung nạp tốt.

  • Tiếp tục sữa mẹ đối với trẻ còn bú.

• WHO nhấn mạnh rằng việc tiếp tục cung cấp thực phẩm giàu dinh dưỡng trong khi trẻ bị tiêu chảy giúp hạn chế vòng xoắn giữa tiêu chảy và suy dinh dưỡng.

Hạn chế đồ uống và thực phẩm nhiều đường

• Không nên dùng nước ngọt, nước trái cây nhiều đường, thạch hoặc các món chứa nhiều đường đơn để thay thế bữa ăn hay dung dịch ORS. Lượng đường cao có thể làm tình trạng tiêu chảy khó kiểm soát hơn.

• Với trẻ đang bị tiêu chảy, ORS không nên được thay thế bằng nước ngọt hoặc đồ uống có đường. ORS được thiết kế để bổ sung nước và các chất điện giải bị mất qua phân.

Không cần loại bỏ hoàn toàn chất béo

• Không nên hiểu rằng trẻ tiêu chảy phải kiêng tuyệt đối chất béo. Điều quan trọng là tránh các món quá nhiều dầu mỡ, chiên rán hoặc nghèo dinh dưỡng, đồng thời vẫn bảo đảm trẻ nhận đủ năng lượng.

• Nếu trẻ ăn được, hãy ưu tiên các món cân đối giữa tinh bột, protein và thực phẩm giàu vi chất thay vì chỉ tập trung vào những món nhạt theo BRAT.

Bù nước và điện giải là ưu tiên hàng đầu

• Khi trẻ bị tiêu chảy, nguy cơ đáng lo nhất là mất nước và điện giải. WHO khuyến nghị sử dụng ORS, tiếp tục cho trẻ ăn và tiếp tục bú mẹ trong thời gian bệnh.

• Với trẻ nhỏ, có thể cho uống ORS thành nhiều lần với lượng nhỏ. Nếu trẻ nôn, chờ khoảng 10 phút rồi tiếp tục cho uống chậm hơn. Không nên tự pha ORS theo tỷ lệ ước lượng vì dung dịch quá đặc hoặc quá loãng đều có thể không an toàn.

Trao đổi với bác sĩ về bổ sung kẽm

• WHO khuyến nghị bổ sung kẽm cho trẻ bị tiêu chảy như một phần của điều trị, bởi kẽm có thể giúp rút ngắn thời gian và giảm mức độ nghiêm trọng của đợt tiêu chảy. Hướng dẫn WHO hiện hành cũng đưa kẽm vào nhóm biện pháp điều trị tiêu chảy cấp ở trẻ.

• Liều kẽm phụ thuộc vào tuổi và hướng dẫn điều trị hiện hành. Vì vậy, cha mẹ nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về sản phẩm và liều phù hợp thay vì tự dùng theo liều của người lớn.

Biết khi nào trẻ cần được khám

• Không nên chỉ tập trung vào việc trị tiêu chảy tại nhà nếu trẻ có dấu hiệu bất thường. Cần đưa trẻ đi khám khi có các biểu hiện như:

  • Có máu trong phân.

  • Không uống được hoặc uống rất kém.

  • Nôn liên tục.

  • Có dấu hiệu mất nước.

  • Trẻ li bì, khó đánh thức hoặc thay đổi rõ rệt về trạng thái.

  • Tiêu chảy kéo dài hoặc tình trạng ngày càng nặng.

• WHO đặc biệt khuyến nghị tìm kiếm chăm sóc y tế khi trẻ bị tiêu chảy kéo dài, có máu trong phân hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước.

Cách xử trí thực tế cho trẻ

• Khi trẻ bị tiêu chảy, đừng đặt mục tiêu chỉ là cầm tiêu chảy nhanh nhất. Cách tiếp cận an toàn hơn là bù nước và điện giải → tiếp tục bú mẹ và ăn uống → ưu tiên thực phẩm giàu dinh dưỡng phù hợp lứa tuổi → hạn chế đồ nhiều đường → theo dõi dấu hiệu mất nước và dấu hiệu cảnh báo.

• BRAT có thể cung cấp một số món dễ ăn trong thời gian ngắn, nhưng không nên dùng BRAT thay cho chế độ ăn đầy đủ của trẻ. Mục tiêu là giúp trẻ vừa bù được lượng nước đã mất, vừa duy trì dinh dưỡng để phục hồi.

Mẹo 8: Bổ sung kali khi bị tiêu chảy

Không thích chuối vẫn có thể bổ sung kali

• Tiêu chảy kéo dài hoặc đi ngoài nhiều lần có thể làm cơ thể mất nước và điện giải, trong đó có kali. Nếu không thích chuối, bạn vẫn có thể bổ sung kali từ nhiều thực phẩm khác khi bụng đã bắt đầu ổn định.

• Một số lựa chọn có kali gồm:

  • Khoai tây nướng hoặc luộc, có thể ăn cả vỏ nếu phù hợp và đã rửa sạch.

  • Đậu trắng nấu chín kỹ.

  • Quả bơ.

  • Mơ khô với lượng nhỏ.

  • Các thực phẩm giàu kali khác phù hợp với khả năng dung nạp.

Ăn từ ít đến nhiều

• Khi đang trị tiêu chảy tại nhà, không nên cố ăn một lượng lớn thực phẩm giàu kali ngay lập tức. Hãy bắt đầu với khẩu phần nhỏ và theo dõi phản ứng của hệ tiêu hóa.

• Nếu xuất hiện đầy bụng, đau bụng, buồn nôn hoặc đi ngoài nhiều hơn, nên tạm dừng món đó và lựa chọn thực phẩm đơn giản, dễ dung nạp hơn.

Không dùng thực phẩm thay cho dung dịch bù nước

• Ăn thực phẩm giàu kali giúp bổ sung dinh dưỡng nhưng không thay thế dung dịch bù nước điện giải (ORS). Khi tiêu chảy, mục tiêu quan trọng nhất vẫn là bù đủ nước và các chất điện giải đã mất.

• Nếu đang tìm cách cầm tiêu chảy nhanh nhất, đừng chỉ tập trung vào việc ăn chuối, khoai tây hay thực phẩm giàu kali. Những thực phẩm này hỗ trợ dinh dưỡng trong quá trình hồi phục nhưng không điều trị được nguyên nhân gây tiêu chảy.

Lựa chọn thực phẩm theo khả năng dung nạp

• Không có một thực đơn duy nhất phù hợp với tất cả người bị tiêu chảy. Khi cảm giác thèm ăn trở lại, hãy từng bước đa dạng hóa bữa ăn thay vì duy trì chế độ BRAT quá lâu.

• Nếu tiêu chảy nhiều, nôn liên tục, có dấu hiệu mất nước, phân có máu hoặc tình trạng không cải thiện, nên được nhân viên y tế đánh giá để xác định nguyên nhân và hướng điều trị tiêu chảy phù hợp.

Cách 2: Mẹo chống mất nước do tiêu chảy tại nhà

Mẹo 1: Bù nước là ưu tiên khi tiêu chảy

Uống đủ nước và điện giải

• Khi bị tiêu chảy, cơ thể liên tục mất nước và các chất điện giải như natri, kali và chloride qua phân lỏng. Vì vậy, bù nước và điện giải là ưu tiên quan trọng hơn việc chỉ tập trung vào chế độ BRAT hay tìm cách cầm tiêu chảy nhanh nhất. WHO xem mất nước là biến chứng nghiêm trọng nhất của tiêu chảy.

• Người lớn có thể uống nước, nước dùng hoặc các loại dịch có chứa điện giải. Khi tiêu chảy nhiều hoặc có dấu hiệu mất nước, dung dịch bù nước đường uống (ORS) là lựa chọn phù hợp vì cung cấp đồng thời glucose và các chất điện giải cần thiết.

Ưu tiên ORS thay vì chỉ uống nước lọc

• Nước lọc giúp bổ sung dịch nhưng không cung cấp đầy đủ các chất điện giải đã mất qua tiêu chảy. ORS được thiết kế để giúp ruột hấp thu nước cùng glucose và điện giải hiệu quả, nhờ đó hỗ trợ phòng ngừa và điều trị mất nước.

• Khi sử dụng ORS đóng gói, hãy pha đúng lượng nước ghi trên bao bì. Không tự ý pha đặc hoặc loãng hơn hướng dẫn vì có thể làm thay đổi nồng độ điện giải của dung dịch.

Uống từng ngụm nếu đang buồn nôn

• Nếu tiêu chảy đi kèm buồn nôn hoặc nôn, đừng cố uống một lượng lớn trong một lần. Hãy uống từng ngụm nhỏ, thường xuyên để cơ thể có cơ hội hấp thu dịch tốt hơn.

• Nếu nôn khiến bạn không thể giữ được nước hoặc ORS, cần liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá, đặc biệt khi tiêu chảy diễn ra liên tục hoặc có dấu hiệu mất nước.

Không nhất thiết phải uống đúng 2 lít nước mỗi ngày

• Mốc 64 oz, tương đương khoảng 1,9 lít nước/ngày, không phải con số bắt buộc áp dụng cho mọi người bị tiêu chảy. Nhu cầu dịch phụ thuộc vào lượng nước mất qua phân, mức độ bệnh, tuổi, cân nặng và tình trạng sức khỏe.

• Thay vì cố đạt một con số cố định, hãy chú ý khả năng uống, tình trạng khát, lượng nước tiểu và các dấu hiệu mất nước. Người lớn tuổi hoặc người có bệnh nền như bệnh thận, tim mạch cần hỏi bác sĩ về lượng dịch phù hợp.

Hạn chế đồ uống có thể làm triệu chứng nặng hơn

• Khi trị tiêu chảy, nên hạn chế đồ uống chứa nhiều caffeine, rượu bia và các loại đồ uống quá nhiều đường nếu chúng khiến triệu chứng nặng hơn. Nước ngọt hoặc đồ uống thể thao không nên mặc định thay thế ORS trong trường hợp cần bù nước và điện giải đáng kể.

• Với tiêu chảy nhẹ, người lớn có thể sử dụng nhiều loại dịch khác nhau để duy trì lượng nước. Tuy nhiên, khi tiêu chảy nhiều hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước, ORS nên được ưu tiên.

Theo dõi dấu hiệu mất nước

• Hãy đặc biệt chú ý tình trạng mất nước trong những ngày tiêu chảy nhiều. Các dấu hiệu đáng lưu ý gồm:

  • Khát nhiều hoặc khô miệng.

  • Tiểu ít hơn bình thường.

  • Chóng mặt, yếu hoặc mệt bất thường.

  • Mắt trũng.

  • Khó uống hoặc không thể uống đủ dịch.

  • Lơ mơ, thay đổi ý thức trong trường hợp nặng.

• Nếu không thể uống đủ nước, nôn liên tục, tiêu chảy rất nhiều hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước nghiêm trọng, cần được chăm sóc y tế. Mất nước nặng có thể cần truyền dịch qua đường tĩnh mạch.

Đừng bỏ qua dinh dưỡng khi bù nước

• Bù nước không có nghĩa là nhịn ăn. Khi cảm giác thèm ăn trở lại, đa số người bị tiêu chảy cấp có thể ăn lại chế độ ăn thông thường phù hợp với khả năng dung nạp, ngay cả khi vẫn còn tiêu chảy.

• Nếu đang tìm hiểu bị tiêu chảy nên ăn gì, hãy kết hợp các món dễ ăn như cơm, cháo, bánh mì, khoai tây, chuối hoặc thịt nạc với việc bù đủ nước và điện giải. Đây là cách thực tế hơn so với chỉ tập trung vào một món ăn để cầm tiêu chảy nhanh nhất.

Mẹo 2: Tự pha ORS khi bị tiêu chảy

Ưu tiên ORS đóng gói khi có thể

• Khi bị tiêu chảy, bù nước và điện giải là bước quan trọng để phòng mất nước. Dung dịch bù nước đường uống (ORS) được WHO khuyến nghị để thay thế nước và các chất điện giải mất qua phân.

• Nếu có sẵn gói ORS, nên pha đúng theo hướng dẫn trên bao bì thay vì tự điều chỉnh tỷ lệ. ORS chuẩn có công thức được thiết kế để giúp ruột hấp thu nước và điện giải hiệu quả.

Có thể tự pha dung dịch đường – muối trong trường hợp cần thiết

• Nếu không có gói ORS, WHO hướng dẫn có thể pha tạm dung dịch bù nước tại nhà bằng:

  1. Chuẩn bị 1 lít nước uống an toàn.

  2. Thêm 6 thìa cà phê đường gạt ngang.

  3. Thêm 1/2 thìa cà phê muối gạt ngang.

  4. Khuấy đều cho đường và muối tan hoàn toàn.

• Cần đo tương đối chính xác lượng đường và muối. Không tự ý cho thêm muối vì dung dịch quá mặn có thể gây nguy hiểm, đặc biệt ở trẻ nhỏ.

Uống từng ngụm, không cần uống thật nhiều một lúc

• Khi đang buồn nôn, hãy uống từng ngụm nhỏ và thường xuyên thay vì uống một lượng lớn trong một lần. Mục tiêu là bù dần lượng dịch đã mất và duy trì khả năng uống.

• Cách pha trên là để bù nước và điện giải, không phải thuốc trị tiêu chảy. Vì vậy, đừng kỳ vọng dung dịch này có thể cầm tiêu chảy nhanh nhất; tác dụng chính là giúp phòng và điều trị mất nước.

Không pha ORS bằng nước không an toàn

• Nên sử dụng nước uống an toàn để pha. Nếu nguồn nước chưa bảo đảm, cần xử lý nước phù hợp trước khi pha dung dịch. WHO cũng nhấn mạnh việc sử dụng nước an toàn khi chuẩn bị dung dịch bù nước tại nhà.

Biết khi nào cần đi khám

• Nếu người bệnh không thể uống đủ dịch, nôn liên tục, tiêu chảy rất nhiều, lơ mơ, chóng mặt nhiều, yếu rõ rệt hoặc có dấu hiệu mất nước nghiêm trọng, cần được chăm sóc y tế ngay. Trường hợp mất nước nặng có thể cần truyền dịch qua đường tĩnh mạch.

• Nếu có máu trong phân hoặc tiêu chảy kéo dài, không nên chỉ tự pha dung dịch bù nước và theo dõi tại nhà mà cần được nhân viên y tế đánh giá nguyên nhân và hướng điều trị phù hợp.

Mẹo 3: Nhận biết mất nước khi trẻ tiêu chảy

Trẻ nhỏ có nguy cơ mất nước cao hơn

• Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ có thể mất nước nhanh khi bị tiêu chảy vì lượng dịch trong cơ thể ít hơn người lớn. Vì vậy, khi trẻ bị tiêu chảy, cha mẹ cần theo dõi tình trạng uống nước, đi tiểu và biểu hiện toàn thân thay vì chỉ quan tâm số lần đi ngoài.

• Đặc biệt chú ý trẻ còn nhỏ, trẻ tiêu chảy nhiều lần, nôn nhiều hoặc không chịu uống. Đây là những trường hợp cần theo dõi sát hơn nguy cơ mất nước.

Nhận biết các dấu hiệu mất nước

• Cha mẹ nên đưa trẻ đi khám nếu nhận thấy một hoặc nhiều dấu hiệu đáng lo như:

  • Trẻ khóc nhưng không có hoặc có rất ít nước mắt.

  • Tã ướt ít hơn bình thường hoặc trẻ đi tiểu ít rõ rệt.

  • Miệng và lưỡi khô.

  • Mắt trũng.

  • Trẻ khát nhiều hoặc uống kém.

  • Trẻ mệt lả, li bì hoặc phản ứng kém hơn bình thường.

  • Ở trẻ sơ sinh, thóp bị trũng có thể là một dấu hiệu mất nước nhưng cần được đánh giá cùng các triệu chứng khác.

Tiếp tục cho trẻ bú mẹ

• Nếu trẻ đang bú mẹ, tiếp tục cho bú thường xuyên khi trẻ bị tiêu chảy. Sữa mẹ vừa cung cấp nước và năng lượng, vừa duy trì nguồn dinh dưỡng phù hợp với trẻ. WHO khuyến nghị tiếp tục cho trẻ bú mẹ trong thời gian bị tiêu chảy.

• Không nên tự ý pha loãng sữa công thức hoặc thay sữa bằng nước lọc nếu chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế. Với trẻ cần bù thêm dịch, dung dịch ORS phù hợp với lứa tuổi có thể được sử dụng theo hướng dẫn chuyên môn.

Bù nước sớm khi trẻ bị tiêu chảy

• Nếu trẻ có thể uống, cha mẹ có thể cho trẻ dùng dung dịch bù nước điện giải (ORS) theo hướng dẫn trên sản phẩm hoặc hướng dẫn của nhân viên y tế. Khi trẻ nôn, nên cho uống từng lượng nhỏ và thường xuyên hơn thay vì cố cho uống nhiều một lúc.

• ORS có vai trò phòng và điều trị mất nước, chứ không phải thuốc trị tiêu chảy. Vì vậy, không nên ngừng cho trẻ uống chỉ vì số lần đi ngoài chưa giảm ngay.

Không chờ đến khi trẻ mất nước nặng

• Nếu trẻ uống kém rõ rệt, nôn liên tục, tiểu rất ít, lơ mơ, mắt trũng rõ, có máu trong phân hoặc tình trạng ngày càng xấu đi, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được đánh giá.

• Mất nước nặng có thể cần bù dịch qua đường tĩnh mạch tại cơ sở y tế. Khi đó, việc cố gắng cầm tiêu chảy nhanh nhất bằng chế độ ăn tại nhà không còn là ưu tiên; mục tiêu trước hết là ổn định tình trạng mất nước và tìm nguyên nhân gây bệnh.

Theo dõi trẻ quan trọng hơn việc ép ăn

• Khi trẻ bị tiêu chảy, cha mẹ không nên ép trẻ ăn thật nhiều hoặc chỉ cho ăn theo chế độ BRAT. Hãy ưu tiên bù nước và điện giải, tiếp tục bú mẹ, cho ăn phù hợp với độ tuổi và theo dõi dấu hiệu mất nước.

• Nếu bạn đang tìm hiểu bị tiêu chảy nên ăn gì, hãy nhớ rằng với trẻ nhỏ, việc duy trì đủ dịch và dinh dưỡng phù hợp quan trọng hơn việc chỉ lựa chọn một vài món ăn để làm phân đặc hơn.

Mẹo 4: Nhận biết mất nước khi tiêu chảy

Chú ý dấu hiệu mất nước ở người lớn

• Tiêu chảy khiến cơ thể mất nước và các chất điện giải qua phân. Nếu không bù đủ, mất nước có thể trở nên nghiêm trọng. Người lớn tuổi, người mắc bệnh tiểu đường, bệnh thận hoặc có hệ miễn dịch suy yếu cần đặc biệt chú ý nguy cơ này.

• Các dấu hiệu thường gặp gồm:

  • Khát nhiều, khô miệng.

  • Đi tiểu ít hơn bình thường hoặc nước tiểu có màu sẫm.

  • Mệt mỏi, yếu sức.

  • Chóng mặt, choáng váng, đặc biệt khi đứng lên.

  • Có thể ngất trong trường hợp mất nước nghiêm trọng.

  • Da khô hoặc mắt trũng.

Bù nước và điện giải càng sớm càng tốt

• Nếu đang trị tiêu chảy tại nhà, ưu tiên hàng đầu là bổ sung lượng nước và điện giải đã mất. Có thể uống nước, nước dùng hoặc các loại dịch chứa điện giải; dung dịch bù nước đường uống (ORS) đặc biệt hữu ích khi tiêu chảy nhiều hoặc đã xuất hiện dấu hiệu mất nước.

• Nếu đang buồn nôn, hãy uống từng ngụm nhỏ và thường xuyên thay vì uống một lượng lớn cùng lúc. Cách này giúp bạn duy trì lượng dịch đưa vào cơ thể khi dạ dày đang khó chịu.

Không nên chỉ tập trung vào kali

• Kali là một chất điện giải quan trọng, nhưng tiêu chảy có thể làm mất nhiều loại điện giải khác như natri và chloride. Vì vậy, không nên cố bổ sung riêng kali bằng thực phẩm hoặc thực phẩm bổ sung với mục tiêu cầm tiêu chảy nhanh nhất.

• ORS có sự kết hợp glucose và các chất điện giải với tỷ lệ phù hợp để hỗ trợ bù dịch. Nếu bạn có bệnh nền, đặc biệt bệnh thận hoặc tim mạch, nên hỏi bác sĩ về loại và lượng dung dịch bù nước phù hợp.

Đừng cố uống nếu cơ thể không giữ được dịch

• Nếu tiêu chảy đi kèm nôn nhiều khiến bạn không thể giữ nước hoặc ORS, nguy cơ mất nước sẽ tăng nhanh. Đây không còn là tình huống nên chỉ tự xử lý bằng chế độ ăn BRAT hay các mẹo trị tiêu chảy tại nhà.

• Hãy liên hệ cơ sở y tế nếu không thể uống đủ dịch để bù lượng đã mất. Người bị mất nước nặng có thể cần được bù dịch và điện giải qua đường tĩnh mạch tại bệnh viện.

Nhóm người cần thận trọng hơn

• Người trên 65 tuổi, người mắc bệnh mạn tính, người suy giảm miễn dịch và người bị tiêu chảy nặng có nguy cơ gặp biến chứng cao hơn. Những nhóm này nên được tư vấn y tế sớm nếu xuất hiện dấu hiệu mất nước hoặc không thể uống đủ dịch.

Biết khi nào cần đi khám ngay

• Không nên chờ tiêu chảy tự hết nếu xuất hiện dấu hiệu cảnh báo như:

  • Chóng mặt nhiều, ngất hoặc lú lẫn.

  • Tiểu rất ít.

  • Không thể uống đủ nước hoặc ORS.

  • Nôn liên tục.

  • Tiêu chảy từ 6 lần trở lên trong một ngày.

  • Tiêu chảy kéo dài hơn 3 ngày.

  • Phân có máu, mủ hoặc màu đen như hắc ín.

  • Đau bụng hoặc đau trực tràng dữ dội.

  • Sốt cao.

• Trong những trường hợp này, mục tiêu không còn đơn thuần là tìm cách cầm tiêu chảy nhanh nhất mà là xác định nguyên nhân, kiểm soát tình trạng mất nước và ngăn ngừa biến chứng.

Ưu tiên bù nước trước, ăn uống sau

• Khi cảm giác thèm ăn trở lại, đa số người lớn có thể ăn lại chế độ ăn bình thường phù hợp với khả năng dung nạp, ngay cả khi vẫn còn tiêu chảy. Nghiên cứu hiện nay không ủng hộ việc nhịn ăn hoặc duy trì một chế độ ăn quá hạn chế chỉ để kiểm soát tiêu chảy.

• Vì vậy, nếu đang tìm hiểu bị tiêu chảy nên ăn gì, hãy xem thực phẩm dễ tiêu là phần hỗ trợ; còn bù nước và điện giải mới là nền tảng quan trọng để cơ thể phục hồi an toàn.

Tiêu chảy cần làm gì để an toàn?

Hạn chế lây lan khi đang bị tiêu chảy

• Tiêu chảy có thể do virus, vi khuẩn hoặc ký sinh trùng gây ra và một số nguyên nhân có khả năng lây từ người sang người. Nếu đang tiêu chảy do nhiễm trùng, nên hạn chế tiếp xúc gần với người khác, đặc biệt là trẻ nhỏ, người lớn tuổi và người có sức đề kháng yếu.

• Rửa tay kỹ bằng xà phòng và nước sau khi đi vệ sinh, sau khi thay tã và trước khi chuẩn bị hoặc ăn thức ăn. Đây là một trong những biện pháp quan trọng để giảm nguy cơ truyền mầm bệnh.

• Không nên chuẩn bị thức ăn cho người khác khi đang bị tiêu chảy nghi do nhiễm trùng. Giữ vệ sinh nhà vệ sinh, bề mặt thường xuyên chạm vào và dụng cụ dùng chung cũng giúp hạn chế lây nhiễm.

Trẻ bị tiêu chảy nên nghỉ học

• Nếu trẻ đang tiêu chảy, nên cho trẻ ở nhà và theo dõi tình trạng cho đến khi đủ khỏe để quay lại trường. Việc này vừa giúp trẻ nghỉ ngơi, vừa giảm nguy cơ lây bệnh cho bạn bè.

• Với người lớn, nếu tiêu chảy kèm triệu chứng nghi do nhiễm trùng, nên hạn chế đi làm và tiếp xúc gần cho đến khi tình trạng cải thiện, đặc biệt nếu công việc liên quan đến chế biến hoặc phục vụ thực phẩm.

Đừng chỉ tìm cách cầm tiêu chảy

• Các biện pháp như chế độ BRAT, ăn thực phẩm dễ tiêu hoặc uống đủ dịch chủ yếu giúp hỗ trợ cơ thể trong thời gian hồi phục. Chúng không điều trị được tất cả nguyên nhân gây tiêu chảy.

• Nếu đang tìm cách cầm tiêu chảy nhanh nhất, cần hiểu rằng việc làm phân đặc hơn không phải lúc nào cũng là mục tiêu quan trọng nhất. Với tiêu chảy do nhiễm trùng, điều cần ưu tiên là bù nước và điện giải, duy trì dinh dưỡng phù hợp và theo dõi dấu hiệu cảnh báo.

Đi khám nếu không thể bù đủ nước

• Hãy tìm kiếm chăm sóc y tế nếu bạn không thể uống đủ nước hoặc ORS, đặc biệt khi tiêu chảy đi kèm nôn nhiều. Mất nước nghiêm trọng có thể cần được bù dịch qua đường tĩnh mạch.

• Người lớn cũng nên đi khám nếu tiêu chảy kéo dài hơn 2 ngày, có từ 6 lần phân lỏng trở lên trong một ngày, sốt cao, đau bụng dữ dội, phân có máu hoặc phân đen.

Trẻ em cần được theo dõi sát hơn

• Với trẻ nhỏ, đặc biệt trẻ sơ sinh, không nên chờ đến khi triệu chứng kéo dài mới tìm kiếm trợ giúp. Nếu trẻ uống kém, tiểu ít, nôn liên tục, li bì, có máu trong phân hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước, cần đưa trẻ đi khám sớm.

• Khi trị tiêu chảy tại nhà, mục tiêu là giúp người bệnh duy trì đủ nước và dinh dưỡng trong thời gian ngắn, không thay thế việc khám và điều trị nguyên nhân khi bệnh diễn biến bất thường.

Khi nào cần ngừng tự chăm sóc tại nhà?

• Hãy đi khám nếu:

  • Không thể uống đủ nước hoặc ORS.

  • Nôn liên tục và không giữ được dịch.

  • Có dấu hiệu mất nước.

  • Tiêu chảy kéo dài hoặc ngày càng nặng.

  • Có máu, mủ hoặc phân đen.

  • Sốt cao.

  • Đau bụng dữ dội.

  • Trẻ có biểu hiện bất thường hoặc uống kém.

• Những dấu hiệu này cho thấy việc chỉ điều chỉnh chế độ ăn để cầm tiêu chảy nhanh nhất là chưa đủ. Người bệnh cần được đánh giá để xác định nguyên nhân và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

Nguồn tham khảo

1. World Health Organization. Diarrhoeal disease. Geneva: World Health Organization; 2024.
2. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Treatment of Diarrhea. Bethesda, MD: National Institutes of Health; 2024.
3. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Eating, Diet, & Nutrition for Diarrhea. Bethesda, MD: National Institutes of Health; 2024.
4. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. Diarrhea: Definition & Facts. Bethesda, MD: National Institutes of Health; 2024.
5. World Health Organization. Diarrhoea. Geneva: World Health Organization; 2024.
6. World Health Organization. Zinc supplementation in the management of diarrhoea. Geneva: World Health Organization; 2023.
7. World Health Organization, UNICEF. Clinical management of acute diarrhoea: WHO/UNICEF joint statement. Geneva: World Health Organization; 2004.
8. Centers for Disease Control and Prevention. About Handwashing. Atlanta, GA: Centers for Disease Control and Prevention; 2024.
9. Centers for Disease Control and Prevention. Handwashing Facts. Atlanta, GA: Centers for Disease Control and Prevention; 2024.
10. World Health Organization. Clinical management of acute diarrhoea. Geneva: World Health Organization; 2004.
11. UNICEF Supply Division. Market update: Oral rehydration salts (ORS) and zinc. New York: United Nations Children’s Fund; 2026.
12. World Health Organization. Diarrhoea: Nutrition Landscape Information System. Geneva: World Health Organization.

Biên tập nội dung: Sidney Bailey Hoang.

Thông tin được tham vấn và kiểm chứng bởi chuyên gia: Ava Anderson.